પ્રમાણવાર્ત્તિસ્વવૃત્તિ · અધ્યાય 1

એxપ્લનતોર્ય્ રેમર્ક્સ્
અ નુમ્બેર્ ઓf fઇવે fઇગુરેસ્ અત્ થે લેfત્ સિદે ઇન્દિચતેસ્ થે લોચતિઓન્ ઓf થે કેય્ wઓર્દ્
ઇન્ થે બસિચ્ તેxત્સ્. ઇન્ થે ચસે ઓf થે સ્વ્, થે હ્બ્ અન્દ્ થે વ્ન્, થે fઇર્સ્ત્ થ્રેએ fઇગુરેસ્
ઇન્દિચતે થે પગે નુમ્બેર્, અન્દ્ થે લસ્ત્ ત્wઓ ઇન્દિચતે થે લિને નુમ્બેર્ (fઓર્ એxઅમ્પ્લે,
સ્વ્16026=સ્વ્ 160,26; હ્બ્02314=હ્બ્ 23,14; વ્ન્06110=વ્ન્ 61,10). ઇન્ થે ચસે ઓf થે
પ્વ્ અન્દ્ થે ન્બ્, થે સેચોન્દ્ fઇગુરે ઇન્દિચતેસ્ થે છપ્તેર્ નુમ્બેર્ અન્દ્ થે લસ્ત્ થ્રેએ
fઇગુરેસ્ ઇન્દિચતે થે કરિક ઓર્ સુત્ર નુમ્બેર્ (fઓર્ એxઅમ્પ્લે, પ્વ્02232=પ્વ્, થે
પ્રમનસિદ્ધિ-છપ્તેર્ વ્.232; ન્બ્03015=ન્બ્, થે પરર્થનુમન-છપ્તેર્ સુત્ર 15.
ઇન્ થે ચસે ઓf થે સ્પ્, થે લસ્ત્ ત્wઓ fઇગુરેસ્ ઇન્દિચતે થે કરિક નુમ્બેર્ (fઓર્ એxઅમ્પ્લે,
સ્પ્00015=સ્પ્, વ્.15).
3. ઇન્ થિસ્ દતબસે, સેન્તેન્ચેસ્ અરે અર્તિfઇચિઅલ્લ્ય્ દિવિદેદ્ ઇન્તો wઓર્દ્-ઉનિત્સ્, અલ્થોઉઘ્ થેય્
ઇન્વોલ્વે અ ફોનેતિચ્ fઉસિઓન્ ઓર્ ઉનિઓન્ ઇન્ થે બસિચ્ તેxત્સ્. fઉર્થેર્, ચોમ્પોઉન્દ્ wઓર્દ્સ્ અરે
દિવિદેદ્ ઇન્તો થેઇર્ સ્હોર્તેસ્ત્ ચોન્સ્તિતુતિવે એલેમેન્ત્સ્ (wએ ઉસે અ હ્ય્ફેન્ તો ઇન્દિચતે થત્
હ્ય્ફેનતેદ્ એલેમેન્ત્સ્ ઓરિગિનલ્લ્ય્ fઓર્મ્ અ ચોમ્પોઉન્દ્ wઓર્દ્) wઇથ્ થે fઓલ્લોwઇન્ગ્
એxચેપ્તિઓન્સ્:
3.1. થે પ્રેfઇxએસ્ અ-, દુર્-, નિહ્- રેમૈન્ ઉન્દિવિદેદ્, ઇર્રેસ્પેચ્તિવે ઓf અત્તછ્મેન્ત્ તો
wઓર્દ્સ્ ઓર્ ચોમ્પોઉન્દ્ wઓર્દ્સ્.
3.2. સુffઇxએસ્ મકિન્ગ્ અન્ અદ્વેર્બ્, fઓર્ એxઅમ્પ્લે -વત્, -વસ, અરે દિવિદેદ્. બુત્ સુffઇxએસ્
મકિન્ગ્ અ પોસ્સેસ્સિવે અદ્જેચ્તિવે, fઓર્ એxઅમ્પ્લે -વત્, -મત્, રેમૈન્ ઉન્દિવિદેદ્, અન્દ્ તેર્મ્સ્
સુછ્ અસ્ અ નુમેરલ્+ -ધ।-વિધ।-પ્રકર રેમૈન્ અલ્સો ઉન્દિવિદેદ્.
3.3. ચોમ્પોઉન્દ્ wઓર્દ્સ્ wઇથ્ થે સુffઇxએસ્ -ત।-ત્વ ઓર્ -ભવ।-ભુત fઉન્દમેન્તલ્લ્ય્
રેમૈન્ ઉન્દિવિદેદ્. fઓર્ એxઅમ્પ્લે: કર્યકરનભવ।-ભુત।-ત.
3.4. ચોમ્પોઉન્દ્ wઓર્દ્સ્ wઇથ્ એવમ્-, તત્-, તથ-, પર-, યથ-, સુ-, સ્વ- ઇન્ થે
wઓર્ધેઅદ્ fઉન્દમેન્તલ્લ્ય્ રેમૈન્ ઉન્દિવિદેદ્. fઓર્ એxઅમ્પ્લે: એવમ્જતિય, તદુત્પત્તિ,
તથક્ર્ત, પરતન્ત્ર, યથર્થ, યથસ્વમ્, સુજ્નનત્વ, સ્વભવ.
3.5. સોમે ચોમ્પોઉન્દ્ wઓર્દ્સ્ wહિછ્ અરે રેગર્દેદ્ અસ્ તેર્મિનોલોગ્ય્ રેમૈન્ અલ્સો
ઉન્દિવિદેદ્. fઓર્ એxઅમ્પ્લે: અગ્નિહોત્ર, અયોગવ્યવચ્છેદ, અર્થપત્તિ, પદર્થ,
પરમર્થ, પ્રસજ્યપ્રતિસેધ, વિરુદ્ધવ્યભિચરિન્, સમનન્તરપ્રત્યય,
સમ્તનપરિનમ, સમન્યલક્સન, સ્વભવપ્રતિબન્ધ.
4. થોસે તેર્મ્સ્ wહોસે wઓર્ધેઅદ્ ઇસ્ સુબ્જેચ્ત્ તો થે સન્ધિ રુલેસ્ (fઓર્ એxઅમ્પ્લે, -દ્
ધેતુ-) અરે ચિતેદ્ ઇન્ થેઇર્ ઓરિગિનલ્ fઓર્મ્ (fઓર્ એxઅમ્પ્લે, -દ્ *હેતુ-) fઓર્ થે સકે ઓf
ઉસિન્ગ્ થિસ્ દતબસે તો મકે અન્ ક્wઇચ્ ઇન્દેx.
1. ઔગુસ્ત્. 1997 । ત્સુકુબ
મોતોઇ ઓનો
નોતે:
થિસ્ દતબસે ઇસ્ qઉઇતે અ તેન્તતિવે ઓને, અન્દ્ ઇ મુસ્ત્ અદ્મિત્ થત્ થેરે અરે અ લોત્ ઓf
એર્રોર્સ્ અન્દ્ દેfએચ્ત્સ્ ઇન્ થિસ્ વેર્સિઓન્. ઇ wઓઉલ્દ્ અપ્પ્રેચિઅતે ઇત્ વેર્ય્ મુછ્ ઇf થે ઉસેર્ wઓઉલ્દ્
પોઇન્ત્ ઓઉત્ અન્ય્ એર્રોર્સ્ ઇન્ થિસ્ વેર્સિઓન્ સો થત્ wએ ચન્ મકે અ બેત્તેર્ નેw વેર્સિઓન્ ઇન્ થે
fઉતુરે.
એ-મૈલ્: ઓનો@લોગોસ્.ત્સુકુબ.અચ્.જ્પ્
00101 ઓં નમો બુદ્ધાય ।
00102 વિધૂત-કલ્પના-જાલ-ગમ્ભીર-ઉદાર-મૂર્તયે ।
00103 નમઃ સમન્તભદ્રાય સમન્ત-સ્ફરણ-ત્વિષે ॥
00104 પ્રાયઃ પ્રાકૃત-સક્તિર્ અપ્રતિબલ-પ્રજ્ઞો જનઃ કેવલં ।
00105 ન અનર્થ્ય્ એવ સુભાષિતૈઃ પરિગતો વિદ્વેષ્ટ્ય્ અપિ ઈર્ષ્યા-મલૈઃ ॥
00106 તેન અયં ન પર-ઉપકાર ઇતિ નશ્ ચિન્તા અપિ ચેતશ્ ચિરં ।
00107 સૂક્ત-અભ્યાસ-વિવર્ધિત-વ્યસનમ્ ઇત્ય્ અત્ર અનુબદ્ધ-સ્પૃહમ્ ॥
00108 અર્થ-અનર્થ-વિવેચનસ્ય અનુમાન-આશ્રયત્વાત્ તદ્-વિપ્રતિપત્તેસ્ તદ્-વ્યવસ્થાપનાય
00109 આહ ।
00110 પક્ષ-ધર્મસ્ તદ્-અંશેન વ્યાપ્તો હેતુસ્ ત્રિધા એવ સઃ ।
00111 અવિનાભાવ-નિયમાદ્ હેત્વ્-આભાસાસ્ તતો અપરે

00112 પક્ષો ધર્મી । અવયવે સમુદાય-ઉપચારાત્ । પ્રયોજન-અભાવાદ્ અનુપચાર
00113 ઇતિ ચેત્ । ન । સર્વ-ધર્મિ-ધર્મ-પ્રતિષેધ-અર્થત્વાત્ । તદ્-એકદેશત્વાત્
00114 તદ્-ઉપચાર-યોગ્ય-ધર્મિ-ધર્મ-પ્રતિપત્ત્ય્-અર્થમ્ । તથા
00115 ચ ચાક્ષુષત્વ-આદિ-પરિહારઃ । ધર્મ-વચનેન અપિ ધર્મ્ય્-આશ્રય-
00201 સિદ્ધૌ ધર્મિ-ગ્રહણ-સામર્થ્યાત્ પ્રત્યાસત્ત્યા સાધ્ય-ધર્મિ-સિદ્ધિર્
00202 ઇતિ ચેત્ । ન । દૃષ્ટાન્ત-ધર્મિણો અપિ પ્રત્યાસત્તેઃ । તદ્-અંશ-
00203 વ્યાપ્ત્યા દૃષ્ટાન્ત-ધર્મિણિ સત્ત્વ-સિદ્ધેર્ ધર્મિ-વચનાત્ સાધ્ય-ધર્મિ-
00204 પરિગ્રહઃ । સિદ્ધે પુનર્ વચનં નિયમ-અર્થમ્ આશઙ્ક્યેત ।
00205 સજાતીય એવ સત્ત્વમ્ ઇતિ સિદ્ધે અપિ વિજાતીય-વ્યતિરેકે સાધ્ય-
00206 અભાવે અસત્ત્વ-વચન-વત્ । સામર્થ્યાદ્ અર્થ-ગતૌ પ્રતિપત્તિ -
00207 ગૌરવ-પરિહાર-અર્થં ચ પક્ષ-વચનમ્ । પક્ષસ્ય ધર્મત્વે તદ્-
00208 વિશેષણ-અપેક્ષસ્ય અન્યત્ર અનનુવૃત્તેર્ અસાધારણતા ઇતિ ચેત્ । ન । અયોગવ્યવચ્છેદેન
00209 વિશેષણાત્ । યથા ચૈત્રો ધનુર્ધરઃ । ન અન્યયોગવ્યવચ્છેદેન ।
00210 યથા પાર્થો ધનુર્ધર ઇત્ય્ આક્ષેપ્સ્યામઃ ।
00211 તદ્-અંશસ્ તદ્-ધર્મઃ । વક્તુર્ અભિપ્રાય-વશાત્ । ન તદ્-એક-દેશઃ ।
00212 પક્ષ-શબ્દેન સમુદાય-અવચનાત્ । વ્યાપ્તિર્ વ્યાપકસ્ય તત્ર ભાવ
00213 એવ । વ્યાપ્યસ્ય વા તત્ર એવ ભાવઃ એતેન અવયવ-વ્યતિરેકૌ યથાસ્વં
00214 પ્રમાણેન નિશ્ચિતાવ્ ઉક્તૌ પક્ષ-ધર્મશ્ ચ । ત એતે કાર્ય-
00215 સ્વભાવ-અનુપલબ્ધિ-લક્ષણાસ્ ત્રયો હેતવઃ । યથા અગ્નિર્ અત્ર ધૂમાત્ ।
00216 વૃક્ષો અયં શિંશપાત્વાત્ । પ્રદેશ-વિશેષે ક્વચિન્ ન ઘટ ઉપલબ્ધિ-
00217 લક્ષણ-પ્રાપ્તસ્ય અનુપલબ્ધેઃ । યદિ સ્યાદ્ ઉપલબ્ધ્ય્-અસત્ત્વ
00218 એવ સ્યાન્ ન અન્યથા । તેન ઉપલબ્ધિ-લક્ષણ-પ્રાપ્ત-સત્ત્વસ્ય ઇત્ય્ ઉક્તં
00219 ભવતિ । તત્ર દ્વૌ વસ્તુ-સાધનૌ એકઃ પ્રતિષેધ-હેતુઃ । સ્વભાવપ્રતિબન્ધે
00220 હિ સત્ય્ અર્થો અર્થં ન વ્યભિચરતિ । સ ચ
00221 તદાત્મત્વાત્ । તદાત્મત્વે સાધ્ય-સાધન-ભેદ-અભાવ ઇતિ ચેત્ ।
00222 ન । ધર્મ-ભેદ-પરિકલ્પનાદ્ ઇતિ વક્ષ્યામઃ । તથા ચ આહ । સર્વ
00223 એવ અયમ્ અનુમાન-અનુમેય-વ્યવહારો બુદ્ધ્ય્-આરૂઢેન ધર્મ-ધર્મિ-
00301 ભેદેન ઇતિ । ભેદો ધર્મ-ધર્મિતયા બુદ્ધ્ય્-આકાર-કૃતો ન અર્થો
00302 અપિ । વિકલ્પ-ભેદાનાં સ્વતન્ત્રાણામ્ અનર્થ-આશ્રયત્વાત્ । તત્-
00303 કલ્પિત-વિષયાદ્ અર્થ-પ્રતીતાવ્ અનર્થ-પ્રતિલમ્ભ એવ સ્યાત્ । કાર્યસ્ય
00304 અપિ સ્વભાવપ્રતિબન્ધઃ । તત્-સ્વભાવસ્ય તદુત્પત્તેર્ ઇતિ ।
00305 એતૌ દ્વાવ્ અનુમેય-પ્રત્યયૌ સાક્ષાદ્ અનુત્પત્તેર્ અતત્-પ્રતિભાસિત્વે
00306 અપિ તદુત્પત્તેસ્ તદ્-વ્યભિચારિણાવ્ ઇતિ પ્રમાણં પ્રત્યક્ષ-વત્ ।
00307 પ્રત્યક્ષસ્ય અપિ હ્ય્ અર્થ-અવ્યભિચાર એવ પ્રામાણ્યમ્ । તદ્ -અભાવે
00308 ભાવિનસ્ તદ્-વિપ્રલમ્ભાત્ । અવ્યભિચારશ્ ચ અન્યસ્ય કો અન્યસ્ તદુત્પત્તેઃ ।
00309 અનાયત્ત-રૂપાણામ્ સહભાવ-નિયમ-અભાવાત્ । યદિ તદુત્પત્તેઃ
00310 કાર્યં ગમકમ્ સર્વથા ગમ્યગમકભાવઃ સર્વથા
00311 જન્યજનકભાવાત્ । ન । તદ્-અભાવે ભવતસ્ તદુત્પત્તિ-
00312 નિયમ-અભાવાત્ । તસ્માત્ ।
00313 કાર્યં સ્વભાવૈર્ યાવદ્ભિર્ અવિનાભાવિ કારણે ।
00314 તેષાં
00315 હેતુઃ ।
00316 તત્-કાર્યત્વ-નિયમાત્ તૈર્ એવ ધર્મૈર્ યે તૈર્ વિના ન ભવતિ ।
00317 અંશેન જન્યજનકત્વ-પ્રસઙ્ગ ઇતિ ચેત્ । ન । તજ્-જન્ય-વિશેષ-ગ્રહણે
00318 અભિમતત્વાલ્ લિઙ્ગ-વિશેષ-ઉપાધીનાં ચ સામાન્યાનામ્ । અવિશિષ્ટ-
00319 સામાન્ય-વિવક્ષાયાં વ્યભિચારાન્ ન ઇષ્યતે ।
00401 સ્વભાવે ભાવો અપિ ભાવ-માત્ર-અનુરોધિનિ

00402 હેતુર્ ઇતિ વર્તતે । તાદાત્મ્યં હિ અર્થસ્ય તન્-માત્ર-અનુરોધિનિ એવ
00403 ન અન્યા આયત્તે । તદ્-ભાવે અભૂતસ્ય પશ્ચાદ્ ભાવ-નિયમ-અભાવાત્ । કારણાનાં
00404 કાર્ય-વ્યભિચારાત્ ।
00405 અપ્રવૃત્તિઃ પ્રમાણાનામ્ ।
00406 અનુપલબ્ધિઃ
00407 અપ્રવૃત્તિ-ફલા અસતિ ।
00408 સજ્-જ્ઞાન-શબ્દ-વ્યવહાર પ્રતિષેધ-ફલા । ઉપલબ્ધિ-પૂર્વકત્વાત્ તેષામ્
00409 ઇતિ ઇદં સદ્-અસત્-પ્રતિષેધ-વિધિ-હેત્વોસ્ તુલ્યં રૂપમ્ । તથા
00410 હિ સત્ત્વમ્ ઉપલબ્ધિર્ એવ વસ્તુ-યોગ્યતા-લક્ષણા તદ્-આશ્રયા વા
00411 જ્ઞાન-પ્રવૃત્તિઃ । તતઃ સજ્-જ્ઞાન-શબ્દ-વ્યવહાર-વૃત્તેઃ । અસતાં
00412 ચ અસત્ત્વમ્ અનુપલબ્ધિઃ
00413 અસજ્-જ્ઞાન-ફલા કાચિદ્ હેતુ-ભેદ-વ્યપેક્ષયા

00414 હેતુર્ અનુપલબ્ધિઃ । ભેદો અસ્યા વિશેષણમ્ ઉપલબ્ધિ-લક્ષણ-
00415 પ્રાપ્ત-સત્ત્વમ્ । અત્ર અનુપલબ્ધેર્ લિઙ્ગાદ્ અસત્તાયામ્ ઉપલબ્ધેર્
00416 અભાવો અપિ અન્યયા અનુપલબ્ધ્યા સાધ્ય ઇતિ અનવસ્થાનાદ્ અપ્રતિપત્તિઃ
00417 સ્યાત્ । અથ ઉપલબ્ધ્ય્-અભાવો વિના અનુપલબ્ધ્યા સ્યાત્ । તથા
00418 સત્તા અભાવો અપિ સ્યાત્ । અપાર્થિક-અનુપલબ્ધિઃ । અથ અન્ય-ઉપલબ્ધ્યા
00419 અનુપલબ્ધિ-સિદ્ધિર્ ઇતિ પ્રત્યક્ષ-સિદ્ધા અનુપલબ્ધિઃ । તથા અન્ય-સત્તયા
00420 અસત્તા કિં ન સિધ્યતિ ઇતિ । યદા પુનર્ એવંવિધા અનુપલબ્ધિર્
00421 એવ અસતામ્ અસત્તા તદા સિદ્ધે અપિ વિષયે મોહાદ્ વિષયિણો
00422 અસજ્-જ્ઞાન-શબ્દ-વ્યવહારાન્ અપ્રતિપદ્યમાનો વિષય-પ્રદર્શનેન
00423 સમયે પ્રવર્ત્યતે । યથા ગૌર્ અયમ્ સાસ્ના-આદિ-સમુદાય-આત્મકત્વાદ્
00424 ઇતિ । તથા ચ દૃષ્ટાન્ત-અસિદ્ધિ-ચોદના અપિ પ્રતિવ્યૂઢા
00501 વિષય-પ્રતિપત્તાવ્ અપ્ય્ અપ્રતિપન્ન-વિષયીણાં દર્શનાત્ ।
00502 એવમ્ અનયોર્ અનુપલબ્ધ્યોઃ સ્વ-વિપર્યય-હેત્વ્-અભાવ-ભાવાભ્યાં
00503 સદ્-વ્યવહાર-પ્રતિષેધ-ફલત્વં તુલ્યમ્ । એકત્ર સંશયાદ્ અન્યત્ર
00504 વિપર્યયાત્ । તત્ર આદ્યા સદ્-વ્યવહાર-નિષેધ-ઉપયોગાત્ પ્રમાણમ્
00505 ઉક્તા । ન તુ વ્યતિરેક-દર્શન-આદાવ્ ઉપયુજ્યતે । સંશયાત્ । દ્વિતીયા
00506 ત્વ્ અત્ર પ્રમાણં નિશ્ચય-ફલત્વાત્ । સા ચ પ્રયોગ-ભેદાત્
00507 વિરુદ્ધ-કાર્યયોઃ સિદ્ધિર્ અસિદ્ધિર્ હેતુ-ભાવયોઃ ।
00508 દૃશ્ય-આત્મનોર્ અભાવ-અર્થ-અનુપલબ્ધિશ્ ચતુર્વિધા

00509 યાવાન્ કશ્ચિત્ પ્રતિષેધઃ સ સર્વો અનુપલબ્ધેઃ । તથા હિ સ દ્વિધા
00510 ક્રિયેત કસ્યચિદ્ વિધિના નિષેધેન વા । વિધૌ વિરુદ્ધો વા વિધીયેત
00511 અવિરુદ્ધો વા । અવિરુદ્ધસ્ય વિધૌ સહભાવ-વિરોધ-અભાવાદ્
00512 અપ્રતિષેધઃ । વિરુદ્ધસ્ય અપ્ય્ અનુપલબ્ધ્ય્-અભાવેન વિરોધ-અપ્રતિપત્તિઃ
00513 । તથા હ્ય્ અપર્યન્ત-કારણસ્ય ભવતો અન્ય-ભાવે
00514 અભાવાદ્ વિરોધ-ગતિઃ । સ ચ અનુપલબ્ધેઃ । અન્યોન્ય-ઉપલબ્ધિ-પરિહાર-
00515 સ્થિત-લક્ષણતા વા વિરોધો નિત્ય-અનિત્યત્વ-વત્ । તત્ર અપ્ય્ એક-ઉપલબ્ધ્યા
00516 અન્ય-અનુપલબ્ધિર્ એવ ઉચ્યતે । અન્યથા અનિષિદ્ધ-ઉપલબ્ધેર્ અભાવ-
00517 અસિદ્ધેઃ । એકસ્ય નિષેધેન અન્ય-અભાવ-સાધને સિદ્ધા એવ અનુપલબ્ધિઃ ।
00518 નિષેધસ્ય અનુપલબ્ધિ-રૂપત્વાત્ । તત્ર અપ્ય્ અર્થ-અન્તર-નિષેધે
00519 કાર્ય-કારણયોર્ અનુભવસ્ય વા । તત્ર અનુભવસ્ય અપ્રતિબન્ધાત્ તદ્-
00520 અભાવે અન્યેન ન ભવિતવ્યમ્ ઇતિ કુત એતત્ । કાર્ય-અનુપલબ્ધાવ્
00521 અપિ ન અવશ્યં કારણા અપિ તદ્વન્તિ ભવન્તિ ઇતિ તદ્-અભાવઃ કુતઃ ।
00522 તસ્માત્ કારણ-અનુપલબ્ધિર્ એવ અભાવં ગમયતિ ઇતિ । સ્વભાવ-અનુપલબ્ધિસ્
00523 તુ સ્વયમ્ અસત્તા એવ । તત્ર કેવલં વિષયી સાધ્યતે ।
00524 અસ્યામ્ અપિ યદા વ્યાપક-ધર્મ-અનુપલબ્ધ્યા વ્યાપ્ય-અભાવમ્ આહ
00525 તદા અભાવો અપિ ઇતિ । ઇયં પ્રતિષેધ-વિષય-અનુપલબ્ધિઃ પ્રયોગ-
00601 ભેદેન ચતુર્ધા ભવતિ । વિરુદ્ધ-સિદ્ધ્યા યથા ન શીત-સ્પર્શો
00602 અત્ર અગ્નેઃ । એતેન વ્યાપક-વિરુદ્ધ-સિદ્ધિર્ ઉક્તા વેદિતવ્યા યથા
00603 ન તુષાર-સ્પર્શો અત્ર અગ્નેઃ । વિરુદ્ધ-કાર્ય-સિદ્ધ્યા યથા ન શીત-
00604 સ્પર્શો અત્ર ધૂમાત્ । હેત્વ્-અસિદ્ધ્યા યથા ન અત્ર ધૂમો અનગ્નેઃ ।
00605 સ્વભાવ-અસિદ્ધ્યા યથા ન અત્ર ધૂમો અનુપલબ્ધેઃ । એતેન વ્યાપક-
00606 સ્વભાવ-અસિદ્ધેર્ ઉક્તા યથા ન અત્ર શિંશપા વૃક્ષા-અભાવાત્ ।
00607 સર્વત્ર ચ અસ્યામ્ અભાવ-સાધન્યામ્ અનુપલબ્ધૌ દૃશ્ય-આત્મનામ્ એવ
00608 તેષાં તદ્-વિરુદ્ધાનાં ચ સિદ્ધિર્ અસિદ્ધિશ્ ચ વેદિતવ્યા । અન્યેષામ્
00609 અભાવ-વિરોધ-અસિદ્ધેઃ । યદિ વિરુદ્ધ-કાર્ય-ઉપલબ્ધ્યા અપ્ય્ અભાવ-
00610 સિદ્ધિઃ તત્-કારણ-ઉપલબ્ધ્યા કિં ન સિધ્યતિ ।
00611 તદ્-વિરુદ્ધ-નિમિત્તસ્ય યા ઉપલબ્ધિઃ પ્રયુજ્યતે ।
00612 નિમિત્તયોર્ વિરુદ્ધત્વ-અભાવે સા વ્યભિચારિણી

00613 યથા ન શીત-સ્પર્શો અત્ર કાષ્ઠાદ્ ઇતિ । નિમિત્તયોઃ પુનર્ વિરોધે
00614 ગમિકા એવ યથા ન અસ્ય રોમ-હર્ષ-આદિ-વિશેષાઃ સન્તિ સંનિહિત-દહન-
00615 વિશેષત્વાત્ એતેન તત્ કાર્યાદ્ અપિ તદ્-વિરુદ્ધ-કાર્ય-અભાવ-ગતિર્
00616 ઉક્તા વેદિતવ્યા યથા ન રોમ-હર્ષ-આદિ-વિશેષ-યુક્ત-પુરુષવાન્ અયં
00617 પ્રદેશો ધૂમાત્ । ઇયં ચ હેત્વ્-અસિદ્ધ્યા એવ તદ્-વિરુદ્ધ-સિદ્ધિઃ
00618 પ્રાગ્ એવ નિર્દિષ્ટા ઇતિ ઇયં પ્રયોગ-ભેદાદ્ અષ્ટધા-અનુપલબ્ધિઃ । તત્ર
00619 યા ઇયં વિરુદ્ધ-કાર્ય-ઉપલબ્ધિર્ ઉક્તા તત્ર
00620 ઇષ્ટં વિરુદ્ધ-કાર્યે અપિ દેશ-કાલ-આદ્ય્-અપેક્ષણમ્ ।
00621 અન્યથા વ્યભિચારિ સ્યાદ્ ભસ્મા ઇવ અશીત-સાધને

00622 યસ્ તર્હિ સમગ્રેણ હેતુના કાર્ય-ઉત્પાદો અનુમીયતે સ કથં
00623 ત્રિવિધે હેતાવ્ અન્તર્ભવતિ ।
00624 હેતુના યઃ સમગ્રેણ કાર્ય-ઉત્પાદો અનુમીયતે ।
00625 અર્થ-અન્તર-અનપેક્ષત્વાત્ સ સ્વભાવો અનુવર્ણિતઃ

00626 અસાવ્ અપિ યથા અસંનિહિતાન્ ન અન્યમ્ અપેક્ષત ઇતિ તન્-માત્ર-અનુબન્ધી
00627 સ્વભાવો ભાવસ્ય । તત્ર હિ કેવલં સમગ્રાત્ કારણાત્ કાર્ય-ઉત્પત્તિ-
00628 સમ્ભવો અનુમીયતે સમગ્રાણાં કાર્ય-ઉત્પાદન-યોગ્યતા-અનુમાનાત્ ।
00629 યોગ્યતા ચ સામગ્રી-માત્ર-અનુબન્ધિની ઇતિ સ્વભાવ-ભૂતા એવ અનુમીયતે ।
00701 કિં પુનઃ કારણં સામગ્ર્યાઃ કાર્યમ્ એવ ન અનુમીયતે ।
00703 સામગ્રી-ફલ-શક્તીનાં પરિણામ-અનુબન્ધિનિ ।
00704 અનૈકાન્તિકતા કાર્યે પ્રતિબન્ધસ્ય સમ્ભવાત્

00705 ન હિ સમગ્રાણિ ઇત્ય્ એવ કારણ-દ્રવ્યાણિ સ્વ-કાર્યં જનયન્તિ સામગ્રી-
00706 જન્મનાં શક્તીનાં પરિણામ-અપેક્ષત્વાત્ કાર્ય-ઉત્પાદસ્ય । અત્ર
00707 અન્તરે ચ પ્રતિબન્ધ-સમ્ભવાન્ ન કાર્ય-અનુમાનમ્ । યોગ્યતાયાસ્
00708 તુ દ્રવ્ય-અન્તર-અનપેક્ષત્વાન્ ન વિરુધ્યતે અનુમાનમ્ । ઉત્તરોત્તર-
00709 શક્તિ-પરિણામેન કાર્ય-ઉત્પાદન-સમર્થા ઇયં કારણ-સામગ્રી
00710 શક્તિ-પરિણામ-પ્રત્યયસ્ય અન્યસ્ય અપેક્ષણીયસ્ય અભાવાદ્ ઇતિ । પૂર્વ-
00711 સજાતિ-માત્ર-હેતુત્વાત્ શક્તિ-પ્રસૂતેઃ સામગ્ર્યા યોગ્યતા અનન્ય-અપેક્ષિણી
00712 ઇત્ય્ ઉચ્યતે । યા તર્હ્ય્ અકાર્યકારણભૂતેન અન્યેન રસ-આદિના રૂપ-
00713 આદિ-ગતિઃ સા કથમ્ । સા અપિ
00714 એક-સામગ્ર્ય્-અધીનસ્ય રૂપ-આદેર્ અસતો ગતિઃ ।
00715 હેતુ-ધર્મ-અનુમાનેન ધૂમ-ઇન્ધન-વિકાર-વત્

00716 તત્ર હેતુર્ એવ તથાભૂતો અનુમીયતે । પ્રવૃત્ત-શક્તિ-રૂપ-ઉપાદાન-
00717 કારણ-સહકારિ-પ્રત્યયો હિ રસ-હેતૂ રસં જનયતિ । ઇન્ધન-વિકાર-
00718 વિશેષ-ઉપાદાન-હેતુ-સહકારિ-પ્રત્યય-અગ્નિ-ધૂમ-જનન-વત્ । તથા
00719 હિ ।
00720 શક્તિ-પ્રવૃત્ત્યા ।
00721 સ્વ-કારણસ્ય ફલ-ઉત્પાદનં પ્રત્ય્ આભિમુખ્યેન
00801 ન વિના રસઃ સ એવ અન્ય-કારણમ્ ।
00802 રૂપ-ઉપાદાન-હેતૂનાં પ્રવૃત્તિ-કારણમ્ । સા અપિ રસ-ઉપાદાન-કારણ-પ્રવૃત્તી
00803 રૂપ-ઉપાદાન-કારણ-પ્રવૃત્તિ-સહકારિણી । તસ્માદ્ યથાભૂતાદ્ હેતો
00804 રસ ઉત્પન્નસ્ તથાભૂતમ્ અનુમાપયન્ રૂપમ્ અનુમાપયતિ
00805 ઇત્ય્ ।
00806 તત્ર અપિ
00807 અતીત-એકૈકાલાનાં ગતિસ્ ।
00808 ન અનાગતાનાં વ્યભિચારાત્
00809 તત્ ।
00810 તસ્માદ્ ઇયમ્
00811 કાર્ય-લિઙ્ગજા

00812 તેન ન અન્યો હેતુર્ ગમકો અસ્તિ । અપ્રતિબદ્ધ-સ્વભાવસ્ય અવિનાભાવ-
00813 નિયમ-અભાવાત્ । એતેન પિપીલિક-ઉત્સરણ-મત્સ્ય-વિકાર-આદેર્
00814 વર્ષ-આદ્ય્-અનુમાનમ્ ઉક્તમ્ । તત્ર અપિ ભૂત-પરિણામ એવ વર્ષ-હેતુઃ
00815 પિપીલિક-આદિ સંક્ષોભ-આદિ-હેતુર્ ઇતિ ।
00816 હેતુના ત્વ્ અસમગ્રેણ યત્ કાર્યમ્ અનુમીયતે ।
00817 શેષવત્ તદ્ અસામર્થ્યાદ્ દેહાદ્ રાગ-અનુમાન-વત્

00818 સમગ્રાણ્ય્ એવ હિ કારણાનિ યોગ્યતામ્ અપ્ય્ અનુમાપયન્ત્ય્ અસમગ્રસ્ય
00819 એકાન્ત-અસામર્થ્યાત્ । યથા દેહ-ઇન્દ્રિય-બુદ્ધિભ્યો રાગ-આદ્ય્-અનુમાનમ્ ।
00820 આત્મ-આત્મીય-અભિનિવેશ-પૂર્વકા હિ રાગ-આદયો અયોનિશો-મનસ્કાર-
00821 પૂર્વકત્વાત્ સર્વ-દોષ-ઉત્પત્તેઃ । દેહ-આદીનાં હેતુત્વે અપિ
00822 ન કેવલાનાં સામર્થ્યમ્ અસ્તિ ઇતિ । વિપક્ષ-વૃત્તેર્ અદૃષ્ટાવ્ અપિ
00823 શેષવદ્-અનુમાનાત્ સંશયઃ । તથા
00901 વિપક્ષે અદૃષ્ટિ-માત્રેણ કાર્ય-સામાન્ય-દર્શનાત્ ।
00902 હેતુ-જ્ઞાનં પ્રમાણ-આભં વચનાદ્ રાગિત-આદિ-વત્

00903 ન હિ રાગ-આદીનામ્ એવ કાર્યં સ્પન્દન-વચન-આદયઃ વક્તુકામતા-
00904 સામાન્ય-હેતુત્વાત્ । સ એવ રાગ ઇતિ ચેત્ ઇષ્ટત્વાન્ ન કિંચિદ્ બાધિતં
00905 સ્યાત્ । નિત્ય-સુખ-આત્મ-આત્મીય-દર્શન-આક્ષિપ્તં સાસ્રવ-ધર્મ-વિષયં
00906 ચેતસો અભિષ્વઙ્ગં રાગમ્ આહુઃ । ન એવં કરુણા-આદયો અન્યથા
00907 અપિ સમ્ભવાદ્ ઇતિ નિવેદયિષ્યામઃ । અત્ર યથા રક્તો બ્રવીતિ
00908 તથા વિરક્તો અપિ ઇતિ વચન-માત્રાદ્ અપ્રતિપત્તિઃ । ન અપિ વિશેષાત્ ।
00909 અભિપ્રાયસ્ય દુર્બોધત્વાત્ । વ્યવહાર-સંકરેણ સર્વેષાં વ્યભિચારાત્ ।
00910 પ્રયોજન-અભાવાદ્ અવ્યાહાર ઇતિ ચેત્ ન પરાર્થત્વાત્ ।
00911 ન યુક્તો વીત-રાગત્વાદ્ ઇતિ ચેત્ ન કરુણા અપિ વૃત્તેઃ । સ એવ
00912 રાગ ઇતિ ચેત્ । ઇષ્ટમ્ । અવિપર્યાસ-સમુદ્ભવાન્ ન દોષઃ । અસત્ય્
00913 અપ્ય્ આત્મ-ગ્રહે દુઃખ-વિશેષ-દર્શન-માત્રેણ અભ્યાસ-બલ-ઉત્પાદિની
00914 ભવત્ય્ એવ કરુણા । તથા હિ । સત્ત્વ-ધર્મ-આદ્ય્-આલમ્બના મૈત્ર્ય્-આદય
00915 ઇષ્યન્તે । એતાશ્ ચ સજાતીય-અભ્યાસ-વૃત્તયો ન રાગ-અપેક્ષિણ્યઃ ।
00916 ન એવં રાગ-આદયો વિપર્યાસ-અભાવે અભાવાત્ । કારુણિકસ્ય અપિ
00917 નિષ્ફલ આરમ્ભો અવિપર્યાસાદ્ ઇતિ ચેત્ । ન । પરાર્થસ્ય એવ
00918 ફલત્વેન ઇષ્ટત્વાત્ । ઇચ્છા-લક્ષણત્વાત્ ફલસ્ય । સર્વથા અભૂત-
00919 અસમારોપાન્ નિર્દોષઃ । તદ્-અન્યેન દોષવત્ત્વ-સાધને ન કિંચિદ્
00920 અનિષ્ટમ્ । વક્તર્ય્ આત્મનિ રાગ-આદિ-દર્શનેન અન્યત્ર તદ્-અનુમાને
00921 અતિપ્રસઙ્ગઃ । વ્યભિચારાત્ । અનન્ય-અનુમાને ઇહ અવ્યભિચાર ઇતિ
01001 કો નિશ્ચયઃ । કરણ-ગુણ-વક્તુકામતે હિ વચનમ્ અનુમાપયેત્ ।
01002 રાગ-ઉત્પાદન-યોગ્યતા-રહિતે વચન-અદર્શનાત્ તદ્-અનુમાને
01003 અતિપ્રસઙ્ગઃ ઉક્તઃ । રાગસ્ય અનુપયોગે કથં તચ્-શક્તિર્ ઉપયુજ્યતે ।
01004 શક્ત્ય્-ઉપયોગે હિ સ એવ ઉપયુક્તઃ સ્યાત્ તચ્ ચ ન અસ્તિ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ ।
01005 તસ્માન્ નાન્તરીયકમ્ એવ કાર્યં કારણમ્ અનુમાપયતિ તત્-
01006 પ્રતિબન્ધાત્ ન અન્યદ્ વિપક્ષે અદર્શને અપિ । સર્વ-દર્શિનો હિ દર્શન-
01007 વ્યાવૃત્તિઃ સર્વત્ર અભાવં ગમયેત્ । ક્વચિત્ તથા દૃષ્ટાનામ્
01008 અપિ દેશ-કાલ-સંસ્કાર-ભેદેન અન્યથા અદર્શનાદ્ । યથા આમલક્યઃ
01009 ક્ષીર-અવસેકેન મધુર-ફલા ભવન્તિ । ન ચ એવં બહુલં દૃશ્યન્તે ।
01010 તેન એવં સ્યાદ્ યુક્તં વક્તુમ્ માદૃશો વક્તા રાગી ઇતિ
01011 રાગ-ઉત્પત્તિ-પ્રત્યય-વિશેષેણ આત્મ-દર્શન-અયોનિશો-મનસ્કારેણ યોગાત્ ।
01012 તદા અપ્ય્ અપાર્થકો વચન-ઉદાહારઃ । તસ્માદ્ વિપક્ષે અદૃષ્ટિર્ અહેતુઃ ।
01013 ન ચ અદર્શન-માત્રેણ વિપક્ષે અવ્યભિચારિતા ।
01014 સમ્ભાવ્ય-વ્યભિચારત્વાત્ સ્થાલી-તણ્ડુલ-પાક-વત્

01015 ન હિ બહુલં પક્વ-દર્શને અપિ સ્થાલ્ય્-અન્તર્ગમન-માત્રેણ પાકઃ
01016 સિધ્યતિ । વ્યભિચાર-દર્શનાત્ । એવં તુ સ્યાદ્ એવં સ્વભાવા
01017 એતત્-સમાન-પાક-હેતવઃ પક્વા ઇતિ । અન્યથા તુ શેષવદ્ એતદ્ અનુમાનં
01018 વ્યભિચારિ । કિં પુનર્ એતચ્ શેષવત્ ।
01019 યસ્ય અદર્શન-માત્રેણ વ્યતિરેકઃ પ્રદર્શ્યતે ।
01020 તસ્ય સંશય-હેતુત્વાચ્ શેષવત્ તદ્ ઉદાહૃતમ્

01021 સ તસ્ય વ્યતિરેકો ન નિશ્ચિત ઇતિ વિપક્ષે વૃત્તિર્ આશઙ્ક્યેત । વ્યતિરેક-
01022 સાધનસ્ય અદર્શન-માત્રસ્ય સંશય-હેતુત્વાત્ । ન સર્વ-અનુપલબ્ધિર્
01023 ગમિકા । તસ્માદ્ એક-નિવૃત્ત્યા અન્ય-નિવૃત્તિમ્ ઇચ્છતા તયોઃ
01024 કશ્ચિત્ સ્વભાવપ્રતિબન્ધો અપ્ય્ એષ્ટવ્યઃ । અન્યથા અગમકો
01025 હેતુઃ સ્યાત્ ।
01026 હેતોસ્ ત્રિષુ અપિ રૂપેષુ નિશ્ચયસ્ તેન વર્ણિતઃ ।
01027 અસિદ્ધ-વિપરીત-અર્થ-વ્યભિચારિ-વિપક્ષતઃ

01028 ન હ્ય્ અસતિ પ્રતિબન્ધે અન્વય-વ્યતિરેક-નિશ્ચયો અસ્તિ । તેન તમ્
01101 એવ દર્શયન્ નિશ્ચયમ્ આહ । તત્ર અન્વયસ્ય નિશ્ચયેન વિરુદ્ધ-
01102 તત્ પક્ષ્યાણાં નિરાસઃ । વ્યતિરેકસ્ય અનૈકાન્તિકસ્ય તત્-પક્ષસ્ય ચ
01103 શેષવદ્-આદેઃ । દ્વયોર્ ઇત્ય્ એક-સિદ્ધ-પ્રતિષેધઃ । પ્રસિદ્ધ-વચનેન
01104 સન્દિગ્ધયોઃ શેષવદ્-અસાધારણયોઃ સપક્ષ-વિપક્ષયોર્
01105 અપિ । અન્યથા હ્ય્ અસતિ પ્રતિબન્ધે અદર્શન-માત્રેણ વ્યતિરેકે ।
01106 વ્યભિચારિ-વિપક્ષેણ વૈધર્મ્ય-વચનં ચ યત્ ।
01107 યદ્ આહ । એષ તાવન્ ન્યાયો યદ્ ઉભયં વક્તવ્યમ્ વિરુદ્ધ- અનૈકાન્તિક-
01108 પ્રતિપક્ષેણ ઇતિ । વૈધર્મ્ય-વચનમ્ અનૈકાન્તિક-પ્રતિપક્ષેણ ।
01110 યદ્ય્ અદૃષ્ટિ-ફલં તચ્ ચ ।
01111 યદિ તેન વિપક્ષે અદર્શનં ખ્યાપ્યતે ।
01112 તદ્ અનુક્તે અપિ ગમ્યતે

01113 ન હિ તસ્ય પ્રાગ્ દર્શન-ભ્રાન્તિર્ યા વચનેન નિવર્ત્યેત । સ્મૃતિર્
01201 વાચ-અદર્શને ક્રિયત ઇતિ ચેત્ । દર્શનં ખલ્વ્ અપ્રતીયમાનમ્
01202 અનઙ્ગમ્ ઇતિ યુક્તં તત્ર સ્મરણ-આધાનમ્ । અદર્શનં તુ દર્શન-
01203 અભાવઃ । સ દર્શનેન બાધ્યતે । તદ્-અભાવે તુ સિદ્ધ એવ ઇત્ય્ અપાર્થકં
01204 તત્-સિદ્ધયે વચનં । ન વૈ અનુપલમ્ભમાનસ્ય
01205 તાવતા ન અસ્તિ ઇતિ ભવતિ તદ્-અર્થં વચનમ્ ઇતિ ચેત્ ।
01206 ન ચ ન અસ્તિ ઇતિ વચનાત્ તન્ ન અસ્ત્ય્ એવ યથા યદિ ।
01207 ન અસ્તિ સ ખ્યાપ્યતે ન્યાયસ્ તદા ન અસ્તિ ઇતિ ગમ્યતે

01208 યદ્ય્ અનુપલભમાનો ન અસ્તિ ઇતિ ન પ્રત્યેતિ વચનાદ્ અપિ ન એવ પ્રત્યેષ્યતિ ।
01209 તદ્ અપિ હ્ય્ અનુપલમ્ભમ્ એવ ખ્યાપયતિ । ન ચ એક-અનુપલમ્ભો
01210 અન્ય-અભાવં સાધયત્ય્ અતિપ્રસઙ્ગાત્ । ન ચ તેન
01211 ન અસ્તિ ઇતિ વચનાત્ તથા ભવત્ય્ અતિપ્રસઙ્ગાત્ । તત્ કથં વૈધર્મ્ય-વચનેન
01212 અનૈકાન્તિક-પરિહારઃ । તસ્માદ્ વ્યાવૃત્તિમ્ ઇચ્છતા
01213 તત્ર ન્યાયો વક્તવ્યઃ યતો અસ્ય વ્યાવૃત્તમ્ ઇતિ ભવતિ ।
01214 નનુ તદ્-અભાવે અનુપલમ્ભાત્ સિદ્ધા વ્યાવૃત્તિઃ ।
01215 યદ્ય્ અદૃષ્ટ્યા નિવૃત્તિઃ સ્યાચ્ શેષવદ્ વ્યભિચારિ કિમ્ ।
01216 યથા પક્વાન્ય્ એતાનિ ફલાન્ય્ એવં-રસાનિ વા રૂપ-અવિશેષાદ્ એક-શાખા-
01217 પ્રભવત્વાદ્ વા ઉપયુક્ત-વદ્ ઇતિ । અત્ર અપિ વિવક્ષિત-અશેષ-પક્ષીકરણે
01218 હેતોઃ સાધ્ય-અભાવે અનુપલમ્ભો અસ્તિ ઇતિ કથં વ્યભિચારઃ ।
01219 પ્રત્યક્ષ-બાધા-આશઙ્કા વ્યભિચાર ઇત્ય્ એકે । ન । પક્ષીકૃત-
01220 વિષયે અભાવાત્ । કદાચિદ્ ભવેદ્ ઇતિ ચેત્ । તથા શઙ્કાયામ્ અતિપ્રસઙ્ગઃ ।
01221 અન્યત્ર અપ્ય્ અભાવ-નિયમ-અભાવાત્ । વૃત્તં પ્રમાણં બાધકમ્ ।
01222 અવૃત્ત-બાધને સર્વત્ર અનાશ્વાસઃ । વ્યતિરેકસ્ તુ સિદ્ધ
01223 એવ સાધનમ્ ઇતિ તથા અભાવ-નિશ્ચયમ્ અપેક્ષતે । અનુપલમ્ભાત્ તુ
01224 ક્વચિદ્ અભાવ-સિદ્ધાવ્ અપ્ય્ અપ્રતિબદ્ધસ્ય તદ્-અભાવે સર્વત્ર
01225 અભાવ-અસિદ્ધેઃ સંશયાદ્ અવ્યતિરેકો વ્યભિચારઃ શેષવતઃ ।
01226 કિં ચ ।
01301 વ્યતિરેક્ય્ અપિ હેતુઃ સ્યાન્ ।
01302 ન ઇદં નિરાત્મકં જીવચ્છરીરમ્ અપ્રાણ-આદિમત્ત્વ-પ્રસઙ્ગાદ્ ઇતિ ।
01303 નિરાત્મકેષુ ઘટ-આદિષુ દૃષ્ટેષુ પ્રાણ-આદ્ય્-અદર્શનાત્ તન્-નિવૃત્ત્ય્-
01304 આત્મ-ગતિઃ સ્યાત્ । અદૃશ્ય-અનુપલમ્ભાદ્ અભાવ-અસિદ્ધૌ ઘટ-આદીનાં
01305 નૈરાત્મ્ય-અસિદ્ધેઃ પ્રાણ-આદેર્ અનિવૃત્તિઃ । અભ્યુપગમાત્ સિદ્ધમ્
01306 ઇતિ ચેત્ । કથમ્ ઇદાનીમ્ આત્મ-સિદ્ધિઃ । પરસ્ય અપ્ય્ અપ્રમાણિકા
01307 કથં નૈરાત્મ્ય-સિદ્ધિઃ । અભ્યુપગમેન ચ સાત્મક-અનાત્મકૌ
01308 વિભજ્ય તત્ર અભાવેન ગમકત્વં કથયતા આગમિકત્વમ્
01309 આત્મનિ પ્રતિપન્નં સ્યાત્ । ન અનુમેયત્વમ્ । તસ્માદ્ અદર્શને અપ્ય્
01310 આત્મનો-નિવૃત્ત્ય્-અસિદ્ધેઃ । તન્-નિવૃત્તૌ ક્વચિન્ નિવૃત્તાવ્ અપિ પ્રાણ-આદીનામ્
01311 અપ્રતિબન્ધાત્ । સર્વત્ર નિવૃત્ત્ય્-અસિદ્ધેર્ અગમકત્વમ્ ।
01312 યા અપ્ય્ અસિદ્ધિ-યોજના તથા સપક્ષે સન્ન્ અસન્ન્ ઇત્ય્ એવમ્-આદિષ્વ્ અપિ
01313 યથાયોગમ્ ઉદાહર્યમ્ ઇત્ય્ એવમ્-આદિકા । સા અપિ
01314 ન વાચ્યા અસિદ્ધિ-યોજના

01315 અનુપલમ્ભ એવ સંશયાત્ । ઉપલમ્ભે તદ્-અભાવાત્ । અનુપલમ્ભાચ્
01316 ચ વ્યતિરેક ઇતિ સંશયિતો અનિવાર્યઃ સ્યાત્ । યથાયોગ-વચનાત્
01317 અનિવારિત એવ ઇતિ ચેત્ । ન । ય એવ તુ ઉભય-નિશ્ચિત-વાચી ઇત્ય્ આદિ-વચનાત્ ।
01318 તેન અનુપલમ્ભે અપિ સંશયાદ્ અનિવૃત્તિં મન્યમાનઃ તત્-પ્રતિષેધમ્
01319 આહ । કિં ચ ।
01401 વિશેષસ્ય વ્યવચ્છેદ-હેતુતા સ્યાદ્ અદર્શનાત્ ।
01402 શ્રાવણત્વસ્ય અપિ નિત્ય-અનિત્યયોર્ અદર્શનાદ્ વ્યાવૃત્તિર્ ઇતિ તદ્-વ્યવચ્છેદ-
01403 હેતુતા સ્યાત્ । ન હિ તદ્-વ્યાવૃત્તેર્ અન્યદ્ વ્યવચ્છેદનમ્ ।
01404 અવ્યવચ્છેદસ્ તુ કુતશ્ચિદ્ વ્યાવૃત્તેર્ એવ અનિશ્ચયાત્ । યો હિ યત્ર
01405 ન અસ્તિ ઇતિ નિશ્ચિતઃ સ ભવંસ્ તદ્-અભાવં કથં ન ગમયેત્ ।
01406 પ્રમાણ-અન્તર-બાધા ચેન્ ।
01407 અથ અપિ સ્યાદ્ ઉભય-વ્યવચ્છેદે પ્રમાણ-અન્તરં બાધકમ્ અસ્તિ ।
01408 અન્યોન્ય-વ્યવચ્છેદ-રૂપાણામ્ એક-વ્યવચ્છેદેન અન્ય-વિધાનાદ્
01409 અપ્રતિષેધઃ । વિધિ-પ્રતિષેધયોર્ વિરોધાત્ ।
01410 ન ઇદાનીં નાસ્તિતા અદૃશઃ

01411 ન એવમ્ અદર્શનં પ્રમાણં બાધા-અસમ્ભવાત્ ।
01412 તથા અન્યત્ર અપિ સમ્ભાવ્યં પ્રમાણ-અન્તર-બાધનમ્ ।
01413 લક્ષણ-યુક્તે બાધા-અસમ્ભવે તલ્-લક્ષણમ્ એવ દૂષિતં સ્યાદ્ ઇતિ
01414 સર્વત્ર અનાશ્વાસઃ । અનુમાન-વિષયે અપિ પ્રત્યક્ષ-અનુમાન-વિરોધ-
01415 દર્શનાદ્ અનાશ્વાસ-પ્રસઙ્ગ ઇતિ ચેત્ । ન । યથોક્તે અસમ્ભવાત્ ।
01416 સમ્ભવિનશ્ ચ અતલ્-લક્ષણત્વાત્ । વિરુદ્ધાવ્યભિચાર્ય્-અવચનમ્ ઇતિ
01417 ચેત્ । અનુમાન-વિષયે અવચનાદ્ ઇષ્ટમ્ । વિષયં ચ અસ્ય નિવેદયિષ્યામઃ ।
01418 કિં ચ ।
01419 દૃષ્ટા અયુક્તિર્ અદૃષ્ટેશ્ ચ સ્યાત્ સ્પર્શસ્ય અવિરોધિની

01420 યદિ હ્ય્ અનુપલમ્ભેન અભાવઃ સિધ્યેત્ । યદ્ આહ । યદ્ય્ અદર્શન-
01421 માત્રેણ દૃષ્ટેભ્યઃ પ્રતિષેધઃ ક્રિયતે । ન ચ સો અપિ યુક્ત
01501 ઇતિ । કથમ્ અયુક્તઃ । અનુપલમ્ભાદ્ અભાવ-સિદ્ધેઃ । નનુ ઉપલબ્ધિ-
01502 લક્ષણ-પ્રાપ્તેઃ સ્પર્શસ્ય યુક્ત એવ પ્રતિષેધઃ । ન યુક્તઃ ।
01503 દૃશ્ય-તત્-સ્વભાવ-વિષય-માત્ર-અપ્રતિષેધાત્ । પૃથિવ્ય્-આદિ સામાન્યેન
01504 ગૃહીત્વા અયં પ્રતિષેધમ્ આહ । તત્ર ચ તૂલ-ઉપલ-પલ્લવ-
01505 આદિષુ તદ્-ભાવે અપિ સ્પર્શ-ભેદ-દર્શનાત્ અસ્ય અપિ ક્વચિદ્ વિશેષે
01506 સમ્ભવ-આશઙ્કયા ભવિતવ્યમ્ ઇતિ સર્વત્ર અદર્શન-માત્રેણ અયુક્તઃ
01507 પ્રતિષેધ ઇતિ । એવમ્ આચાર્યીયઃ કશ્ચિદ્ અનુપલમ્ભાદ્ અભાવં
01508 બ્રુવાણ ઉપાલબ્ધઃ । અપિ ચ ।
01509 દેશ-આદિ-ભેદાદ્ દૃશ્યન્તે ભિન્ના દ્રવ્યેષુ શક્તયઃ ।
01510 તત્ર એક-દૃષ્ટ્યા ન અન્યત્ર યુક્તસ્ તદ્-ભાવ-નિશ્ચયઃ

01511 યદિ કથંચિદ્ વિપક્ષે અદર્શન-માત્રેણ અપ્રતિબદ્ધસ્ય અપિ તદ્-
01512 અવ્યભિચારઃ । ક્વચિદ્ દેશે કાનિચિદ્ દ્રવ્યાણિ કથંચિદ્ દૃષ્ટાનિ
01513 પુનર્ અન્યથા અન્યત્ર દૃશ્યન્તે । યથા કાશ્ચિદ્ ઓષધયઃ ક્ષેત્ર-
01514 વિશેષે વિશિષ્ટ-રસ-વીર્ય-વિપાકા ભવન્તિ । ન અન્યત્ર । તથા કાલ-
01515 સંસ્કાર-ભેદાત્ । ન ચ તદ્-દેશૈસ્ તથા દૃષ્ટા ઇતિ સર્વાસ્ તત્ત્વેન
01516 તથાભૂતાઃ સિધ્યન્તિ । ગુણ-અન્તરાણાં કારણ-અન્તર-અપેક્ષત્વાત્ ।
01517 વિશેષ-હેત્વ્-અભાવે તુ સ્યાદ્ અનુમાનમ્ । યથા અદૃષ્ટ-કર્તૃકમ્ અપિ
01518 વાક્યં પુરુષ-સંસ્કાર-પૂર્વકમ્ ઇતિ । વાક્યેષુ વિશેષ-અભાવાત્ ।
01519 સર્વ-પ્રકારાણાં પુરુષૈઃ કરણસ્ય દર્શનાત્ । ન એવમ્ અસમ્ભવદ્-
01520 વિશેષ-હેતવઃ પુરુષા યેન વચન-આદેઃ કિંચિન્-માત્ર-સાધર્મ્યાત્
01521 સર્વ-આકાર-સામ્યમ્ અનુમીયેત । સર્વ-ગુણેષુ વિશેષ-દર્શનાત્ ।
01522 સંસ્કાર-ભેદેન વિશેષ-પ્રતિપત્તેઃ । તદ્વદ્ અન્યસ્ય અપિ સમ્ભવાદ્ ।
01523 અસમ્ભવ-અનુમાને ચ બાધક-હેત્વ્-અભાવાત્ વૈરાગ્ય-અદૃષ્ટેઃ
01524 અદૃષ્ટેન ચ બાધ્યબાધકભાવ-અસિદ્ધેઃ । રાગ-આદ્ય્-અવ્યભિચારિ-
01525 કાર્ય-અભાવાત્ । સમ્ભવે અપિ વિશેષાણાં દ્રષ્ટુમ્ અશક્યત્વાત્ ।
01601 તાદૃશાં ચ અપ્રતિક્ષેપ-અર્થત્વાત્ । ન એવં વાક્યાનિ દૃશ્ય-વિશેષત્વાત્ ।
01602 અદૃશ્યત્વે અપ્ય્ અદૃષ્ટ-વિશેષાણાં વિજાતીયત્વ-ઉપગમ-વિરોધાત્ । તદ્-
01603 વિશેષાણામ્ અન્યત્ર અપિ શક્ય-ક્રિયત્વાત્ । પ્રત્યક્ષાણાં શબ્દાનામ્
01604 અપ્રત્યક્ષ-સ્વભાવ-અભાવાત્ । ભ્રાન્તિ-નિમિત્ત-અભાવાત્ । બાધક-અભાવાદ્
01605 ભ્રાન્ત્ય્-અસિદ્ધેઃ । પુરુષેષુ વિશેષ-દર્શનસ્ય બાધકત્વાદ્
01606 અસમાનમ્ । પરભાવ-ભૂતસ્ય ચ વાક્ય-વિશેષસ્ય અતદ્-વિશેષત્વાત્ ।
01607 તદ્ અભિન્ન-સ્વભાવાનાં સર્વેષાં પુરુષ-ક્રિયા ન વા કસ્યચિત્ ।
01608 કિં ચ ।
01609 આત્મ-મૃચ્-ચેતના-આદીનાં યો અભાવસ્ય અપ્રસાધકઃ ।
01610 સ એવ અનુપલમ્ભઃ કિં હેત્વ્-અભાવસ્ય સાધકઃ

01611 અનુપલમ્ભં ચ અસ્ય પ્રમાણયત આત્મ-વાદો નિરાલમ્બઃ સ્યાત્ ।
01612 અપ્રત્યક્ષત્વાદ્ આત્મનસ્ તત્-કાર્ય-અસિદ્ધેઃ । ઇન્દ્રિય-આદીનાં તુ
01613 વિજ્ઞાન-કાર્યસ્ય કાદાચિત્કત્વાત્ સાપેક્ષ્ય-સિદ્ધ્યા પ્રસિદ્ધિર્ ઉચ્યતે ।
01614 કિમ્ અપ્ય્ અસ્ય કારણમ્ અસ્તિ ઇતિ । ચ ત્વ્ એવંભૂતમ્ ઇતિ ।
01615 ન એવં સુખ-આદિ-કાર્યં પ્રસાધિતં કંચિદ્ અર્થં પુષ્ણાતિ ।
01616 યેન કેનચિત્ કારણવત્ત્વ-અભ્યુપગમાત્ । તથા ચ અનુપલમ્ભ
01617 એવ આત્મનઃ સ્યાત્ । તં તેન પ્રત્યાચક્ષાણઃ કિમ્ ઇતિ પ્રતિવ્યૂઢો
01618 અનુપલમ્ભસ્ય અસાધનત્વાદ્ ઇતિ । કથમ્ અસાધનં વ્યતિરેકં
01619 સાધયેત્ । મૃદઃ ખલ્વ્ અપિ કશ્ચિચ્ ચૈતન્યમ્ અનુપલભ્યમાનમ્
01620 અપિ ઇચ્છન્ન્ અદર્શનાદ્ વચન-આદેર્ વ્યાવૃત્તિમ્ આહ । દધ્ય્-આદિકં
01621 ચ અપરઃ ક્ષીર-આદિષ્વ્ અપર-અર્થેષુ સંઘાતત્વ-અદર્શનાદ્ વ્યતિરેકમ્ ।
01622 કો હ્ય્ અત્ર નિયમઃ સંહતૈર્ અવશ્યં પરાર્થૈર્ ભવિતવ્યમ્ ઇતિ ।
01623 અસ્ત્ય્ એવ ઉપલમ્ભો દધ્ય્-આદીનાં ક્ષીર-આદિષ્વ્ અનુમાનમ્ ।
01624 અશક્તાદ્ અનુત્પત્તેઃ । અથ કા ઇયં શક્તિઃ સ એવ ભાવઃ
01625 ઉત અન્યદ્ એવ કિંચિત્ । સ એવ ચેત્ તથા એવ ઉપલભ્યેત વિશેષ-અભાવાત્ ।
01626 અન્યચ્ ચેત્ કથમ્ અન્ય-ભાવે તદ્ અસ્તિ । ઉપચાર-માત્રં તુ સ્યાદ્
01627 ઇત્ય્ અયમ્ એષાં પરસ્પર-વ્યાઘાતઃ ।
01628 તસ્માત્ તન્-માત્ર-સમ્બન્ધઃ સ્વભાવો ભાવમ્ એવ વા ।
01629 નિવર્તયેત્ ।
01630 યથા વૃક્ષઃ શિંશપાં । શાખા-આદિમદ્-વિશેષસ્ય એવ કસ્યચિત્ તથા-
01701 પ્રસિદ્ધેઃ સ તસ્ય સ્વભાવઃ । સ્વં ચ સ્વભાવં પરિત્યજ્ય
01702 કથં ભાવો ભવેત્ । સ્વભાવસ્ય એવ ભાવત્વાદ્ ઇતિ તસ્ય સ્વભાવપ્રતિબન્ધાદ્
01703 અવ્યભિચારઃ ।
01704 કારણં વા કાર્યમ્ અવ્યભિચારતઃ

01705 કારણં નિવર્તમાનં કાર્યં નિવર્તયતિ । અન્યથા તત્ તસ્ય
01706 કાર્યમ્ એવ ન સ્યાત્ । સિદ્ધસ્ તુ કાર્યકારણભાવઃ સ્વભાવં
01707 નિયમયતિ ઇત્ય્ ઉભયથા સ્વભાવપ્રતિબન્ધાદ્ એવ નિવૃત્તિઃ ।
01708 અન્યથા એક-નિવૃત્ત્યા અન્ય-વિનિવૃત્તિઃ કથં ભવેત્ ।
01709 ન અશ્વવાન્ ઇતિ મર્ત્યેન ન ભાવ્યં ગમતા અપિ કિમ્

01710 સંનિધાનાત્ તથા એકસ્ય કથમ્ અન્યસ્ય સંનિધિઃ ।
01711 ગોમાન્ ઇત્ય્ એવ મર્ત્યેન ભાવ્યમ્ અશ્વવતા અપિ કિમ્

01712 તસ્માત્ સ્વભાવપ્રતિબન્ધાદ્ એવ હેતુઃ સાધ્યં ગમયતિ ।
01713 સ ચ તદ્-ભાવ-લક્ષણસ્ તદુત્પત્તિ-લક્ષણો વા । સ એવ અવિનાભાવો
01714 દૃષ્ટાન્તાભ્યાં પ્રદર્શ્યતે ।
01715 તસ્માદ્ વૈધર્મ્ય-દૃષ્ટાન્તે ન ઇષ્ટો અવશ્યમ્ ઇહ આશ્રયઃ ।
01716 તદ્-અભાવે ચ તન્ ન ઇતિ વચનાદ્ અપિ તદ્-ગતેઃ

01717 યતઃ ।
01718 તદ્-ભાવ-હેતુ-ભાવૌ હિ દૃષ્ટાન્તે તદ્-અવેદિનઃ ।
01719 ખ્યાપ્યેતે ।
01720 દૃષ્ટાન્તે હિ સાધ્ય-ધર્મસ્ય તદ્-ભાવસ્ તન્-માત્ર-અનુબન્ધેન
01721 તત્-સ્વભાવતયા ખ્યાપ્યતે । યઃ કૃતકં સ્વભાવં જનયતિ
01722 સો અનિત્ય-સ્વભાવં સન્તં જનયતિ ઇતિ પ્રમાણં દૃષ્ટાન્તેન ઉપદર્શ્યતે ।
01723 અન્યથા એક-ધર્મ-સદ્-ભાવાત્ તદ્-અન્યેન અપિ ભવિતવ્યમ્
01724 ઇતિ નિયમ-અભાવાત્ સાધનસ્ય સાધ્ય-વ્યભિચાર-આશઙ્કા સ્યાત્ ।
01801 તેન ચ પ્રમાણેન સાધ્ય-ધર્મસ્ય તન્-માત્ર-અનુબન્ધઃ ખ્યાપ્યતે ।
01802 સ્વ-કારણાદ્ એવ કૃતકસ્ તથાભૂતો જાતો યો નશ્વરઃ
01803 ક્ષણ-સ્થિતો-ધર્મા । અન્યતસ્ તસ્ય તદ્-ભાવ-નિષેધાત્ । હેતુ-ભાવો
01804 વા તસ્મિન્ સત્ય્ એવ ભાવાદ્ ઇતિ દૃષ્ટાન્તેન પ્રદર્શ્યતે અર્થ-અન્તરસ્ય
01805 તથા પ્રસિદ્ધે તદ્-ભાવે હેતુ-ભાવે વા અનિત્યત્વ-અભાવે કૃતકત્વં
01806 ન ભવતિ દહન-અભાવે ચ ધૂમઃ । તથા હિ સ તસ્ય
01807 સ્વભાવો હેતુર્ વા । કથં સ્વં સ્વભાવં હેતું વા અન્તરેણ ભવેદ્
01808 ઇત્ય્ આશ્રયમ્ અન્તરેણ અપિ વૈધર્મ્ય-દૃષ્ટાન્તે પ્રસિધ્યતિ વ્યતિરેકઃ ।
01809 યેષાં પુનઃ પ્રસિદ્ધાવ્ એવ તદ્-ભાવ-હેતુ-ભાવૌ તેષામ્
01811 વિદુષાં વાચ્યો હેતુર્ એવ હિ કેવલઃ

01812 યદ્-અર્થે દૃષ્ટાન્ત ઉચ્યતે સો અર્થઃ સિદ્ધ ઇતિ કિં તદ્-વચનેન
01813 તદા । તત્-પ્રદર્શને અપિ કિં વૈધર્મ્ય-દૃષ્ટાન્ત-આશ્રયેણ ઇતિ મન્યમાન
01814 આશ્રયં પ્રતિક્ષિપ્તિ સ્મ ।
01815 તેન એવ જ્ઞાત-સમ્બન્ધે દ્વયોર્ અન્યતર-ઉક્તિતઃ ।
01816 અર્થાપત્ત્યા દ્વિતીયે અપિ સ્મૃતિઃ સમુપજાયતે

01817 યદ્ આહ અર્થાપત્ત્યા વા અન્યતરેણ ઉભય-પ્રદર્શનાદ્ ઇતિ । તત્ર અપિ
01818 દૃષ્ટાન્તેન તદ્-ભાવ-હેતુ-ભાવ-પ્રદર્શનં મન્યમાનો અર્થાપત્ત્યા
01819 એક-વચનેન દ્વિતીય-સિદ્ધિમ્ આહ । તથા હિ યત્ કૃતકં તદ્
01820 અનિત્યમ્ ઇત્ય્ ઉક્તે અનર્થ-અન્તર-ભાવે વ્યક્તમ્ અયમ્ અસ્ય સ્વભાવસ્
01821 તન્-માત્ર-અનુબન્ધી પ્રમાણ-દૃષ્ટસ્ તદ્-ભાવ-નિયમાદ્ ઇતિ । જ્ઞાત-
01822 તદ્-ભાવસ્ય અર્થાપત્ત્યા અનિત્યત્વ-અભાવે કૃતકત્વં ન ભવતિ ઇતિ
01823 ભવતિ । ન હિ સ્વભાવસ્ય અભાવે ભાવો ભવત્ય્ અભેદાત્ । અન્યથા
01824 તદ્-ભાવે ભવતિ ઇત્ય્ એવ ન સ્યાત્ । તથા તદ્-અભાવે ન ભવતિ
01825 ઇત્ય્ ઉક્તે । તત એવ તદ્-ભાવતા-વેદિનઃ । તથા હ્ય્ અયમ્ અસ્ય
01826 સ્વભાવો યેન તદ્-અભાવે ન ભવતિ । અન્યથા અયોગાદ્ ઇતિ તત્-
01901 તત્-સ્વભાવતા-પ્રતિપત્ત્યા અન્વય-સ્મૃતિર્ ભવતિ । તથા યત્ર
01902 ધૂમસ્ તત્ર અગ્નિર્ ઇત્ય્ ઉક્તે કાર્યં ધૂમો દહનસ્ય । યેન
01903 ધૂમે અવશ્યમ્ અગ્નિર્ ભવતિ । અન્યથા અર્થ-અન્તરસ્ય તદ્-અનુબન્ધ-
01904 નિયમ-અભાવાત્ સ્વાતન્ત્ર્યં ભાવસ્ય સ્યાત્ । અતસ્ તદ્-અભાવે
01905 અપિ સ્વભાવ-અવૈકલ્યાન્ ન અભાવઃ । કાર્યે ત્વ્ અવશ્યં કારણં
01906 ભવતિ । ઇદમ્ એવ હિ કારણસ્ય કારણત્વં યદ્ અર્થ-અન્તર-ભાવે
01907 સ્વભાવ-ઉપધાનં । કાર્યસ્ય અપિ તદ્-ભાવ એવ ભાવઃ
01908 તચ્ ચ અસ્તિ ધૂમે । તસ્માત્ કાર્યં ધૂમ ઇત્ય્ અન્વયેન વિધિત-
01909 તત્-કાર્યત્વસ્ય દહન-અભાવે ધૂમો ન ભવતિ ઇત્ય્ અર્થાદ્ વ્યતિરેક-પ્રતિપત્તિર્
01910 ભવતિ । તથા અસત્ય્ અગ્નૌ ધૂમો ન અસ્તિ ઇત્ય્
01911 ઉક્તે અગ્નિર્ ધૂમે ભવત્ય્ અવશ્યમ્ ઇત્ય્ અર્થાદ્ અન્વય-પ્રતિપત્તિઃ ।
01912 અન્યથા હિ તદ્-અભાવે કિં ન ભવેદ્ ઇતિ । નનુ ચ નિત્ય-અનિત્ય-
01913 અર્થ-કાર્યત્વ-અભાવે અપિ શ્રવણ-જ્ઞાનં ન ભવતિ તદ્-અભાવે ।
01914 ન વૈ ન ભવતિ । તયોર્ એવ તતઃ સંશયાત્ । અન્યથા
01915 અભાવેન નિશ્ચિતાત્ કથં તદ્-ભાવ-પરામર્શેન સંશયઃ સ્યાત્ ।
01916 કેવલં તુ ભાવ-નિશ્ચય-અભાવાન્ ન અસ્તિ ઇત્ય્ ઉચ્યતે । યદા પુનર્
01917 દૃષ્ટાન્તેન ન અગ્નિ-ધૂમયોઃ કાર્યકારણભાવઃ પ્રદર્શ્યતે । તદા
01918 યત્ર ધૂમસ્ તત્ર અગ્નિર્ ઇત્ય્ એવ ન સ્યાત્ । પ્રતિબન્ધ-અભાવાત્ ।
01919 કુતો અગ્ન્ય્-અભાવે ધૂમો ન અસ્તિ ઇત્ય્ અર્થાદ્ વ્યતિરેક-સિદ્ધિઃ । તથા
01920 વૈધર્મ્યેણ અભાવ-અસિદ્ધેર્ અન્વય-સ્મૃતિઃ તસ્માદ્ દૃષ્ટાન્તેન અયમ્
01921 એવ યથોક્ત-સ્વભાવપ્રતિબન્ધઃ પ્રદર્શ્યતે । એક-સદ્-ભાવે
01922 અન્યસ્ય પ્રસિદ્ધ્ય્-અર્થમ્ । તદ્-અભાવે અસમ્ભવાત્ ।
01923 હેતુ-સ્વભાવ-અભાવો અતઃ પ્રતિષેધે ચ કસ્યચિત્ ।
01924 હેતુર્ ।
01925 તાવ્ એવ હિ નિવર્તમાનૌ સ્વ-પ્રતિબદ્ધં નિવર્તયત ઇતિ કસ્યચિદ્
01926 અર્થસ્ય પ્રતિષેધમ્ અપિ સાધયિતુકામેન હેતોર્ વ્યાપકસ્ય
02001 વા સ્વભાવસ્ય નિવૃત્તિર્ હેતુત્વેન આખ્યેયા । અપ્રતિબન્ધે હિ કથમ્
02002 એકસ્ય નિવૃત્તિર્ અન્યસ્ય નિવૃત્તિં સાધયેત્ ।
02003 યુક્ત-ઉપલભસ્ય તસ્ય ચ અનુપલમ્ભનમ્

02004 પ્રતિષેધ-હેતુઃ । પ્રતિષેધ-વિષય-વ્યવહાર-હેતુસ્ તદ્-હેતુર્ ઇત્ય્
02005 ઉક્તઃ । સ્વયં તથાભૂત-અનુપલમ્ભસ્ય પ્રતિષેધ-રૂપત્વાત્ ।
02006 હેતુ-વ્યાપક-અનુપલબ્ધિર્ ઉભયસ્ય અપિ હેતુઃ ।
02007 ઇતિ ઇયં ત્રિવિધા અપ્ય્ ઉક્ત-અનુપલબ્ધિર્ અનેકધા ।
02008 તત્ તદ્-વિરુદ્ધ-આદ્ય્-અગતિ-ગતિ-ભેદ-પ્રયોગતઃ

02009 ત્રિવિધ એવ હિ પ્રતિષેધ-હેતુઃ । ઉપલભ્ય-સત્ત્વસ્ય હેતોસ્ તથાભાવ-
02010 નિશ્ચયે વ્યાપકસ્ય સ્વાત્મનશ્ ચ અનુપલબ્ધિર્ ઇતિ । સ
02011 પ્રયોગ-વશેન તત્-તદ્-વિરુદ્ધ-આદ્ય્-અગતિ-ગતિ-ભેદ-પ્રયોગતો અનેક-
02012 પ્રકાર ઉક્તઃ । તસ્ય અગત્યા તદ્-વિરુદ્ધ-ગત્યા વિરુદ્ધ-કાર્ય-ગત્યા
02013 ઇત્ય્ આદિ-ભેદ-પ્રયોગૈર્ યથોક્તં પ્રાક્ ।
02014 કાર્યકારણભાવાદ્ વા સ્વભાવાદ્ વા નિયામકાત્ ।
02015 અવિનાભાવ-નિયમો અદર્શનાન્ ન ન દર્શનાત્

02016 અવશ્યંભાવ-નિયમઃ કઃ પરસ્ય અન્યથા પરૈઃ ।
02017 અર્થ-અન્તર-નિમિત્તે વા ધર્મે વાસસિ રાગ-વત્

02018 ઇત્ય્ અન્તરશ્લોકૌ । અપિ ચ ।
02019 અર્થ-અન્તર-નિમિત્તો હિ ધર્મઃ સ્યાદ્ અન્ય એવ સઃ ।
02020 ન હિ તસ્મિન્ નિષ્પન્ને અનિષ્પન્નો ભિન્ન-હેતુકો વા તત્-સ્વભાવો
02021 યુક્તઃ । અયમ્ એવ ખલુ ભેદો ભેદ-હેતુર્ વા ભાવાનાં વિરુદ્ધ-ધર્મ-
02022 અધ્યાસઃ કારણ-ભેદશ્ ચ । તૌ ચેન્ ન ભેદકૌ તદા
02023 ન કસ્યચિત્ કુતશ્ચિદ્ ભેદ ઇત્ય્ એકં દ્રવ્યં વિશ્વં સ્યાત્ ।
02024 તતશ્ ચ સહ ઉત્પત્તિ-વિનાશૌ સર્વસ્ય ચ સર્વત્ર ઉપયોગઃ સ્યાત્ ।
02101 અન્યથા એકમ્ ઇત્ય્ એવ ન સ્યાત્ । નામ-અન્તરં વા । અર્થ-ભેદમ્ અભ્યુપગમ્ય
02102 તથા અભિધાનાત્ । નન્વ્ અનર્થ-અન્તર-હેતુત્વે અપિ ભાવ-
02103 કાલે અનિત્યતા અનિષ્પત્તેસ્ તુલ્યા અતત્-સ્વભાવતા । ન વૈ કાચિદ્ અન્યા
02104 અનિત્યતા નામ યા પશ્ચાન્ નિષ્પદ્યેત । સ એવ હિ ભાવઃ ક્ષણ-
02105 સ્થિતિ-ધર્મા અનિત્યતા । વચન-ભેદે અપિ ધર્મિ-ધર્મતયા નિમિત્તં
02106 વક્ષ્યામઃ । તાં પુનર્ અસ્ય ક્ષણ-સ્થિતો-ધર્મતાં સ્વભાવં
02107 સ્વ-હેતોર્ એવ તથા-ઉત્પત્તેઃ પશ્યન્ન્ અપિ મન્દ-બુદ્ધિઃ સત્તા-
02108 ઉપલમ્ભેન સર્વદા તદ્ભાવ-શઙ્કા-વિપ્રલબ્ધો ન વ્યવસ્યતિ
02109 સદૃશા-પર-ઉત્પત્તિ-વિપ્રલબ્ધો વા । અન્ત્યક્ષણ-દર્શિનાં નિશ્ચયાત્ ।
02110 પશ્ચાદ્ અસ્ય અનુપલબ્ધ્યા અસ્થિતો-પ્રતિપત્તેર્ નિશ્ચય-કાલ ઇતિ
02111 તદા અનિત્યતા વ્યવસ્થાપ્યતે । કાર્ય-ઉત્પાદન-શક્તેઃ કારણ-સ્વભાવત્વે
02112 અપિ અદૃષ્ટ-તત્-કાર્યસ્ય કારણ-દર્શને અપિ અપ્રતિપન્ન-
02113 તદ્-ભાવસ્ય કાર્ય-દર્શનાત્ તત્-પ્રતિપત્તિ-વત્ । અન્યથા અર્થ-અન્તરમ્
02114 એવ અનિત્યતા સ્યાત્ । અન્ય-નિમિત્તત્વે અનિમિત્તત્વે વા । તથા ચ ભાવસ્
02115 તદ્વાન્ ન સ્યાત્ । તદ્-અનુપયોગાત્ । ઉપયોગે વા સ એવ અસ્ય
02116 સ્વાત્મભૂતો અનિત્યતા ઇતિ કિમ્ અન્યયા । સ્વભાવેન વા અચલસ્ય અર્થ-અન્તર-
02117 યોગે અપિ તદ્-ભાવ-અનુત્પત્તેઃ । સ ચ અર્થ-અન્તરાદ્ ભવન્ન્ અનિત્યતા
02118 અન્યો વા ધર્મો હેતુઃ ફલં વા સ્યાત્ । અહેતુ-ફલસ્ય અસમ્બન્ધાત્ ।
02119 તત્ર ભાવ-અનુમાનસ્ય અસમ્ભવાત્ । તત્ર ।
02120 પશ્ચાદ્ ભાવાન્ ન હેતુત્વં ફલે અપ્ય્ એકાન્તતા કુતઃ

02121 સ હિ નિષ્પન્ને ભાવે અર્થ-અન્તરતઃ પશ્ચાદ્ ભવન્ કથં
02122 તસ્ય હેતુઃ સ્યાત્ । ફલસ્ય અપિ ન અવશ્યં હેતૌ ભાવ ઇતિ તદ્-
02123 ભાવ-હેતોર્ અનૈકાન્તિકત્વમ્ । તન્ ન અર્થ-અન્તર-નિમિત્તો ધર્મો
02124 ભાવે અવશ્યં ભાવિ ઇત્ય્ અનનુમાનમ્ । યદિ તર્હિ દર્શન -અદર્શને
02125 ન અન્વય-વ્યતિરેક-ગતેર્ આશ્રયઃ કથં ધૂમો અગ્નિં ન વ્યભિચરતિ
02126 ઇતિ ગમ્યતે । યસ્માત્ ।
02201 કાર્યં ધૂમો હુતભુજઃ કાર્ય-ધર્મ-અનુવૃત્તિતઃ ।
02202 યેષામ્ ઉપલમ્ભે તલ્-લક્ષણમ્ અનુપલબ્ધં યદ્ ઉપલભ્યતે ।
02203 તત્ર એક-અભાવે અપિ ન ઉપલભ્યતે । તત્ તસ્ય કાર્યં । તચ્ ચ ધૂમે
02204 અસ્તિ ।
02205 સ ભવંસ્ તદ્-અભાવે તુ હેતુમત્તાં વિલઙ્ઘયેત્

02206 સકૃદ્ અપિ તથા અદર્શનાત્ કાર્યં સિદ્ધઃ । અકાર્યત્વે અકારણાત્
02207 સકૃદ્ અપ્ય્ અભાવાત્ । કાર્યસ્ય ચ સ્વ-કારણમ્ અન્તરેણ ભાવે
02208 અહેતુમત્તા એવ સ્યાત્ । ન હિ યસ્ય યમ્ અન્તરેણ ભાવઃ સ તસ્ય
02209 હેતુર્ ભવતિ । ભવતિ ચ ધૂમો અગ્નિમ્ અન્તરેણ તન્ ન તદ્-હેતુઃ
02210 અન્ય-હેતુકત્વાન્ ન અહેતુકત્વમ્ ઇતિ ચેત્ । ન । તત્ર અપિ
02211 તુલ્યત્વાત્ । તદ્-અભાવે અપ્ય્ અગ્નૌ ભવતિ ઇતિ । કથં વા તતો
02212 અન્યતો વા અતજ્-જનન-સ્વભાવાદ્ ભવેત્ । સ્વયમ્ અતત્-સ્વભાવસ્ય
02213 અજનનાત્ તસ્ય અહેતુતા સ્યાત્ । ન વૈ સ એવ ભવતિ તાદૃશસ્ય
02214 ભાવાત્ । અન્ય-અદૃશાદ્ ભવન્ કથં તાદૃશઃ સ્યાત્ । તાદૃશાદ્ હિ
02215 ભવન્ તાદૃશઃ સ્યાત્ । અન્ય-અદૃશાદ્ અપિ તાદૃશો ભાવે તચ્-શક્તિ-નિયમ-
02216 અભાવાન્ ન હેતુ-ભેદો ભેદક ઇતિ અકારણં વિશ્વસ્ય વૈશ્વરૂપ્યં
02217 સ્યાત્ । સર્વં વા સર્વસ્માજ્ જાયેત । તસ્માત્ કારણ-
02218 ભેદ-અભેદાભ્યાં કાર્ય-ભેદ-અભેદૌ । તન્ ન ધૂમો અર્થાદ્ દૃષ્ટ-
02219 આકાર-વિજાતીયાદ્ ભવત્ય્ અહેતુકત્વ-પ્રસઙ્ગાત્ । તથા ચ ।
02220 નિત્યં સત્ત્વમ્ અસત્ત્વં વા અહેતોર્ અન્ય-અનપેક્ષણાત્ ।
02221 અપેક્ષાતો હિ ભાવાનાં કાદાચિત્કત્વ-સમ્ભવઃ

02222 સ હિ ધૂમો અહેતુર્ ભવન્ નિરપેક્ષત્વાન્ ન કદાચિન્ ન ભવેત્ ।
02223 તદ્-ભાવે વૈકલ્ય-અભાવાદ્ ઇષ્ટ-કાલ-વત્ । તદા અપિ વા ન ભવેત્ ।
02224 અભાવ-કાલ-અવિશેષાત્ । અપેક્ષયા હિ ભાવાઃ કાદાચિત્કા ભવન્તિ ।
02301 ભાવ-અભાવ-કાલયોસ્ તદ્-ભાવ-યોગ્યતા અયોગ્યતા-યોગાત્ તુલ્ય-યોગ્યતા
02302 યોગ્યતયોર્ દેશ-કાલયોસ્ તદ્વત્તા ઇતરયોર્ નિયમ-અયોગાત્ । સા ચ
02303 યોગ્યતા હેતુ-ભાવાત્ કિમ્ અન્યત્ । તસ્માદ્ એક-દેશ-કાલ-પરિહારેણ અન્ય-
02304 દેશ-કાલયોર્ વર્તમાનો ભાવસ્ તત્-સાપેક્ષો નામ ભવતિ ।
02305 તથા હિ । તથા વૃત્તિર્ એવ અપેક્ષા તત્-કૃત-ઉપકાર-અનપેક્ષસ્ય તન્-નિયમ-
02306 અયોગાત્ । તન્ નિયત-દેશ-કાલત્વાદ્ ધૂમો અત્ર દૃષ્ટઃ સકૃદ્
02307 વૈકલ્યે ચ પુનર્ ન દૃષ્ટઃ તજ્-જન્યો અસ્ય સ્વભાવઃ । અન્યથા
02308 સકૃદ્ અપ્ય્ અભાવાત્ । સ તત્-પ્રતિનિયતો અન્યત્ર કથં ભવેત્ ।
02309 ભવન્ વા ન ધૂમઃ સ્યાત્ । તજ્-જનિતો હિ સ્વભાવ-વિશેષો ધૂમ
02310 ઇતિ । તથા હેતુર્ અપિ તથાભૂત-કાર્ય-જનન-સ્વભાવઃ । તસ્ય અન્યતો
02311 અપિ ભાવે ન સ તસ્ય સ્વભાવ ઇતિ સકૃદ્ અપિ ન જનયેત્ ।
02312 ન વા સ ધૂમો અધૂમ-જનન-સ્વભાવાદ્ ભાવાત્ । તત્-સ્વભાવત્વે
02313 ચ સ એવ અગ્નિર્ ઇત્ય્ અવ્યભિચારઃ ।
02314 અગ્નિ-સ્વભાવઃ શક્રસ્ય મૂર્દ્ધા યદ્ય્ અગ્નિર્ એવ સઃ ।
02315 અથ અનગ્નિ-સ્વભાવો અસૌ ધૂમસ્ તત્ર કથં ભવેત્

02316 ધૂમ-હેતુ-સ્વભાવો હિ વહ્નિસ્ તચ્-શક્તિ-ભેદવાન્ ।
02317 અધૂમ-હેતોર્ ધૂમસ્ય ભાવે સ સ્યાદ્ અહેતુકઃ

02318 ઇતિ સંગ્રહશ્લોકૌ । કથં તર્હિ ઇદાનીં ભિન્નાત્ સહકારિણઃ કાર્ય-
02319 ઉત્પત્તેર્ યથા ચક્ષૂ-રૂપ-આદેર્ વિજ્ઞાનસ્ય । ન વૈ કિંચિદ્ એકં
02320 જનકં તત્-સ્વભાવમ્ । કિં તુ સામગ્રી જનિકા તત્-સ્વભાવા । સ એવ
02321 અનુમીયતે । સ એવ ચ સામગ્રી સ્વભાવ-સ્થિત્ય્-આશ્રયઃ કાર્યસ્ય ।
02322 અત એવ સહકારિણામ્ અપ્ય્ અપર્યાયેણ જનનમ્ । યદ્ અપિ કિંચિદ્
02323 વિજાતીયાદ્ ભવદ્ દૃષ્ટં ગોમય-આદેઃ શાલુક-આદિ । તત્ર અપિ તથા અભિધાને
02324 અપ્ય્ અસ્ત્ય્ એવ સ્વ-બીજ-પ્રભવાત્ સ્વભાવ-ભેદઃ । હેતુ-સ્વભાવ-ભેદાત્ ।
02325 યથા કદલી બીજ-કન્દ-ઉદ્ભવા । સ્ફુટમ્ એવ
02326 તાદૃશં લોકો વિવેચયત્ય્ આકાર-ભેદાત્ । તસ્માન્ ન સુવિવેચિત-આકારં
02327 કાર્યં કારણં વ્યભિચરતિ ।
02401 અન્વય-વ્યતિરેકાદ્ યો યસ્ય દૃષ્ટો અનુવર્તકઃ ।
02402 સ્વભાવસ્ તસ્ય તદ્-હેતુર્ અતો ભિન્નાન્ ન સમ્ભવઃ

02403 ઇતિ સંગ્રહશ્લોકઃ । તસ્માત્ સકૃદ્ અપિ દર્શન-અદર્શનાભ્યાં
02404 કાર્યકારણભાવ-સિદ્ધેર્ ભવતિ તતસ્ તત્-પ્રતિપત્તિઃ । ન અન્યથા ।
02405 અન્વય-વ્યતિરેકયોર્ નિઃશેષ-દર્શન-અદર્શન-આયત્તત્વાત્ । ક્વચિદ્
02406 અમૂર્તત્વે નિત્યત્વ-દર્શને અપ્ય્ અન્યત્ર અન્યથા અદૃષ્ટેઃ । ક્વચિન્
02407 નિત્યત્વ-અભાવે અપ્ય્ અદૃષ્ટસ્ય પુનર્ દૃષ્ટેર્ ઇતિ ભવતુ કાર્યસ્ય
02408 કારણેન અવિનાભાવસ્ તદુત્પત્તેઃ । સ્વભાવ ઇદાનીં કથમ્ અવિનાભાવઃ ।
02410 સ્વભાવે અપ્ય્ અવિનાભાવો ભાવ-માત્ર-અનુરોધિનિ ।
02411 યો હિ ભાવ-માત્ર-અનુરોધી સ્વભાવસ્ તત્ર અવિનાભાવો ભાવસ્ય ઇષ્યતે ।
02413 તદ્-અભાવે સ્વયં ભાવસ્ય અભાવઃ સ્યાદ્ અભેદતઃ

02414 ય એવ ભાવો ભાવ-માત્ર-અનુરોધી સ્વભાવ ઇત્ય્ ઉચ્યતે । સ એવ
02415 સ્વયં વસ્તુતો ભાવઃ । સ ચ આત્માનં પરિત્યજ્ય કથં ભવેત્ ।
02416 ય એવ તર્હિ કૃતકઃ સ એવ અનિત્યો ભેદ-અભાવાત્ । પ્રતિજ્ઞાર્થૈકદેશો
02417 હેતુઃ સ્યાત્ । ન એષ દોષઃ । યસ્માત્ ।
02418 સર્વે ભાવાઃ સ્વભાવેન સ્વ-સ્વભાવ-વ્યવસ્થિતેઃ ।
02419 સ્વભાવ-પરભાવાભ્યાં યસ્માદ્ વ્યાવૃત્તિ-ભાગિનઃ

02420 તસ્માદ્ યતો યતો અર્થાનાં વ્યાવૃત્તિસ્ તન્-નિબન્ધનાઃ ।
02421 જાતિ-ભેદાઃ પ્રકલ્પ્યન્તે તદ્-વિશેષ-અવગાહિનઃ

02422 તસ્માદ્ યો યેન ધર્મેણ વિશેષઃ સમ્પ્રતીયતે ।
02423 ન સ શક્યસ્ તતો અન્યેન તેન ભિન્ના વ્યવસ્થિતિઃ

02424 સર્વ એવ હિ ભાવાઃ સ્વરૂપ-સ્થિતયઃ । તે ન આત્માનં પરેણ
02425 મિશ્રયન્તિ । તસ્ય અપરત્વ-પ્રસઙ્ગાત્ । યદ્ અપ્ય્ એષામ્ અભિન્નમ્
02426 આત્મભૂતં રૂપં ન તત્ તેષામ્ । તદાનીં તેષામ્ અભાવાત્ ।
02501 તદ્ એવ હિ સ્યાદ્ અભિન્નસ્ય ભાવાત્ । તદ્-વ્યતિરિક્તસ્ય ભિન્નસ્ય
02502 ચ અભાવાત્ । તસ્ય એવ ચ પુનર્ ભેદ-વિરોધાત્ । તચ્ ચ આત્મનિ વ્યવસ્થિતમ્
02503 અમિશ્રમ્ એવ । અર્થ-અન્તરમ્ અપ્ય્ અનેક-સમ્બન્ધે અપિ
02504 ન તત્ તેષાં સામાન્યમ્ અતદ્-રૂપત્વાત્ । દ્વિત્વ-આદિ-સંયોગ-કાર્ય-
02505 દ્રવ્યેષ્વ્ અપિ પ્રસઙ્ગાત્ । ન હિ સમ્બન્ધિના અપ્ય્ અન્યેન અન્યે સમાના
02506 નામ । તદ્વન્તો નામ સ્યુઃ । ભૂત-વત્ । કણ્ઠે-ગુણેન ।
02507 ન અભિન્ન-પ્રત્યય-વિષયાઃ । ભૂત-વત્ । તદાત્માનમ્ એવ હિ બુદ્ધિઃ
02508 સંસૃજન્તી સામાન્ય-વિષયા પ્રતિભાસતે । ન એક-સમ્બન્ધિનાવ્ ઇતિ
02509 ભૂત-વત્ । તદ્-દર્શિન્યાઃ સા ભ્રાન્તિર્ ઇતિ ચેત્ । તદ્-દર્શિની ઇતિ કુતઃ ।
02510 નિર્બીજ-ભ્રાન્ત્ય્-અયોગાદ્ ઇતિ ચેત્ । ત એવ તદ્-એક-કાર્યા બીજમ્ । સંખ્યા-
02511 સંયોગ-કાર્ય-દ્રવ્ય-આદિમત્સુ ભૂત-આદિષ્વ્ અભાવાચ્ ચ । તન્ ન તથા
02512 સામાન્ય-બુદ્ધૌ નિવેષ-અભાવાત્ સામાન્યમ્ અન્યત્ । સતિ વા તસ્ય અપિ
02513 સ્વાત્મનિ વ્યવસ્થાનાદ્ અમિશ્રણમ્ અન્યેન । તસ્માદ્ ઇમે ભાવાઃ
02514 સજાતીય-અભિમતાદ્ અન્યસ્માચ્ ચ વ્યતિરિક્તાઃ સ્વભાવેન એક-રૂપત્વાત્ ।
02515 યતો યતો ભિન્નાસ્ તદ્-ભેદ-પ્રત્યાયનાય કૃત-સંનિવેશૈઃ
02516 શબ્દૈસ્ તતસ્ તતો ભેદમ્ ઉપાદાય સ્વભાવ-અભેદે અપ્ય્ અનેક-
02517 ધર્માણઃ પ્રતીયન્તે । તે અપિ શબ્દાઃ સર્વ-ભેદ-અનાક્ષેપે અપ્ય્ એક-
02518 ભેદ-ચોદનાત્ તત્-સ્વલક્ષણ-નિષ્ઠા એવ ભવન્તિ । તદ્ એકસ્માદ્
02519 અપિ તસ્ય ભેદો અસ્તિ ઇતિ । તસ્માદ્ એકસ્ય ભાવસ્ય યાવન્તિ પરરૂપાણિ
02520 તાવત્ યસ્ તદ્-અપેક્ષયા વ્યાવૃત્તયઃ । તદ્-અસમ્ભવિ-કાર્ય-કારણસ્ય
02521 તદ્-ભેદાત્ । યાવત્ યશ્ ચ વ્યાવૃત્તયસ્ તાવત્ યઃ શ્રુતયો
02522 અતત્-કાર્ય-કારણ-પરિહારેણ વ્યવહાર-અર્થાઃ । યથા પ્રયત્નાનન્તરીયકઃ
02523 શબ્દઃ શ્રાવણ ઇત્ય્ અતત્-કાર્ય-કારણ-પરિહાર-અર્થઃ ।
02524 તસ્માત્ સ્વભાવ-અભેદે અપિ યેન યેન ધર્મેણ નામ્ના યો વિશેષો
02525 ભેદઃ પ્રતીયતે ન સ શક્યો અન્યેન પ્રત્યાયયિતુમ્ ઇતિ ન એક-અર્થાઃ
02526 સર્વ-શબ્દાઃ । તન્ ન પ્રતિજ્ઞાર્થૈકદેશો હેતુર્ ઇતિ । કથં
02527 પુનર્ એતદ્ ગમ્યતે વ્યવચ્છેદઃ શબ્દ-લિઙ્ગાભ્યાં પ્રતિપાદ્યતે
02528 વિધિના ન વસ્તુ-રૂપમ્ એવ ઇતિ । પ્રમાણ-અન્તરસ્ય શબ્દ- અન્તરસ્ય
02601 ચ પ્રવૃત્તેઃ । તથા હિ ।
02602 એકસ્ય અર્થ-સ્વભાવસ્ય પ્રત્યક્ષસ્ય સતઃ સ્વયમ્ ।
02603 કો અન્યો ન દૃષ્ટો ભાગઃ સ્યાદ્ યઃ પ્રમાણૈઃ પરીક્ષ્યતે

02604 એકો હ્ય્ અર્થ-આત્મા । સ પ્રત્યક્ષઃ અસિદ્ધે ધર્મિણિ સાધન-અસમ્ભવાત્ ।
02605 યથા અનિત્યત્વે સાધ્યે શબ્દઃ । તસ્ય પ્રત્યક્ષેણ એવ સિદ્ધેઃ
02606 સર્વ-આકાર-સિદ્ધિઃ । તદ્-અન્યસ્ય અસિદ્ધસ્ય અભાવાત્ । ભાવે વા
02607 અતત્-સ્વભાવત્વમ્ । ન હિ યો યદ્ એકયોગક્ષેમો ન ભવતિ સ
02608 તત્-સ્વભાવો યુક્તઃ । તન્-માત્ર-નિબન્ધનત્વાત્ । ભેદ-વ્યવહારસ્ય ।
02609 અન્યથા અભાવ-પ્રસઙ્ગાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । તસ્માત્ પ્રત્યક્ષે ધર્મિણિ
02610 તત્-સ્વભાવ-સાકલ્ય-પરિચ્છેદાત્ તત્ર અનવકાશા પ્રમાણ-અન્તર-
02611 વૃત્તિઃ સ્યાત્ ।
02612 નો ચેદ્ ભ્રાન્તિ-નિમિત્તેન સંયોજ્યેત ગુણ-અન્તરમ્ ।
02613 શુક્તૌ વા રજત-આકારો રૂપ-સાધર્મ્ય-દર્શનાત્

02614 યદિ દૃષ્ટ-સર્વ-તત્ત્વસ્ય અપિ ભાવસ્ય તથા નિશ્ચય-પ્રતિરોધિના
02615 ભ્રાન્તિ-નિમિત્તેન ગુણ-અન્તરં ન સંયોજ્યતે । યથા શુક્તૌ રજત-
02616 આકારઃ । ન હિ શુક્તૌ દ્વે રૂપે સમાનં વિશિષ્ટં ચ તથા
02617 પ્રતિપત્તિ-પ્રસઙ્ગાત્ । અપ્રતિપત્તૌ વા વિવેકેન દ્વિત્વ-વિકલ્પ-અયોગાત્ ।
02618 અતિપ્રસઙ્ગાચ્ ચ । તસ્માત્ પશ્યન્ શુક્તિ-રૂપં વિશિષ્ટમ્ એવ
02619 પશ્યતિ । નિશ્ચય-પ્રત્યય-વૈકલ્યાત્ ત્વ્ અનિશ્ચિન્વન્ તત્-સામાન્યં
02620 પશ્યામિ ઇતિ મન્યતે । તતો અસ્ય રજત-સમારોપઃ । તથા । સદૃશા-પર-અપર-
02621 ઉત્પત્ત્યા અલક્ષિત-નાનાત્વસ્ય તદ્-ભાવ-સમારોપાત્ સ્થિતો-ભ્રાન્તિઃ ।
02622 યાવન્તો અસ્ય પરભાવાસ્ તાવન્ત એવ યથાસ્વં નિમિત્ત-
02623 ભાવિનઃ સમારોપા ઇતિ તદ્-વ્યવચ્છેદકાનિ ભવન્તિ પ્રમાણાનિ
02624 સફલાનિ સ્યુઃ । તેષાં તુ વ્યવચ્છેદ-ફલાનાં ન અપ્રતીત-વસ્ત્વ્-અંશ-
02701 પ્રત્યાયને પ્રવૃત્તિસ્ તસ્ય દૃષ્ટત્વાત્ । અનંશસ્ય ચ એક-દેશેન
02702 દર્શન-અયોગાત્ ।
02703 તસ્માદ્ દૃષ્ટસ્ય ભાવસ્ય દૃષ્ટ એવ અખિલો ગુણઃ ।
02704 ભ્રાન્તેર્ નિશ્ચીયતે ન ઇતિ સાધનં સમ્પ્રવર્તતે

02705 ઇતિ સંગ્રહશ્લોકઃ । તસ્માન્ ન અદૃષ્ટ-ગ્રહણાય દૃષ્ટે પ્રમાણ-અન્તર-વૃત્તિઃ ।
02707 વસ્તુ-ગ્રહે અનુમાનાચ્ ચ ધર્મસ્ય એકસ્ય નિશ્ચયે ।
02708 સર્વ-ધર્મ-ગ્રહો અપોહે ન અયમ્ દોષઃ પ્રસજ્યતે

02709 ન કેવલં પ્રત્યક્ષ-દૃષ્ટે પ્રમાણ-અન્તર-અવૃત્તિઃ ક્વચિત્ । યદા અનુમાનમ્
02710 અપિ વસ્તુ વિધિના પ્રત્યાયયતિ ન વ્યવચ્છેદ-કૃત્ તદા એક-
02711 ધર્મ-નિશ્ચયે તદ્-અવ્યતિરેકાત્ સર્વ-ધર્મ-નિશ્ચય ઇતિ પ્રમાણ-
02712 અન્તર-અવૃત્તિઃ ન હિ તસ્મિન્ નિશ્ચિતે તદાત્મા અનિશ્ચિતો યુક્તઃ ।
02713 યદા પુનર્ અનુમાનેન સમારોપ-વ્યવચ્છેદઃ ક્રિયતે તદા ન એક-
02714 સમારોપ-વ્યવચ્છેદાદ્ અન્ય-વ્યવચ્છેદઃ કૃતો ભવતિ ઇતિ તદ્-અર્થમ્
02715 અન્યત્ પ્રવર્તતે । નનુ ન અવશ્યં વિપર્યાસ-પૂર્વક એવ અપ્રતીત-
02716 નિશ્ચયો ભવતિ । યથા અકસ્માદ્ ધૂમાદ્ અગ્નિ-પ્રતિપત્તિઃ । ન હિ
02717 તત્ર અનગ્નિ-સમારોપઃ સમ્ભાવ્યતે । તન્ ન સર્વત્ર વ્યવચ્છેદઃ
02718 ક્રિયતે । ઉક્તમ્ અત્ર । ધર્મિ-પ્રતિપત્તાવ્ અભેદાત્ સર્વ-પ્રતિપત્તિઃ ।
02719 ભેદે વા અસમ્બદ્ધસ્ય તત્ર અપ્રતિપત્તિર્ ઇતિ । તસ્માત્
02720 તત્ર અપિ તદ્-દર્શિનસ્ તત્-સ્વભાવ-અનિશ્ચયઃ કુતઃ વિપર્યાસાત્ । સ
02721 ચ તં પ્રદેશં તદ્-વિવિક્તેન રૂપેણ નિશ્ચિન્વન્ન્ અગ્નિ-સત્તા-ભાવના-
02722 વિમુક્તયા બુદ્ધ્યા કથમ્ અવિપર્યસ્તો નામ । તદ્-આકાર-
02801 સમારોપ-સંશય-રહિતશ્ ચ તત્-પ્રતિપત્તૌ ન લિઙ્ગમ્ અનુસરેત્ ।
02802 ન ચ તસ્ય અન્વય-વ્યતિરેકયોર્ આદ્રિયેત ।
02803 તસ્માદ્ અપોહ-વિષયમ્ ઇતિ લિઙ્ગં પ્રકીર્તિતમ્ ।
02804 અન્યથા ધર્મિણઃ સિદ્ધાવ્ અસિદ્ધં કિમ્ અતઃ પરમ્

02805 ઇતિ સંગ્રહશ્લોકઃ ।
02806 ક્વચિદ્ દૃષ્ટે અપિ યજ્ જ્ઞાનં સામાન્ય-અર્થં વિકલ્પકમ્ ।
02807 અસમારોપિત-અન્ય-અંશે તન્-માત્ર-અપોહ-ગોચરમ્

02808 યદ્ રૂપ-આદિ-દર્શન-અનન્તરમ્ અલિઙ્ગં નિશ્ચય-જ્ઞાનં ભવતિ ।
02809 તત્ કથમ્ અસતિ સમારોપે ભવદ્ વ્યવચ્છેદ-વિષયં ભવતિ ।
02810 સમારોપ-વિષયે તસ્ય અભાવાત્ । યત્ર હ્ય્ અસ્ય સમારોપો યથા
02811 સ્થિરઃ સાત્મક ઇતિ વા ન તત્ર ભેદે નિશ્ચયો ભવતિ ।
02812 નિશ્ચય-આરોપ-મનસોર્ બાધ્યબાધકભાવતઃ ।
02813 ન હિ સર્વતો ભિન્નો દૃષ્ટો અપિ ભાવસ્ તથા એવ પ્રત્યભિજ્ઞાયતે ।
02814 ક્વચિદ્ ભેદે વ્યવધાન-સમ્ભવાત્ । યથા શુક્તેઃ શુક્તિત્વે ।
02815 યત્ર તુ પ્રતિપત્તુર્ ભ્રાન્તિ-નિમિત્તં ન અસ્તિ તત્ર એવ અસ્ય તદ્-દર્શન-
02816 અવિશેષે અપિ સ્માર્તો નિશ્ચયો ભવતિ । સમારોપ-નિશ્ચયયોર્ બાધ્યબાધકભાવાત્
02817 નિશ્ચયસ્ય
02818 સમારોપ-વિવેકે અસ્ય પ્રવૃત્તિર્ ઇતિ ગમ્યતે

02819 તદ્-વિવેક એવ ચ અન્યાપોહઃ । તસ્માત્ તદ્ અપિ તન્-માત્ર-અપોહ-ગોચરમ્ ।
02820 ન વસ્તુ-સ્વભાવ-નિશ્ચય-આત્મકમ્ । તથા હિ કસ્યચિન્ નિશ્ચયે
02821 અપ્ય્ અન્યસ્ય અપ્રતિપત્તિ-દર્શનાત્ । તત્-સ્વભાવ-નિશ્ચયે ચ તસ્ય અયોગાત્ ।
02901 યાવન્તો અંશ-સમારોપાસ્ તન્-નિરાસે વિનિશ્ચયાઃ ।
02902 તાવન્તા એવ શબ્દાશ્ ચ તેન તે ભિન્ન-ગોચરાઃ

02903 અન્યથા એકેન શબ્દેન વ્યાપ્ત એકત્ર વસ્તુનિ ।
02904 બુદ્ધ્યા વા ન અન્ય-વિષય ઇતિ પર્યાયતા ભવેત્

02905 ઇત્ય્ અન્તરશ્લોકઃ ।
02906 યસ્ય અપિ નાના-ઉપાધેર્ ધીર્ ગ્રાહિક-અર્થસ્ય ભેદિનઃ ।
02907 યો અપિ મન્યતે ભિન્ના એવ ઉપાધયઃ પરસ્પરમ્ આશ્રયાચ્ ચ ।
02908 તન્-નિબન્ધનાઃ શ્રુતયસ્ તદ્-આધારેષુ વર્તન્તે । તત્ર એવ વા
02909 તદ્ અયમ્ અપ્રસઙ્ગ ઇતિ । તસ્ય અપિ ।
02910 નાના-ઉપાધ્ય્-ઉપકાર-અઙ્ગ-શક્ત્ય્-અભિન્ન-આત્મનો ગ્રહે

02911 સર્વાત્મના ઉપકારસ્ય કો ભેદકઃ સ્યાદ્ અનિશ્ચિતઃ ।
02912 યદ્ય્ અપ્ય્ ઉપાધયો ભિન્ના એવ શબ્દ-જ્ઞાન-અન્તરાણાં નિમિત્તમ્
02913 અર્થે । સ તુ તૈસ્ તદ્વાન્ એક એવ ઉપલીયતે । તસ્ય નાના-ઉપાધીનામ્
02914 ઉપકાર-આશ્રય-શક્તિ-સ્વભાવસ્ય સ્વાત્મન્ય્ અભેદાત્ સર્વાત્મના
02915 ગ્રહણે ક એવ ઉપાધિ-ભેદો અનિશ્ચિતઃ સ્યાત્ । સર્વ-ઉપાધ્ય્-ઉપકારકત્વેન
02916 ગ્રહણાત્ । ન હ્ય્ ઉપકારકત્વં અન્યદ્ એવ તસ્ય સ્વરૂપેણ
02917 ગૃહ્યમાણસ્ય અગૃહીતં નામ । અતો યદ્ એવ અસ્ય સ્વભાવેન
02918 ગ્રહણં તદ્ એવ ઉપકારત્વેન અપિ ઇતિ ।
02919 તયોર્ આત્મનિ સમ્બન્ધાદ્ એક-જ્ઞાને દ્વય-ગ્રહઃ

02920 આત્મભૂતસ્ય ઉપાધિ-તદ્વતોર્ ઉપકાર્યોપકારકભાવસ્ય ગ્રહણાત્
02921 એક-જ્ઞાને દ્વયોર્ અપિ ગ્રહણમ્ ઇતિ એક-ઉપાધિ-વિશિષ્ટે અપિ તસ્મિન્
02922 ગૃહ્યમાણે સર્વ-ઉપાધીનાં ગ્રહણમ્ । તદ્-ગ્રહણ- નાન્તરીયકત્વાદ્
02923 ઉપાધિમદ્-ગ્રહણસ્ય । અન્યથા તથા અપિ ન ગૃહ્યેત ।
02924 ન હ્ય્ અન્ય એવ અન્ય-ઉપકારકો યો ન ગૃહીતઃ સ્યાત્ । ન ચ અપ્ય્ ઉપકારકે
02925 તથા ગૃહીતે ઉપકાર્ય-અગ્રહણં તસ્ય અપ્ય્ અગ્રહણ-પ્રસઙ્ગાત્ ।
02926 સ્વસ્વામિત્વ-વત્ । તસ્માદ્ અર્થ-અન્તર-ઉપાધિ-વાદે અપિ સમાનઃ પ્રસઙ્ગઃ ।
02927 અથ અપિ સ્યાદ્ ભિન્ના એવ શક્તયઃ શક્તિમતો યાભિર્ ઉપાધીન્
02928 ઉપકરોતિ । તતો ન અયં પ્રસઙ્ગ ઇતિ ।
03001 ધર્મ-ઉપકાર-શક્તીનાં ભેદે તાસ્ તસ્ય કિં યદિ ।
03002 ન ઉપકારસ્ તતસ્ તાસાં તથા સ્યાદ્ અનવસ્થિતિઃ

03003 યદિ પ્રત્યુપાધ્ય્ ઉપકારકત્વાનિ તસ્ય ન સ્વાત્મભૂતાન્ય્ એવ
03004 ન અપિ તત ઉપકારમ્ અનુભવન્તિ । કિં તસ્ય ઇતિ તા ઉચ્યન્તે । ઉપકારે
03005 વા સ્વાત્મભૂતાભિર્ અયમ્ એકઃ શક્તિભિઃ શક્તીર્ ઉપકુર્વન્
03006 એક ઉપાધિના અપિ ગૃહ્યમાણઃ સર્વાત્મના ગૃહ્યત એવ । તથા
03007 હિ । એક-ઉપાધિ-ગ્રહણે તદ્-ઉપકારિણ્યાઃ શક્તેર્ ગ્રહણમ્ । તદ્-ગ્રહણે
03008 તદ્-ઉપકારી ભાવઃ સ્વાત્મભૂત-સકલ-શક્ત્ય્-ઉપકારો ગૃહીતઃ
03009 સર્વાઃ શક્તીર્ ગ્રાહયતિ તાશ્ ચ સ્વ-ઉપાધીન્ ઇતિ તદ્-અવસ્થઃ
03010 પ્રસઙ્ગઃ । અથ તા અપિ શક્ત્ય્-ઉપકારિણ્યઃ શક્તયો ભિન્ના એવ
03011 ભાવાત્ । એવમ્ ઉપાધીનાં તચ્-શક્તીનાં ચ અપરા પરાસ્વ્ એવ શક્તિષ્વ્
03012 અપર્યવસાનેન ઘટનાત્ સ એકસ્ તાભિઃ કદાચિદ્ અપ્ય્ અગૃહીતસ્
03013 તદ્-ઉપકાર-આત્મા તદ્વત્ત્વેન ન ગૃહ્યતે । યદિ પુનઃ કેવલાન્
03014 એવ ઉપાધીન્ શબ્દ-જ્ઞાનાન્ય્ ઉપલીયેરન્ । તદા તસ્ય અસમાવેષાન્ ન
03015 ભવતિ તત્-પ્રતિપત્તિ-મુખેન સર્વ-પ્રતિપત્તિઃ । તદા અપિ તસ્ય
03016 શબ્દૈર્ અનાક્ષેપાન્ ન સ્યાત્ તત્ર પ્રવૃત્તિર્ ઇતિ વ્યર્થઃ શબ્દ-પ્રયોગઃ
03017 સ્યાત્ । અર્થક્રિયા-આશ્રયો હિ સર્વો વિધિ-પ્રતિષેધાભ્યાં વ્યવહારઃ
03018 ઉપાધયશ્ ચ તત્ર અસમર્થાઃ સમર્થશ્ ચ ન એવ ઉચ્યત
03019 ઇતિ કિં શબ્દ-પ્રયોગૈઃ । તતશ્ ચ ઉપાધયો ન ઉપાધયઃ સ્યુઃ ।
03020 ક્વચિત્ પ્રવૃત્તૌ હિ કસ્યચિત્ પ્રધાનસ્ય અઙ્ગ-ભાવાત્ તદ્-અપેક્ષયા
03021 તથા ઉચ્યતે । તસ્ય શબ્દૈર્ અનાક્ષેપાન્ ન તે કસ્યચિદ્ અઙ્ગ-
03022 ભૂતા ઇતિ કિમ્ ઉપાધયઃ । લક્ષિત-લક્ષણાદ્ અદોષ ઇતિ ચેત્ સમાનઃ
03023 પ્રસઙ્ગઃ । સ તાવત્ તૈર્ ઉપાધિભિર્ નાન્તરીયકતયા ઉપલક્ષ્યમાણ
03024 એકેન અપ્ય્ ઉપલક્ષણે સર્વાત્મના ઉપલક્ષિત ઇતિ તદ્-અવસ્થઃ
03025 પ્રસઙ્ગઃ । કો હ્ય્ અત્ર વિશેષઃ શબ્દા વા એનમ્ ઉપલક્ષયેયુસ્ તલ્-લક્ષિતા
03101 વા ઉપાધયઃ । સ તાવત્ તદાનીં નિશ્ચીયતે સર્વ-ઉપકારકઃ
03102 ઇતિ ન કિંચિદ્ એતત્ । તસ્માદ્ ।
03103 એક-ઉપકારકે ગ્રાહ્યે ન ઉપકારસ્ તતો અપરે ।
03104 દૃષ્ટે તસ્મિન્ન્ અદૃષ્ટા યે તદ્-ગ્રહે સકલ-ગ્રહઃ

03105 ઇતિ સંગ્રહશ્લોકઃ ।
03106 યદિ ભ્રાન્તિ-નિવૃત્ત્ય્-અર્થં ગૃહીતે અપ્ય્ અન્યદ્ ઇષ્યતે ।
03107 સ્યાદ્ એતત્ નિર્ભાગસ્ય વસ્તુનો ગ્રહણે કો અન્યસ્ તદા ન ગૃહીતો
03108 નામ । સ તુ ભ્રાન્ત્યા ન અવધાર્યત ઇતિ પ્રમાણ-અન્તરં પ્રવર્તતે ।
03109 યદ્ય્ એવમ્ ।
03110 તદ્ વ્યવચ્છેદ-વિષયં સિદ્ધં તદ્વત્ તતો અપરમ્

03111 અસમારોપ-વિષયે વૃત્તેર્ ।
03112 તત્ તર્હિ ભ્રાન્તિ-નિવૃત્ત્ય્-અર્થં પ્રવૃત્તં પ્રમાણમ્ । અન્ય-સમારોપ-
03113 વ્યવચ્છેદ-ફલમ્ ઇતિ સિદ્ધમ્ અન્યાપોહ-વિષયમ્ । તદ્વત્
03114 અન્યદ્ અપિ । અસમારોપ-વિષયે વૃત્તેઃ । યત્ર અસ્ય સમારોપો ન તત્ર
03115 નિશ્ચય ઇતિ સમારોપ-અભાવે વર્તમાનો અન્યાપોહ-વિષયઃ સિદ્ધઃ ।
03116 અપિ ચ નિશ્ચયૈઃ ।
03117 યન્ ન નિશ્ચીયતે રૂપં તત્ તેષાં વિષયઃ કથમ્

03118 ઇયમ્ એવ ખલુ નિશ્ચયાનાં સ્વાર્થ-પ્રતિપત્તિર્ યત્ તન્-નિશ્ચયનમ્ ।
03119 તચ્ ચેદ્ આકાર-અન્તર-વદ્ અનિશ્ચિતં કથં તૈર્ ગૃહીતં ।
03120 કથમ્ ઇદાનીમ્ અનિશ્ચીયમાનં પ્રત્યક્ષેણ અપિ ગૃહીતં નામ ।
03121 ન પ્રત્યક્ષં કસ્યચિન્ નિશ્ચાયકમ્ । તદ્ અયમ્ અપિ ગૃહ્ણાતિ તન્
03122 ન નિશ્ચયેન । કિં તર્હિ । તત્-પ્રતિભાસેન । તન્ ન નિશ્ચય-અનિશ્ચય-
03123 વશાત્ પ્રત્યક્ષસ્ય ગ્રહણ-અગ્રહણે । ન એવં નિશ્ચયાનાં કિંચિન્
03124 નિશ્ચિન્વતો અપ્ય્ અન્યત્ર અનિશ્ચયેન પ્રવૃત્તિ-ભેદાદ્ ગ્રહણ -અગ્રહણમ્ ।
03125 તસ્માત્ તદ્ એવ અસ્ય ગ્રહણં યો નિશ્ચયઃ । અન્યથા એક-આકારે
03126 અપિ તન્ ન સ્યાત્ । કિં પુનઃ કારણં સર્વતો ભિન્ને વસ્તુ-રૂપે
03127 અનુભવ-ઉત્પત્તાવ્ અપિ તથા એવ ન સ્માર્તો નિશ્ચયો ભવતિ । સહકારિ-
03128 વૈકલ્યાત્ તતશ્ ચ ।
03201 પ્રત્યક્ષેણ ગૃહીતે અપિ વિશેષે અંશ-વિવર્જિતે ।
03202 યદ્ વિશેષ-અવસાયે અસ્તિ પ્રત્યક્ષઃ સ પ્રતીયતે

03203 યદ્ય્ અપ્ય્ અંશ-રહિતઃ સર્વતો ભિન્ન-સ્વભાવો ભાવો અનુભૂતસ્
03204 તથા અપિ ન સર્વ-ભેદેષુ તાવતા નિશ્ચયો ભવતિ । કારણ-અન્તર-
03205 અપેક્ષ્યત્વાત્ । અનુભવો હિ યથા અવિકલ્પ-અભ્યાસં નિશ્ચય-પ્રત્યયાન્
03206 જનયતિ । યથા રૂપ-દર્શન-અવિશેષે અપિ કુણપ-કામિની-ભક્ષ્ય-
03207 વિકલ્પાઃ । તત્ર બુદ્ધિ-પાટવં તદ્-વાસના-અભ્યાસઃ પ્રકરણમ્
03208 ઇત્ય્ આદયો અનુભવાદ્ ભેદ-નિશ્ચય-ઉત્પત્તિ-સહકારિણઃ । તેષામ્
03209 એવ ચ પ્રત્યાસત્તિ-તારતમ્ય-આદિ-ભેદાત્ પૌર્વાપર્યમ્ । યથા
03210 જનકત્વ-અધ્યાપકત્વ-અવિશેષે અપિ પિતરમ્ આયાન્તં દૃષ્ટ્વા પિતા મે
03211 આગચ્છતિ ન ઉપાધ્યાય ઇતિ । સો અપિ ભવન્ નિશ્ચયો અસતિ ભ્રાન્તિ-
03212 કારણે ભવતિ । તસ્માન્ ન અભૂત ઇત્ય્ એવ સર્વ-આકાર-નિશ્ચયઃ ।
03213 તત્ર અપિ ચ અન્યવ્યાવૃત્તિર્ અન્યવ્યાવૃત્ત ઇત્ય્ અપિ ।
03214 શબ્દાશ્ ચ નિશ્ચયાશ્ ચ એવ સંકેતમ્ અનુરુન્ધતે

03215 તત્ર અપ્ય્ અન્યાપોહે ન વ્યાવૃત્તિર્ અન્યા અન્ય એવ વ્યાવૃત્તસ્ તદ્-વ્યાવૃત્તેર્
03216 નિવર્તમાનસ્ય તદ્-ભાવ-પ્રસઙ્ગાત્ । તથા ચ વ્યાવૃત્તેર્
03217 અભાવઃ । તસ્માદ્ યા એવ વ્યાવૃત્તિઃ સ એવ વ્યાવૃત્તઃ । શબ્દ-
03218 પ્રતિપત્તિ-ભેદસ્ તુ સંકેત-ભેદાત્ । ન વાચ્ય-ભેદો અસ્તિ ।
03219 નનુ ચ વાચ્ય-વિશેષ-અભાવાત્ સંકેત-ભેદો અપ્ય્ અયુક્તો દ્વયોર્
03220 એક-અભિધાનાત્ । તથા ચ વ્યતિરેકિણ્યા વિભક્તેર્ અયોગસ્ તસ્યા
03221 ભેદ-આશ્રયત્વાત્ ।
03222 દ્વયોર્ એક-અભિધાને અપિ વિભક્તિર્ વ્યતિરેકિણી ।
03223 ભિન્નમ્ અર્થમ્ ઇવ અન્વેતિ વાચ્યે લેશ-વિશેષતઃ

03224 ન વૈ શબ્દાનાં કાચિદ્ વિષય-સ્વભાવ-આયત્તા વૃત્તિર્ ઇચ્છાતો વૃત્ત્ય્-
03225 અભાવ-પ્રસઙ્ગાત્ । તે યથા વ્યતિરિક્તે અવ્યતિરિક્તે વા પ્રયોક્તુમ્
03226 ઇષ્યન્તે તથા નિયુક્તાસ્ તમ્ અર્થમ્ પ્રતિબન્ધેન પ્રકાશયન્તિ ।
03227 તેન ગૌર્ ગોત્વમ્ ઇત્ય્ એક-અર્થ-અભિધાને અપિ કસ્યચિદ્
03228 વિશેષસ્ય પ્રત્યાયન-અર્થં કૃતે સંકેત-ભેદે વ્યતિરિક્ત-અર્થા
03301 વિભક્તિર્ અર્થ-અન્તરમ્ ઇવ અદર્શયન્તી પ્રતિભાત્ય્ અનર્થ-અન્તરે
03302 અપિ તથા પ્રયોગ-દર્શન-અભ્યાસાત્ । ન તાવતા સર્વત્ર ભેદઃ ।
03303 અન્યત્ર અપિ પુરુષ-ઇચ્છા-વશાત્ પ્રવૃત્તસ્ય પ્રતિબન્ધ-અભાવાત્ । યથા
03304 એકં ક્વચિદ્ એક-વચનેન ખ્યાપ્યતે તદ્-અવિશેષે અપિ ગૌરવ-
03305 આદિ-ખ્યાપન-અર્થં બહુ-વચનેન । પ્રયોજન-અભાવાત્ તુ સંકેત-
03306 ભેદો ન સ્યાત્ । તદ્ અપ્ય્ અસ્ત્ય્ એવ । તથા હિ ।
03307 ભેદ-અન્તર-પ્રતિક્ષેપ-અપ્રતિક્ષેપૌ તયોર્ દ્વયોઃ ।
03308 સંકેત-ભેદસ્ય પદં જ્ઞાતૃ-વાઞ્ચા-અનુરોધિનઃ

03309 યદા અયં પ્રતિપત્તા તદ્-અન્ય-વ્યવચ્છેદ-ભાવ-અનપેક્ષઃ પિણ્ડ-
03310 વિશેષે અશ્વ-વ્યવચ્છેદ-માત્રં જિજ્ઞાસતે તથા અભૂત-જ્ઞાપન-અર્થં
03311 તથા આકૃત-સંકેતેન શબ્દેન પ્રબોધ્યત અનશ્વત્વમ્ અસ્ય અસ્તિ
03312 ઇતિ । યદા પુનર્ વ્યવચ્છેદ-અન્તર-અનિરાકાઙ્ક્ષસ્ તં જ્ઞાતુમ્ ઇચ્છતિ
03313 તદા અપરિત્યક્ત-વ્યવચ્છેદ-અન્તરે તત્ર એવ અશ્વ-વ્યવચ્છેદે
03314 તથા અપ્રકાશનાય પ્રયુઞ્જતે અનશ્વો અયમ્ ઇતિ । અત એવ પૂર્વત્ર
03315 પ્રતિક્ષિપ્ત-ભેદ-અન્તરત્વાચ્ શબ્દ-વૃત્તેર્ ન સામાનાધિકરણ્યં
03316 વિશેષણવિશેષ્યભાવો વા । ગોત્વમ્ અસ્ય શુક્લમ્ ઇતિ ।
03317 તન્-માત્ર-વિશેષેણ બુદ્ધેસ્ તદ્-આશ્રય-ભૂતાયા એકત્વેન અપ્રતિભાસનાત્ ।
03318 નિરાકાઙ્ક્ષત્વાચ્ ચ । દ્વિતીયે તુ ભવતિ । તથા સંકેત-
03319 અનુસારેણ સંહૃત-સકલ-વ્યવચ્છેદ-ધર્મૈર્ વિભાગવત એકસ્ય
03320 ઇવ સન્દર્શનેન પ્રતિભાસનાત્ । વ્યવચ્છેદ-અન્તર-સાકાઙ્ક્ષત્વાચ્
03321 ચ ।
03322 ભેદો અયમ્ એવ સર્વત્ર દ્રવ્ય-ભાવ-અભિધાયિનોઃ ।
03323 શબ્દયોર્ ન તયોર્ વાચ્યે વિશેષસ્ તેન કશ્ચન

03401 તસ્માન્ ન સર્વત્ર ધર્મ-ધર્મિ-વાચિનોઃ શબ્દયોર્ વાચ્યે અર્થે
03402 નિશ્ચય-પ્રત્યય-વિષયત્વેન કશ્ચિદ્ વિશેષઃ । એકસ્ તમ્ એવ પ્રત્યાયયન્
03403 પ્રતિક્ષિપ્ત-ભેદ-અન્તરઃ પ્રત્યાયયતિ । અન્યો પ્રતિક્ષેપેણ
03404 ઇત્ય્ અયં વિશેષઃ ।
03405 જિજ્ઞાપયિષુર્ અર્થં તં તદ્ધિતેન કૃતા અપિ વા ।
03406 અન્યેન વા યદિ બ્રૂયાદ્ ભેદો ન અસ્તિ તતો અપરઃ ॥63 ।
03407 એતાવન્તમ્ એવ ચ ભેદં દર્શયંસ્ તદ્ધિતેન વા દર્શયેત્
03408 પાચકત્વમ્ ઇતિ કૃતા અપિ વા પાક ઇત્ય્ અન્યેન વા તથાભૂત-જ્ઞાપનાય
03409 સ્વયં કૃતેન સમયેન । ન પુનસ્ તથા અભિધાન-માત્રેણ
03410 અર્થ-અન્તરમ્ એવ તદ્ ભવતિ । તથાભૂતસ્ય એવ જ્ઞાપનાય
03411 શબ્દસ્ય કૃત-સંકેતત્વાત્ । નનુ ચ પાચકત્વમ્ ઇતિ સમ્બન્ધ
03412 ઉચ્યતે ન પાક એવ । ન વૈ પાકેન અન્ય એવ કશ્ચિત્ પાચકો નામ અભિધીયતે
03413 યાદૃશો વર્ણ્યતે । યત્ પુનર્ અસ્ય અભિધેયં તત્ કથિતં
03414 તદ્ એવ પાચકત્વેન અપિ ઇત્ય્ અલમ્ અપ્રતિષ્ઠૈર્ મિથ્યા-વિકલ્પૈઃ ।
03415 યથા ચ ન અર્થ-અન્તર-ભૂતા ક્રિયા અસ્તિ તત્-સમવાયો વા તત્
03416 પ્રત્યાયયિષ્યામઃ ।
03417 તેન અન્યાપોહ-વિષયે તદ્વત્ પક્ષ-ઉપવર્ણનમ્ ।
03418 પ્રત્યાખ્યાતં પૃથક્ત્વે હિ સ્યાદ્ દોષો જાતિ-તદ્વતોઃ

03419 યદ્ આહુઃ । અન્યાપોહે અપિ શબ્દ-અર્થે તદ્-વિશિષ્ટસ્ય અભિધાનાત્ તદ્વત્-
03420 પક્ષ-ઉદિતઃ સર્વઃ પ્રસઙ્ગઃ સમાન ઇતિ તદ્ અપ્ય્ અનેન પ્રતિવ્યૂઢમ્ ।
03421 તત્ર હ્ય્ અર્થ-અન્તરમ્ ઉપાદાય અન્યત્ર વર્તમાનો ધ્વનિર્
03422 અસ્વાતન્ત્ર્ય-આદિ-દોષૈર્ ઉપદ્રૂયતે । ન ચ અર્થ-અન્તરમ્ અન્યસ્માદ્
03423 વ્યાવૃત્તિર્ વ્યાવૃત્તાદ્ દ્વયોર્ એક-અભિધાનાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । કથમ્
03424 ઇદાનીમ્ એકસ્ય વ્યાવૃત્તસ્ય અન્ય-અનનુગમાદ્ અન્યવ્યાવૃત્તિઃ
03425 સામાન્યમ્ । તદ્-બુદ્ધૌ તથા પ્રતિભાસનાત્ । ન વૈ કિંચિત્
03426 સામાન્યં નામ અસ્તિ । શબ્દ-આશ્રયા બુદ્ધિર્ અનાદિ-વાસના-સામર્થ્યાદ્
03427 અસંસૃષ્ટાન્ અપિ ધર્માન્ સંસૃજન્તી જાયતે । તસ્યાઃ પ્રતિભાસ-
03501 વશેન સામાન્યં સામાનાધિકરણ્યં ચ વ્યવસ્થાપ્યતે
03502 અસદ્-અર્થો અપિ । અર્થાનાં સંસર્ગ-ભેદ-અભાવાત્ । તસ્ય સર્વસ્ય
03503 તત્-કાર્યકારણતયા અન્યેભ્યો ભિદ્યમાના અર્થાઃ સમાશ્રયો
03504 ધ્વનિશ્ ચ અનિષ્ટ-પરિહારેણ પ્રવર્તયતિ ઇત્ય્ અન્યાપોહ-વિષય ઉક્તઃ ।
03505 તત્ર અનપેક્ષિત-બાહ્ય-તત્ત્વો બુદ્ધિ-પ્રતિભાસ-વશાદ્ એકો અનેક-
03506 વ્યાવૃત્તઃ શબ્દૈર્ વિષયીક્રિયતે તદ્-અનુભવ-આહિત-વાસના-પ્રબોધ-
03507 જન્મભિર્ વિકલ્પૈર્ અધ્યવસિત-તદ્-ભાવ-અર્થૈઃ । તત્ર એવ
03508 ચ અયં ધર્મ-ધર્મિ-વ્યવહારઃ પરસ્પરં તત્ત્વાન્યત્વાભ્યામ્
03509 અવાચ્યઃ પ્રતન્યતે । ન હ્ય્ અન્યો ધર્મો ધર્મિણો અનર્થ-
03510 અન્તર-અભિધાનાત્ ન અપિ સ એવ । તદ્-વાચિનામ્ ઇવ ધર્મ-વાચિનામ્
03511 અપિ વ્યવચ્છેદ-અન્તર-આક્ષેપ-પ્રસઙ્ગાત્ । તથા ચ ઇષ્ટ-પ્રત્યાયનાત્
03512 સંકેત-ભેદ-અકરણમ્ ઇતિ । એતચ્ શબ્દ-અર્થે અવાચ્યત્વં
03513 ધર્મ-ધર્મિણોઃ । વસ્તુનિ તુ સ્વલક્ષણે સામાન્યલક્ષણમ્ અવાચ્યમ્
03514 અભાવાત્ । નનુ ચ ધર્મ-ધર્મિણોર્ અભેદે ભેદે વા
03515 દૃષ્ટાઃ ષષ્ઠ્ય્-આદિ-વિભક્તયો ધર્મ-બહુત્વાત્ તત્ર દૃષ્ટો વચન-
03516 ભેદશ્ ચ ધર્મિણિ ન સ્યાત્ । ઉક્તમ્ અત્ર શબ્દાનાં સ્વાતન્ત્ર્ય-
03517 અભાવાદ્ ઇતિ । અપિ ચ ।
03518 યેષાં વસ્તુ-વશા વાચો ન વિવક્ષા-પરાશ્રયાઃ ।
03519 ષષ્ઠી-વચન-ભેદ-આદિ-ચોદ્યં તાન્ પ્રતિ યુક્તિમત્

03520 યદિ નામ એતે શબ્દાઃ પુરુષૈઃ ક્વચિત્ પ્રણિનીષિતા અપિ ન શક્યન્તે
03601 પ્રણેતું વસ્તુ-પ્રતિબન્ધાદ્ ધૂમ-આદિ-વત્ । તદા અયમ્ ઉપાલમ્ભઃ
03602 સ્યાત્ કથં ષષ્ઠ્ય્-આદય ઇતિ । યદા પુનઃ ।
03603 યદ્ યથા વાચકત્વેન વક્તૃભિર્ વિનિયમ્યતે ।
03604 અનપેક્ષિત-બાહ્ય-અર્થં તત્ તથા વાચકં વચઃ

03605 ન હિ વ્યતિરેકે ષષ્ઠી બાહુલ્યે જસ્-આદય ઇત્ય્ એતદ્ અપિ પુરુષ-અભિપ્રાય-
03606 નિરપેક્ષં વસ્તુ-સંનિધિ-માત્રેણ સ્વયં પ્રવૃત્તમ્ । તે
03607 તુ તત્ર તથા પ્રયુઞ્જત ઇતિ તતસ્ તથા પ્રતિપત્તિર્ ભવતિ ।
03608 એવમ્ અન્યત્ર અપિ કથંચિત્ તૈઃ પ્રયુક્તાસ્ તથા એવ પ્રતીતિ-હેતવો
03609 ભવન્તિ । તત્ર વાચ્યેષુ પુરુષ-આયત્ત-વૃત્તીનાં શબ્દાનામ્ અવસ્તુ-
03610 સન્દર્શિનાં યથા અભ્યાસં વિકલ્પ-પ્રબોધ-હેતૂનાં પ્રવૃત્તિ-ચિન્તા
03611 તદ્-વશાદ્ વસ્તુ-વ્યવસ્થાપનં ચ કેવલં જાડ્ય-
03612 ખ્યાપનમ્ । તથાકૃત-વ્યવસ્થાઃ શબ્દા ધર્મ-ધર્મ્ય્-આદિષુ ન
03613 પુનર્ વ્યતિરેક-વસ્તુ-ભેદાદ્ ઇતિ કુત એતત્ । તથા વ્યવહાર- અયોગાત્ ।
03614 ન હિ ધર્મ-ધર્મિણોર્ ભેદે તત્ત્વ-રૂપત્વે વા સામાન્ય-
03615 તત્-સમ્બન્ધ-સામાનાધિકરણ્ય-વિશેષણવિશેષ્યભાવા યુજ્યન્તે
03616 શબ્દાનાં વા યથા-અવસ્તુ-વૃત્તાવ્ ઇતિ વક્ષ્યામઃ । યશ્ ચ અયં સર્વત્ર
03617 વસ્તુ-કૃતમ્ એવ શબ્દ-પ્રવૃત્તિ-ભેદમ્ ઇચ્છતિ તસ્ય
03618 દારાઃ ષણ્ણગરી ઇત્ય્ આદૌ ભેદ-અભેદ-વ્યવસ્થિતેઃ ।
03619 ખસ્ય સ્વભાવઃ ખત્વં ચ ઇત્ય્ અત્ર વા કિં નિબન્ધનમ્

03621 યદા એકા અપિ સ્ત્રી દારા એકમ્ અપિ સિકતા-દ્રવ્યં સિકતા ઇતિ વ્યવહારસ્
03622 તત્ર કિં બાહુલ્યં યેન એવં ભવતિ । શક્તિ-ભેદ ઇતિ ચેત્ ।
03623 સર્વત્ર ઉત્સન્નમ્ ઇદાનીં એક-વચનમ્ એક-શક્તેર્ અભાવાત્ । યત્નશ્
03624 ચ વ્યર્થઃ । વસ્ત્વ્-અભેદાદ્ અન્યત્ર એક-વચનમ્ ઇતિ ચેત્ ।
03625 ઇહ અપ્ય્ અસ્તુ । તદ્ અયં નિર્વસ્તુકો નિયમઃ ક્રિયમાણઃ સ્વાતન્ત્ર્યમ્
03626 ઇચ્છાયાઃ શબ્દ-પ્રયોગે ખ્યાપયતિ । ષણ્ણગરી ઇતિ ચ
03627 કથં બહુષ્વ્ એક-વચનમ્ । ન હિ નગરાણ્ય્ એવ કિંચિત્ ।
03701 કુતસ્ તેષામ્ સમાહારઃ । પ્રાસાદ-પુરુષ-આદીનાં વિજાતીયાનામ્
03702 અનારમ્ભાત્ કુતસ્ તત્-સમુદાયો દ્રવ્યમ્ । અસંયોગાશ્ ચ ।
03703 ન સંયોગઃ । પ્રાસાદસ્ય સ્વયં સંયોગ-આત્મકસ્ય પરેણ અસંયોગાચ્
03704 ચ । તત એવ સંખ્યા-અભાવઃ । તત્-સંયોગ-પુરુષ-વિશિષ્ટા
03705 સત્તા નગરમ્ ઇતિ ચેત્ । કિમ્ અસ્યા નિરતિશયાયા વિશેષણમ્ ।
03706 સત્તાયાશ્ ચ એકત્વાત્ । નગર-બહુત્વે અપિ નગરાણિ ઇતિ બહુ-વચનં
03707 ન સ્યાત્ । દ્વયસ્ય પરસ્પર-સહિતતા ઇતિ ચેત્ । અનુપકાર્ય-ઉપકારકઃ
03708 કઃ સહાયીભાવઃ । પુરુષ-સંયોગ-સત્તાનાં ચ બહુત્વાન્
03709 નગરમ્ ઇતિ કથમ્ એક-વચનમ્ । તથાભૂતાનાં ક્વચિદ્
03710 અર્થે અભિન્ના શક્તિર્ અસ્તિ સા નિમિત્તમ્ ઇતિ ચેત્ । ન । શક્તેર્ વસ્તુ-
03711 રૂપ-અવ્યતિરેકાત્ । વ્યતિરેકે વા અનુપકાર્યસ્ય પારતન્ત્ર્ય-અયોગાત્ ।
03712 ઉપકારે વા શક્ત્ય્-ઉપકારિણ્યા અપિ શક્તેર્ વ્યતિરેક ઇત્ય્ અનવસ્થિતેર્
03713 અપ્રતિપત્તિઃ । તદ્-અવ્યતિરેકે વા આદ્યાયામ્ અપિ પ્રસઙ્ગ ઇતિ યત્
03714 કિંચિદ્ એતત્ । ખસ્ય સ્વભાવઃ ખત્વમ્ ઇતિ વ્યતિરેક-આશ્રયા
03715 ષષ્ઠી ન સ્યાત્ । ન હિ તત્ર સામાન્યમ્ અસ્તિ ન અપિ વિભુત્વ-આદયો
03716 ગુણાસ્ તથા ઉચ્યન્તે । અર્થ-અન્તરસ્ય તત્-સ્વભાવત્વ-અયોગાત્ । તેષાં
03717 ચ નિઃસ્વભાવત્વ-પ્રસઙ્ગાત્ । તસ્ય અપ્ય્ અર્થ-અન્તર-સ્વભાવત્વે
03718 અતિપ્રસઙ્ગઃ । તથા ચ અપ્રતિપત્તિઃ । એવં ષટ્-પદાર્થ-વર્ગ-આદયો
03719 અપિ વાચ્યાઃ । ન હિ તત્ર સામાન્યં સંખ્યા સંયોગો વા સમ્ભવતિ ।
03720 કથમ્ ઇદાનીમ્ અસત્ય્ અતિશયે ખસ્ય સ્વભાવ ઇતિ ન તુ
03721 ખમ્ ઇત્ય્ એવ । ખસ્ય અર્થ-અન્તર-સાધારણ-રૂપ-અપરામર્શેન ખ-
03722 શબ્દ-પ્રવૃત્તિ-નિબન્ધનં રૂપં તથા જિજ્ઞાસાયામ્ એવમ્ ઉચ્યતે ।
03723 નનુ સર્વતો વ્યાવૃત્તસ્ય રૂપસ્ય અભિધાનં ન સમ્ભવતિ ।
03724 ન વૈ તદ્ એવ રૂપં બુદ્ધૌ સમર્પ્યતે । અનતીન્દ્રિયત્વ-
03725 પ્રસઙ્ગાત્ । કેવલમ્ અયં તથાભૂતં પ્રત્યાયયિષ્યામિ ઇતિ શબ્દેન
03726 શ્રોતર્ય્ અસંસૃષ્ટ-તત્-સ્વભાવં વિકલ્પ-પ્રતિબિમ્બમ્ અર્પયતિ ।
03727 યદ્ આહ । અદૃષ્ટ-અર્થે અર્થ-વિકલ્પ-માત્રમ્ ઇતિ । ન એવં
03801 પ્રતિપાદ્ય-પ્રતિપાદકાભ્યાં સ્વલક્ષણં પ્રતિપન્નં પ્રતિપાદિતં
03802 વા ભવતિ । સ્વર્ગ-આદિ-શ્રવણે અપિ તદ્-અનુભાવિનામ્ ઇવ
03803 પ્રતિભાસ-અભેદ-પ્રસઙ્ગાત્ । તસ્માદ્ અયમ્ અપ્રતિપદ્યમાનો અપિ
03804 ભાવ-સ્વભાવં તથાભૂત એવ વિકલ્પ-પ્રતિબિમ્બે તદ્-અધ્યવસાયી
03805 સંતુષ્યતિ । તથાભૂતત્વાદ્ એવ શબ્દ-અર્થ-પ્રતિપત્તેસ્
03806 તેન એતદ્ એવમ્ ઉચ્યતે શબ્દઃ સ્વરૂપમ્ આહ ઇતિ । ન પુનઃ સ્વરૂપ-
03807 પ્રતિભાસસ્ય એવ વિજ્ઞાનસ્ય જનનાત્ । કથં તર્હિ ઇદાનીમ્ એકાન્ત-
03808 વ્યાવૃત્ત-રૂપેષુ ભાવેષુ સામાન્યં નામ । તેષામ્ અસંસર્ગાદ્
03809 અન્યસ્ય ચ અભાવાત્ । ઉક્તં યાદૃશં સામાન્યમ્ અસંસૃષ્ટાનામ્
03810 એક-અસંસર્ગસ્ તદ્-વ્યતિરેકિણાં સમાનતા ઇતિ । અપિ ચ ।
03811 પરરૂપં સ્વરૂપેણ યયા સંવ્રિયતે ધિયા॥
03812 એક-અર્થ-પ્રતિભાસિન્યા ભાવાન્ આશ્રિત્ય ભેદિનઃ

03813 તયા સંવૃત-નાના-અર્થાઃ સંવૃત્યા ભેદિનઃ સ્વયમ્ ।
03814 અભેદિન ઇવ આભાન્તિ ભાવા રૂપેણ કેનચિત્

03815 તસ્યા અભિપ્રાય-વશાત્ સામાન્યં સત્ પ્રકીર્તિતમ્ ।
03816 તદ્ અસત્ પરમાર્થેન યથા સંકલ્પિતં તયા

03817 બુદ્ધિઃ ખલુ તદ્-અન્ય-વ્યતિરેકિણઃ પદાર્થાન્ આશ્રિત્ય ઉત્પદ્યમાના
03818 વિકલ્પિકા સ્વ-વાસના-પ્રકૃતિં અનુવિદધતી ભિન્નમ્ એષાં
03819 રૂપં તિરોધાય પ્રતિભાસમ્ અભિન્નમ્ આત્મીયમ્ અધ્યસ્ય
03820 તાન્ સંસૃજન્તી સન્દર્શયતિ । સા ચ એક-સાધ્યસાધનતયા અન્ય-
03821 વિવેકિનાં ભાવાનાં તદ્-વિકલ્પ-વાસનાયાશ્ ચ પ્રકૃતિર્ યદ્ એવમ્
03822 એષા પ્રતિભાતિ તદ્-ઉદ્ભવા । સા ચ સંવૃતિઃ સંવ્રિયતે અનયા
03823 સ્વરૂપેણ પરરૂપમ્ ઇતિ । તે ચ તયા સંવૃત-ભેદાઃ સ્વયં
03824 ભેદિનો અપ્ય્ અભેદિન ઇવ કેનચિદ્ રૂપેણ પ્રતિભાન્તિ । તદ્ એષાં
03825 બુદ્ધિ-પ્રતિભાસમ્ અનુરુન્ધાનૈઃ બુદ્ધિ-પરિવર્તિનામ્ એવ ભાવાનામ્
03826 આકાર-વિશેષ-પરિગ્રહાદ્ બહિર્ ઇવ પરિસ્ફુરતાં સામાન્યમ્
03901 ઇત્ય્ ઉચ્યતે । કથમ્ ઇદાનીમ્ અન્યાપોહઃ સામાન્યં । સ એવ ખલ્વ્
03902 અન્યાપોહસ્ । તમ્ એવ ગૃહ્ણતી સા પ્રકૃતિ-વિભ્રમાદ્ વિકલ્પાનાં
03903 વસ્તુ-ગ્રાહિણી ઇવ પ્રતિભાતિ । સા હિ તદ્-અન્ય-વિવેકિષ્વ્ એવ ભાવેષુ
03904 ભવન્તી વિવેક-વિષયા ઇતિ ગમ્યતે । નનુ બાહ્યા વિવેકિનો ન ચ
03905 તેષુ વિકલ્પ-પ્રવૃત્તિર્ ઇતિ કથં તેષુ ભવતિ । વ્યાખ્યાતારઃ
03906 ખલ્વ્ એવં વિવેચયન્તિ ન વ્યવહર્તારઃ । તે તુ સ્વ-આલમ્બનમ્
03907 એવ અર્થક્રિયા-યોગ્યં મન્યમાના દૃશ્ય-વિકલ્પ્યાવ્ અર્થાવ્ એકીકૃત્ય
03908 પ્રવર્તન્તે । તદ્-અભિપ્રાય-વશાદ્ એવમ્ ઉચ્યતે । તત્-કારિતયા
03909 અતત્-કારિભ્યો ભિન્નાંસ્ તથા શબ્દેન પ્રતિપાદયન્તિ ઇતિ । પ્રતિભાસ-ભેદ-આદિભ્યસ્
03910 તુ તત્ત્વ-ચિન્તકા ન અભેદમ્ અનુમન્યન્તે ।
03911 યદિ પ્રતિપત્તૃ-અભિપ્રાયો અનુવિધીયતે અન્યાપોહો અપિ સામાન્યં
03912 મા ભૂત્ ન હ્ય્ એવં પ્રતિપત્તિર્ ઇતિ । ન વૈ કેવલમ્
03913 એવમ્ અપ્રતિપત્તિઃ । વ્યક્તિ-વ્યતિરિક્ત-અવ્યતિરિક્ત-એક-નિત્ય-વ્યાપિત-આદ્ય્-
03914 આકારૈર્ અપિ ન એવ પ્રતિપત્તિઃ । કેવલમ્ અભિન્ન-આકારા બુદ્ધિર્
03915 ઉત્પદ્યતે । તસ્યાઃ ક આશ્રય ઇત્ય્ અન્યાપોહ ઉચ્યતે । તસ્ય વસ્તુષુ
03916 ભાવાત્ । અવિરોધાત્ । વ્યવહારસ્ય ચ શબ્દ-આશ્રયસ્ય તથા-
03917 દર્શનાત્ । ન પુનર્ વસ્તુ-ભૂતં કિંચિત્ સામાન્યં નામ અસ્તિ
03918 યથા ઇયં બુદ્ધિઃ પ્રતિભાતિ । યસ્માત્ ।
03919 વ્યક્તયો ન અનુયન્ત્ય્ અન્યદ્ અનુયાયિ ન ભાસતે ॥
03920 ન હિ ઇમા વ્યક્તયઃ પરસ્પરમ્ અન્વાવિશન્તિ । ભેદ-અભાવે ન સામાન્યસ્ય
03921 એવ અભાવ-પ્રસઙ્ગાત્ । અન્યચ્ ચ ન તાભ્યો વ્યતિરિક્તં
03922 કિંચિત્ તથા બુદ્ધૌ પ્રતિભાત્ય્ અપ્રતિભાસમાનં ચ કથમ્
03923 આત્મના અન્યં ગ્રાહયેદ્ વ્યપદેશયેદ્ વા । ન ચ તૈઃ સમ્બદ્ધમ્
03924 એકમ્ ઇત્ય્ એવ સામાન્યં ભવત્ય્ અતિપ્રસઙ્ગાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ ।
03925 અભિન્ન-અભિધાન-પ્રત્યય-નિમિત્તમ્ એકં સામાન્યં ન સર્વમ્
03926 ઇતિ ચેત્ । કથમ્ અન્યતો અન્યત્ર પ્રત્યય-વૃત્તિઃ । તત્-સમ્બન્ધાત્ ।
03927 સંખ્યા-કાર્ય-દ્રવ્ય-આદિષ્વ્ અપિ પ્રસઙ્ગઃ અસામાન્ય -આત્મકત્વાન્
03928 ન ઇતિ ચેત્ । નનુ સ એવ અયં વિચાર્યતે । કો અયં સામાન્ય-આત્મા
03929 ઇતિ । તત્ર સતિ સમ્બન્ધે પ્રત્યય-વૃત્તિસ્ તતઃ સામાન્યમ્ ઇત્ય્
03930 અત્ર ઉચ્યતે । અનેક-સમ્બન્ધેભ્યઃ કાર્ય-દ્રવ્ય-આદિભ્યો નિમિત્ત-
04001 સમ્ભવાત્ પ્રત્યય-વૃત્તિસ્ તતશ્ ચ સામાન્ય-આત્મતા । અન્યથા અન્યત્ર
04002 અપિ મા ભૂત્ । વિશેષ-અભાવાત્ । તથા ચ દ્રવ્ય-ગુણ-સામાન્યાનાં
04003 રૂપ-સંકર ઇતિ । એવં તર્હિ બુદ્ધેર્ એવ પ્રતિભાસો જ્ઞાન-રૂપત્વાત્
04004 સન્ એવ સામાન્યમ્ । તન્ ન । યસ્માત્
04005 જ્ઞાનાદ્ અવ્યતિરિક્તં ચ કથમ્ અર્થ-અન્તરં વ્રજેત્ । 71॥
04006 જ્ઞાનસ્ય રૂપં કથમ્ અર્થાનાં સામાન્યમ્ । તસ્ય તેષ્વ્ અભાવાત્ ।
04007 તદ્-ભાવ-અધ્યવસાયાત્ તથા-ભ્રાન્ત્યા વ્યવહાર ઇતિ ચેત્ । તત્ર
04008 તથા-જ્ઞાન-ઉત્પત્તેઃ કિં નિબન્ધનમ્ અનાશ્રયસ્ય ચ ઉત્પત્તૌ સર્વત્ર
04009 સ્યાત્ । અથવા જ્ઞાનાદ્ અવ્યતિરિક્તમ્ એકસ્માત્ કથમ્ અન્યસ્ય
04010 પુનર્ જ્ઞાનસ્ય રૂપં સ્યાત્ વ્યક્ત્ય્-અન્તર-ભાવિનઃ । ત તશ્ ચ
04011 જ્ઞાન-અન્તરં વ્યક્ત્ય્-અન્તરં વા અવ્યાપ્નુવત્ કથં સામાન્યં
04012 સ્યાત્ ।
04013 તસ્માન્ મિથ્યા-વિકલ્પો અયં અર્થેષ્વ્ એકાત્મતા-ગ્રહઃ ।
04014 ન હ્ય્ અર્થા વ્યતિરિક્તેન અવ્યતિરિક્તેન વા કેનચિદ્ આત્મના સમાનાઃ
04015 તથા એષાં ગ્રહણં મિથ્યા-વિકલ્પ એવ ।
04016 ઇતરેતર-ભેદો અસ્ય બીજં સંજ્ઞા યદ્-અર્થિકા

04017 યસ્ય પ્રત્યાયન-અર્થં સંકેતઃ ક્રિયતે અભિન્ન-સાધ્યાન્ ભાવાન્
04018 અતત્-સાધ્યેભ્યો ભેદેન જ્ઞાત્વા તત્-પરિહારેણ પ્રવર્તેત ઇતિ સો
04019 અયમ્ ઇતરેતર-ભેદસ્ તસ્ય એકાત્મતા-પ્રતિભાસિનો મિથ્યા-વિકલ્પસ્ય
04020 બીજં । તમ્ એવ ગૃહ્ણન્ એષ વિકલ્પઃ સ્વ-વાસના-પ્રકૃતેર્ એવં
04021 પ્રતિભાતિ । કથં પુનર્ ભિન્નાનામ્ અભિન્નં કાર્યં યેન
04022 તદ્-અન્યેભ્યો ભેદાદ્ અભેદ ઇત્ય્ ઉચ્યતે । પ્રકૃતિર્ એષા ભવાનાં
04023 યદ્
04024 એક-પ્રત્યવમર્શ-અર્થ-જ્ઞાન-આદ્ય્-એક-અર્થ-સાધને ।
04025 ભેદે અપિ નિયતાઃ કેચિત્ સ્વભાવેન ઇન્દ્રિય-આદિ-વત્

04101 યથા ઇન્દ્રિય-વિષય-આલોક-મનસ્કારા આત્મા ઇન્દ્રિય-મનો અર્થ-તત્-સંનિકર્ષા
04102 વા અસત્ય્ અપિ તદ્-ભાવ-નિયતે સામાન્યે રૂપ-વિજ્ઞાનમ્ એકં
04103 જનયન્તિ એવં શિંશપા-આદયો અપિ ભેદાઃ પરસ્પર-અનન્વયે અપિ
04104 પ્રકૃત્યા એવ એકં એક-આકારં પ્રત્યભિજ્ઞાનં જનયન્તિ અન્યાં વા
04105 યથા-પ્રત્યયં દહન-ગૃહ-આદિકાં કાષ્ઠ-સાધ્યામ્ અર્થક્રિયામ્
04106 ન તુ ભેદ-અવિશેષે અપિ જલ-આદયઃ શ્રોતૃ-આદિ-વદ્ રૂપ-આદિ-જ્ઞાને ।
04107 જ્વર-આદિ-શમને કાશ્ચિત્ સહ પ્રત્યેકમ્ એવ વા ।
04108 દૃષ્ટા યથા વા ઓષધયો નાનાત્વે અપિ ન ચ અપરાઃ

04109 યથા વા ગુડૂચી-વ્યક્ત્ય્-આદયઃ સહ પ્રત્યેકં વા જ્વર-આદિ-શમન-
04110 લક્ષણમ્ એકં કાર્યં કુર્વન્તિ । ન ચ તત્ર સામાન્યમ્ અપેક્ષન્તે ।
04111 ભેદે અપિ તત્-પ્રકૃતિત્વાત્ । ન તદ્-અવિશેષે અપિ દધિ-ત્રપુસા-આદયઃ ।
04112 સ્યાદ્ એતત્ સામાન્યમ્ એવ કિંચિત્ તાસુ તથાભૂતાસુ
04113 વિદ્યતે તત એવ તદ્ એકં કાર્યમ્ ઇતિ । તદ્ અયુક્તમ્ ।
04114 અવિશેષાન્ ।
04115 સામાન્યસ્ય
04116 ન સામાન્યમ્ ।
04117 તત્-કાર્ય-કૃત્ । તસ્ય અપિ
04118 અવિશેષ-પ્રસઙ્ગતઃ ।
04119 તાસાં ક્ષેત્ર-આદિ-ભેદે અપિ ।
04120 યદિ હિ સામાન્યાજ્ જ્વર-આદિ-શમનં કાર્યં સ્યાત્ । તસ્ય અવિશેષાદ્
04121 વ્યક્તીનાં ક્ષેત્ર-આદિ-ભેદે અપિ ચિર-શીઘ્ર-પ્રશમન-આદયો વિશેષા
04122 ગુણ-તારતમ્યં ચ ન સ્યાત્ । વિશેષે વા સામાન્યસ્ય સ્વભાવ-
04123 ભેદાત્ સ્વરૂપ-હાનમ્ ।
04124 ધ્રૌવ્યાચ્ ચ ।
04125 સામાન્યસ્ય
04201 અનુપકારતઃ

04202 યદિ હ્ય્ ઉપકુર્યાદ્ અનાધેયવિશેષસ્ય અનન્ય-અપેક્ષણાત્ સકૃત્ સર્વં
04203 સ્વ-કાર્યં જનયેત્ । ન વા તજ્-જનન-સ્વભાવમ્ । વ્યક્તયસ્
04204 તુ કાલ-દેશ-સંસ્કાર-વશેન વિશિષ્ટ-ઉત્પત્તયો વિશેષ-વત્ કાર્યં
04205 કુર્યુર્ ઇત્ય્ અવિરોધઃ । તદ્વદ્ અર્થા અપિ કેચિત્ સ્વભાવ-ભેદે અપિ
04206 એક-પ્રત્યભિજ્ઞાન-આદિકામ્ અર્થક્રિયાં કુર્વન્તસ્ તદ્-અકારિભ્યો
04207 ભેદાદ્ અભિન્ના ઇત્ય્ ઉચ્યન્તે એકેન વા અનેકો જનિતો અતજ્-જન્યેભ્યો
04208 ભેદાત્ । કિં પુનર્ અનેન ભેદ-લક્ષણેન સામાન્યેન સ્વલક્ષણં
04209 સમાનમ્ ઇતિ પ્રત્યેયમ્ અથ અન્યદ્ એવ । કિં ચ અતઃ । યદિ
04210 સ્વલક્ષણં કથં વિકલ્પસ્ય વિષયઃ । અન્યતો વા કથમ્
04211 અર્થક્રિયા । સ્વલક્ષણે ચ અનિત્યત્વ-આદિ-પ્રતીતેર્ અતાદ્રૂપ્યમ્ તેષાં
04212 ચ અવસ્તુ-ધર્મતા । ન એષ દોષઃ । જ્ઞાન-પ્રતિભાસિન્ય્-અર્થે સામાન્ય-
04213 સામાનાધિકરણ્ય-ધર્મ-ધર્મિ-વ્યવહારાઃ । યદ્ એતજ્ જ્ઞાનં
04214 વસ્તુ-સ્વભાવ-ગ્રાહિણ-અનુભવેન આહિતાં વાસનામ્ આશ્રિત્ય
04215 વિકલ્પકમ્ ઉત્પદ્યતે અતદ્-વિષયમ્ અપિ તદ્-વિષયમ્ ઇવ તદ્-અનુભવ-
04216 આહિત-વાસના-પ્રભવ-પ્રકૃતેર્ અધ્યવસિત-તદ્-ભાવ-સ્વરૂપમ્
04217 અભિન્ન-કાર્ય-પદાર્થ-પ્રસૂતેર્ અભિન્ન-અર્થ-ગ્રાહી ઇવ તદ્-અન્ય-ભેદ-
04218 પરમાર્થ-સમાન-આકારમ્ તત્ર યો અર્થ-આકારઃ પ્રતિભાતિ બાહ્ય
04219 ઇવ એક ઇવ અનર્થક્રિયાકાર્ય્ અપિ તત્-કારી ઇવ વ્યવહારિણાં તથા અધ્યવસાય
04220 પ્રવૃત્તેઃ અન્યથા પ્રવૃત્ત્ય્-અયોગાત્ તદ્ અર્થક્રિયાકારિતયા
04221 પ્રતિભાસનાત્ તદ્-અકારિભ્યો ભિન્નમ્ ઇવ ન ચ તત્
04222 તત્ત્વં પરીક્ષા-અનઙ્ગત્વાદ્ ઇતિ પ્રતિપાદયિષ્યામઃ । તે અર્થા બુદ્ધિ-
04223 નિવેશિનસ્ તેન સમાના ઇતિ ગૃહ્યન્તે કુતશ્ચિદ્ વ્યાવૃત્ત્યા પ્રતિભાસનાત્
04224 ન સ્વલક્ષણમ્ તત્ર અપ્રતિભાસનાત્ । ત એવ ચ કુતશ્ચિદ્
04225 વ્યાવૃત્તાઃ પુનર્ અન્યતો અપિ વ્યાવૃત્તિમન્તો અભિન્નાશ્ ચ પ્રતિભાન્તિ
04226 ઇતિ । સ્વયં અસતામ્ અપિ તથા બુદ્ધ્યા ઉપદર્શનાન્
04301 મિથ્યા-અર્થ એવ સામાન્ય-સામાનાધિકરણ્ય-વ્યવહારઃ ક્રિયતે ।
04302 સર્વશ્ ચ અયં સ્વલક્ષણાનામ્ એવ દર્શન-આહિત-વાસનાકૃતો વિપ્લવ
04303 ઇતિ તત્-પ્રતિબદ્ધ-જન્મનાં વિકલ્પાનામ્ અતત્-પ્રતિભાસિત્વે અપિ
04304 વસ્તુન્ય્ અવિસંવાદો મણિ-પ્રભાયામ્ ઇવ મણિ-ભ્રાન્તેઃ ન અન્યેષામ્
04305 તદ્-ભેદ-પ્રભવે સત્ય્ અપિ યથા અદૃષ્ટ-વિશેષ-અનુસરણં પરિત્યજ્ય
04306 કિંચિત્ સામાન્ય-ગ્રહણેન વિશેષ-અન્તર-સમારોપાદ્ દીપ-
04307 પ્રભાયામ્ ઇવ મણિ-બુદ્ધેઃ । તેન ન વિકલ્પ-વિષયેષ્વ્ અર્થેષ્વ્
04308 અર્થક્રિયાકારિત્વમ્ । ન અપિ સ્વલક્ષણસ્ય અનિત્યત્વ-આદ્ય્-અભાવઃ । યસ્માન્
04309 ન અનિત્યત્વં નામ કિંચિદ્ અન્યચ્ ચલાદ્ વસ્તુનઃ । ક્ષણ-
04310 પ્રત્યુપસ્થાન-ધર્મતયા તસ્ય તથાભૂતસ્ય ગ્રહણાદ્ એતદ્
04311 એવં ભવત્ય્ અનિત્યો અયમ્ અનિત્યત્વમ્ અસ્ય ઇતિ વા । તદ્-ધર્મતામ્
04312 એવ અવતરન્તો વિકલ્પા નાના-એક-ધર્મ-વ્યતિરેકાન્ સન્દર્શયન્તિ ।
04313 ન ચ તે નિરાશ્રયાસ્ તદ્-ભેદ-દર્શન-આશ્રયત્વાત્ । ન અવસ્તુ-
04314 ધર્મતા તત્-સ્વભાવસ્ય એવ તથા ખ્યાતેઃ । વસ્તુનસ્ તુ
04315 નાના-એક-વ્યતિરેક-ગ્રહો વિભ્રમઃ સ્યાત્ । તસ્ય એક-અનેક-કાર્ય-કારિણસ્
04316 તથાભાવ-જિજ્ઞાસાસુ તથાભાવ-ખ્યાપનાય તથાકૃત-સ્થિતિત્વાત્ ।
04317 ન વસ્તુ-ભેદાત્ । તસ્ય એકસ્ય અનેકત્વ-અયોગાત્ । અનેકસ્ય ચ
04318 એકત્વ-અયોગાત્ । વ્યતિરિક્તસ્ય ચ નિષેધાત્ । તેષાં પ્રકૃતિ-ભેદાદ્
04319 યથા-વસ્તુ શબ્દ-અર્થ-અભ્યુપગમે સામાનાધિકરણ્ય-અયોગાત્ । તદ્-
04320 ઉપાધેર્ એકસ્ય દ્વાભ્યામ્ અભિધાનાદ્ અદોષ ઇતિ ચેત્ । અનુપકારિણિ
04321 પારતન્ત્ર્ય-અયોગાદ્ અનુપાધિઃ । પારતન્ત્ર્યે ચ જન્યજનક ભાવાત્
04322 સહ અનવસ્થિતેર્ દ્વયોર્ અનભિધાનમ્ । એકસ્ય બુદ્ધ્યા
04323 અધ્યાહારે ન વસ્તુ-વિષયઃ શબ્દઃ સ્યાત્ । બુદ્ધિ-પ્રતિભાસ-
04324 વિષયત્વે ચ સર્વં તથા એવ અસ્તુ । તથા ભિન્ન-ઉપાધિમ્ અત એકસ્ય
04325 ગ્રહણે અપ્રતિભાસનાત્ । ઉપકાર્ય-ઉપકારિણોર્ અપ્ય્ ઉપાધિ-તદ્વતોઃ
04326 સહ અવસ્થાનાદ્ અદોષ ઇતિ ચેત્ । ન । નિષ્પન્નસ્ય પારતન્ત્ર્ય-અભાવાદ્
04327 અનુપાધિત્વમ્ । ન અનિષ્પન્નસ્ય સ્વરૂપ-અસિદ્ધેઃ । સર્વથા અસત્
04328 પારતન્ત્ર્યમ્ ઇતિ કલ્પના-આરોપિતં કૃત્વા વ્યવહારે સર્વથા
04329 સ એવ કિં ન બુદ્ધિર્ અનુવિધીયતે । એક-શબ્દ-પ્રમાણેન વિષયીકરણે
04330 વસ્તુ-બલાદ્ અશેષ-આક્ષેપાત્ તદ્-અન્ય-વૈયર્થ્યં ચ ન સ્યાત્ ।
04401 બુદ્ધિ-પ્રતિભાસસ્ય નિર્વસ્તુકત્વાત્ વસ્તુ-સામર્થ્ય-અભાવિનામ્
04402 દોષાણામ્ અપ્રસઙ્ગઃ । તદ્ અભિન્નમ્ એક-આકાર-વિષયીકરણે અપ્ય્ અનિશ્ચિત-
04403 અન્ય-આકારમ્ આકાર-અન્તર-સાકાઙ્ક્ષ-બુદ્ધિ-ગ્રાહ્યં ભિન્ન-શબ્દ-અર્થ-
04404 ઉપસંહારે અપ્ય્ અભિન્નં બુદ્ધૌ પ્રતિભાતિ ઇતિ સામાન્ય- વિશેષણવિશેષ્યભાવ-
04405 સામાનાધિકરણ્યાનિ યથા-પ્રતીતિ ન વિરુધ્યન્તે
04406 ધર્મ-ધર્મિ-ભેદો અપ્ય્ અસ્ય । અનેક-અર્થ-ભેદ-સમ્ભવે
04407 તદ્-એક-અર્થ-ભેદ-વિધિ-પ્રતિષેધ-જિજ્ઞાસાયાં તદ્ એવ વસ્તુ
04408 પ્રતિક્ષિપ્ત-ભેદ-અન્તરેણ ધર્મ-શબ્દેન સંચોદ્ય બુદ્ધેસ્ તથા-
04409 પ્રતિભાસનાદ્ વ્યતિરિક્તં ધર્મમ્ ઇવ અવિશેષેણ અપરમ્ અસ્ય સ્વભાવં
04410 ધર્મિતયા વ્યવસ્થાપ્ય પ્રદર્શ્યતે । તાવતા ચ અંશેન
04411 ધર્મ-ધર્મિણોર્ ભેદાદ્ ભેદવતી ઇવ બુદ્ધિઃ પ્રતિભાતિ । ન
04412 વસ્તુ-ભેદાત્ । યથોક્ત-દોષાત્ । તથાભૂત-ભેદ-બાહુલ્ય-ચોદનયા
04413 વચન-ભેદઃ સાધ્ય-સાધન-ભેદશ્ ચ તત્-સ્વભાવ-સમાશ્રયૈર્
04414 ધર્મ-પ્રતિભાસ-ભેદૈસ્ તત્-સ્વભાવ-પ્રતિપત્તયે ક્રિયત ઇતિ ।
04415 તત્-સ્વભાવ-ગ્રહણાત્ યા ધીસ્ તદ્-અર્થા ઇવ અપ્ય્ અનર્થિકા ॥
04416 વિકલ્પિકા અતત્-કાર્ય-અર્થ-ભેદ-નિષ્ઠા પ્રજાયતે

04417 તસ્યાં યદ્ રૂપમ્ આભાતિ બાહ્યમ્ એકમ્ ઇવ અન્યતઃ ।
04418 વ્યાવૃત્તમ્ ઇવ નિસ્તત્ત્વં પરીક્ષા-અનઙ્ગ-ભાવતઃ

04419 અર્થા જ્ઞાન-નિવિષ્ટાસ્ તે યતો વ્યાવૃત્તિ-રૂપિણઃ ।
04420 તેન અભિન્ના ઇવ આભાન્તિ વ્યાવૃત્તાઃ પુનર્ અન્યતઃ

04421 ત એવ તેષાં સામાન્ય-સમાન-આધાર-ગોચરૈઃ ।
04422 જ્ઞાન-અભિધાનૈર્ મિથ્યા-અર્થો વ્યવહારઃ પ્રતન્યતે

04423 સ ચ સર્વઃ પદાર્થાનામ્ અન્યોન્ય-અભાવ-સંશ્રયઃ ।
04424 તેન અન્યાપોહ-વિષયો વસ્તુ-લાભસ્ય ચ આશ્રયઃ

04425 યત્ર અસ્તિ વસ્તુ-સમ્બન્ધો યથોક્ત-અનુમિતૌ યથા ।
04426 ન અન્યત્ર ભ્રાન્તિ-સામ્યે અપિ દીપ-તેજો મણૌ યથા

04427 તત્ર એક-કાર્યો અનેકો અપિ તદ્-અકાર્ય-અન્યતા-આશ્રયૈઃ ।
04501 એકત્વેન અભિધા-જ્ઞાનૈર્ વ્યવહારં પ્રતાર્યતે

04502 તથા અનેક-કૃદ્ એકો અપિ તદ્-ભાવ-પરિદીપને ।
04503 અતત્-કાર્ય-અર્થ-ભેદેન નાના-ધર્મ-પ્રતીયતે

04504 યથા-પ્રતીતિ-કથિતઃ શબ્દ-અર્થો અસાવ્ અસન્ન્ અપિ ।
04505 સામાનાધિકરણ્યં ચ વસ્તુન્ય્ અસ્ય ન સમ્ભવઃ

04506 ધર્મ-ધર્મિ-વ્યવસ્થાનં ભેદો અભેદશ્ ચ યાદૃશઃ ।
04507 અસમીક્ષિત-તત્ત્વ-અર્થો યથા લોકે પ્રતીયતે

04508 તં તથા એવ સમાશ્રિત્ય સાધ્ય-સાધન-સંસ્થિતિઃ ।
04509 પરમાર્થ-અવતારાય વિદ્વદ્ભિર્ અવકલ્પ્યતે

04510 સંસૃજ્યન્તે ન ભિદ્યતે સ્વતો અર્થાઃ પારમાર્થિકાઃ ।
04511 રૂપમ્ એકમ્ અનેકં ચ તેષુ બુદ્ધેર્ ઉપપ્લવઃ

04512 ભેદસ્ તતો અયં બૌદ્ધે અર્થે સામાન્યં ભેદ ઇત્ય્ અપિ ।
04513 તસ્ય એવ ચ અન્યવ્યાવૃત્ત્યા ધર્મ-ભેદઃ પ્રકલ્પ્યતે

04514 સાધ્ય-સાધન-સંકલ્પે વસ્તુ-દર્શન-હાનિતઃ ।
04515 ભેદઃ સામાન્ય-સંસૃષ્ટો ગ્રાહ્યો ન અત્ર સ્વલક્ષણમ્

04516 સમાન-ભિન્ન-આદ્ય્-આકારૈર્ ન તદ્ ગ્રાહ્યં કથંચન ।
04517 ભેદાનાં બહુ-ભેદાનાં તત્ર એકસ્મિન્ન્ અયોગતઃ

04518 તદ્-રૂપં સર્વતો ભિન્નં તથા તત્-પ્રતિપાદિકા ।
04519 ન શ્રુતિઃ કલ્પના વા અસ્તિ સામાન્યેન એવ વૃત્તિતઃ

04520 ઇતિ સંગ્રહશ્લોકાઃ । કિં પુનઃ કારણં સ્વલક્ષણે શબ્દા ન
04521 પ્રયુજ્યન્તે । યસ્માત્ ।
04522 શબ્દાઃ સંકેતિતં પ્રાહુર્ વ્યવહારાય સ સ્મૃતઃ ।
04523 તદા સ્વલક્ષણં ન અસ્તિ સંકેતસ્ તેન તત્ર ન

04524 ન હિ શબ્દા અસંકેતિતમ્ અર્થં પ્રકાશયન્તિ । સંકેતશ્ ચ
04525 વ્યવહાર-અર્થં ક્રિયતે અપિ નામ ઇતઃ શબ્દાત્ કૃત-સંકેતાદ્
04526 ઉત્તર-કાલં ઇમમ્ અર્થં પ્રતિપદ્યેત ઇતિ । ન ચ પ્રાક્કૃત-સમ્બન્ધસ્ય
04527 એકત્ર સ્વલક્ષણે શબ્દસ્ય પશ્ચાદ્ પ્રયોગો યુક્તઃ ।
04528 તસ્ય દેશ-કાલ-વ્યક્તિ-ભેદ-અનાસ્કન્ધનાત્ । તસ્માન્ ન સ્વલક્ષણે
04529 સમયઃ । સામાન્યં તર્હિ વ્યતિરિક્તમ્ અવ્યતિરિક્તં વા વ્યાપિ
04530 શબ્દૈર્ અભિધીયતે । તન્ ન વ્યવહાર-કાલ-અભાવ-દોષઃ । ન એતદ્
04531 અસ્તિ । યસ્માત્
04532 અપિ પ્રવર્તેત પુમાન્ વિજ્ઞાય-અર્થક્રિયા-ક્ષમાન્॥
04601 તત્ સાધનાય ઇત્ય્ અર્થેષુ સંયોજ્યન્તે અભિધાયકાઃ

04602 ન ખલુ વૈ વ્યસનમ્ એવ એતલ્ લોકસ્ય યદ્ અયમ્ અસંકેતયન્ન્
04603 અપ્રયુઞ્જાનો વા શબ્દાન્ દુઃખમ્ આસીત । કિં તર્હિ સર્વ એવ અસ્ય અવધેય
04604 આરમ્ભઃ ફલ-અર્થઃ । નિષ્ફલ-આરમ્ભસ્ય ઉપેક્ષનીયત્વાત્ ।
04605 તદ્ અયં શબ્દાન્ અપિ ક્વચિન્ નિયુઞ્જાનઃ ફલમ્ એવ કિંચિદ્
04606 ઈહિતું યુક્તઃ । તચ્ ચ સર્વં ત્યાગ-આપ્તિ-લક્ષણમ્ ઇષ્ટ-અનિષ્ટયોઃ ।
04607 તેન અયમ્ ઇષ્ટ-અનિષ્ટયોઃ સાધનમ્ અસાધનં ચ જ્ઞાત્વા તત્ર
04608 પ્રવૃત્તિ-નિવૃત્તી કુર્યાં કારયેયં વા ઇતિ શબ્દાન્ નિયુઞ્જીત નિયોગે
04609 વા આદ્રિયેત । અન્યથા અપેક્ષણીયત્વાત્ ।
04610 તત્ર અનર્થક્રિયા-યોગ્યા જાતિઃ ।
04611 ન હિ જાતિઃ ક્વચિદ્ વાહ-દોહ-ઉપતિષ્ઠતે । ન ચ તાદૃશં પ્રકરણમ્
04612 અન્તરેણ લોકે શબ્દ-પ્રયોગો વ્યવહારેષુ । વ્યક્તેર્ અશક્ય-
04613 ચોદનત્વાલ્ લક્ષિત-લક્ષણ-અર્થં જાતિ-ચોદના ઇતિ ચેત્ । અશબ્દ-ચોદિતે
04614 સત્ય્ અપિ સમ્બન્ધે કથં પ્રવર્તેત । ન હિ કશ્ચિદ્ દણ્ડં
04615 છિન્ધિ ઇત્ય્ ઉક્તે દણ્ડિનં છિનત્તિ । ન અપ્ય્ અસમ્ભવાદ્ વ્યક્તૌ પ્રવૃત્તિઃ ।
04616 એવં હ્ય્ અસમ્બદ્ધ-પ્રલાપી સ્યાત્ । ન તતો અન્યત્ર પ્રવૃત્તિર્
04617 બલીવર્દ-દોહ-ચોદના-વત્ । ન ચ અર્થ-અન્તર-ચોદનેન અર્થ-અન્તરસ્ય લક્ષણમ્ ।
04618 ન હિ સમ્બન્ધે સત્ય્ અપિ દણ્ડ-શબ્દાદ્ દણ્ડિનિ પ્રતિપત્તિઃ ।
04619 અનિયત-સમ્બન્ધત્વાત્ તત્ર ન ઇતિ ચેત્ । તત્ તુલ્યં જાતાવ્
04620 અપિ । વ્યક્તીનામ્ અપાયે કેવલાયા જાતેર્ અવસ્થાનાત્ । ભ્રાતૃ-આદિ-
04621 શબ્દાસ્ તુ સમ્બન્ધિ-શબ્દત્વાદ્ આક્ષિપેયુઃ પરમ્ । ન તથા
04622 ગોત્વ-આદિ-શ્રુતયઃ સમ્બન્ધિ-વાચિન્યઃ । અપેત-વ્યક્તીનામ્ અપિ જાતીનાં
04623 તચ્-શ્રુતિભ્યો નિત્યમ્ અનુગમન-પ્રસઙ્ગાત્ । સર્વદા તત્-સમ્બન્ધ-
04624 યોગ્યતા-પ્રતીતેર્ ઇષ્ટમ્ એવ ઇતિ ચેત્ । સર્વદા તર્હિ ગો-શબ્દાદ્
04625 અપ્રવૃત્તિઃ । સહિત-અસહિત-અવસ્થયોર્ વિશેષેણ અનાક્ષેપાત્ । વ્યક્તિ-
04626 સમ્બન્ધિન્યા જાતેશ્ ચોદનાદ્ અદોષ ઇતિ ચેત્ । સર્વદા તર્હિ તદ્-વિશેષણત્વેન
04627 અવસ્થિતા વ્યક્તિર્ આક્ષિપ્તા એવ ઇતિ તદ્વાન્ અભિધેયઃ સ્યાત્ ।
04628 ન ચ જાતિ-વ્યક્ત્યોઃ કશ્ચિત્ સમ્બન્ધો અન્યોન્યમ્ અજન્યજનકત્વેન
04629 અનુપકારાત્ । તતો લક્ષણમ્ અપ્ય્ અયુક્તમ્ । તસ્માન્ ન જાતૌ
04630 શબ્દ-નિવેશનં ફલ-અભાવાત્ । એવં તર્હિ ।
04631 તદ્વાન્ અલં
04701 અર્થક્રિયાસ્વ્ ઇતિ તત્ર શબ્દો નિયોજ્યતે ।
04702 સ ચ ।
04703 સાક્ષાન્ ન યોજ્યતે કસ્માદ્ ।
04704 યદિ વ્યક્તૌ શબ્દ-નિવેશનં ફલ-વત્ । સ ચ શબ્દઃ કસ્માત્ સાક્ષાદ્
04705 વ્યક્તિષ્વ્ એવ ન નિયુજ્યતે । કિં તત્ર અન્યેન વ્યવધિના ।
04706 આનન્ત્યાચ્ ચેદ્ ઇદં સમમ્

04707 સ્યાદ્ એતદ્ આનન્ત્યાદ્ વ્યક્તીનામ્ અશક્યઃ શબ્દેન સમ્બન્ધઃ
04708 કર્તુમ્ । એવં સતિ ઇદમ્ આનન્ત્યં તદ્વત્ય્ અપિ સમાનમ્ । જાત્યા અપિ
04709 હિ વ્યક્તસ્ય એવ વક્તવ્યા ઇત્ય્ અકૃત-સમ્બન્ધસ્ય અનભિધાનાદ્
04710 અવશ્યં તત્ર સમ્બન્ધઃ કરણીયઃ । સ ચ ન શક્યતે ।
04711 તત્-સમ્બન્ધિનિ કરણાત્ તત્ર અપિ કૃત એવ ઇતિ ચેત્ । ઉક્તમ્
04712 અત્ર સમ્બન્ધે અપ્ય્ એકત્ર કૃતાદ્ અન્યત્ર અપ્રતીતિઃ ન ચ સમ્બન્ધો
04713 અસ્તિ ઇતિ । અપિ ચ ।
04714 તત્-કારિણામ્ અતત્-કારિ-ભેદ-સામ્યે ન કિં કૃતઃ ।
04715 યામ્ અર્થક્રિયામ્ અધિકૃત્ય અયમ્ અર્થેષુ શબ્દાન્ નિયુઙ્ક્તે તત્-
04716 કારિણામ્ અર્થાનામ્ અન્યેભ્યો ભેદાત્ તત્ર એવ ચ એષામ્ અભેદે કિં
04717 ન શબ્દઃ પ્રયુજ્યતે ।
04718 તદ્વદ્-દોષસ્ય સામ્યાચ્ ચેદ્ અસ્તુ જાતિર્ અલં પરા

04719 સ્યાદ્ એતત્ અન્યવ્યાવૃત્તે અપિ શબ્દ-અર્થે વ્યાવૃત્તિ-વિશિષ્ટસ્ય તદ્વતો
04720 અભિધાનાન્ ન તદ્વત્-પક્ષાદ્ વિશેષઃ । કો હ્ય્ અત્ર વિશેષો વ્યાવૃત્તિર્
04801 જાતિર્ વ્યાવૃત્તિમાન્ જાતિમાન્ ઇતિ । અસ્તુ નામ તદ્વદ્-દોષઃ । જાતિર્
04802 અન્યા મા ભૂત્ । જાતિમ્ અપિ હ્ય્ અભ્યુપગચ્છતા અવશ્યં ભાવાનાં
04803 ભેદો અભ્યુપગન્તવ્યઃ । તદ્-અભાવે તસ્યા અપ્ય્ અભાવ-
04804 પ્રસઙ્ગાત્ સ ચ એકસ્માદ્ ભેદસ્ તદ્-અન્યેષામ્ અભેદસ્ તદ્-વિશિષ્ટેષ્વ્
04805 અર્થેષુ પ્રતિપત્તિર્ અસ્તુ । સર્વથા દોષ-પરિહારસ્ય કર્તુમ્
04806 અશક્યત્વાત્ । અર્થ-અન્તર-અભ્યુપગમે પ્રયોજન-અભાવાત્ । તદ્-
04807 અર્થસ્ય અન્યેન સાધનાત્ । તદ્-અભ્યુપગમસ્ય ચ અવશ્યં ભાવિત્વાત્ ।
04808 અપિ ચ ।
04809 તદ્-અન્ય-પરિહારેણ પ્રવર્તેત ઇતિ ચ ધ્વનિઃ ।
04810 ઉચ્યતે તેન તેભ્યો અસ્ય અવ્યવચ્છેદે કથં ચ સઃ

04811 શબ્દં હ્ય્ એષ પ્રયુઞ્જાનો અર્થેષ્વ્ અનિષ્ટ-પરિહારેણ પ્રવર્તેત ઇતિ
04812 ચ પ્રયુઙ્ક્તે । તત્ર અન્યત્ર ચ પ્રવૃત્ત્ય્-અનુજ્ઞાયાં તન્- નામ-ગ્રહણ-
04813 વૈયર્થ્યાત્ પ્રવૃત્તિ-નિવૃત્ત્ય્-અનુજ્ઞાયાં ચ એક-ચોદના અનાદરાદ્
04814 અવચનમ્ એવ સ્યાદ્ અન્યવ્યાવૃત્ત્ય્-અનભિધાને । તસ્માદ્ અવશ્યં
04815 શબ્દેન વ્યવચ્છેદશ્ ચોદનીયઃ । સ ચ અભિન્નસ્ તદ્-અન્યેષ્વ્
04816 ઇતિ જાતિ-ધર્મો અપ્ય્ અસ્તિ । તન્ નિયત-અભ્યુપગમં નિયત-ચોદનં
04817 જાત્ય્-અર્થ-પ્રસાધનં ચ પરિત્યજ્ય-અર્થ-અન્તર-કલ્પનં કેવલમ્
04818 અનર્થ-નિર્બન્ધ એવ । યથા-કલ્પનમ્ અસ્ય અયોગાત્ । ન વૈ વ્યવચ્છેદો
04819 ન ક્રિયતે । પ્રવૃત્તિ-વિષયં તુ કથયદ્ભિર્ જાતિર્ ઉક્તા ।
04820 વ્યવચ્છેદો અસ્તિ ચેદ્ અસ્ય નન્વ્ એતાવત્ પ્રયોજનમ્ ।
04821 શબ્દાનામ્ ઇતિ કિં તત્ર સામાન્યેન અપરેણ વઃ

04822 નનુ ઉક્તં પ્રવૃત્તિ-વિષયઃ પ્રદર્શ્યતે ઇતિ । ઉક્તમ્ ઇદમ્ । અયુક્તં
04823 તુ ઉક્તમ્ । તથા હિ ન સા પ્રવૃત્તિ-યોગ્યા ઇતિ નિવેદિતમ્ એતત્ ।
04824 તદ્-દ્વારેણ અચોદિતે પ્રવૃત્તિર્ અપિ પ્રત્યુક્તા । તદ્વચ્-ચોદને ચ
04825 વ્યવધાનં । જાતિ-તદ્વતોઃ પ્રવૃત્તિ-વિષયત્વે વ્યાવૃત્તિ-તદ્વન્તૌ
04826 કિં ન ઇષ્યેતે । વ્યાવૃત્તેર્ અવસ્તુત્વેન અસાધનત્વાચ્ ચેત્ । તત્
04827 તુલ્યં જાતેઃ । તદ્વતઃ સાધનાદ્ અદોષ ઇતિ ચેત્ । તુલ્યં તદ્ વ્યાવૃત્તિમતઃ ।
04828 અવસ્તુ-ગ્રાહી ચ વ્યાવૃત્તિ-વાદિનાં શાબ્દઃ પ્રત્યયઃ ।
04901 સ વિભ્રમ-વશાદ્ અકારકે અપિ કારક-અધ્યવસાયી પ્રવર્તયતિ ।
04902 વસ્તુ-સંવાદસ્ તુ વસ્તુ-ઉત્પત્ત્યા તત્-પ્રતિબન્ધે સતિ ભવતિ ।
04903 અન્યથા ન એવ અસ્તિ । વસ્તુ-ઉત્પત્તેર્ અભ્રાન્તિર્ ઇતિ ચેત્ । ન । અતત્-પ્રતિભાસિનસ્
04904 તદ્-અધ્યવસાયાત્ । મણિ-પ્રભાયાં મણિ-ભ્રાન્તિ-દર્શનેન
04905 વ્યભિચારાચ્ ચ । ભ્રાન્તેર્ અવસ્તુ-સંવાદ ઇતિ ચેત્ । ન ।
04906 યથોક્તેન એવ વ્યભિચારાત્ । વિતથ-પ્રતિભાસો હિ ભ્રાન્તિ- લક્ષણમ્ ।
04907 તન્-નાન્તરીયકતયા તુ સંવાદો ન પ્રતિભાસ-અપેક્ષી । વસ્તુનિ
04908 તુ યથાભાવમ્ અર્પિત-ચેતસઃ પ્રવૃત્તૌ ગ્રાહ્યસ્ય સામાન્યસ્ય
04909 અનર્થક્રિયા-યોગ્યત્વાદ્ અપ્રવૃત્તિઃ । અન્યત્ર ચ પ્રવૃત્તાવ્
04910 અતિપ્રસઙ્ગઃ । તદ્વદ્-ગ્રહણે ચ સામાન્ય-વૈયર્થ્ય-આદયઃ પ્રોક્તાઃ ।
04911 જાતિ-ગ્રહણે અપિ સમ્બન્ધાચ્ શ્લિષ્ટ-આભાસા બુદ્ધિઃ પ્રવર્તયતિ
04912 ઇતિ ચેત્ । તદા ન જાતિર્ ન તદ્વાન્ એકસ્ય અપિ સ્વભાવ-સ્થિતેર્
04913 અગ્રહણાદ્ ઇતિ પર-વાદ એવ આશ્રિતઃ સ્યાત્ । એવં તર્હ્ય્ અન્વયિનઃ
04914 કસ્યચિદ્ અર્થસ્ય અભાવાત્ પ્રકૃતિ-ભિન્નેષ્વ્ અર્થેષુ તદ્ એવ ઇદમ્ ઇતિ
04915 પ્રત્યભિજ્ઞાનં ન સ્યાત્ । ન એષ દોષઃ । યસ્માત્ ।
04916 જ્ઞાન-આદ્ય્-અર્થક્રિયાં તાં તાં દૃષ્ટ્વા ભેદે અપિ કુર્વતઃ ।
04917 અર્થાંસ્ તદ્-અન્ય-વિશ્લેષ-વિષયૈર્ ધ્વનિભિઃ સહ

04918 સંયોજ્ય પ્રત્યભિજ્ઞાનં કુર્યાદ્ અપ્ય્ અન્ય-દર્શને ।
04919 ઉક્તમ્ એતત્ ભેદે અપિ ભાવાસ્ તુલ્ય-અર્થક્રિયાકારિણશ્ ચક્ષુર્-આદિ-વદ્
04920 ઇતિ । તામ્ એકામ્ જ્ઞાન-આદિકામ્ અર્થક્રિયાં તેષુ પશ્યતો વસ્તુ-ધર્મતયા
04921 એવ અન્યેભ્યો ભિદ્યમાના ભાવાસ્ તદ્-વ્યાવૃત્તિ-વિષય-ધ્વનિ-
04922 સંસૃષ્ટં તદ્ એવ ઇદમ્ ઇતિ સ્વ-અનુભવ-વાસના-પ્રબોધેન સંસૃષ્ટ-
04923 ભેદં મિથ્યા-પ્રત્યયં જનયન્તિ । અન્યથા ન ભેદ-
04924 સંસર્ગવતી બુદ્ધિઃ સ્યાત્ । યથા દણ્ડિષુ । ન હિ તત્ર એક-દણ્ડ-
04925 યોગે અપ્ય્ અન્યત્ર સ એવ અયમ્ ઇતિ ભવતિ । કિં તર્હિ । તદ્ ઇહ ઇતિ ।
04926 ન ચ એવં પ્રત્યભિજ્ઞાનમ્ । કિં તર્હિ । તદ્ એવ ઇદમ્ ઇતિ । તન્ ન
04927 તદ્ એકં અનેકત્ર પશ્યતો અપિ ભેદ-સંસર્ગ-વદ્ યુક્તમ્ । વિભ્રમ-
05001 બલાત્ તુ તથા જ્ઞાને ન વિરોધઃ । નિમિત્ત-અભાવાદ્ વિભ્રમો
05002 અયુક્ત ઇતિ ચેત્ । ત એવ ભાવસ્ તદ્-એક-અર્થ-કારિણો અનુભવ- દ્વારેણ
05003 પ્રકૃત્યા વિભ્રમ-ફલાયા વિકલ્પ-વાસનાયા હેતુત્વાન્ નિમિત્તમ્ ।
05004 મરીચિક-આદિષ્વ્ અપિ હિ જલ-આદિ-ભ્રાન્તેસ્ તાવ્ એક-અભિન્ન -આકાર-પરામર્શ-
05005 પ્રત્યય-નિમિત્ત-અનુભવ-જનનૌ ભાવૌ કારણં ભિન્નાવ્
05006 અપિ । ન હિ તત્ર અન્યદ્ એવ કિંચિત્ સામાન્યમ્ અસ્તિ યત્ તથા
05007 પ્રતીયેત । સત્ત્વે વા સદ્-અર્થ-ગ્રાહિણી બુદ્ધિર્ ભ્રાન્તિર્ ન સ્યાત્ ।
05008 અભૂત-આકાર-સમારોપાદ્ ભ્રાન્તિર્ ઇતિ ચેત્ । ન તર્હિ સા તત્-સામાન્ય-
05009 ગ્રાહિણી । યમ્ એવ ખલ્વ્ આકારમ્ ઇયમ્ આરોપયતિ સ એવ અસ્યા
05010 વિષય ઇતિ । અવિષયીકૃતસ્ય અશક્ય-સમારોપાત્ । આકાર-અન્તર-વત્ । સ
05011 ચ તત્ર ન અસ્તિ ઇત્ય્ અસામાન્યં । સતિ સામાન્ય-ગ્રહણે તદ્-આરોપો
05012 ન અન્યથા અતિપ્રસઙ્ગાદ્ ઇતિ ચેત્ । સત્ય્ એક-કાર્ય-કારિ-ગ્રહણ ઇતિ
05013 કિં ન ઇષ્યતે । અવશ્યં ચ ઇચ્છતા અપિ સામાન્યં વ્યક્તીનામ્ એક-
05014 કાર્ય-જનન-શક્તિર્ એષ્ટવ્યા । તતસ્ ત એવ અન્યેભ્યો ભિદ્યમાનાસ્
05015 તાદૃશં પ્રત્યયં જનયન્તિ ઇતિ કિમ્ અત્ર સામાન્યેન । યથાભાવમ્
05016 એવ અસંસૃષ્ટ-ભેદં કિં ન પ્રત્યેતિ ઇતિ ચેત્ । અશક્તિર્ એષા
05017 વિકલ્પાનામ્ અવિદ્યા-પ્રભવાદ્ । ન વૈ બાહ્ય-અપેક્ષા એવ ભ્રાન્તયો
05018 ભવન્તિ । કિં તુ વિપ્લવાદ્ આન્તરાદ્ અપિ કેશ-આદિ-વિભ્રમ-વત્ । અવિદ્યા-
05019 ઉદ્ભવાદ્ વિપ્લવત્વે ચક્ષુર્વિજ્ઞાન-આદિષ્વ્ અપિ પ્રસઙ્ગઃ । ન ।
05020 તસ્યા વિકલ્પ-લક્ષણત્વાત્ । વિકલ્પ એવ હ્ય્ અવિદ્યા । સા સ્વભાવેન
05101 એવ વિપર્યસ્યતિ । ન એવમ્ ઇન્દ્રિય-જ્ઞાનાનિ વિકલ્પકાનિ । ન
05102 વા તેષ્વ્ અપ્ય્ એષ દોષો અદ્વયાનાં દ્વય-નિર્ભાસાદ્ ઇતિ વક્ષ્યામઃ ।
05103 સર્વેષાં વિપ્લવે અપિ પ્રમાણ-તદ્-આભાસ-વ્યવસ્થા આ આશ્રયપરાવૃત્તેર્
05104 અર્થક્રિયા-યોગ્ય-અભિમત-સંવાદનાત્ । મિથ્યાત્વે અપિ
05105 પ્રશમ-અનુકૂલત્વાન્ માતૃ-સંજ્ઞા-આદિ-વત્ । મરીચિકાયાં જલ-જ્ઞાનસ્ય અન્યસ્ય
05106 ચ ભિન્ન-ભાવ-ઉત્પત્તેર્ વિભ્રમસ્ય ચ અવિશેષે અપ્ય્ અભિમત-
05107 અર્થક્રિયા-યોગ્ય-અયોગ્ય-ઉત્પત્તેર્ અર્થ-સંવાદા ઇતરૌ । અયોગ્યાત્ ।
05108 કથમ્ ઉત્પત્તિર્ ઇતિ ચેત્ । વિકલ્પાનામ્ અર્થ-પ્રતિબન્ધ-નિયમ-અભાવાત્ ।
05109 ન હિ વિકલ્પા યથાર્થમ્ એવ જાયન્તે । સતિ મરીચિક-અદર્શને
05110 જલ-ભ્રાન્તિર્ ઇતિ તદ્-ઉદ્ભવા ઇત્ય્ ઉચ્યતે ન તુ યથા-સ્વભાવમ્
05111 અજલ-વિવેકિન-અર્થેન સ્વભાવ-અનુકાર-પ્રત્યર્પણેન જનનાત્ ।
05112 સા તુ વિશેષ-લક્ષણ-અપાટવાત્ પ્રત્યય-અપેક્ષિણા સ્વ-વાસના-
05113 પ્રબોધેન જન્યતે । તસ્માદ્ ભિન્ન-ભાવ-જન્મનો । વિકલ્પ-વિભ્રમાત્
05114 તદ્ એવ ઇદમ્ ઇતિ પ્રત્યભિજ્ઞાનં ન વ્યતિરિક્તસ્ય સામાન્યસ્ય
05115 દર્શનાત્ ન અવ્યતિરિક્તસ્ય વ્યક્તિ-વદ્ અનન્વયાત્ । અપિ
05116 ચ ।
05117 પરસ્ય અપિ ન સા બુદ્ધિઃ સામાન્યાદ્ એવ કેવલાત્

05118 ન હિ પરો અપિ એનાં બુદ્ધિં કેવલ-સામાન્ય-ભાવિનીં વક્તુમ્
05119 અર્હતિ ।
05120 નિત્યં તન્-માત્ર-વિજ્ઞાને વ્યક્ત્ય્-અજ્ઞાન-પ્રસઙ્ગતઃ ।
05121 યદિ હિ નિત્યમ્ અનયા બુદ્ધ્યા સામાન્યમ્ એવ ગૃહ્યેત અપ્રતીતા
05122 એવ વ્યક્તિઃ સ્યાદ્ અનેન જ્ઞાનેન ।
05123 તદા કદાચિત્ સમ્બદ્ધસ્ય અગૃહીતસ્ય તદ્વતઃ

05124 તદ્વત્તા અનિશ્ચયો ન સ્યાદ્ વ્યવહારસ્ તતઃ કથમ્ ।
05125 યદા સામાન્ય-ગ્રાહિણો વિજ્ઞાનસ્ય ન ભેદ આલમ્બન-ભાવેન ઉપયુજ્યતે
05201 તદા ન તૌ કદાચિદ્ અપિ શ્લિષ્ટૌ ગૃહીતાવ્ ઇતિ ઇદમ્ અસ્ય
05202 સામાન્યમ્ અયં વા તદ્વાન્ ઇતિ ન સ્યાત્ । તથા ચ તત્-પ્રતિપત્ત્યા
05203 તદ્વતિ પ્રતિપત્તિર્ ન સ્યાદ્ અર્થ-અન્તર-વત્ ।
05204 એક-વસ્તુ-સહાયાશ્ ચેદ્ વ્યક્તયો જ્ઞાન-કારણમ્

05205 સ્યાદ્ એતદ્ ભવન્તિ વ્યક્તયસ્ તસ્ય આલમ્બન-ભાવેન કારણં ન
05206 તુ કેવલાઃ । યદા પુનર્ આસામ્ એકં સહકાર્ય્ અસ્તિ તદા તત્-સહિતા
05207 ગૃહ્યન્ત ઇતિ ।
05208 તદ્ એકં વસ્તુ કિં તાસાં નાનાત્વં સમપોહતિ ।
05209 નાનાત્વાચ્ ચ એક-વિજ્ઞાન-હેતુતા તાસુ ન ઇષ્યતે

05210 કિં વૈ તેષાં ભેદાનાં તેન એકેન નાનાત્વં નિરાક્રિયતે ।
05211 નાનાત્વં હિ તેષ્વ્ એક-વિજ્ઞાન-અકારણત્વે કારણમ્ ઉચ્યતે ।
05212 અનેકમ્ અપિ યદ્ય્ એકમ્ અપેક્ષ્ય-અભિન્ન-બુદ્ધિ-કૃત્ ।
05213 ન બ્રૂમો અનેકમ્ એકં પ્રત્યયં ન જનયતિ ભેદાદ્ ઇતિ ।
05214 ન ભેદો જનન-વિરોધી । કિં તર્હિ । કૈવલ્યમ્ । તેન એકેન
05215 સહિતા જનયન્ત્ય્ એવ । એવં તર્હિ ।
05216 તાભિર્ વિના અપિ પ્રત્યેકં ક્રિયમાણાં ધિયં પ્રતિ

05217 તેન એકેન અપિ સામર્થ્યં તાસાં ન ઇત્ય્ અગ્રહો ધિયા ।
05218 કથમ્ ઇદાનીં વ્યક્તીનાં તત્ર જ્ઞાને સામર્થ્ય-ગતિઃ । પ્રત્યેકં
05219 તાસામ્ અભાવે અપિ તદ્-ભાવાત્ । અસતિ સામાન્યે અભાવાદ્ ઇતરથા
05220 ચ ભાવાત્ । ન એષ દોષઃ । યથા નીલ-આદિષ્વ્ એક-અપાયે અપિ ચક્ષુર્વિજ્ઞાનં
05221 ભવતિ ઇતિ । ન સમૂહે અપિ તેષામ્ અસામર્થ્યમ્ ।
05222 તથા ઇહ અપિ પ્રત્યેકમ્ એક-અપાયે અપિ ભવતિ ઇતિ ન સર્વદા સામર્થ્યં ।
05223 વિષમ ઉપન્યાસઃ । તથા હિ ।
05301 નીલ-આદેર્ નેત્ર-વિજ્ઞાને પૃથક્ સામર્થ્ય-દર્શનાત્

05302 શક્તિ-સિદ્ધિઃ સમૂહે અપિ ન એવં વ્યક્તેઃ કથંચન ।
05303 નીલ-આદીનાં હિ ચક્ષુર્વિજ્ઞાને પ્રત્યેકમ્ અપિ સામર્થ્યં દૃષ્ટમ્
05304 ઇતિ સમૂહે અપિ શક્તિર્ અવિરુદ્ધા । તથા ન કદાચિદ્ વ્યક્તયઃ
05305 સામાન્ય-નિરપેક્ષા અન્વયિ વિજ્ઞાનં જનયન્તિ । તસ્માદ્ અસમર્થા
05306 એવ વ્યક્તયસ્ તત્ર ઇતિ ન તેન ગૃહ્યેરન્ ।
05307 તાસામ્ અન્યતમ-અપેક્ષં તચ્ ચેચ્ શક્તં ન કેવલમ્

05308 અથ અપિ સ્યાત્ ન વેમ-રહિતઃ કુવિન્દઃ પટં કરોતિ પ્રત્ય્ એકમ્ ।
05309 વેમ-અભાવે અપિ કુવિન્દઃ કરોતિ ઇતિ ન તત એવ પટ-ઉત્પત્તિઃ । તથા
05310 ન કેવલમ્ એકૈક-વ્યક્ત્ય્-અપાયે વિજ્ઞાન-ઉત્પત્તાવ્ અપિ સામાન્યં
05311 તદ્-હેતુઃ । કિં તર્હિ । વ્યક્તીનામ્ એકાં કાંચિદ્ અપેક્ષ્ય વિજ્ઞાનમ્
05312 ઉત્પાદયતિ । એવં સતિ ।
05313 તદ્ એકમ્ ઉપકુર્યુસ્ તાઃ કથં એકાં ધિયં ચ ન ।
05314 ભિન્નાનાં હ્ય્ અર્થાનામ્ એક-અર્થ-ઉપક્રિયા વિરોધિની ઇતિ સર્વો અયમ્
05315 આરમ્ભઃ । તાશ્ ચેદ્ વ્યક્તયો ભિન્ના અપ્ય્ એકં સામાન્યમ્ ઉપકુર્વન્તિ
05316 કઃ પુનર્ આસાં વિજ્ઞાનેન અપરાધઃ કૃતો યત્ તન્ ન ઉપકુર્વન્તિ ।
05317 કિમ્ અન્તર્ગડુના સામાન્યેન । યથા અસમ્ભિન્નાનામ્
05318 અપ્ય્ એક-સામાન્ય-ઉપકરણ-શક્તિઃ એવં તદ્ એવ એકં વિજ્ઞાનં કુર્વન્તુ ।
05319 કિં ચ ।
05320 કાર્યશ્ ચ તાસાં પ્રાપ્તો અસૌ જનનં યદ્ ઉપક્રિયા

05321 ન હ્ય્ અનતિશયમ્ આત્માનમ્ અસ્ય પૂર્વવદ્ બિભ્રતઃ કશ્ચિદ્
05322 ઉપકારકો નામ । અતિપ્રસઙ્ગાત્ । અર્થ-અન્તર-જનને અપિ તસ્ય
05323 કિં તેન । તસ્ય તદ્-આશ્રયત્વે અનુપકારિણઃ કો અયમ્ આશ્રયાશ્રયિભાવઃ ।
05324 અતિપ્રસઙ્ગો વા । ઉપકારે અપિ તત્ર એવ તત્-પ્રતિબન્ધ
05325 ઇતિ કિમ્ અન્યસ્ તત્-કરણાત્ તદ્-ઉપકારી । તદ્-અપેક્ષસ્ય આશ્રયસ્ય
05326 તદ્-ઉપયોગે અનુપકાર્યત્વે કા ઇયમ્ અપેક્ષા નામ । તદુત્પત્તિ-ધર્મા
05327 ધર્મા ભાવઃ સ્વભાવપ્રતિબન્ધાદ્ અપેક્ષતે નામ અનાધેયાતિશય-
05401 આત્મા પરૈર્ અપેક્ષતે ચ ઇતિ વ્યાહતમ્ એતત્ । તસ્માદ્ યઃ
05402 કશ્ચિત્ કસ્યચિત્ ક્વચિત્ પ્રતિબન્ધઃ સ સર્વો જન્યતાયામ્ એવ અન્તર્ભવતિ ।
05403 પરભાવ-ઉત્પાદને તદ્-અનુપકારાત્ । અકિંચિત્કરસ્ય
05404 ચ અનુપકારાત્ । તસ્માદ્ વ્યક્ત્ય્-ઉપકૃતસ્ય સામાન્યસ્ય વિજ્ઞાન-જનને
05405 જનને વ્યક્તમ્ અસ્ય તત્-કાર્યતા-અનુયુજ્યતે । કેવલસ્ય સામર્થ્યે
05406 અપિ વ્યક્તીનાં ક્વચિદ્ અપ્ય્ અત્ર સામર્થ્ય-અસિદ્ધેઃ અગ્રાહ્યત્વં ।
05407 સમર્થા વ્યક્તયો વિજ્ઞાને પ્રતિભાસનાદ્ ઇતિ ચેત્ ।
05408 કથમ્ અસિદ્ધ-ઉપકારાણાં પ્રતિભાસ ઇતિ સ એવ સામાન્ય-અભ્યુપગમે
05409 ચિન્ત્યતે । યસ્માન્ ન અનુપકારકો વિષયો અતિપ્રસઙ્ગાત્ ।
05410 ન અવિષયસ્ય વિજ્ઞાને પ્રતિભાસઃ । અનુપકારકસ્ય અવિષયત્વે
05411 અતીત-અનાગત-આદીનામ્ અવિષયત્વમ્ અસતામ્ ઉપકાર-અસામર્થ્યાદ્
05412 ઇતિ ચેત્ । ભવન્તુ નામ તદ્-વિષયાણિ નિર્વિષયાણિ । નિર્વિષયત્વે
05413 અપિ તદ્-અનુકારી પ્રતિભાસસ્ તદ્-રૂપ-અનુભવ-આહિત-વાસના-ઉત્પત્તેર્
05414 આત્મભૂત એવ વિજ્ઞાનસ્ય । ભાવ-અભાવ-અનુવિધાનાચ્ ચ સામર્થ્યં
05415 ન પ્રતિભાસનાત્ । અપ્રતિભાસિનો અપિ વ્યક્તિ-વ્યતિરેકેણ સામાન્યસ્ય
05416 ભાવાત્ । પ્રતિભાસિનામ્ અપિ કેશ-આદિ-વિપ્લવાનામ્ અભાવાત્ ।
05417 અભિન્ન-પ્રતિભાસા ધીર્ ન ભિન્નેષ્વ્ ઇતિ ચેન્ મતમ્ ।
05418 ન બ્રૂમો અનેકમ્ એક-કાર્ય-કૃન્ ન ભવતિ ઇતિ । કિં તર્હિ । ન
05419 ભિન્નેષ્વ્ અર્થેષ્વ્ અર્પિત-તદ્-આકારા બુદ્ધિર્ અભિન્ન-પ્રતિભાસિની
05420 સ્યાત્ । ન વૈ સામાન્ય-ગ્રાહિણીષુ સ્વલક્ષણ-પ્રતિભાસઃ તદ્-અભાવે
05421 અપિ તાસાં ભાવાત્ આકાર-અન્તરેણ ચ સ્વ-જ્ઞાને પ્રતિભાસનાત્
05501 અનેક-આકાર-અયોગાદ્ એકસ્ય અતિપ્રસઙ્ગાચ્ ચ । તસ્માન્ ન ઇયં ભિન્ન-અર્થ-
05502 ગ્રાહિણ્ય્ અભિન્ના પ્રતિભાતિ તદ્-ઉદ્ભવા । અતત્-પ્રતિભાસિન્ય્
05503 અપ્ય્ અધ્યવસાય-વિભ્રમાદ્ વ્યવહારયતિ લોકમ્ । સ તુ
05504 તસ્યાં પ્રતિભાસમાન આકારો ન અર્થેષ્વ્ અસ્તિ । અન્યત્ર ભેદાદ્ અભેદિનઃ ।
05505 સ ચ અરૂપઃ । તમ્ એવ એષા ગૃહ્ણતી તથા વિપ્લવત ઇત્ય્
05506 ઉક્તં પ્રાક્ । અપિ ચ । વસ્તુ-સામાન્ય-વાદિનો અપિ હિ ભિન્ના એવ વ્યક્તયઃ ।
05507 કથં તાસ્વ્ અભિન્ન-આકારા બુદ્ધિર્ ઇતિ તુલ્યં ચોદ્યમ્ ।
05508 ન તુલ્યં તત્ર અભિન્નસ્ય સામાન્યસ્ય સદ્ભાવાત્ । નનુ તત્ર
05509 તસ્ય આભાસઃ સતો અપિ ન લક્ષ્યતે । સા હિ વર્ણ-સંસ્થાન-પ્રતિભાસવતી
05510 વિભાવ્યતે । ન ચ ઈદૃશં સામાન્યમ્ । ન ચ તતો વ્યતિરિક્તઃ
05511 કશ્ચિદ્ અભિન્ન આકારો અસ્તિ । આકૃતિ-સામાન્ય-વાદિનો અપિ વિશેષ-વત્
05512 તસ્ય અવ્યતિરેકાદ્ અર્થ-અન્તરે અવૃત્તિર્ ઇતિ ભેદાન્ ન અભિન્ન-પ્રતિભાસો
05513 યુજ્યતે । અથવા અસ્તુ
05514 પ્રતિભાસો ધિયં ભિન્નઃ સમાના ઇતિ તદ્-ગ્રહાત્

05515 ન એવ તાસ્વ્ અભિન્નઃ પ્રતિભાસો અસ્તિ સમાના ઇતિ ગ્રહાત્ । ન હ્ય્
05516 એકસ્મિન્ પ્રતિભાસે સમાના ઇતિ યુક્તં । કિં તર્હિ । તદ્ એવ ઇતિ ।
05517 દ્વયસ્ય ગ્રહણાદ્ અદોષ ઇતિ ચેત્ । તથા અપિ તદ્ ઇહ ઇતિ સ્યાત્ । ન સમાન
05518 ઇતિ । તદ્ એવ તાસાં સામ્યમ્ ઇતિ ચેત્ । કથમ્ અન્યોન્યસ્ય
05519 સામ્યમ્ । તત્-સમ્બન્ધાદ્ ઇતિ ચેત્ । ન । પ્રતિબદ્ધસ્ય સમ્બન્ધ-
05520 અયોગાત્ । અતિપ્રસઙ્ગાચ્ ચ ।
05521 કથં તા ભિન્ન-ધી-ગ્રાહ્યાઃ સમાશ્ ચેદ્ ।
05601 નનુ સમાના ઇતિ ગ્રહણાદ્ એવ આસ્વ્ અભિન્ન-પ્રતિભાસઃ । ન વૈ
05602 તદ્-દર્શને ભિન્ન-અભિન્નયોઃ પ્રતિભાસનાત્ સમાના ઇતિ પ્રતીતિઃ ।
05603 કિં તર્હિ ।
05604 એક-કાર્યતા ।
05605 સાદૃશ્યં ।
05606 ન હિ વયમ્ અર્થ-જ્ઞાને દ્વાવ્ આકારૌ પશ્યામઃ । અપશ્યન્તશ્ ચ
05607 કથમ્ અર્થ-દ્વય-કલ્પનેન આત્માનમ્ એવ વિપ્રલભામહે । એક-
05608 કાર્યાસ્ તુ વ્યક્તયઃ કલ્પના-વિષયતામ્ ઉપયાન્ત્યસ્ તથા અનયા
05609 વિભ્રમાન્ મિશ્રીક્રિયન્ત ઇત્ય્ અનવદ્યમ્ એતત્ ।
05610 નનુ ધીઃ કાર્યં તાસાં સા ચ વિભિદ્યતે

05611 પ્રતિભાવં । તદ્વત્ તત્-પ્રતિભાસિનો વિજ્ઞાનસ્ય અપિ ભેદાત્ । કથમ્
05612 એક-કાર્યાઃ । તદ્ હિ તાસાં કાર્યં તચ્ ચ ભિદ્યતે । યદ્
05613 અપ્ય્ ઉદક-આહરણ-આદિકમ્ એકં ઘટ-આદિ-કાર્યં તદ્ અપિ પ્રતિદ્રવ્યં
05614 ભેદાદ્ ભિદ્યત એવ ઇતિ ન એકં ભેદાનાં કાર્યમ્ અસ્તિ ।
05615 ન એષ દોષઃ । યસ્માત્ ।
05616 એક-પ્રત્યવમર્શસ્ય હેતુત્વાદ્ ધીર્ અભેદિની ।
05617 એક-ધી-હેતુ-ભાવેન વ્યક્તીનામ્ અપ્ય્ અભિન્નતા

05618 નિવેદિતમ્ એતદ્ યથા ન ભાવાનાં સ્વભાવ-સંસર્ગો અસ્તિ ઇતિ ।
05619 તત્ર સંસૃષ્ટ-આકારા બુદ્ધિર્ ભ્રાન્તિર્ એવ । તાં તુ ભેદિનઃ
05620 પદાર્થાઃ ક્રમેણ વિકલ્પ-હેતવો ભવન્તો જનયન્તિ સ્વભાવત
05621 ઇતિ ચ । સ ત્વ્ એષામ્ અભિન્નો ભેદ ઇત્ય્ ઉચ્યતે જ્ઞાન-આદેઃ
05701 કસ્યચિદ્ એકસ્ય કરણાત્ અતત્-કારિ-સ્વભાવ-વિવેકઃ । તદ્ અપિ
05702 પ્રતિદ્રવ્યં ભિદ્યમાનમ્ અપિ પ્રકૃત્યા એક-પ્રત્યવમર્શસ્ય અભેદ-
05703 અવસ્કન્દિનો હેતુર્ ભવદ્ અભિન્નં ખ્યાતિ । તથાભૂત-પ્રત્યવમર્શ-હેતોર્
05704 અભેદ-અવભાસિનો જ્ઞાન-આદેર્ અર્થસ્ય હેતુત્વાદ્
05705 વ્યક્તયો અપિ સંસૃષ્ટ-આકારં સ્વભાવ-ભેદ-પરમાર્થં સ્વભાવત
05706 એકં પ્રત્યયં જનયન્તિ ઇત્ય્ અસકૃદ્ ઉક્તમ્ એતત્ । તસ્માદ્
05707 એક-કાર્યતા એવ ભાવાનામ્ અભેદઃ ।
05708 સા ચ અતત્-કાર્ય-વિશ્લેષસ્ ।
05709 એવ
05710 તદ્-અન્યસ્ય અનુવર્તિનઃ ।
05711 વસ્તુનઃ
05712 અદૃષ્ટેઃ પ્રતિષેધાચ્ ચ ।
05713 ન હિ દૃશ્યં વિભાગેન અપ્રતિભાસમાનમ્ અસ્તિ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ એતત્
05714 સતિ વા ક્વચિદ્ અનાશ્રિતં કથં જ્ઞાન-હેતુર્ ઇતિ । પ્રતિષેધસ્ય
05715 ચ વિધાનાત્ તત્-કલ્પના અયુક્તા ઇતિ । તસ્માત્
05716 સંકેતસ્ ।
05717 અપિ
05718 તદ્-વિદ્-અર્થિકઃ

05719 એવ યુક્તઃ । યો અયમ્ અન્યોન્યં વિવેકો ભાવાનાં તત્-પ્રતીતય
05720 એવ સંકેતો અપિ ક્રિયમાણઃ શોભેત અતત્-કારિ-વિવેકેન પ્રવૃત્ત્ય્-અર્થતયા ।
05721 યદિ હિ ન તત્-પ્રતીત્ય્-અર્થઃ સંકેતસ્ તસ્ય વ્યવહાર-
05722 કાલે અપ્ય્ અસંસ્પર્શાન્ ન અન્ય-પરિહારેણ પ્રવર્તેત । ન હિ સ
05723 તેષાં તેભ્યો વિવેકઃ શબ્દેન ચોદિત ઇતિ । સા ચ શ્રુતિઃ ।
05801 અકાર્ય-કૃતિ-તત્-કારિ-તુલ્ય-રૂપ-અવભાસિનીમ્ ।
05802 ધિયં વસ્તુ-પૃથગ્ભાવ-માત્ર-બીજામ્ અનર્થિકામ્

05803 જનયન્ત્ય્ અપ્ય્ અતત્-કારિ-પરિહાર-અઙ્ગ-ભાવતઃ ।
05804 વસ્તુ-ભેદ-આશ્રયાચ્ ચ અર્થે ન વિસંવાદિકા મતા

05805 તતો અન્યાપોહ-વિષયા તત્-કર્તૃ-આશ્રિત-ભાવતઃ ।
05806 એક-સ્વભાવ-રહિતેષ્વ્ અર્થેષુ તમ્ અધ્યારોપ્ય-ઉત્પદ્યમાનાં મિથ્યા-
05807 પ્રતિભાસિત્વાદ્ અકાર્ય-કારિણમ્ અપિ તત્-કાર્ય-કારિણમ્ ઇવ અધ્યવસ્યન્તીં
05808 વસ્તુ-પૃથગ્ભાવ-માત્ર-બીજાં સમાન-અધ્યવસાયાં
05809 મિથ્યા-બુદ્ધિં શ્રુતિર્ જનયન્ત્ય્ અપિ તદ્-અન્ય-પરિહાર-અઙ્ગ-અભાવાત્
05810 પરમાર્થતસ્ તદ્-વ્યતિરેકિષુ પદાર્થેષુ ન વિસંવાદિકા ઇત્ય્ ઉચ્યતે ।
05811 તથા હિ સ તેષુ વ્યતિરેકો ભૂતઃ । સર્વથા અવ્યતિક્રમણીયત્વાત્ ।
05812 ન એકો વ્યતિરિક્તો અવ્યતિરિક્તો વા સર્વથા અયોગાત્ । તસ્ય
05813 સમાવેશને વસ્તુનિ દૂર-ઉત્સૃષ્ટમ્ એવ વસ્તુ સ્યાચ્ શબ્દ-જ્ઞાનાભ્યામ્ ।
05814 તદ્-વિષય-અભિમતસ્ય તસ્ય અભાવાત્ । અન્યસ્ય ચ વસ્તુ-
05815 ધર્મસ્ય કસ્યચિદ્ અસંસ્પર્શાત્ । તત એવ ચ સા શ્રુતિર્ અન્યાપોહ-
05816 વિષયયા ઇત્ય્ ઉચ્યતે । અન્યવ્યાવૃત્તેષ્વ્ અર્થેષુ વ્યાવૃત્તિ-ભેદમ્
05817 ઉપાદાય અવિશેષેણ નિવેશનાત્ । વ્યવહારે અપ્ય્ અન્ય-પરિહારેણ
05818 પ્રવર્તનાત્ ।
05819 અવૃક્ષ-વ્યતિરેકેણ વૃક્ષ-અર્થ-ગ્રહણે દ્વયમ્

05820 અન્યોન્ય-આશ્રયમ્ ઇત્ય્ એક-ગ્રહ-અભાવે દ્વય-અગ્રહઃ ।
05821 સંકેત-અસમ્ભવસ્ તસ્માદ્ ઇતિ કેચિત્ પ્રચક્ષતે

05822 યદ્ય્ અવૃક્ષેભ્યો ભેદો વૃક્ષસ્ તસ્ય અવૃક્ષ-ગ્રહણમ્ અન્તરેણ
05823 તથા ગ્રહીતુમ્ અશક્યત્વાત્ અવિજ્ઞાત-વૃક્ષેણ અવૃક્ષસ્ય અપિ તદ્-વ્યવચ્છેદ-
05824 રૂપસ્ય અપરિજ્ઞાનાત્ બુદ્ધાવ્ અનારૂઢે અર્થે ન સંકેતઃ
05825 શક્યત ઇત્ય્ એકે ।
05901 તેષામ્ અવૃક્ષાઃ સંકેતે વ્યવચ્છિન્ના ન વા ।
05902 ય એવમ્ એકં વસ્તુ-સામાન્યમ્ અભ્યુપગમ્ય ઇતરેતર-આશ્રયમ્
05903 અન્ય-વ્યવચ્છેદેન સંકેતે ચોદયન્તિ । તેષાં તત્ર અપિ સંકેત-
05904 કરણે અવૃક્ષા વ્યવચ્છિન્ના ન વા
05905 યદિ ।
05906 વ્યવચ્છિન્નાઃ કથં જ્ઞાતાઃ પ્રાગ્ વૃક્ષ-ગ્રહણાદ્ ઋતે

05907 ન હિ તદા પ્રતિપત્તા વૃક્ષં વેત્તિ ન અવૃક્ષં તજ્-જ્ઞાનાય એવ
05908 તદ્-અર્થિતયા ઉપગમાત્ । સો અજાનાનઃ કથમ્ અવૃક્ષ-વ્યવચ્છેદં
05909 પ્રતિપદ્યેત સંકેતે । અપ્રતિપત્તૌ ચ અપરિહૃત-તદ્-અન્ય-
05910 નિવેશિનઃ શબ્દાદ્
05911 અનિરાકરણે તેષાં સંકેતે વ્યવહારિણામ્ ।
05912 ન સ્યાત્ તત્-પરિહારેણ પ્રવૃત્તિર્ વૃક્ષ-ભેદ-વત્

05913 ન હિ સંકેતે પર-અવ્યવચ્છેદેન નિવેશિતાચ્ શબ્દાદ્ વ્યવહારે
05914 તત્-પરિહારેણ પ્રવૃત્તિર્ યુક્તા । શિંશપા-આદિ-ભેદ-વત્ । અથ અપિ સ્યાત્ ।
05915 અવિધાય નિષિધ્ય-અન્યત્ પ્રદર્શ્ય એકં પુરઃ સ્થિતમ્ ।
05916 વૃક્ષો અયમ્ ઇતિ સંકેતઃ ક્રિયતે તત્ પ્રપદ્યતે

05917 વ્યવહારે અપિ તેન અયમ્ અદોષ ઇતિ ચેત્ ।
05918 ન વૈ વસ્તુ-સત્ સામાન્ય-વાદિના કસ્યચિદ્ વ્યવચ્છેદેન કિંચિદ્
05919 વિધીયતે । કિં તર્હિ । એકમ્ અગ્રતો વ્યવસ્થિતં વસ્તુ સન્દર્શ્ય
05920 વૃક્ષો અયમ્ ઇતિ સંકેતઃ ક્રિયતે । સંકેત-કાલે તથા-દૃષ્ટમ્
05921 એવ અયમ્ અર્થં તત્-સમ્બન્ધિનં વા વ્યવહારે અપિ પ્રતિપદ્યત
06001 ઇતિ ન સમાનઃ પ્રસઙ્ગઃ । ન સમાનઃ । યસ્માત્ તત્ર અપિ ।
06002 તરુઃ ।
06003 અયમ્ અપ્ય્ અયમ્ એવ ઇતિ પ્રસઙ્ગો ન નિવર્તતે

06004 એકં પ્રદર્શ્ય અયં વૃક્ષ ઇત્ય્ અપિ બ્રુવાણો અયમ્ અપ્ય્ અયમ્ એવ ઇત્ય્
06005 ઉભયીં ગતિં ન અતિવર્તતે । તયોશ્ ચ સ એવ દોષઃ । ન દોષઃ
06006 દૃષ્ટ-વિપરીતસ્ય સુજ્ઞાનત્વાત્ । એકં હિ કિંચિત્ પશ્યતો અન્યત્ર
06007 તદ્-આકાર-વિવેકિનીં બુદ્ધિમ્ અનુભવતસ્ તતો અન્યદ્ ઇતિ યથા-અનુભવં
06008 તદ્-વિવેચનો વૈધર્મ્ય-નિશ્ચય ઉત્પદ્યતે । સ હ્ય્
06009 અયમ્ એવ વૃક્ષ ઇતિ પ્રદર્શ્ય વ્યુત્પાદિતઃ । યત્ર એવ તં ન
06010 પશ્યતિ તમ્ એવ અવૃક્ષં સ્વયમ્ એવ પ્રતિપદ્યતે । ન ઇદં વ્યવચ્છેદ-
06011 વાદિનઃ સમ્ભવતિ । એકત્ર દૃષ્ટસ્ય રૂપસ્ય ક્વચિદ્
06012 અનન્વયાદ્ દર્શનેન પ્રતિપત્તૌ વ્યક્ત્ય્-અન્તરે અપિ ન સ્યાત્ તથા
06013 પ્રતીતિઃ । એવં તર્હિ તત્ર અપિ તુલ્યમ્ એતત્ । યસ્માત્ ।
06014 એક-પ્રત્યવમર્શ-આખ્યે જ્ઞાન એકત્ર હિ સ્થિતઃ ।
06015 પ્રપત્તા તદ્-અતદ્-હેતૂન્ અર્થાન્ વિભજતે સ્વયમ્

06016 નિવેદિતમ્ એતત્ પ્રાગ્ યથા એતે ભાવાઃ પ્રકૃતિ-ભેદિનો અપિ જ્ઞાન-આદિકમ્
06017 એકં કાર્યં કેચિત્ કુર્વન્તિ ન અન્ય ઇતિ । તાન્ અયં તત્ર સ્વયમ્
06018 એવ તદ્-હેતૂન્ અતદ્-હેતૂંશ્ ચ વિભજ્ય પ્રત્યેતિ । તસ્ય ।
06019 તદ્-બુદ્ધિ-વર્તિનો ભાવાન્ ભાતો હેતુતયા ધિયઃ ।
06020 અહેતુ-રૂપ-વિકલાન્ એક-રૂપાન્ ઇવ સ્વયમ્

06021 ભેદેન પ્રતિપદ્યેત ઇત્ય્ ઉક્તિર્ ભેદે નિયુજ્યતે ।
06022 તં તસ્યાઃ પ્રતિયતી ધીર્ ભ્રાન્ત્યા એકં વસ્ત્વ્ ઇવ ઈક્ષ્યતે

06023 તેષાં પ્રકૃત્યા એવ પ્રત્યય-વશાત્ તથાભૂત-વિકલ્પ-કારણાનામ્
06024 અન્વયાત્ તદ્-દ્રષ્ટુર્ બુદ્ધૌ વિપરિવર્તમાનાન્ તજ્-જ્ઞાન-
06025 હેતુતયા તદ્-અન્યવ્યાવૃત્ત્યા ચ અતથાભૂતાન્ અપિ તથા-અધ્યવસિતાન્
06026 અવિભક્ત-બાહ્ય-અધ્યાત્મિક-ભેદાન્ પ્રતિપત્તા પ્રતિપત્તિમ્ અનુસૃત્ય
06027 એતે વૃક્ષા ઇતિ સ્વ-પર-વિકલ્પેષ્વ્ એક-પ્રતિભાસાન્ આદર્શ્ય વિકલ્પ-
06028 વિજ્ઞાને વ્યવસ્થિતસ્ તદ્-વિજ્ઞાન-હેતૂન્ ભેદેન પ્રતિપદ્યેત
06101 ઇત્ય્ ઉક્તિમ્ અતદ્-હેતુભ્યો ભેદે નિયુઙ્ક્તે । તં તસ્યાઃ પ્રતિપદ્યમાના
06102 બુદ્ધિર્ વિકલ્પિકા ભ્રાન્તિ-વશાદ્ એવ એક-વસ્તુ-ગ્રહિણી ઇવ
06103 પ્રતિભાતિ । ન પુનર્ એકં વસ્તુ તત્ર દૃશ્યમ્ અસ્તિ યસ્ય દર્શન-
06104 અદર્શનાભ્યાં ભિન્ન-દર્શને અપ્ય્ એષ વૃક્ષ-અવૃક્ષ-વિભાગં
06105 કુર્વીત । તસ્ય શાખા-આદિ-પ્રતિભાસ-વિભાગેન દણ્ડ-વદ્ દણ્ડિન્ય્
06106 અગ્રહણાત્ । અગૃહીતસ્ય ચ અપર-પ્રવિભાગેન અનુપલક્ષણાત્ । આકૃતેર્
06107 અપ્ય્ એકત્ર દૃષ્ટાયા અન્યત્ર દ્રષ્ટુમ્ અશક્યત્વાત્ । તદ્-અતદ્વતોર્
06108 વૃક્ષ-અવૃક્ષત્વે વ્યક્તિર્ એક એવ વૃક્ષઃ સ્યાત્ । ભવતુ નામ ઘટ-આદિ-
06109 શબ્દેષ્વ્ અર્થ-અન્તર-વ્યવચ્છેદઃ । અથ જ્ઞેય-આદિ-પદેષુ કથમ્ ।
06110 ન હ્ય્ અજ્ઞેયં કિંચિદ્ અસ્તિ યતો ભેદઃ સ્યાત્ । તતો ભેદેન
06111 વિષયીકરણ એવ તસ્ય જ્ઞેયત્વાત્ । ન એષ દોષઃ । યસ્માત્ ।
06112 ક્વચિન્ નિવેશનાય અર્થે વિનિવર્ત્ય કુતશ્ચન ।
06113 બુદ્ધેઃ પ્રયુજ્યતે શબ્દસ્ તદ્-અર્થસ્ય અવધારણાત્

06114 વ્યર્થો અન્યથા પ્રયોગઃ સ્યાત્ તજ્ જ્ઞેય-આદિ-પદેષ્વ્ અપિ ।
06115 વ્યવહાર-ઉપનીતેષુ વ્યવચ્છેદ્યો અસ્તિ કશ્ચન

06116 શબ્દં હિ પ્રયુઞ્જાનઃ સર્વો અન્વય-વ્યતિરેકૌ ન અતિવર્તતે ।
06117 તસ્ય પ્રવૃત્તિ-નિવૃત્ત્ય્-અર્થત્વાત્ । યદિ હ્ય્ અયં ન કસ્યચિત્ કુતશ્ચિન્
06118 નિવર્તયેત્ પ્રવર્તયેદ્ વા બુદ્ધિં યથાભૂત-અનુજ્ઞાનાત્
06119 સર્વ-વ્યવહારેષુ ન કિંચિદ્ વ્યાહરેત્ । વ્યાહારસ્ય અવધારણ-
06120 નાન્તરીયકત્વાત્ । યથા ઘટેન ઉદકમ્ આનયેતિ । યદિ ઘટેન અઞ્જલિના
06121 વા ઉદક-આનયનં યથાકથંચિદ્ અભિમતં સ્યાત્ ઉદકમ્
06122 આનયેત્ય્ એવ વક્તવ્યં સ્યાત્ । ન ઘટેન ઇતિ । તથા પંશુના
06123 વા અનેન વા યેન કેનચિદ્ આનીતેન અર્થ આનયેત્ય્ એવ સ્યાદ્ અનાક્ષિપ્ત-
06124 કરણ-કર્મકમ્ । એવમ્ આનયનમ્ અન્યદ્ વા યત્ કિંચિદ્
06125 અનુષ્ઠાનં વા અભિમતં તદા આનયેત્ય્ અપિ ન
06126 બ્રૂયાત્ । વ્યર્થત્વાદ્ વચનસ્ય । તથા વ્યવહાર-ઉપનીતાનાં જ્ઞેય-આદિ-
06201 પદાનામ્ અપિ કેનચિદ્ વ્યવચ્છેદ્યેન ભવિતવ્યમ્ । અનન્ય-આશઙ્કાયાં
06202 પ્રયોગ-અયોગાત્ તત્ર હિ યદ્ એવ મૂઢ-મતેર્ આશઙ્કા-સ્થાનં
06203 તદ્ એવ નિવર્ત્યમ્ । અનાશઙ્કમાનો વા કિં પરસ્માદ્
06204 ઉપદેશમ્ અપેક્ષતે । અશ્રોતૃ-સંસ્કારં ચ બ્રુવાણઃ કથં
06205 ન ઉન્મત્તઃ । તત્-સંસ્કારાય એવ શબ્દાનાં કૃત-સંકેતત્વાત્ । અવ્યવહાર-
06206 ઉપનીતશ્ ચ ન એવ કશ્ચિત્ જ્ઞેય-આદિ-શબ્દો અસ્તિ । વાક્ય-ગતસ્ય
06207 પદસ્ય અર્થ-ચિન્તનાત્ । ક્વ પુનર્ એતે શબ્દાઃ પ્રયુજ્યન્ત ઇતિ
06208 પ્રયોગ-વિષય-ચિન્તાયામ્ અન્યાપોહ ઉચ્યતે । અનિર્દિષ્ટ-પ્રયોગં તુ
06209 જ્ઞેય-શબ્દસ્ય કો અર્થ ઇતિ પ્રશ્ને ન કશ્ચિદ્ અર્થઃ । તતઃ ક્વચિદ્
06210 અપ્રતિપત્તેઃ । તથા ઘટ-આદિ-શબ્દાનામ્ અપિ । યા અપિ ક્વચિત્ પ્રકરણે
06211 કેવલ-શબ્દ-શ્રવણાત્ પ્રતિપત્તિર્ દૃષ્ટ-પ્રયોગ-અનુસારેણ સાકાઙ્ક્ષત્વાત્
06212 સા અપરિસમાપ્ત-તદ્-વિપ્લવ એવ ઘટ-આદિ-શબ્દેષુ ।
06213 તાદૃશો જ્ઞેય-આદિ-શબ્દેષ્વ્ અપિ યથા-દર્શનમ્ અસ્ત્ય્ એવ । તસ્માત્
06214 સર્વ એવ શબ્દ-પ્રયોગઃ કુતશ્ચિદ્ બુદ્ધિં નિવર્ત્ય ક્વચિન્ નિવેશન-
06215 અર્થઃ । તત્-સાફલ્યાત્ ।
06216 નિવેશનં ચ યો યસ્માદ્ ભિદ્યતે વિનિવર્ત્ય તમ્ ।
06217 તદ્-ભેદે ભિદ્યમાનાનાં સમાન-આકાર-ભાસિનિ

06218 સ ચ અયમ્ અન્યવ્યાવૃત્ત્યા ગમ્યતે તસ્ય વસ્તુનઃ ।
06219 કશ્ચિદ્ ભાગ ઇતિ પ્રોક્તો રૂપં ન અસ્ય અપિ કિંચન

06220 તદ્-ગતાવ્ એવ શબ્દેભ્યો ગમ્યતે અન્ય-નિવર્તનમ્ ।
06221 ન તત્ર ગમ્યતે કશ્ચિદ્ વિશિષ્ટઃ કેનચિત્ પરઃ

06222 ન ચ અપિ શબ્દો દ્વય-કૃદ્ અન્યોન્ય-અભાવ ઇત્ય્ અસન્ ।
06223 અરૂપો રૂપવત્ત્વેન દર્શનં બુદ્ધિ-વિપ્લવઃ

06224 નિવેશ્યમાનો અપ્ય્ એષ શબ્દો યસ્માદ્ ભિદ્યતે તં વિનિવર્ત્ય
06225 ભિદ્યમાનાનાં ભેદે સમાન-રૂપ-પ્રતિભાસિન્ય્ આક્ષિપ્ત-તદ્-અન્યવ્યાવૃત્તિર્
06226 નિવેશ્યત ઇતિ । સ એવ અયમ્ અર્થ-અન્તર-વ્યાવૃત્ત્યા
06227 તસ્ય વસ્તુનઃ કશ્ચિદ્ ભાગો ગમ્યતે શબ્દો અર્થ-અન્તર-નિવૃત્તિ-
06301 વિશિષ્ટાન્ એવ ભાવાન્ આહ ઇત્ય્ આદિના નિર્દિષ્ટઃ । સ હિ તં ભેદં
06302 કથયન્ન્ અર્થ-અન્તર-વ્યવચ્છેદમ્ આક્ષિપન્ એવ વર્તતે ।
06303 એક-ગત-ભેદ-ચોદનાયાસ્ તદ્-અન્યવ્યાવૃત્ત્ય્-આક્ષેપ-નાન્તરીયકત્વાત્ ।
06304 સ એવ ભેદસ્ તદ્-વ્યાવૃત્ત્યા ગતો ભાગસ્ તદ્-ગતેસ્ તદ્-ઉપાધિત્વાત્
06305 તદ્-વિશિષ્ટો ગત ઇત્ય્ ઉચ્યતે । ન પુનર્ અર્થ-અન્તર-નિવૃત્તિર્ વિશેષણ-
06306 ભૂતા કેષાંચિદ્ અર્થાનાં યયા વિશિષ્ટાઃ શબ્દૈશ્ ચોદ્યન્તે । દણ્ડિ-વત્ ।
06307 દ્વયોર્ હિ ભિદ્યમાનયોર્ ભેદસ્ય ઉભય-ગતત્વાદ્
06308 એક-ભેદ-અભિધાને અપિ નાન્તરીયકસ્ તદ્-અન્ય-આક્ષેપો ભવતિ ઇતિ તયોર્
06309 ન વિશેષણવિશેષ્યભાવઃ । એક-ભેદ-અભિધાને અપ્ય્ અન્યવ્યાવૃત્તિ-
06310 ગતેર્ અન્વય-વ્યતિરેક-ચોદનયા વ્યવહાર-અઙ્ગતાં શબ્દાનાં
06311 દર્શયંસ્ તદ્-વ્યાવૃત્ત્યા ગમ્યતે તદ્-વિશિષ્ટો વા ઇત્ય્ આહ । અત
06312 એવ ચ શબ્દસ્ય ન દ્વૌ વ્યાપારૌ તદ્-અન્યવ્યાવર્તનં સ્વાર્થ-
06313 અભિધાનં ચ । સ્વાર્થ-અભિધાનાદ્ એવ તદ્-અન્યવ્યાવૃત્તિ-ગતેઃ ।
06314 સ્વાર્થસ્ય ભેદ-રૂપત્વાત્ । ન હ્ય્ અન્વયો અવ્યતિરેકો અનન્વયો
06315 વા વ્યતિરેકઃ । એક-અન્વયસ્ય પરિહાર્ય-અભાવે નિષ્ફલ-ચોદનત્વાત્
06316 તથા એક-પરિહારસ્ય ક્વચિત્ સ્થિત્ય્-અભાવે । સ ચ અયં ભેદો અરૂપઃ ।
06317 રૂપવત્ત્વેન ત્વ્ અસ્ય દર્શનં કેવલં બુદ્ધિ-વિપ્લવ
06318 એવ ।
06401 તેન એવ અપરમાર્થો અસાવ્ અન્યથા ન હિ વસ્તુનઃ ।
06402 વ્યાવૃત્તિર્ વસ્તુ ભવતિ ભેદો અસ્ય અસ્માદ્ ઇતિ ઈરણાત્

06403 રૂપં હિ પરમાર્થઃ । ભેદશ્ ચેદ્ રૂપં સ્યાત્ । તદ્-રૂપં વા
06404 સ્યાદ્ અતદ્-રૂપં વા । તાદ્રૂપ્યે તદ્ એવ ઇતિ ન અન્યસ્ તતો ભિદ્યેત ।
06405 ન હિ તસ્ય રૂપમ્ અન્યસ્ય સ્યાત્ । ન તદ્ એવ ભેદસ્ય રૂપં ।
06406 રૂપં ચ અન્યદ્ એવ સ્યાત્ । તતશ્ ચ ભાવસ્ તસ્માદ્ વ્યાવર્તેત ।
06407 તતો અસ્માત્ તસ્ય ભેદ ઇતિ ન સ્યાત્ । યત્ ખલુ યદ્-ભેદાદ્ વ્યાવર્તતે
06408 તદ્ એવ તદ્ ભવતિ ઇતિ સો અસ્ય ભેદ ઇતિ ચ ન સ્યાત્ । ન
06409 હ્ય્ અન્યોન્યસ્ય ભેદો ભવતિ । સમ્બન્ધ-અભાવાત્ । સતિ વા સ
06410 કાર્યકારણભાવ ઇતિ રૂપં તજ્-જનિતં ભેદ ઇત્ય્ અવિશેષાત્ ।
06411 સર્વ-કાર્યાણિ સ્વ-કારણાનાં વ્યાવૃત્તયઃ સ્યુઃ । રૂપ-અન્તરત્વે
06412 ચ ભેદસ્ય તતો અપ્ય્ અસ્ય ભેદ ઇતિ ભેદ-ઉપાધિત્વાત્ દ્રવ્ય-અન્તર-વન્
06413 ન ભેદઃ સ્યાત્ । ન હિ ભેદ-ઉપાધિર્ એવ ભેદો અયમ્ અત
06414 ઇતિ વિશેષ-નિર્દેશાત્ । તતશ્ ચ ઉપાધ્ય્-અભાવે ભેદસ્ય એવ અભાવઃ સ્યાત્ ।
06415 તસ્માન્ ન વ્યતિરિક્તઃ । તદ્-અન્ય-ગત્ય્-અભાવાચ્ ચ વસ્તુનો ન પરમાર્થઃ ।
06416 કથં તર્હ્ય્ અભિન્નસ્ય વસ્તુનઃ શબ્દેન ચોદને
06417 તસ્ય એવ અન્યતો અપિ ભેદાદ્ અનંશય-એક-ભેદ-ચોદને સર્વ-ભેદ-
06418 ગતેસ્ તત્ર શબ્દ-પ્રમાણ-અન્તરાણિ વ્યર્થાનિ ન સ્યુઃ । યસ્માત્ ।
06419 એક-અર્થ-શ્લેષ-વિચ્છેદ એકો વ્યાપ્રિયતે ધ્વનિઃ ।
06420 લિઙ્ગં વા તત્ર વિચ્છિન્નં વાચ્યં વસ્તુ ન કિંચન

06421 યસ્ય અભિધાનતો વસ્તુ-સામર્થ્યાદ્ અખિલે ગતિઃ ।
06422 ભવેન્ નાના-ફલઃ શબ્દ એક-આધારો ભવત્ય્ અતઃ

06423 ઉક્તં પ્રાગ્ યથા સંસૃષ્ટ-બાહ્ય-અધ્યાત્મિક-ભેદા બુદ્ધિઃ સ્વમ્
06424 એવ આભાસં વ્યવહાર-વિષયમ્ અર્થક્રિયા-યોગ્યમ્ અધ્યવસાય
06425 શબ્દ-અર્થમ્ ઉપનયતિ ઇતિ । તત્ર એવ ચ તે શબ્દાસ્ તૈસ્ તૈર્ ભ્રાન્તિ-
06426 કારણૈઃ સંસૃષ્ટ-રૂપ ઇવ આભાતિ યથા-સંકેતં વિચ્છેદાય વ્યાપ્રિયન્તે।
06427 ન ચ એક-સાધ્યં વ્યવચ્છેદમ્ અન્યઃ કરોતિ । સંકેત-
06501 પ્રતિનિયમાત્ ન ચ વિચ્છિન્નં કિંચિદ્ વસ્ત્વ્ આક્ષિપ્યતે
06502 યસ્ય અભિધાનાદ્ વસ્તુ-બલેન અખિલે ગતિઃ સ્યાત્ । શબ્દાનાં બુદ્ધિ-
06503 વિપ્લવ-વિષયત્વાત્ । તત્ર ચ અવસ્તુનિ વસ્તુ-સામર્થ્ય-અભાવાત્ । તથાભૂત-
06504 અર્થ-દર્શન-દ્વારેણ અયં નાના-એક-ધર્મ-ભેદ-અભેદ-પ્રતિભાસ-
06505 વિપ્લવ-અનુસારી વ્યવહાર ઇતિ તસ્ય તત્-પ્રતિબન્ધે સતિ
06506 તદ્-અવ્યભિચારઃ । તતો વિતથાદ્ અપ્ય્ અન્તે તથાભૂત એવ વસ્તુનિ
06507 જ્ઞાન-સંવાદાત્ । ન પુનર્ ભિન્ન-આકાર-ગ્રાહિણાં જ્ઞાન-શબ્દાનાં
06508 એક-વસ્તુ-વિષયત્વાત્ નાના-ફલઃ શબ્દ એક-આધારો વ્યાઘાતાત્ । યથા વર્ણિતે
06509 તુ બુદ્ધિ-પ્રતિભાસ-આશ્રયે ન દોષ ઇતિ ।
06510 વિચ્છેદં સૂચયન્ એકમ્ અપ્રતિક્ષિપ્ય વર્તતે ।
06511 યદા અન્યં તેન સ વ્યાપ્ત એકત્વેન ચ ભાસતે

06512 સામાનાધિકરણ્યં સ્યાત્ તદા બુદ્ધ્ય્-અનુરોધતઃ ।
06513 વસ્તુ-ધર્મસ્ય સંસ્પર્શો વિચ્છેદ-કરણે ધ્વનેઃ

06514 સ્યાત્ સત્યં સ હિ તત્ર ઇતિ ન એક-વસ્ત્વ્-અભિધાયિનિ ।
06515 બુદ્ધાવ્ અભાસમાનસ્ય દૃશ્યસ્ય અભાવ-નિશ્ચયાત્

06516 ઇત્ય્ અન્તરશ્લોકાઃ ।
06517 તેન અન્યાપોહ-વિષયાઃ પ્રોક્તાઃ સામાન્ય-ગોચરાઃ ।
06518 શબ્દાશ્ ચ બુદ્ધયશ્ ચ એવ વસ્તુન્ય્ એષામ્ અસમ્ભવાત્

06519 યદિ હિ વિધિ-રૂપેણ વસ્ત્વ્ એવ શબ્દૈર્ વિકલ્પૈર્ વા અપિ વિષયીક્રિયેત
06520 સો અયં સર્વ-અર્થ-સર્વ-આકાર-પ્રતીતિ-પ્રસઙ્ગો અસામાનાધિકરણ્ય-
06521 આદયશ્ ચ ઇતિ મન્યમાનઃ પ્રણેતા ન્યાય-શાસ્ત્રસ્ય અન્યાપોહ-
06522 વિષયાવ્ એતૌ પ્રાહ । તથા હિ ।
06523 એકત્વાદ્ વસ્તુ-રૂપસ્ય ભિન્ન-રૂપા મતિઃ કુતઃ ।
06524 અન્વય-વ્યતિરેકૌ વા ન એકસ્ય એક-અર્થ-ગોચરૌ

06525 તદ્ એકમ્ અનંશં વસ્તુ કથં ભિન્ન-આકારાભિર્ બુદ્ધિભિર્
06526 વિષયીક્રિયતે । આકાર-ભેદ-આશ્રયત્વાદ્ ભેદસ્ય । તસ્ય ચ અભેદાત્ ।
06527 તદાત્મનો અપિ સામાન્યસ્ય તદ્-એકયોગક્ષેમત્વાત્ । તદ્ અયમ્
06528 અન્યોન્ય-અર્થ-પરિહારેણ એક-વિષયયોર્ વૃત્ત્ય્-અભાવાત્ સામાનાધિકરણ્ય-
06601 આદિર્ ન ચ વસ્ત્વ્-આત્મન એકસ્ય તત્ર એવ વૃત્તિર્
06602 અવૃત્તિશ્ ચ યુક્તા વ્યાઘાતાત્ । ન ચ અન્યત્ર અવર્તમાનં સામાન્યં
06603 સ્યાત્ । સામાન્યસ્ય વૃત્તિર્ ન વિશેષસ્ય ઇતિ ચેત્ । ન । ભેદ-અભાવાત્ । તદ્
06604 હિ એક-રૂપં સામાન્યં વા ભવેત્ વિશેષો વા । ન હ્ય્ અસતિ રૂપ-ભેદે
06605 અયં પ્રવિભાગો યુક્તઃ સતિ વા અવ્યતિરેકો ન સ્યાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ ।
06606 તદ્ અયમ્ અવિભાગો અન્વિયાદ્ વા ન વા । ન પુનર્ અનન્વયો અન્વયી
06607 ચ । યો અપિ ભિન્નમ્ એવ સામાન્યમ્ આહ । તસ્ય અપિ ।
06608 અભેદ-વ્યવહારાશ્ ચ ભેદે સ્યુર્ અનિબન્ધનાઃ ।
06609 યથાસ્વં શબ્દા ભિન્નમ્ અર્થમ્ અભિદધાનાઃ કથમ્ એક-અર્થ-
06610 બુદ્ધ્ય્-આશ્રયાઃ સ્યુઃ । અર્થ-અન્તર-અભિધાયિનશ્ ચ અનાક્ષેપકાઃ
06611 નિરાકાઙ્ક્ષત્વાત્ કથં વિશેષણવિશેષ્યભાવ-આશ્રયાઃ ।
06612 સર્વત્ર ભાવાદ્ વ્યાવૃત્તેર્ ન એતે દોષાઃ પ્રસઙ્ગિનઃ

06613 યથા હ્ય્ એકસ્ તસ્માદ્ ભિન્નસ્ તથા અન્યો અપિ ઇતિ ભેદસ્ય અસામાન્ય-
06614 દોષો અપિ ન અસ્તિ । પરિશિષ્ટ-અભાવસ્ તુ પ્રાગ્ એવ ઉક્તઃ । અપિ ચ ।
06615 એક-કાર્યેષુ ભેદેષુ તત્-કાર્ય-પરિચોદને ।
06616 ગૌરવ-અશક્તિ-વૈફલ્યાદ્ ભેદ-આખ્યાયાઃ સમા શ્રુતિઃ

06617 કૃતા વૃદ્ધૈર્ અતત્-કાર્ય-વ્યાવૃત્તિ-વિનિબન્ધના ।
06618 ન ભાવે સર્વ-ભાવાનાં સ્વભાવસ્ય વ્યવસ્થિતેઃ

06619 યદ્ રૂપં શાબલેયસ્ય બાહુલેયસ્ય ન અસ્તિ તત્ ।
06620 અતત્-કાર્ય-પરાવૃત્તિર્ દ્વયોર્ અપિ ચ વિદ્યતે

06621 અર્થ-અભેદેન ચ વિના શબ્દ-અભેદો ન યુજ્યતે ।
06622 તસ્માત્ તત્-કાર્યતા અપિ ઇષ્ટા અતત્-કાર્યાદ્ એવ ભિન્નતા

06623 ચક્ષુર્-આદૌ યથા રૂપ-વિજ્ઞાન-એક-ફલે ક્વચિત્॥
06624 અવિશેષેણ તત્-કાર્ય-ચોદના-સમ્ભવે સતિ

06625 સકૃત્ સર્વ-પ્રતીત્ય્-અર્થં કશ્ચિત્ સાંકેતિકીં શ્રુતિમ્ ।
06626 કુર્યાદ્ ઋતે અપિ તદ્-રૂપ-સામાન્યાદ્ વ્યતિરેકિણઃ

06701 યો અપિ મન્યતે કથમ્ અભિન્નમ્ અર્થમ્ અન્તરેણ બહુષ્વ્ એકા
06702 શ્રુતિઃ તેષામ્ અસામ્યાત્ એક-વૃત્તેર્ અન્યત્ર પ્રત્યય-અજનનાત્
06703 અપ્રત્યાસત્તિકે ચ પ્રત્યય-ઉત્પાદે અતિપ્રસઙ્ગાત્ તેષુ ચ એક-
06704 શબ્દ-નિવેશન-વૈફલ્યાદ્ એક-અર્થ-નિયોગ-અભાવાત્ ભિન્ન -સ્વભાવાનાં
06705 પૃથઙ્ નિયોગે ચ તથા-ચોદિતાનાં વિભાગ-અપરિજ્ઞાનાદ્
06706 ઇતિ । તસ્ય અપ્ય્ એકમ્ અસ્તિ ઇત્ય્ એવ લોકેન શબ્દો નિવેશનીયઃ તદ્
06707 વા એકમ્ એનાં શ્રુતિં વસ્તુ-શક્ત્યા એવ ધ્વનયતિ ઇતિ । ન અસ્ત્ય્ એતત્ ।
06708 કિં તર્હિ કેનચિત્ પ્રયોજનેન કેચિચ્ શબ્દાઃ ક્વચિન્ નિવેશ્યન્તે ।
06709 તત્ર યદ્ય્ અનેકમ્ એકત્ર ઉપયુજ્યેત તદ્ અવશ્યં તત્ર ચોદનીયં ।
06710 તસ્ય પૃથક્ પૃથક્ ચોદને અતિગૌરવં સ્યાત્ । ન ચ અસ્ય અનન્ય-
06711 સાધારણં રૂપં શક્યં ચોદયિતુમ્ । ન અપ્ય્ અસ્ય આયાસ અસ્ય
06712 કિંચિત્ સાફલ્યં । કેવલમ્ અનેન તત્ર યોગ્યાસ્ તે અર્થાશ્ ચોદનીયાઃ ।
06713 ત એકેન વા શબ્દેન ચોદ્યેરન્ બહુભિર્ વા ઇતિ સ્વાતન્ત્ર્યમ્
06714 અત્ર વક્તુઃ । તદ્ ઇયમ્ એકા શ્રુતિર્ બહુષુ વક્તૃ-અભિપ્રાય-
06715 વશાત્ પ્રવર્તમાના ન ઉપાલમ્ભમ્ અર્હતિ । ન ચ ઇયમ્ અશક્ય-
06716 પ્રવર્તના । ઇચ્છા-અધીનત્વાત્ । યદિ હિ ન પ્રયોક્તુર્ ઇચ્છા કથમ્
06717 ઇયમ્ એકત્ર અપિ પ્રવર્તેત । ઇચ્છાયાં વા ક એનાં બહુષ્વ્ અપિ
06718 પ્રતિબન્ધું સમર્થઃ । પ્રયોજન-અભાવાદ્ । એવ અપ્રવર્તનમ્ ઇતિ
06719 ચેત્ । ઉક્તં પ્રયોજનમ્ । ભિન્નેષ્વ્ એકસ્માત્ પ્રતીતિર્ અતત્-પ્રયોજન-
06720 ભેદેન ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । ન પુનઃ સ્વભાવસ્ય એકત્વાત્ । યથાસ્વં
06721 વ્યવસ્થિત-સ્વભાવાનામ્ અન્યોન્ય-રૂપ-અશ્લેષાત્ કથમ્ એક-સ્વભાવ-નિમિત્તઃ
06722 શબ્દો ભિન્નેષુ ભવેદ્ ઇત્ય્ ઉક્તં પ્રાક્ । અતત્-પ્રયોજન-વ્યાવૃત્તિસ્
06723 તુ ભિન્નાનામ્ અવિરુદ્ધા ઇતિ સ એવ અર્થ-અભેદઃ શબ્દ-અભેદસ્ય
06724 કારણં ભવતુ । તેન ઇમે તત્-પ્રયોજના ઇત્ય્ અતત્-પ્રયોજનેભ્યો
06725 ભિન્ના એવ ઉક્તાઃ । ન પુનર્ એષામ્ અન્યા તત્-કાર્યતા અન્યત્ર અન્યતો
06726 ભેદાત્ । યથા ચક્ષૂ-રૂપ-આલોક-મનસ્કારેસ્વ્ આત્મ-ઇન્દ્રિય-મનો અર્થ-
06801 તત્-સંનિકર્ષેષુ વા રૂપ-વિજ્ઞાન-એક-કાર્યેષુ તત્- કાર્ય-સામાન્ય-ચોદના-
06802 સમ્ભવે કુતો રૂપ-વિજ્ઞાનમ્ ઇતિ વ્યવહાર-લાઘવ-અર્થં કશ્ચિત્
06803 સાંકેતિકીં શ્રુતિં નિવેશયેત્ યરો રૂપ-વિજ્ઞાન-હેતુઃ શસો
06804 વા ઇતિ । અપિ નામ સર્વેષાં તદ્-હેતૂનાં સકૃત્ પ્રતીતિર્ યથા સ્યાદ્
06805 ઇતિ । ન ચ અત્ર અનુગામિ કિંચિદ્ રૂપમ્ અસ્તિ । કેવલં તદ્-અર્થતયા
06806 તે ભાવા અતદ્-અર્થેભ્યો ભિન્ના ઇતિ ભેદ એવ એષામ્ અભેદઃ । એવંજાતીયાશ્
06807 ચ સર્વે સમૂહ-સન્તાન-અવસ્થા-વિશેષ-શબ્દા યે સમસ્તાઃ
06808 કિંચિદ્ એકં કાર્યં કુર્વન્તિ તેષાં તત્ર વિશેષ-અભાવાદ્ અપાર્થિકા
06809 વિશેષ-ચોદના ઇતિ સકૃત્ સર્વેષાં નિયોજન-અર્થમ્ એકમ્ અયં
06810 લોકઃ શબ્દં તેષુ નિયુઙ્ક્તે ઘટ ઇતિ । તે અપિ સજાતીયાદ્ અન્યતશ્ ચ
06811 ભેદ-અવિશેષે અપિ તત્-પ્રયોજન-અઙ્ગતયા તદ્-અન્યેભ્યો ભિદ્યન્ત
06812 ઇત્ય્ અભેદાત્ તતો અવિશેષેણ પ્રતીયન્તે । તત્ર ઘટસ્ય રૂપ-આદયો
06813 ઇત્ય્ અપિ ઘટ-સ્વભાવા રૂપ-આદય ઉદક-ધારણ-વિશેષ-આદિ-કાર્ય-સમર્થા
06814 ઇતિ યાવત્ । સામાન્ય-કાર્ય-સાધન-પ્રસિદ્ધેન આત્મના રૂપ-
06815 આદિ-શબ્દૈઃ પ્રસિદ્ધા વિશિષ્ટ-કાર્ય-સાધન-આખ્યેન વિશેષેણ વિશિષ્ટાસ્
06816 ત એવમ્ ઉચ્યન્તે । ન પુનર્ અત્ર અન્યત્ કિંચિદ્ યથા-વર્ણિત-લક્ષણં
06817 દ્રવ્યમ્ અસ્તિ તસ્ય તાદૃશસ્ય અનુપલમ્ભાત્ । એક-વચનમ્
06818 અપિ તદ્-એક-શક્તિ-સૂચન-અર્થં સંકેત-પરતન્ત્રં વા । તથા
06819 યે હેતુ-ફલ-વિશેષ-ભૂતાઃ કિંચિદ્ એકં સાધયન્તિ સાધ્યન્તે
06820 વા તે અપિ સકૃત્ પ્રત્યય-અર્થં વ્રીહ્ય્-આદિ-શબ્દૈઃ કૃત-સંકેતાઃ
06821 કથ્યન્ત ઇતિ પૂર્વવદ્ વાચ્યમ્ । યે અપિ પૃથક્ સમસ્તા વા ક્વચિદ્
06822 ઉપયુજ્યન્તે ત અવસ્થા-વિશેષ-વાચિભિઃ સકૃદ્ એવ શબ્દૈઃ પ્રત્યય-
06823 અર્થં ખ્યાપ્યન્તે સનિદર્શનાઃ સપ્રતિઘા વા ઇતિ તદ્-અન્યેભ્યો
06824 ભેદ-સામાન્યેન । યથા એક-કાર્યાસ્ તત્-કાર્ય-ચોદનાયાં
06825 તદ્-અન્ય-ભેદેન ઘટ-આદિ-શબ્દૈઃ કૃત-સમયાઃ । તથા કારણ-અપેક્ષયા
06901 અપ્ય્ અનેક એકેન વ્યવહાર-અર્થમ્ એવ । યથા શાબલેયો
06902 બાહુલેયઃ પ્રયત્નાનન્તરીયકઃ શબ્દઃ કૃતકો વા ઇતિ । તથા
06903 તત્-કાર્ય-પ્રતિષેધેન અપ્ય્ અચાક્ષુષઃ શબ્દો અનિત્યો અનાત્મ ઇતિ ।
06904 તત્-કારણ-પ્રતિષેધેન અપ્ય્ અસ્વામિકઃ શૂન્ય ઇતિ । એવં યથાયોગમ્
06905 અન્યદ્ અપિ વાચ્યમ્ । શૂન્ય-અનિત્ય-આદિ-શબ્દેષુ યથા-કલ્પનં સમીહિત-
06906 આકારં બુદ્ધાવ્ આરોપ્ય તદ્-વ્યવચ્છેદેન વ્યપદેશઃ ક્રિયતે ।
06907 બુદ્ધિ-સમીહા સન્દર્શિત-વિભાગત્વાત્ સર્વસ્ય શબ્દ-અર્થસ્ય ।
06908 અપ્રતિપક્ષ-દોષ-ઉપક્ષેપ-આદયો દુર્મતિ-વિસ્પન્દિતાનિ ઇત્ય્ ઉપેક્ષનીયાઃ ।
06909 અથ
06910 એક-વૃત્તેર્ અનેકો અપિ યદ્ય્ એક-શ્રુતિમાન્ ભવેત્ ।
06911 ન કેવલમ્ એક-કાર્યાસ્ તદ્-અન્ય-ભેદ-અવિશેષાદ્ એક-શબ્દેન ઉચ્યન્તે
06912 અપિ ત્વ્ એક-વૃત્ત્યા અપ્ય્ અનેક એક-શબ્દેન ઉચ્યેત । કો વિરોધઃ સ્યાત્ ।
06913 ઉક્તમ્ અત્ર । તસ્ય ઉપલભ્ય-અભિમતસ્ય અનુપલબ્ધેર્ અભાવાત્
06914 અનુપલભ્યતાયાં વા તદ્-દર્શન-આશ્રયા વ્યપદેશ- પ્રત્યભિજ્ઞાન-
06915 આદયો ન ભવેયુર્ ઇત્ય્ આદિ । અપિ ચ ।
06916 વૃત્તિર્ આધેયતા વ્યક્તિર્ ઇતિ તસ્મિન્ ન યુજ્યતે

06917 યદ્ એતદ્ એકમ્ અનેકત્ર વર્તમાનમ્ એકાં શ્રુતિં વર્તયતિ
06918 તસ્ય કા ઇયં વૃત્તિઃ । આધેયતા વા સ્યાત્ । યથા કુણ્ડે બદરાણિ
06919 વર્તન્ત ઇતિ । વ્યક્તિર્ વા તૈર્ અભિવ્યક્તેર્ । યદ્ય્ આધેયતા ।
06920 નિત્યસ્ય અનુપકાર્યત્વાન્ ન આધારઃ ।
06921 નિત્યં હિ સામાન્યમ્ ઇષ્યતે । અનિત્યત્વે અપરાપર-ઉત્પત્તેર્ અનેકત્વાદ્
06922 ભેદ-વદ્ એક-પ્રત્યય-અયોગાત્ । નિત્યસ્ય ચ કિં કુર્વાણ
06923 આધારઃ સ્યાત્ । તસ્ય તત્ર સમવાયાદ્ આધાર ઇતિ ચેત્ કો
07001 અયં સમવાયો નામ । અપૃથક્-સિદ્ધાનામ્ આશ્રયાશ્રયિભાવઃ ।
07002 તદ્ એવ ઇદમ્ અનુપકારકસ્ય આશ્રયત્વં ન સમ્ભાવયામઃ ।
07003 અતિપ્રસઙ્ગ-ભયાત્ । તસ્માત્ સમવાય-સંયોગાવ્ એક-અર્થ-સમવાય-
07004 આદયો અપિ વસ્તુ-સમ્બન્ધાઃ કાર્યકારણભાવાન્ ન વ્યતિરિચ્યન્તે ।
07005 પરસ્પરમ્ અન્યતો વા અનુપકારિણામ્ અપ્રતિબન્ધાત્ । અપ્રતિબદ્ધસ્ય
07006 ચ અસમ્બન્ધાત્ । યદ્ય્ અપ્ય્ એક-અર્થ-સમવાયિનાં પરસ્પરમ્
07007 અનુપકારઃ । તત એકસ્માદ્ ઉપકારેણ ભાવ્યમ્ । અભાવે
07008 યથોક્ત-દોષ-પ્રસઙ્ગાત્ । અતઃ સ્વ-ઉપકાર-દ્વારેણ એવ પરમ્ અપિ
07009 બુદ્ધ્યા સંઘટય્ય ખ્યાપ્યતે । તસ્માત્ તત્ર અપિ કાર્યકારણભાવ-
07010 કૃત એવ પ્રતિબન્ધઃ । તદ્ અયમ્ આશ્રયઃ સામાન્યસ્ય
07011 સ્વાત્મન્ય્ અનુપકુર્વાણો અનપેક્ષસ્ય આધાર ઇતિ યાચિતક-મણ્ડનમ્
07012 એતત્ । કથં તર્હિ ઇદાનીમ્ અજનકં કુણ્ડં બદરાણામ્
07013 આધારઃ ।
07014 પ્રવિસર્પતઃ ।
07015 શક્તિસ્ તદ્-દેશ-જનનં કુણ્ડ-આદેર્ બદર-આદિષુ

07016 પ્રકૃત્યા એવ ગુરુણો દ્રવ્યસ્ય અસમાન-દેશ-કાર્ય-ઉત્પાદન ધર્મણઃ
07017 સમાન-દેશ-કાર્ય-ઉત્પાદન-ભાવ આધાર-કૃતઃ । તસ્માત્ તત્-પૂર્વ-
07018 ક્ષણ-સહકારિ કુણ્ડં તત્ર એવ બદર-કાર્યં જનયદ્ આધાર
07019 ઇત્ય્ ઉચ્યતે । અન્યથા ઇહ કુણ્ડે બદરાણિ ઇત્ય્ અપિ ન સ્યાત્ । ન વૈ
07020 તદ્-ઉપકાર-કૃતો અયં વ્યપદેશઃ । કિં તર્હિ । સંયોગ-કૃતઃ ।
07021 કિં પુનઃ સ તયોર્ એવ સંયોગઃ । તાભ્યાં જનનાત્ સમવાયાદ્
07022 વા । સ કિમ્ એકત્ર એવ ન સમવૈતિ જન્યતે વા । તસ્ય અસામર્થ્યાત્ ।
07023 તદ્ અસમર્થં પૃથક્ તત્ સહિતમ્ અપિ તાદૃશમ્ એવ ઇત્ય્ અનુપકારકત્વાન્
07024 ન સંયોગેન તદ્વત્ સ્યાત્ । સહિતસ્ય તદ્-અન્ય-ઉપકારાદ્
07025 વિશેષ-ઉત્પત્તેઃ સામર્થ્યમ્ । કો અયમ્ અજન્યજનકભૂતાનામ્
07026 ઉપકારઃ । સ્વરૂપસ્ય સિદ્ધેર્ અકાર્યત્વાત્ પરરૂપ-ક્રિયાયામ્
07101 અપિ તત્ર અનુપકારાત્ । ઉભયથા કારકસ્ય અકિંચિત્કરત્વેન
07102 અનુપકારકત્વાદ્ ઇત્ય્ ઉક્ત-પ્રાયમ્ । તસ્માત્ સર્વ એવ વસ્તુ-
07103 સમ્બન્ધા જનકસ્ય એવ ઉપયોગ-વિશેષ-વશાત્ પ્રવિભાગેન કાર્યકારણભાવાદ્
07104 વ્યવસ્થાપ્યન્તે । તદ્ અયં કુણ્ડ-આદીનામ્ અપ્ય્
07105 આધાર-ભાવો બદર-આદિષુ જનન-શક્તિર્ એવ
07106 ન સમ્ભવતિ સા અપ્ય્ અત્ર ।
07107 ન હ્ય્ અયં જનન-વિશેષ-લક્ષણ આધાર-ભાવઃ સામાન્યે સામાન્ય-
07108 આશ્રયસ્ય સમ્ભવતિ । તસ્ય અજન્યત્વાત્
07109 તદ્-અભાવે અપ્ય્ અવસ્થિતેઃ ।
07110 ન સ્થિતિઃ ।
07111 અથ અપિ સ્યાત્ સ્થાપક આશ્રયઃ સામાન્યસ્ય તતઃ સ્થિતિ-હેતુત્વાદ્
07112 આધારો ન જનનાદ્ ઇતિ । તદ્ અયુક્તમ્ । તસ્ય તદ્-અભાવે અપિ સ્થાનાત્ ।
07113 પતન-ધર્માણાં હિ ભાવાનાં પાત-પ્રતિબન્ધાદ્ અજનકો અપિ
07114 સ્થાપકો ભવેત્ । અત્ર અપિ યદિ કશ્ચિત્ પ્રતિબન્ધં ન પર્યનુયુઞ્જીત ।
07115 સ હિ પાત-પ્રતિબન્ધો ન અર્થ-અન્તરમ્ એવ યઃ સ્થાપયિત્રા
07116 ક્રિયેત । અર્થ-અન્તરત્વે તત્ર એવ અસ્ય ઉપયોગ ઇતિ કઃ પતતઃ પ્રતિબન્ધઃ ।
07117 પ્રતિબન્ધાદ્ અપાતે અપિ તુલ્યઃ પર્યનુયોગો અનવસ્થા
07118 વા । તસ્માત્ પાત-અભાવઃ પાત-પ્રતિબન્ધઃ સ કથં કેનચિત્
07119 ક્રિયતે । અભાવં કરોતિ ઇતિ હિ ન અભાવો નામ કશ્ચિત્ કાર્યઃ । તસ્ય
07120 કથંચિત્ કાર્ય-રૂપત્વે અભાવ-અયોગાત્ । તસ્માદ્ ભાવ- ક્રિયા-પ્રતિષેધ-
07121 નિર્દેશ એષ ભાવં ન કરોતિ ઇતિ યાવત્ । તથા ચ અયં ન
07122 કિંચિત્ કરોતિ ઇત્ય્ અકિંચિત્કરશ્ ચ કઃ કસ્ય સ્થાપકો નામ । તેન
07123 અયં કેનચિદ્ અપ્રતિબદ્ધ ઇતિ ન કદાચિત્ તિષ્ઠેત્ । તસ્માત્ પાત-
07124 પ્રતિબન્ધ ઇત્ય્ અપિ ક્ષણિકાનાં ભાવાનામ્ ઉપાદાન-સમાન-
07125 દેશ-ઉત્પાદનમ્ ઉચ્યતે । અસ્તુ નામ અજનનં પાતિનાં તત્-પ્રતિબદ્ધઃ ।
07126 તત્-કરણાદ્ ગતિમતો દ્રવ્યસ્ય કશ્ચિત્ સ્થાપકો અપ્ય્ અસ્તુ ।
07127 સામાન્યસ્ય અક્રિયસ્ય કિં-લક્ષણાં સ્થિતિં કુર્વાણઃ સ્થાપકઃ
07128 સ્યાત્ । સ્થિતિર્ હિ તસ્ય સ્વરૂપ-અપ્રચ્યુતિર્ એવ । સા ચ ન આશ્રય-આયત્તા
07129 નિત્યત્વાત્ ।
07130 સા અપ્ય્ અયુક્તા એવ ભેદ-અભેદ-વિવેચને

07201 અસ્તુ નામ આશ્રય-હેતુકા સ્થિતિઃ સામાન્યસ્ય । સા સામાન્યાદ્ અન્યા
07202 વા સ્યાદ્ અનન્યા વા । સા અન્યા ચેત્ તામ્ એવ સ આશ્રયઃ કરોતિ । સા
07203 ચ અપ્રતિબદ્ધા સામાન્ય ઇતિ કિમ્ સામાન્યસ્ય આશ્રયેણ । પ્રતિબદ્ધે
07204 વા કઃ પ્રતિબન્ધ ઇતિ વાચ્યમ્ । સ્થિતિ-કરણં ચેત્ તત્ર અપિ તુલ્યઃ
07205 પ્રસઙ્ગો અનવસ્થા ચ । તત ઉપકાર-અનવધારણાદ્ અસ્ય ઇયં
07206 સ્થિતિર્ ઇત્ય્ અપ્રતીતિઃ । જનનં ચેત્ કિમ્ આશ્રયેણ અપેક્ષિતેન અનુપકારિણા ।
07207 અપેક્ષા ઇતિ હિ તત્-પ્રતિબન્ધઃ સ ચ અનાધેયવિશેષસ્ય સામાન્યસ્ય
07208 અયુક્ત ઇતિ । કેવલં જનયેદ્ ઇતિ । ન અસ્ત્ય્ અન્યઃ સ્થિતિ-હેતુઃ ।
07209 અભેદે વા સ્થિતેઃ સામાન્યાત્ સ્વરૂપમ્ એવ તત્ તસ્ય । તચ્ ચ
07210 નિત્યમ્ અસ્તિ ઇતિ । ન સ્થિતિર્ અસ્ય કેનચિત્ ક્રિયતે । તસ્માન્ ન સામાન્યસ્ય
07211 આધારો અસ્તિ । તન્ ન આધેયતા અસ્ય વૃત્તિઃ । અથ પુનઃ સતો અપિ
07212 સામાન્યસ્ય અવ્યક્તસ્ય વ્યક્ત્યા જ્ઞાન-કારણત્વાત્ તદ્-વ્યક્તિસ્ તત્ર
07213 વૃત્તિઃ સ્યાત્ । ન યુક્તમ્ એવં ભવિતુમ્ । યસ્માત્ ।
07214 વિજ્ઞાન-ઉત્પત્તિ-યોગ્યત્વાય આત્મન્ય્ અન્ય-અનુરોધિ યત્ ।
07215 તદ્ વ્યઙ્ગ્યં યોગ્યતાયાશ્ ચ કારણમ્ કારકં મતમ્

07217 પ્રાગ્ એવ અસ્ય ચ યોગ્યત્વે તદ્-અપેક્ષા ન યુજ્યતે ।
07218 સામાન્યસ્ય અવિકાર્યસ્ય તત્ સામાન્યવતઃ કુતઃ

07219 ન ખલુ વૈ કારકાદ્ વ્યઞ્જકસ્ય કશ્ચિદ્ ભેદઃ । સ્વ-વિષય-વિજ્ઞાન-
07220 ઉત્પાદન-સમર્થમ્ અપરં સજાતીય-ઉપાદાન-અપેક્ષમ્ અનપેક્ષં
07221 વા જનયન્ ભાવમ્ એવ વ્યઞ્જક ઉચ્યતે । પરત્ર તુ જ્ઞાન-
07222 જનન-શક્તિર્ અનાક્ષિપ્તા જન્યસ્ય ઇતિ જનન-માત્રેણ કારકત્વમ્ ।
07223 યો હિ યતો વિજ્ઞાન-ઉત્પાદન-યોગ્યતાં પ્રતિલભતે સ ચેન્
07224 ન તસ્ય જન્યઃ સ્યાત્ । સા અસ્ય સ્વભાવ-ભૂતા યોગ્યતા પ્રાગ્ એવ અસ્તિ
07225 ઇતિ ન વિજ્ઞાન-જનને તમ્ અપેક્ષેત । પર-ભૂતાયાં ચ અસ્યાં
07226 સ એવ તતો ભવતિ ઇતિ સ્થિતિ-વત્ પ્રસઙ્ગઃ । તસ્માદ્ વ્યઞ્જકો ન
07227 તં કરોતિ ન અપ્ય્ અન્યમ્ ઇત્ય્ અકિંચિત્કરશ્ ચ અપેક્ષ્યત ઇતિ વ્યાહતમ્
07301 એતત્ । નન્વ્ અજનકા અપિ કાર્યત્વાદ્ ધૂમ-આદયો વ્યઞ્જકાઃ ।
07302 સત્યં વ્યઞ્જકા ન તુ ધૂમમ્ અપેક્ષ્ય અગ્નિર્ આત્મનિ જ્ઞાનં
07303 જનયતિ । તથાભૂતસ્ય અગ્નેઃ સાક્ષાદ્ અજનકત્વાત્ । કેવલમ્
07304 ઉપાદાન-બલેન એવ તત્ર જ્ઞાનમ્ ઉત્પદ્યતે ન વિષય-બલેન અસત્ય્
07305 અપિ તસ્મિન્ ભાવાત્ પરંપરયા લિઙ્ગ-અનુસારેણ । ન અપિ સામાન્યલક્ષણ-
07306 અવભાસિનાં પ્રત્યયાનાં સંનિહિત-વિષયતા વિષય-
07307 બલેન ઉત્પત્તિર્ વા ઇતિ નિવેદિતમ્ એતત્ । નિવેદયિષ્યતે ચ । તસ્માદ્ યે
07308 વિષયાઃ સાક્ષાદ્ ઉપયોગેન વિજ્ઞાનં જનયન્તસ્ તત્ર પરમ્
07309 અપેક્ષન્તે તે અવશ્યં તત આત્માનં પ્રતિલભન્તે । ન ચ અયમ્
07310 આત્મ-પ્રતિલમ્ભઃ સામાન્યસ્ય નિત્યસ્ય કુતશ્ચિત્ સમ્ભવતિ ।
07311 તસ્માન્ ન તત્ કેનચિત્ વ્યઙ્ગ્યમ્ । ન વૈ યોગ્યતા-પ્રતિલમ્ભં
07312 સામાન્યસ્ય વ્યક્તિં બ્રૂમઃ । કિં તર્હિ । સ્વાશ્રય-સમવાયમ્ ।
07313 સ્વાશ્રય-સમવેતં હિ તદ્ આત્મન્ય્ અન્યત્ર વા વિજ્ઞાન-હેતુર્ ઇતિ ।
07314 ઉક્તમ્ અત્ર અજન્ય-જનકયોઃ કો અયમ્ આશ્રયાશ્રયિભાવ-લક્ષણઃ
07315 સમવાય ઇતિ । સ્વાશ્રય-સમવાય-અપેક્ષો વિજ્ઞાન-હેતુસ્ તેન જન્ય
07316 એવ સ્યાત્ । તદ્-હેતોઃ સ્વભાવસ્ય પ્રાગ્-અભાવાત્ પશ્ચાચ્ ચ તતો
07317 ભાવાત્ । નિત્યં તત્-સ્વભાવ-સદ્ભાવે પ્રાગ્ અપિ સમવાયાદ્ વિજ્ઞાન-
07318 ઉદય-પ્રસઙ્ગાત્ । ન વૈ વ્યક્તિઃ સામાન્યસ્ય સંસ્કારાદ્
07319 વ્યઞ્જિકા । કિં તર્હિ । તદ્-ગ્રાહિણ ઇન્દ્રિયસ્ય । સો અપિ ।
07320 અઞ્જન-આદેર્ ઇવ વ્યક્તેઃ સંસ્કારો ન ઇન્દ્રિયસ્ય ચ ।
07321 પ્રતિપત્તેર્ અભિન્નત્વાત્ તદ્-ભાવ-અભાવ-કાલયોઃ

07322 સંસ્કૃતમ્ અઞ્જન-આદિભિર્ ઇન્દ્રિયં પ્રતિપત્તૌ કિંચિદ્ અતિશયમ્
07323 આસાદયતિ । સ્પષ્ટ-અસ્પષ્ટ-ભેદાત્ । અતત્-કારિણશ્ ચ અતત્-સંસ્કારકત્વાત્ ।
07324 ન એવં વ્યક્તેર્ ઇન્દ્રિયસ્ય કશ્ચિત્ સંસ્કારસ્ તદ્-ભાવ-અભાવ-
07401 કાલયોઃ પ્રતિપત્તિં પ્રત્ય્ અવિશેષાત્ । વિષય-સંસ્કારસ્ ત્વ્ ઇન્દ્રિય-
07402 અવિશેષે અપિ તદ્-વિશેષ-આધાનાદ્ ઉપકારી સ્યાત્ । ન ઇન્દ્રિય-સંસ્કારઃ ।
07403 પ્રાગ્ અદૃશ્યે દર્શન-શક્ત્ય્-આધાનાદ્ ઉપકારક ઇતિ ચેત્ । સો અતીન્દ્રિયમ્
07404 અર્થં દર્શયન્ કથં ન પ્રતિપત્તેર્ ભેદકઃ । એક-પ્રતિનિયમે
07405 ચ સામાન્ય-અન્તરસ્ય દર્શકો ન સ્યાત્ । વ્યક્ત્યા ચ ઇન્દ્રિય-
07406 સંસ્કારાત્ તદ્-દર્શને તદ્-વ્યઙ્ગ્યેષુ સામાન્યેષુ કદાચિત્ અનિશ્ચયો
07407 ન સ્યાદ્ એક-નિશ્ચયો વા । તસ્યા અવિભાગાયાસ્ તેષુ વિશેષ-અભાવાત્ ।
07408 વ્યક્તેર્ યદિ ઇન્દ્રિય-સંસ્કારો યદિ ન ઇન્દ્રિય-સંસ્કારઃ સામાન્યસ્ય
07409 વિજ્ઞાન-જનન-સ્વભાવ ઇતિ સ્વભાવાદ્ અપ્રચ્યુતેર્ અનપેક્ષ્ય એવ
07410 ઇન્દ્રિય-સંસ્કારં વિજ્ઞાનં જનયેત્ । સંસ્કૃત-ઇન્દ્રિય-સહકારિત્વાત્
07411 કેવલમ્ અસમર્થમ્ ઇતિ ચેત્ । કો અયમ્ અનાધેયાતિશયસ્ય
07412 સહકાર-અર્થઃ । અનિત્યા હિ ભાવાઃ સહકારિણો વિશિષ્ટ-આત્મ-લાભાત્
07413 તમ્ અપેક્ષેરન્ । યો હ્ય્ એષાં જનક આત્મા સ તદા એવ તતો ભવતિ
07414 ઇતિ જન્યતા એવ એષાં પરસ્પરતો અપેક્ષા । સામાન્યં પુનર્ અનાસાદ્ય
07415 પરં નિત્યં તત્-સ્વભાવં કિમ્ ઇતિ ઇન્દ્રિયમ્ અપેક્ષતે ।
07416 હિ તસ્ય કેવલસ્ય યો ન તત્-સ્વભાવઃ સ પુનઃ કથંચિદ્
07417 ભાવી વ્યક્તેર્ ઇન્દ્રિય-સંસ્કારઃ । તત્-સહકારિ સામાન્યં વિજ્ઞાન-
07418 હેતુર્ ઇત્ય્ અપિ પારંપર્યેણ વ્યક્તેઃ કાર્યમ્ એવ સામાન્યમ્
07419 ઉક્તં સ્યાત્ । અપિ ચ ।
07420 વ્યઞ્જકસ્ય ચ જાતીનાં જાતિમત્તા યદિ ઇષ્યતે ।
07421 પ્રાપ્તો ગોત્વ-આદિના તદ્વાન્ પ્રદીપ-આદિઃ પ્રકાશકઃ

07422 યો હિ યદ્-વિષય-વિજ્ઞાન-હેતુઃ સ તસ્ય વ્યઞ્જકઃ । વિજ્ઞાન-હેતુત્વં
07423 ગોત્વ-આદિષુ પ્રદીપ-આદેર્ અપ્ય્ અસ્તિ । તેજઃ-સંસ્કાર-અપેક્ષિણઃ
07424 ચક્ષુષો અર્થ-પ્રતિપત્તેઃ । તતઃ પ્રદીપ-આદયો ગોત્વ-આદિના તદ્વન્તઃ
07501 સ્યુઃ । ન હિ વ્યક્તેર્ અપિ જ્ઞાન-હેતુતાં મુક્ત્વા અન્યા કાચિદ્ અસ્ત્ય્
07502 અભિવ્યક્તિઃ સામાન્યસ્ય સ્વભાવ-અતિશયસ્ય આધાતુમ્ અશક્યત્વાત્ ।
07503 સમવાયો અભિવ્યક્તિર્ ઇતિ ચેત્ । ઉક્તા ઉત્તરમ્ એતત્ । તસ્ય સમવાય-અયોગાદ્
07504 ઇતિ । સમવાય-માત્રં હિ વ્યક્ત્યા સહ અસ્ય જાતં ન અન્યઃ
07505 કશ્ચિદ્ વિશેષ ઇતિ । પૂર્વવત્ પશ્ચાદ્ અપિ ન જ્ઞાન-હેતુઃ સ્યાત્ ।
07506 સમવાયાદ્ એવ જ્ઞાન-હેતુત્વે સ્વાશ્રય-સમવાયિનામ્ અન્યેષામ્ અપિ
07507 દૃશ્યતા-આપત્તિઃ । તસ્માજ્ જ્ઞાન-હેતુતા એવ વ્યઞ્જકત્વં । તચ્ ચ
07508 તુલ્યં પ્રદીપ-આદાવ્ ઇતિ સ એવ પ્રસઙ્ગઃ । તન્ ન આધેયતા ન વ્યક્તિર્
07509 વૃત્તિઃ સામાન્યસ્ય ઇતિ । અવૃત્તેર્ ન અનેકત્ર જ્ઞાન-હેતુઃ । અત એવ ।
07510 વ્યક્તેર્ અન્યા અથવા અનન્યા યેષાં જાતિસ્ તુ વિદ્યતે ।
07511 તેષાં વ્યક્તિષ્વ્ અપૂર્વાસુ કથં સામાન્ય-બુદ્ધયઃ

07512 વિદ્યત એવ ઇત્ય્ અવધારણ-અર્થસ્ તુ-શબ્દઃ । વિદ્યમાનો હિ પદાર્થઃ
07513 સ્વ-સામર્થ્યેન અન્યત્ર બુદ્ધિં જનયન્ સ્વરૂપ-અનુકારિણીં
07514 તત્-સમ્બન્ધમ્ અપેક્ષતે । અન્યથા અતિપ્રસઙ્ગાત્ । સ ચ સામાન્યસ્ય
07515 સતસ્ તત્ત્વાન્યત્ત્વ-પક્ષયોર્ ન સમ્ભવતિ ।
07516 એકત્ર દૃષ્ટસ્ય અન્યત્ર દર્શન-અસમ્ભવાત્ ।
07517 સા હિ બુદ્ધિર્ એક-ભાવિની વ્યક્ત્ય્-અન્તરમ્ એવમ્ આસ્કન્દેદ્ ભૂત-
07518 ગ્રાહિણી યદિ તત્ર દૃષ્ટં કિંચિદ્ અન્યત્ર પશ્યેત્ । તચ્ ચ
07519 સતઃ ।
07520 અનન્યત્વે અન્વય-અભાવાદ્ અન્યત્વે અપ્ય્ અનપાશ્રયાત્

07521 ન સમ્ભવતિ । સ્વભાવો હિ સ્વભાવાન્ ન તત્ત્વમ્ અન્યત્વં
07522 વા લઙ્ઘયતિ । રૂપસ્ય અતદ્ભૂતસ્ય અન્યત્વ-અવ્યતિક્રમાત્ । ઇદમ્
07523 એવ ખલુ રૂપસ્ય અન્યત્વં યન્ ન તદ્ આકાર-અન્તર-વદ્ અવિશેષાત્ ।
07524 તચ્ ચેત્ સામાન્યસ્ય રૂપમ્ અનન્યત્ તદ્ એવ તદ્ ભવતિ । અતત્ત્વે
07525 વસ્ત્વ્-અન્તર-વદ્ અન્યત્વ-પ્રસઙ્ગાત્ । ન ચ એક-વ્યક્ત્ય્-આત્મનો વ્યક્ત્ય્-
07526 અન્તર-અન્વાવેશો અવ્યક્ત્ય્-અન્તરત્વ-પ્રસઙ્ગાત્ । તતો ન અવ્યતિરેકિણઃ
07527 સામાન્યાદ્ અન્વયિની બુદ્ધિઃ સ્યાત્ । ન અપિ વ્યતિરેકિણસ્ તસ્ય
07601 ક્વચિદ્ અનાશ્રયાદ્ અન્યસ્ય અપિ વ્યઙ્ગ્યવ્યઞ્જકભાવ-આદેઃ સમ્બન્ધસ્ય
07602 કેનચિદ્ અનુપકાર્યસ્ય અપ્રતિબન્ધેન અભાવાત્ । અસમ્બન્ધાચ્
07603 ચ જ્ઞાન-ઉત્પત્તાવ્ અપિ પ્રસઙ્ગાત્ । તદ્ અયમ્ એક-વસ્તુ-
07604 દર્શનેન એક-વૃત્તેઃ પ્રત્યયસ્ય અન્યત્ર વૃત્તિમ્ ઇચ્છંસ્ તત્ત્વાન્યત્ત્વે
07605 ન અતિક્રામતિ ઇત્ય્ અયુક્તમ્ એતત્ । તસ્માદ્ ઇયમ્ અર્થેષ્વ્ એક-રૂપા
07606 પ્રતીતિર્ વિકલ્પ-વાસના-સમુત્થિતા ભ્રાન્તિર્ એવ । ભાવ-ભેદો વાસના-
07607 પ્રકૃતિશ્ ચ તસ્ય આશ્રય ઇતિ નિર્લોઠિતમ્ એતત્ । કથં તર્હિ ઇદાનીં
07608 પ્રધાન-ઈશ્વર-આદિ-કાર્ય-શબ્દા ભાવેષ્વ્ અતદ્-ભૂત-ભેદેષ્વ્
07609 અભેદેન વર્તન્તે । તે અપિ યથા-સંકેત-આહિત-વાસના-ઉપસ્કૃતત્વાદ્
07610 વિજ્ઞાન-સન્તતેઃ સર્વ-અર્થ-દર્શનેષ્વ્ અનપેક્ષ્ય અપિ તદ્-ભેદં તથા
07611 અધ્યવસાયાદ્ અતથાભૂત-કલ્પિત-વ્યવચ્છેદેન વિકલ્પ-વિજ્ઞાન-
07612 પ્રતિભાસિન્ય્ અર્થ ઉપાદાન-બલ-પ્રભવ-વિકલ્પ-સમુત્થિતાઃ
07613 પ્રવર્તન્તે । ન હિ તેષ્વ્ અતથાભૂતેષુ કિંચિદ્ વ્યતિરિક્તમ્ અવ્યતિરિક્તં
07614 વા સામાન્યમ્ અસ્તિ । તથાભાવ-કલ્પનયા તુ તદ્-અન્ય-
07615 ભેદઃ પ્રતિપત્તૃ-અભિપ્રાય-વશાત્ સ્યાત્ । તદ્-અભિપ્રાયાદ્ એવ સામાન્યં
07616 કિં ન ઇતિ ચેત્ । તેન અવશ્યં હિ તત્ર ભેદો નાન્તરીયકત્વાદ્
07617 એષ્ટવ્યઃ । સ એવ સામાન્ય-કાર્યે પર્યાપ્ત ઇતિ નિઃપ્રયોજના
07618 સામાન્ય-કલ્પના । યદિ સત્સ્વ્ અસત્સુ વા ભાવેષુ સામાન્ય-બુદ્ધિર્
07619 ન ઇયમ્ અર્થવતી કેવલં વિપ્લવ એવ ઇતિ ન અસ્માકમ્ અસ્યા વિષય-
07620 નિરૂપણં પ્રતિ કશ્ચિદ્ આદરઃ ક્વચિદ્ અવિસંવાદો અસ્યા વસ્તુનિ
07621 કાર્યકારણભાવ-પ્રતિબન્ધાન્ ન તથાભૂત-ગ્રાહ્ય-સમાવેશાત્
07622 પ્રત્યક્ષ-વદ્ અતથાભાવે અપિ ભાવાદ્ ઇતિ નિવેદયિષ્યામો નિવેદિતં
07623 ચ । ભેદ-વિષયત્વં પુનર્ અસ્યા બહુલં ભિન્ન-પદાર્થ-
07624 દર્શન-બલેન તેષુ ભાવ-અધ્યવસાયાત્ । તથા ભાવ-કલ્પનાયામ્
07625 એવ અપરત્ર ભાવાત્ । અપિ ચ અયં સામાન્યમ્ અર્થ-અન્તરં કલ્પયન્
07701 સ્વાશ્રય-માત્ર-ગતં વા કલ્પયેત્ સર્વ-ગતં વા આકાશ-આદિ-વત્ ।
07702 તત્ર યદિ સ્વાશ્રય-માત્ર-ગતં ઘટત્વ-આદિ-શૂન્યેષુ પ્રદેશેષુ
07703 ઘટ-આદ્ય્-ઉત્પત્તૌ કથં તેષુ ભિન્ન-દેશ-દ્રવ્ય-વર્તિનઃ સામાન્યસ્ય
07704 સમ્ભવઃ । યસ્માત્ તત્ પૂર્વ-દ્રવ્યાદ્ ઉત્પિત્સુ દ્રવ્યં
07705 ન યાતિ ।
07706 નિષ્ક્રિયત્વ-ઉપગમાત્ । ન હ્ય્ અન્ય-દ્રવ્ય-વૃત્તેર્ ભાવસ્ય તતો અવિચલતો
07707 ભિન્ન-દેશેન ભાવેન તદ્-ઉભય-અન્તરાલ-અવ્યાપિનો યોગો
07708 યુક્તઃ । પ્રાક્ સ
07709 ન ચ તત્ર આસીત્ અસ્તિ પશ્ચાન્ ।
07710 ન ચ તત્ર ઉત્પન્નો ન કુતશ્ચિદ્ આયાત ઇતિ ક ઇમં વ્યાઘાત-ભારમ્
07711 ઉદ્વોઢું સમર્થો અન્યત્ર જાડ્યાત્ । અપિ ચ
07712 ન ચ અંશ-વત્ ।
07713 જહાતિ પૂર્વં ન આધારમ્ ।
07714 ઉત્પિત્સુ-દેશાદ્ ભિન્ન-દેશમ્ । તયોશ્ ચ વર્તત ઇતિ ।
07715 અહો વ્યસન-સન્તતિઃ

07716 ભિન્ન-દેશયોર્ હિ ભાવયોઃ સમ્બન્ધો દ્વિધા ભવેત્ । નાના-અવયવ-
07717 આત્મતયા અન્યોન્યાભ્યામ્ અવયવાભ્યાં તત્-સમ્બન્ધાદ્ આલોક-
07718 રજ્જુ-વંશ-દણ્ડ-આદિ-વત્ । ન હિ સ અવયવત્વમ્ અન્તરેણ ભિન્ન-
07719 દેશાભ્યાં યુગપત્ કસ્યચિદ્ યોગો યુક્તઃ । તસ્ય દ્વિતીય- આત્મ-અભાવાત્ ।
07720 એકાત્મનશ્ ચ તત્-પ્રદેશ-વર્તિ-સમ્બન્ધિ-રૂપત્વાત્ । અન્યથા
07721 તત્-સમ્બન્ધ-અયોગાત્ । એકસ્ય આધેયસ્ય તત્ર સ્થાનં તદા એવ
07722 તત્ર તેન એવ આત્મના અસ્થાનમ્ ઇતિ તત્-સ્થિત-અસ્થિત-આત્મનોર્ એકસ્ય
07801 વિરોધાદ્ અયુક્તમ્ એતત્ । સર્વત્ર સર્વદા સર્વ-આકાર-સ્થિત-આત્મા ઇતિ
07802 ચેત્ । તત્-સ્વભાવ-દર્શન-આશ્રયઃ પ્રત્યયઃ સર્વત્ર સર્વ-આકારઃ
07803 સ્યાત્ । તથા ચ ગામ્ અપ્ય્ અશ્વ ઇતિ પ્રતીયાત્ । અશ્વ-સ્થિત-આત્મના દ્રવ્યત્વેન
07804 સમ્બન્ધાત્ તત્-સ્વભાવ-પ્રતિપત્ત્યા ચ તથા નિશ્ચયાત્
07805 તસ્ય ચ એકસ્ય અદૃષ્ટ-આકાર-અન્તર-અભાવાત્ । તસ્માન્ ન અનવયવમ્ અનેક-
07806 દેશે યુગપદ્ આધીયતે । પૂર્વ-આધાર-ત્યાગે તુ ભિન્ન-દેશે અપિ
07807 વર્તેત । સ ચ ન અભિમતઃ ।
07808 અન્યત્ર વર્તમાનસ્ય તતો અન્ય-સ્થાન-જન્મનિ ।
07809 સ્વસ્માદ્ અચલતઃ સ્થાનાદ્ વૃત્તિર્ ઇત્ય્ અતિયુક્તિમત્

07810 યત્ર અસૌ વર્તતે ભાવસ્ તેન સમ્બધ્યતે અપિ ન ।
07811 તદ્-દેશિનં ચ વ્યાપ્નોતિ કિમ્ અપ્ય્ એતન્ મહાદ્ભુતમ્

07812 ઇત્ય્ અન્તરશ્લોકૌ । યસ્ય તુ સર્વ-ગતં સામાન્યં તસ્ય અપિ
07813 વ્યક્તા એવ એકત્ર સા વ્યક્ત્યા અભેદાત્ સર્વત્રગા યદિ ।
07814 જાતિર્ દૃશ્યેત સર્વત્ર ।
07815 ન જાતેર્ નિત્યાયાઃ કાચિદ્ વ્યક્તિર્ ઇતિ નિષિદ્ધમ્ એતત્ । તસ્માન્ નિત્યમ્
07816 અનપેક્ષિત-પર-ઉપસ્કારા દૃશ્યેત વા ન વા કદાચિત્ તસ્મિન્ સ્વભાવે
07817 વ્યવસ્થાનાત્ । સ્વભાવ-અન્તરસ્ય કુતશ્ચિદ્ અનુત્પત્તેઃ । અભ્યુપગમ્ય
07818 અપિ વ્યક્તિં વ્યાપિન્ય્ એકત્ર વ્યક્ત્યા ભેદ-અભાવાદ્ વ્યક્તા
07819 એવ સર્વત્ર ઇતિ વ્યક્તિ-શૂન્યેષ્વ્ અપિ પ્રદેશેષુ દૃશ્યેત ।
07820 ન ચ સા વ્યક્ત્ય્-અપેક્ષિણી

07821 યદિ હિ વ્યક્ત્ય્-અપેક્ષિણી સ્યાત્ ।
07822 વ્યઞ્જક-અપ્રતિપત્તૌ હિ ન વ્યઙ્ગ્યં સમ્પ્રતીયતે ।
07823 વિપર્યયઃ પુનઃ કસ્માદ્ ઇષ્ટઃ સામાન્ય-તદ્વતોઃ

07824 યો અપિ હિ સ્વાશ્રય-ઇન્દ્રિય-સંયોગ-અપેક્ષ-પ્રતિપત્તિકં સામાન્યમ્
07825 આશ્રય-શૂન્યેષુ પ્રદેશેષુ ન દૃશ્યત ઇતિ પ્રતિસમાદધીત તસ્ય અપ્ય્
07826 અસ્ત્ય્ એવ આશ્રય-ઇન્દ્રિય-સંયોગ ઉપકારક ઇતિ તતસ્ તદ્-દર્શી યથા-
07827 સ્થિતાં પશ્યેત્ । ન હિ તસ્યાં દૃશ્યમાનાયામ્ અદૃષ્ટં તદીયં
07901 યુક્તમ્ । વ્યક્તિ-વ્યઙ્ગ્યત્વાત્ સામાન્યસ્ય વ્યઞ્જક-રહિતેષુ
07902 પ્રદેશેષ્વ્ અદર્શનમ્ ઇત્ય્ અપિ મિથ્યા । તથાભૂતસ્ય વ્યઙ્ગ્યવ્યઞ્જકભાવસ્ય
07903 તત્ર અભાવાત્ । સ્વ-પ્રતિપત્ત્યા અપર-પ્રતિપત્તિ-હેતુર્
07904 હિ વ્યઞ્જકઃ પ્રદીપ-આદિઃ સ્વરૂપ-શૂન્યે દેશે સ્વ-વ્યઙ્ગ્યં ન
07905 દર્શયત્ । ન એવં વ્યક્તિર્ વિપર્યયાત્ । કથં હિ સા વ્યઞ્જિકા
07906 ચ સ્યાત્ સામાન્યસ્ય । તત્-પ્રતિપત્તિ-દ્વારેણ ચ દૃશ્યા સ્યાત્ । વ્યઙ્ગ્યા
07907 ચ સા એવ પ્રસજ્યતે પ્રદીપ-ઘટ-વત્ । કથંચિત્ તત્-પ્રતિપત્તિમ્
07908 અન્તરેણ અદૃશ્ય-રૂપત્વાત્ । અપિ ચ અનેન કિમ્ અસમ્ભવદ્ અભિસમીક્ષ્ય
07909 એવં બહ્વ્-આયાસઃ સામાન્ય-વાદ આશ્રિતઃ । પરસ્પરતો ભેદાદ્
07910 વ્યતિરેકિણીષુ વ્યક્તિષ્વ્ અન્વયિનઃ પ્રત્યયસ્ય અયોગાત્ । કથમ્
07911 ઇદાનીમ્
07912 પાચક-આદિષ્વ્ અભિન્નેન વિના અપ્ય્ અર્થેન વાચકઃ ।
07913 પાચક-પાઠક-આદિષ્વ્ અન્યોન્યમ્ અનન્વયિષ્વ્ અપિ શબ્દ-પ્રત્યય-અનુવૃત્તિર્
07914 અસ્તિ । પાચકઃ પાઠક ઇતિ । ન હિ તેષ્વ્ અન્યદ્ એકમ્ અભિન્નમ્
07915 અસ્તિ યેન ભિન્નાસ્ તથા પ્રતીયેરન્ । કર્મ અસ્તિ ચેત્ । વ્યક્તિભ્ય
07916 એવ તર્હિ સ પ્રત્યયો અસ્તુ । કિમ્ ઇદાનીં કર્મણા અન્યેન વા । ભિન્નમ્
07917 અભિન્ન-પ્રત્યય-હેતુર્ ન ભવતિ ઇત્ય્ એકં સામાન્યમ્ ઇષ્ટમ્ ।
07918 તદ્ યદિ ભિન્નમ્ અપિ કર્મ-અભિન્નમ્ પ્રત્યયં જનયેત્ । વ્યક્તિભિઃ
07919 કો અપરાધઃ કૃતો યેન તાસ્ તથા ન ઇષ્યન્તે । તાસામ્ એક-રૂપત્વાત્ ।
07920 અસ્ય ઇદમ્ ઇતિ વ્યતિરેક-પ્રતીતિર્ અતદ્-આકાર-વિશેષવતી ચ ન
07921 સ્યાદ્ ઇતિ ચેત્ । ઉક્તમ્ અત્ર યથા વ્યતિરેકો વિશેષ-પ્રત્યયાશ્ ચ
07922 યથાસ્વમ્ અર્થ-અન્તર-વિવેકાદ્ ઇતિ । તસ્માદ્ વ્યક્તિ-વત્
07923 ભેદાન્ ન હેતુઃ કર્મ અસ્ય ।
07924 પાચક-આદ્ય્-અભેદ-પ્રત્યયસ્ય । તત્-કર્મ જાતિર્ અભેદાદ્ હેતુર્
07925 ઇતિ ચેત્ ।
07926 ન જાતિઃ કર્મ-સંશ્રયાત્

08001 ન હ્ય્ અર્થ-અન્તર-સમ્બન્ધિની જાતિર્ અર્થ-અન્તરે પ્રત્યય-હેતુર્
08002 ગોત્વમ્ ઇવ કર્ક-આદિષુ । પાચક-કર્મસુ ચ કર્મ-જાતિર્ ન ચ તાનિ
08003 કર્માણિ પાચક-શબ્દેન અભિધીયન્તે । કિં તર્હિ । તત્-કર્મ-આશ્રયો
08004 દ્રવ્યમ્ । તસ્ય કર્મ-સામાન્યસ્ય
08005 શ્રુત્ય્-અન્તર-નિમિત્તત્વાત્ ।
08006 ચ પાકઃ પાક ઇતિ હિ તતઃ સ્યાન્ ન પુનઃ પાચક ઇતિ । તસ્ય કર્મ-
08007 નિમિત્તત્વે પ્રોક્તમ્ । કિં ચ
08008 સ્થિત્ય્-અભાવાચ્ ચ કર્મણઃ ।
08009 ન હ્ય્ અનિત્યં કર્મ સર્વદા અસ્તિ । તસ્ય ચ પ્રત્યયસ્ય કર્મ-નિમિત્તત્વે
08010 નિરુદ્ધે કર્મણિ ન પાચક ઇત્ય્ ઉચ્યેત । પચત એવ કર્મ-
08011 સદ્ભાવાત્ । તત એવ
08012 અસમ્બન્ધાન્ ન સામાન્યં ન અયુક્તમ્ શબ્દ-કારણમ્

08013 અતિપ્રસઙ્ગાત્ ।
08014 વિનષ્ટે હિ કર્મણિ તત્ સામાન્યં ન કર્મણિ ન કર્તરિ ઇતિ સમ્બદ્ધ-
08015 સમ્બન્ધે અપ્ય્ અસ્ય ન અસ્તિ ઇત્ય્ અસમ્બન્ધાન્ ન શબ્દ-જ્ઞાન-
08016 હેતુઃ । અન્યથા હ્ય્ અતિપ્રસઙ્ગઃ સ્યાત્ । અતીતમ્ અનાગતં વા
08017 નિમિત્તીકૃત્ય તયોઃ પ્રવૃત્તિર્ ઇતિ ચેત્ ।
08018 કર્મ અપિ ન અસજ્-જ્ઞાન-અભિધાનયોઃ ।
08019 નિમિત્તમ્ । તયોઃ
08020 અનૈમિત્તિકતા-આપત્તેઃ ।
08021 અસદ્ હિ નિરુપાખ્યં કથં નિમિત્તં સ્યાત્ । કાર્ય-કરણ-
08101 લક્ષણત્વાદ્ વસ્તુત્વસ્ય । તત્ પ્રચ્યુત-અસમ્પ્રાપ્ત-રૂપમ્ અતીત-અનાગતં
08102 કર્મ-નિમિત્તમ્ । અન્યચ્ ચ વ્યક્ત્ય્-આદિકં ન ઇષ્ટમ્ ઇત્ય્
08103 અનિમિત્તે તે સ્યાતામ્ । તથા ચ ન જાતિ-સિદ્ધિસ્ તસ્યા જ્ઞાન-અભિધાનયોઃ ।
08104 નિમિત્તત્વે ન ઇષ્ટત્વાત્ । શક્તિઃ પાચક-આદિ-શબ્દ-નિમિત્તં
08105 ન કર્મ ન સામાન્યમ્ ઇતિ ચેત્
08106 ન ચ શક્તિર્ અનન્વયાત્

08107 ન હિ શક્તિર્ નામ કિંચિદ્ અન્યદ્ એવ પાચક-આદીનામ્ । તસ્યા એવ
08108 પાચક-આદ્ય્-અર્થક્રિયા-ઉપયોગેન દ્રવ્યસ્ય અનુપયોગિત્વ-પ્રસઙ્ગાત્ । તસ્યાં
08109 તસ્ય ઉપયોગ ઇતિ ચેત્ કિમ્ ઇદાનીં શક્ત્યા । શક્ત્ય્-ઉપયોગાય
08110 શક્ત્ય્-અન્તરસ્ય વ્યતિરેકિણો અભ્યુપગમે અતિપ્રસઙ્ગાદ્ દ્રવ્યમ્
08111 એવ ઉપયુજ્યત ઇતિ વાચ્યમ્ । તસ્ય ઉપયોગે શક્તાવ્ અર્થક્રિયાયામ્
08112 એવ ઉપયુજ્યત ઇતિ કિં ન ઇષ્યત ઇતિ કિમ્ અન્તરાલે અનર્થિકયા શક્ત્યા ।
08113 તસ્માચ્ શક્તિર્ ઇતિ દ્રવ્યમ્ એવ તત્-કાર્યં તચ્ ચ ન અન્વેતિ ઇતિ । તતો
08114 અન્વયી શબ્દો ન સ્યાત્ ।
08115 સામાન્યં પાચકત્વ-આદિ યદિ પ્રાગ્ એવ તદ્ ભવેત્ ।
08116 વ્યક્તં સત્તા-આદિ-વન્ નો ચેન્ ન પશ્ચાદ્ અવિશેષતઃ

08117 અથ અપિ પાચકત્વમ્ ઇતિ સામાન્યમ્ એવ કિંચિદ્ ભવેત્ । સત્ય્ અર્થે
08118 તત્-સમવાયસ્ય અકાદાચિત્કત્વાત્ સત્તા-આદિ-વત્ । પ્રાગ્ એવ વ્યક્તં
08119 સ્યાત્ । યાવન્તિ હિ સામાન્યાન્ય્ અર્થે સમવાય-ધર્માણિ તાનિ સહ
08120 ઉત્પાદેન અસ્ય સમવયન્તિ ઇતિ સમયઃ । તદ્-વ્યતિક્રમે તસ્ય
08121 પશ્ચાદ્ અપ્ય્ અવિશેષાન્ ન તત્-સમવાયઃ સ્યાત્ । તત્-સમ્બન્ધિ-સ્વભાવ-
08122 વૈગુણ્યાદ્ હિ સ તસ્ય પ્રાઙ્ ન આસીત્ તત્ર એવ ચ અસ્ય સ્વભાવે
08123 સ્થિતસ્ય પશ્ચાદ્ ભવતિ ઇતિ દુરન્વયમ્ એતત્ ।
08124 ક્રિયા-ઉપકાર-અપેક્ષસ્ય વ્યઞ્જકત્વે અવિકારિણઃ ।
08125 ન અપેક્ષ-અતિશયે અપ્ય્ અસ્ય ક્ષણિકત્વાત્ ક્રિયા કુતઃ

08126 કર્મ-ઉપકારમ્ અપેક્ષ્ય પાચકત્વં દ્રવ્યેણ વ્યજ્યત ઇતિ ચેત્ ।
08201 સ્થિર-સ્વભાવસ્ય અનતિશયાદ્ અવિશેષ-આધાયિનિ કા અપેક્ષા । અતિશયે
08202 વા ક્ષણિકત્વાત્ કર્મણઃ પ્રતિક્ષણં સ્વભાવ-ભૂતસ્ય અન્યાન્યસ્ય
08203 અતિશયસ્ય ઉત્પત્તેસ્ તદ્ અપિ ક્ષણિકં સ્યાત્ । તતઃ સ્વ-ઉત્પત્તિ-સ્થાન-વિનાશિનઃ
08204 ક્રિયા કુતઃ યદ્-અપેક્ષં વ્યઞ્જકં સ્યાત્ । કથં
08205 તર્હિ ઇદાનીમ્ અસ્ત્ય્ અભિન્ને વસ્તુનિ જ્ઞાન-શબ્દયોર્ અન્વયિનોર્ વૃત્તિઃ ।
08206 યથા પાચક-આદિષુ । નનુ તદ્ એવ ઇદં ચિન્ત્યતે કથં તેષ્વ્
08207 અપિ ઇતિ । ચિન્તિતમ્ એતદ્ યથા ન તેષુ સમ્ભવતિ । તત્ કિમ્ ઇદાનીમ્
08208 અનિમિત્તે તે સ્યાતામ્ । ન અનિમિત્તે । કિં તર્હિ । ન બાહ્ય-તત્ત્વ-નિમિત્તે ।
08209 યથાસ્વં વાસના-પ્રબોધાદ્ વિકલ્પ-ઉત્પત્તિઃ । તતઃ શબ્દાઃ ।
08210 ન પુનર્ વિકલ્પ-અભિધાનયોર્ વસ્તુ-સત્તા સમાશ્રય ઇત્ય્ ઉક્ત-પ્રાયમ્
08211 એતત્ । યથાસ્વં સમય-વાસના-વશાદ્ વિરોધિ-રૂપ-સમાવેશેન
08212 અપરાપર-દર્શને અપ્ય્ અન્વયિનોસ્ તયોર્ દર્શનાત્ । ન ચ તત્ર
08213 તન્-નિબન્ધનઃ કશ્ચિત્ સ્વભાવો અસ્તિ પરસ્પર-વિરોધિનોર્ યુગપદ્
08214 એકત્ર સમાવેશ-અયોગાત્ । અનિયમેન તર્હિ સ્યાત્ । ન હ્ય્ અનિમિત્તં
08215 ભવત્ ક્વચિદ્ ભવતિ ક્વચિન્ ન ભવતિ ઇતિ નિયમમ્
08216 અર્હતિ । ન ખલુ વૈ તદ્ અનિમિત્તં વાસના-વિશેષ-નિમિત્તત્વાત્ ।
08217 બાહ્યં તુ તથાભૂતં દૃશ્યં ન અસ્તિ ઇતિ બ્રૂમઃ । ન ચ અસતિ તસ્મિન્
08218 ન ભવિતવ્યમ્ । સુપ્ત-તૈમિરિક-ઉપલબ્ધેષ્વ્ અર્થેષ્વ્ અભાવેષુ
08219 સમય-વાસના-આરોપિત-રૂપ-વિશેષેષુ ચ તથા વિકલ્પ-ઉત્પત્તેઃ । ન
08220 ચ તે અસત્સુ ઉત્પદ્યન્ત ઇતિ સર્વત્ર સર્વ-આકારઃ । વિભાગે ન એવ તથા-ઉપલબ્ધાનાં
08221 વિકલ્પનાત્ । ઉક્તં ચ અત્ર કિંચિદ્ અસ્માભિઃ પ્રકૃત્યા
08222 અપિ કેચિદ્ એક-જ્ઞાન-કાર્યાઃ સ્વભાવ-ભેદાદ્ ઇતિ । અપિ ચ ।
08223 તુલ્યે ભેદે યયા જાતિઃ પ્રત્યાસત્ત્યા પ્રસર્પતિ ।
08224 ક્વચિન્ ન અન્યત્ર સ એવ અસ્તુ શબ્દ-જ્ઞાન-નિબન્ધનમ્

08225 ઇત્ય્ અન્તરશ્લોકઃ ।
08226 ન નિવૃત્તિં વિહાય અસ્તિ યદિ ભાવ-અન્વયો અપરઃ ।
08227 એકસ્ય કાર્યમ્ અન્યસ્ય ન સ્યાદ્ અત્યન્ત-ભેદતઃ

08228 યદ્ય્ એતે ભાવા વ્યાવૃત્તિં મુક્ત્વા સ્વભાવેન કેનચિદ્ અન્વયિના
08301 શૂન્યાઃ । ન એષાં બહૂનામ્ એકં કાર્યં સ્યાત્ । યો હિ તસ્ય સ્વભાવો
08302 જનકઃ । ન હિ સો અન્યસ્ય અસ્તિ । યો અસ્તિ સ ન જનકો વ્યતિરેકસ્ ય
08303 નિઃસ્વભાવત્વાત્ । યજ્-જનકં તદ્ એવ વસ્તુ તજ્-જનકં
08304 ચ અપરત્ર ન અસ્તિ ઇતિ ન અપરં જનયેત્ । સ હિ તસ્ય સ્વભાવો યો જનકઃ
08305 સો અન્યસ્ય અપિ યદિ સ્યાત્ । સ તેન સ્વભાવેન તતો અભિન્નઃ
08306 સ્યાદ્ ઇતિ અસ્તિ સ્વભાવ-અન્વયઃ ।
08307 યદ્ય્ એકાત્મતયા અનેકઃ કાર્યસ્ય એકસ્ય કારકઃ ।
08308 આત્મા એકત્ર અપિ સો અસ્તિ ઇતિ વ્યર્થાઃ સ્યુઃ સહકારિણઃ

08309 યદ્ય્ એક-સ્વભાવત્વાદ્ અનેક એકસ્ય કારકઃ સ તેષામ્ અભિન્નઃ
08310 સ્વભાવઃ । એક-સંનિધાને અપ્ય્ અસ્તિ ઇતિ । અવૈકલ્યાત્ કારણસ્ય એકો
08311 અપિ જનકઃ સ્યાત્ । યસ્માત્ ।
08312 ન અપૈત્ય્ અભિન્નં તદ્-રૂપં વિશેષાઃ ખલ્વ્ અપાયિનઃ ।
08313 ન હિ તસ્ય અભિન્ન-સ્વભાવસ્ય અર્થ-અન્તરે વિશેષો અસ્તિ । વિશેષો અભેદ-
08314 હાનેઃ । સ ચ તત્ર અપ્ય્ અસ્તિ ઇતિ ન એક-સ્થિતાવ્ અપિ તસ્ય અપાયો અસ્તિ । યે
08315 વિશેષાસ્ તેષાં સહ-સ્થિતિ-નિયમ-અભાવાત્ સ્યાદ્ અપાયઃ । ન ચ તે
08316 જનકા ઇષ્ટાઃ । સહકારિણામ્ એક-સ્વભાવતયા જનકત્વ-અભ્યુપગમાત્ ।
08317 તતો જનકસ્ય સ્થાનાત્ । અસ્થાયિનશ્ ચ અજનકત્વાદ્
08318 એક-સ્થિતાવ્ અપિ કાર્ય-ઉત્પત્તિઃ સ્યાત્ । ન ચ ભવતિ । અતઃ
08319 એક-અપાયે ફલ-અભાવાદ્ વિશેષેભ્યસ્ તદ્-ઉદ્ભવઃ

08320 તત્-કાર્યમ્ અનેક-સહકારિ-સાધારણમ્ એક-વિશેષ-અપાયે અપિ ન ભવતિ ।
08321 પુનર્ અપ્ય્ અવિકલેષુ સર્વેષુ વિશેષેષુ ભવતિ । ન ત્વ્ અવિકલે
08322 અપ્ય્ અભિન્ને રૂપે । કાર્યં હિ કુતશ્ચિદ્ ભાવ-ધર્મિ યન્ ન ભવતિ
08323 તત્ તસ્ય એવ વૈકલ્યાત્ । ન ચ અભિન્નસ્ય રૂપસ્ય એક-સ્થિતાવ્
08324 અપિ વૈકલ્યમ્ અસ્તિ । અવિકલે અપિ તસ્મિન્ન્ અભવત્ તસ્ય અજનક-આત્મતાં
08325 સૂચયતિ । યત્-સાકલ્ય-વૈકલ્યાભ્યાં ચ કાર્યં ભાવ-અભાવ-વત્
08401 તત એવ ઉત્પત્તિઃ । તસ્મિન્ સતિ નિયમેન ભવતસ્ તદ્-અન્યસ્માદ્ ઉત્પત્તિ-
08402 કલ્પનાયામ્ અતિપ્રસઙ્ગાત્ । તસ્માદ્ વિશેષા એવ જનકા ન
08403 સામાન્યં । તતસ્ ત એવ વસ્તુ । યસ્માત્ ।
08404 સ પારમાર્થિકો ભાવો ય એવ અર્થક્રિયા-ક્ષમઃ ।
08405 ઇદમ્ એવ હિ વસ્ત્વ્-અવસ્તુનોર્ લક્ષણં યદ્ અર્થક્રિયા-યોગ્યતા અયોગ્યતા
08406 ચ ઇતિ વક્ષ્યામઃ ।
08407 સ ચ ।
08408 અર્થક્રિયા-યોગ્યો અર્થઃ
08409 ન અન્વેતિ યો અન્વેતિ ન તસ્માત્ કાર્ય-સમ્ભવઃ

08410 તસ્માત્ સર્વં સામાન્યમ્ અનર્થક્રિયા-યોગ્યત્વાદ્ અવસ્તુ । વસ્તુ
08411 તુ વિશેષ એવ તત એવ તન્-નિષ્પત્તેઃ । સ્વભાવ-અનન્વયાત્ તર્હ્ય્
08412 એકસ્ય જનકં રૂપમ્ અન્યસ્ય ન અસ્તિ ઇત્ય્ અજનકઃ સ્યાત્ । જનકત્વે
08413 વા ભેદ-અવિશેષાત્ સર્વો જનકઃ સ્યાત્ । ન એતદ્ અસ્તિ । યસ્માત્ ।
08414 તેન આત્મના હિ ભેદે અપિ હેતુઃ કશ્ચિન્ ન ચ અપરઃ ।
08415 સ્વભાવો અયમ્ ।
08416 એકસ્ય જનકાદ્ આત્મનો ભિદ્યમાનાઃ સર્વે સમં જનકા ન વા
08417 અવિશેષે કશ્ચિદ્ ઇતિ સ્યાદ્ એતદ્ યદ્ય્ એષાં ન વિશેષઃ સમ્ભવેત્ । તતો ભેદ-
08418 અપિ કુતશ્ચિદ્ આત્મ-અતિશયાત્ કશ્ચિજ્ જનકો ન અપરઃ । સ હિ
08419 તસ્ય સ્વભાવો ન અપરસ્ય । ન હિ સ્વભાવા ભાવાનાં પર્યનુયોગમ્
08420 અર્હન્તિ કિમ્ અગ્નિર્ દહત્ય્ ઉષ્ણો વા ન ઉદકમ્ ઇતિ । એતાવત્ તુ
08421 સ્યાત્ કુતો અયં સ્વભાવ ઇતિ । નિર્હેતુકત્વે અનપેક્ષિણો નિયમ-અભાવેન
08422 અતિપ્રસઙ્ગાત્ । તસ્માત્ સ્વભાવો અસ્ય સ્વ-હેતોર્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ।
08423 તસ્ય અપિ તજ્-જનન-આત્મતા તદ્-અન્યસ્માદ્ ઇત્ય્ અનાદિર્ હેતુ-પરંપરા
08501 ભિન્નાનાં હિ કશ્ચિદ્ હેતુર્ ન અન્યઃ સ્વભાવાદ્ ઇત્ય્ અત્ર ન કિંચિદ્
08502 બાધકમ્ ।
08503 અભેદે તુ સ્યાતાં નાશ-ઉદ્ભવૌ સકૃત્

08504 અભેદાત્ । સ્વભાવેન એવ વિશ્વસ્ય સ્વાત્મ-વદ્ વિભાગ-ઉત્પત્તિ-સ્થિતિ-
08505 નિરોધ-આદયો ન સ્યુઃ તથા ઉપલક્ષણાદ્ અભેદસ્ય । ઇદમ્ એવ હિ
08506 ભેદ-અભેદ-લક્ષણમ્ એક-આકારસ્ય અપિ વ્યતિરેકો અવ્યતિરેકશ્ ચ ।
08507 વિરોધિનોર્ એકાત્મન્ય્ અસમ્ભવાત્ ।
08508 ભેદો અપિ તેન ન એવં ચેદ્ ।
08509 ન વૈ સર્વ-આકાર-અવ્યતિરેકં બ્રૂમો યેન એવં સ્યાત્ । કશ્ચિદ્ અસ્ય આત્મા
08510 ભિન્નો ન અન્ય ઇતિ ભેદાન્ ન સહોત્પત્ત્ય્-આદયઃ । એવં તર્હિ
08511 ય એકસ્મિન્ વિનશ્યતિ ।
08512 તિષ્ઠત્ય્ આત્મા ન તસ્ય ।
08513 ભેદઃ । સ્થાન-અસ્થાનયોર્ એકાત્મ-આશ્રયત્વે કો અન્યો ધર્મો ભેદક
08514 ઇતિ નાનાત્વમ્ એવ ક્વચિન્ ન સ્યાત્ । સર્વ-આકાર-વિવેક અવિવેકિનોર્ વા અર્થયોર્
08515 અભ્યુપગમાન્ નામ કેવલં ન ઇષ્ટં સ્યાન્ ન વસ્ત્વ્
08516 ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । તદ્ ઇમે ન એકયોગક્ષેમા ભાવાઃ ભિન્ના એવ
08517 અતો ન સ્યાત્ સામાન્ય-ભેદ-ધીઃ

08518 તદ્ ઇદમ્ અર્થ-અન્તરમ્ અનાયત્તમ્ અજન્યત્વાદ્ અસ્ય ઇદં સામાન્યં
08519 ભેદો વા ઇતિ વ્યપદેશં ન અર્હતિ । અન્યાપોહે અપ્ય્ એષ તુલ્યઃ પ્રસઙ્ગ
08520 ઇતિ ચેત્ । ન તુલ્યઃ । યતઃ ।
08521 નિવૃત્તેર્ નિઃસ્વભાવત્વાન્ ન સ્થાન-અસ્થાન-કલ્પના ।
08522 ન હ્ય્ અન્યાપોહો નામ કિંચિત્ તસ્ય ચ સ્વભાવ-અનુષઙ્ગિણ્યઃ
08523 સ્વભાવ-સ્થિતિ-પ્રચ્યુતિ-કલ્પના ન કલ્પન્તે ।
08524 ઉપપ્લવશ્ ચ સામાન્ય-ધિયસ્ તેન અપ્ય્ અદૂષણા

08525 નિર્વિષયમ્ એવ ખલ્વ્ ઇદં મિથ્યા-જ્ઞાનં યદ્ અનેકત્ર એક-આકારમ્
08601 ઇતિ ન તદ્-વિષયસ્ય અભાવાત્ સ્થિતિર્ અસ્થિતિર્ વા । યત્ પુનર્ એતદ્ ઉક્તં
08602 તજ્-જનકો હિ સ તસ્ય સ્વભાવઃ
08603 યત્ તસ્ય જનકં રૂપં તતો અન્યો જનકઃ કથમ્ ।
08604 તત્ર ન બ્રૂમો અન્યસ્ય તજ્-જનકં રૂપં ન અસ્તિ ઇતિ । કિં તર્હિ ।
08605 યદ્ એકસ્ય તજ્-જનકં તદ્ અન્યસ્ય ન ઇત્ય્ અન્યો અપિ સ્વરૂપેણ એવ
08606 જનકો ન પરરૂપેણ અતત્ત્વાત્ । તે યથાસ્વં ભિન્નાશ્ ચ તજ્-જનકાશ્
08607 ચ સ્વભાવેન ઇતિ કો અત્ર વિરોધઃ । એક-રૂપ-વિકલસ્ તદ્-રૂપો
08608 ન સ્યાત્ ન અતત્-કાર્યઃ । તેન એવ ચ તત્-કાર્યં કર્તવ્યમ્ ઇતિ કો
08609 અત્ર ન્યાયઃ । અપિ ચ ।
08610 ભિન્ના વિશેષા જનકા ।
08611 ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । ન ચ તે વિશેષાસ્ તેન આત્મના પરસ્પરમ્ અનુયન્તિ ।
08612 યદ્ એકસ્ય જનકં રૂપમ્ અન્યસ્ય તન્ ન અસ્તિ । ન ચ તાવતા
08613 અજનકાઃ ।
08614 અપ્ય્ અભેદો અપિ તેષુ ચેત્

08615 સ્યાદ્ એતત્ સત્યં વિશેષા જનકાઃ ન પુનસ્ તેષાં વિશિષ્ટમ્ એવ
08616 રૂપં કિં ત્વ્ અભિન્નમ્ અપિ તદ્-એક-શક્તિ-યોગાજ્ જનકાઃ ।
08617 તેન તે અજનકાઃ પ્રોક્તાઃ ।
08618 સત્ય્ અપિ સામાન્યે રૂપે ન તેન તે જનકાસ્ તસ્ય અનપાયાદ્ એક-સ્થિતાવ્
08619 અપિ કાર્ય-ઉત્પત્તિ-પ્રસઙ્ગાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તં પ્રાક્ । કિં ચ ।
08620 પ્રતિભાસો અપિ ભેદકઃ ।
08621 અનન્ય-ભાક્ ।
08622 ઉત્પત્તિ-સ્થિતિ-વિનાશ-આદિ-ભેદશ્ ન ઇત્ય્ અપિ-શબ્દાત્ । યો અયમ્ અભિન્નાન્
08623 સર્વ-અર્થાન્ મન્યતે તસ્ય અયમ્ અર્થેષુ બુદ્ધિ-પ્રતિભાસ-ભેદો
08624 વિરુદ્ધ-ધર્મ-અધ્યાસશ્ ચ ન સ્યાત્ । સતિ વા તસ્મિન્ન્ અભેદે અપિ
08625 ન કશ્ચિદ્ ભેદઃ સ્યાત્ । તથા ચ અયં પ્રવિભાગો ન સ્યાદ્ એકાત્મ-વત્ ।
08626 તસ્માદ્ અયં ભિન્ન-પ્રતિભાસ-આદિર્ વિશેષ એવ । ન ચ અત્ર અપરમ્
08627 અભિન્નં પ્રતિભાસં પશ્યામો યદ્-બલેન અભેદ-પ્રતીતિઃ
08628 સ્યાત્ । અતો વિશેષ એવ ।
08701 સ એવ અર્થસ્ તસ્ય વ્યાવૃત્તયો અપરે

08702 તત્-કાર્યં કારણં ચ ઉક્તં તત્ સ્વલક્ષણમ્ ઇષ્યતે ।
08703 તત્-ત્યાગ-આપ્તિ-ફલાઃ સર્વાઃ પુરુષાણાં પ્રવૃત્તયઃ

08704 યદ્ અર્થક્રિયાકારિ તદ્ એવ વસ્ત્વ્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । સ ચ વિશેષ એવ ।
08705 યત્ પુનર્ એતત્ સામાન્યં નામ તત્ તસ્ય એવ અપરસ્માદ્ ભેદઃ ।
08706 ન હિ તસ્ય અર્થત્વે દૃશ્યસ્ય રૂપ-અનુપલક્ષણં યુક્તમ્ । તદ્-
08707 ઉપલક્ષણ-કૃતત્વાદ્ ભેદેષ્વ્ અભિન્ન-પ્રત્યયસ્ય । અપિ ચ ।
08708 યથા અભેદ-અવિશેષે અપિ ન સર્વં સર્વ-સાધનમ્ ।
08709 તથા ભેદ-અવિશેષે અપિ ન સર્વં સર્વ-સાધનમ્

08710 યદ્ ઉક્તમ્ । કથં તજ્-જનક-સ્વભાવાદ્ ભિન્નો અસ્ય જનકઃ
08711 સ્યાત્ । જનકત્વે વા અવિશેષાત્ સર્વો જનકઃ સ્યાદ્ ઇતિ । ઉક્તમ્
08712 અત્ર । યદ્ય્ અવિશેષઃ સ્યાત્ સ્યાદ્ એતદ્ ઇતિ । યથા ચ અસ્ય સ્વયમ્
08713 અભેદ-વાદિનો અભેદ-અવિશેષે અપિ ન સર્વઃ સર્વસ્ય જનક ઇતિ તથા
08714 ભેદ-અવિશેષે અપિ ભવિષ્યતિ । અથવા ।
08715 ભેદે હિ કારકં કિંચિદ્ વસ્તુ-ધર્મતયા ભવેત્ ।
08716 અભેદે તુ વિરુધ્યેતે તસ્ય એકસ્ય ક્રિયા-અક્રિયે

08717 ભેદ-માત્ર-અવિશેષે અપિ સ્વ-હેતુ-પ્રત્યય-નિયમિત-સ્વભાવત્વાત્ કેચિદ્
08718 એવ કારકાઃ સ્યુઃ ન અન્યે અતત્-સ્વભાવત્વાદ્ ઇત્ય્ અત્ર ન એવ કિંચિદ્
08719 વિરુદ્ધમ્ અસ્તિ । એકત્વે તુ તસ્ય તત્ર એવ તથા કારકત્વમ્ અકારકત્વં
08720 ચ ઇતિ વ્યાહતમ્ એતત્ ।
08721 ભેદો અપ્ય્ અસ્ત્ય્ અક્રિયાતશ્ ચેન્ ન કુર્યુઃ સહકારિણઃ ।
08722 ન વૈ સર્વ-આકાર-અવિવેકં બ્રૂમો ભેદસ્ય અપિ ભાવાત્ । તસ્માત્
08723 કશ્ચિદ્ અકારકો અપિ ઇતિ । તથા અપિ કથંચિદ્ ભેદાત્ સહકારિણો
08724 અકારકાઃ સ્યુઃ ।
08725 પર્યાયેણ અથ કર્તૃત્વં સ કિં તસ્ય એવ વસ્તુનઃ

08726 અથ અપિ સ્યાન્ ન એવ કશ્ચિદ્ અકારકો અસ્તિ । સર્વેષાં સર્વત્ર પર્યાયેણ
08727 ઉપયોગાત્ । શક્તેર્ વા વિપરિણતાયાસ્ તન્-નિવેશિન્યા રૂપ-અન્તરેણ
08728 ઉપયોગાત્ । સ એવ ખલ્વ્ અયં પર્યાયો ભેદ-આશ્રય એકસ્ય કથમ્ ।
08801 પરિણામો વા અવ્યતિરેકિણ્યાઃ । વિશેષે વા કથંચિદ્ એકત્વ-
08802 હાનિર્ ઇતિ યત્ કિંચિદ્ એતત્ । કિં ચ ।
08803 અત્યન્ત-ભેદ-અભેદૌ ચ સ્યાતાં તદ્વતિ વસ્તુનિ ।
08804 અન્યોન્યં વા તયોર્ ભેદઃ સદૃશ-અસદૃશ-આત્મનોઃ

08805 ભાવાશ્ ચેદ્ અભિન્નેન આત્મના સ્વાત્મભૂતેન ભેદિનસ્ તદ્વન્તઃ
08806 સ્યુઃ તદ્-અભિન્ન-સ્વભાવ-આત્મત્વાદ્ ભેદસ્ય અપિ કુતઃ પરસ્પરં
08807 ભેદઃ । અથ ન સ તસ્ય સમાન આત્મા । તથા સતિ તદાત્મના
08808 તેન અપિ ન યુક્તં તથા ભવિતુમ્ । તથા અભાવે હ્ય્ અતદ્-
08809 ધર્મા સ્યાત્ । ન હ્ય્ અયં પ્રવૃત્તિ-નિવૃત્તિમાન્ સ્વભાવ એકો યુક્તઃ ।
08810 ન સર્વાત્મના અભેદ એવ ।
08811 તયોર્ અપિ ભવેદ્ ભેદો યદિ ।
08812 ન હિ ક્વચિદ્ અસ્ય એકાન્તિકો ભેદો અભેદો વા વિવેકેન વ્યવસ્થાપનાત્ ।
08813 સામાન્યં વિશેષ ઇતિ ।
08814 યેન આત્મના તયોઃ ।
08815 ભેદઃ સામાન્યમ્ ઇત્ય્ એતદ્ યદિ ભેદસ્ તદાત્મના

08816 ભેદ એવ ।
08817 યદિ સામાન્ય-વિશેષયોર્ યમ્ આત્માનમ્ આશ્રિત્ય સામાન્યં વિશેષ
08818 ઇતિ સ્થિતિસ્ તેન આત્મના ભેદસ્ તદા ભેદ એવ । યસ્માત્ તૌ હિ
08819 તયોઃ સ્વાત્માનૌ તૌ ચેદ્ વ્યતિરેકિણૌ વ્યતિરેક એવ સામાન્ય-
08820 વિશેષયોઃ સ્વભાવ-ભેદાત્ । સ્વભાવો હિ ભાવ ઇતિ ।
08821 તથા ચ સ્યાન્ નિઃસામાન્યવિશેષતા ।
08822 ભેદ-સામાન્યયોર્ યદ્વદ્ ઘટ-આદીનાં પરસ્પરમ્

08823 વ્યતિરેકે ચ ભેદ-સામાન્યયોર્ ન ભેદઃ સામાન્યાન્ ન સામાન્યં
08824 ભેદ-વત્ સમ્બન્ધ-અભાવાત્ પરસ્પરં ઘટ-આદિ-વદ્
08825 ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । અપિ ચ ।
08826 યમ્ આત્માનં પુરસ્કૃત્ય પુરુષો અયં પ્રવર્તતે ।
08827 તત્-સાધ્ય-ફલ-વાઞ્છાવાન્ ભેદ-અભેદૌ તદ્-આશ્રયૌ

08828 ચિન્ત્યેતે સ્વાત્મના ભેદો વ્યાવૃત્ત્યા ચ સમાનતા ।
08901 અસ્ત્ય્ એવ વસ્તુ ન અન્વેતિ પ્રવૃત્ત્ય્-આદિ-પ્રસઙ્ગતઃ ॥180 ।
08902 સર્વ એવ ગૌર્ અશ્વાદ્ ભિન્નો અભિન્નો વા ઇતિ ભેદમ્ અભેદં વા
08903 પૃચ્છન્ વિશેષમ્ એવ ભાવસ્ય સ્વભાવ-આખ્યમ્ અધિકૃત્ય પ્રવર્તતે ।
08904 સ એવ હિ તથા ઉચ્યતે । દ્રવ્યત્વ-આદયસ્ તુ ન તત્ર શબ્દ-ચોદિતાઃ
08905 યથાસ્વં પૃથગ્-અભિધાનાત્ । અર્થસ્ય તદ્-અવ્યભિચારાત્
08906 તતો ગતિઃ સ્યાત્ । નિર્લોઠિતં ચ એતદ્ આચાર્યેણ । તદ્ અયં ગવ-આદિ-શબ્દ-
08907 પ્રત્યુપસ્થાપિતમ્ અર્થં ભિન્નમ્ અભિન્નં વા પૃચ્છન્ન્
08908 અર્થ-અન્તર-ઉપક્ષેપેણ તત્ર કિમ્ ઇતિ દ્વિ-મુખ-બુદ્ધિઃ ક્રિયતે ।
08909 તસ્માદ્ યો અસ્ય આત્મા અનન્ય-સાધારણો યં પુરસ્કૃત્ય પુરુષો
08910 વિશિષ્ટ-અર્થક્રિયા-અર્થી પ્રવર્તતે યથા ગોર્ વાહ-દોહ-આદૌ ન અન્ય-
08911 સમ્ભવિનો અર્થસ્ય યથા યુદ્ધ-પ્રવેશે સ એવ સ્વભાવો
08912 યથાસ્વં શબ્દ-ચોદિતો ન દ્રવ્યત્વ-આદિ સામાન્યમ્ । તચ્-ચોદનયા
08913 તદા પ્રાપ્તુમ્ અનભિપ્રેતત્વાત્ । ગવ-આદિ-સમાવેશાત્ તદ્ આત્મભૂતાનાં
08914 ચ અનન્વયેન તત્ર અનુભય-રૂપત્વાત્ । તમ્ એવ ચ અયં ભાવં
08915 પ્રકારૈઃ પર્યનુયુઙ્ક્તે । તસ્ય ભેદે દ્રવ્યત્વ-આદ્ય્-અભેદો
08916 અસ્ય અબાધક એવ । સર્વત્ર સ્વભાવેન ભેદસ્ય અભ્યુપગમાત્
08917 સામાન્યસ્ય ચ વ્યાવૃત્તિ-લક્ષણસ્ય સ્વભાવ-ભૂતસ્ય ચ સામાન્યસ્ય
08918 અભેદે અપ્ય્ ઉક્તમ્ । સ્વાત્મના એવ અભેદે તુ તત્-સ્વભાવ-નિબન્ધન-
08919 અર્થક્રિયા-અર્થી સમં દ્વયોર્ અપિ પ્રવર્તેત । એકો અપિ
08920 તામ્ અર્થક્રિયાં તત્-સ્વભાવત્વાદ્ એવ કરોતિ । તદ્-અન્યસ્ય અપિ
08921 તત્ તુલ્યમ્ ઇતિ સો અપિ કિં ન કરોતિ ।
08922 એતેન એવ યદ્ અહ્રીકાઃ કિં અપ્ય્ અશ્લીલમ્ આકુલમ્ ।
08923 પ્રલપન્તિ પ્રતિક્ષિપ્તં તદ્ અપ્ય્ એકાન્ત-સમ્ભવાત્

08924 યદ્ અયમ્ અહ્રીકઃ સ્યાદ્ ઉષ્ટ્રો દધિ સ્યાન્ ન ઇતિ કિમ્ અપ્ય્ અશ્લીલમ્
08925 અયુક્તમ્ અહેય-ઉપાદેયમ્ અપરિનિષ્ઠાનાદ્ આકુલં પ્રલપન્તિ । તદ્
08926 અપ્ય્ અનેન નિરસ્તં સ્વભાવેન એકાન્ત-ભેદાત્ । તદ્-અન્વયે વા ।
08927 સર્વસ્ય ઉભય-રૂપત્વે તદ્-વિશેષ-નિરાકૃતેઃ ।
08928 ચોદિતો દધિ ખાદેતિ કિમ્ ઉષ્ટ્રં ન અભિધાવતિ

09001 તથા હ્ય્ ઉષ્ટ્રો અપિ સ્યાદ્ દધિ ન અપિ સ એવ ઉષ્ટ્રઃ યે ન અન્યો અપિ સ્યાદ્
09002 ઉષ્ટ્રઃ । તથા દધ્ય્ અપિ સ્યાદ્ ઉષ્ટ્રઃ ન અપિ તદ્ એવ દધિ યેન અન્યદ્
09003 અપિ સ્યાદ્ દધિ । તદ્ અનયોર્ એકસ્ય અપિ કસ્યચિત્ તદ્-રૂપ-અભાવસ્ય
09004 અભાવાત્ સ્વરૂપસ્ય વા અતદ્-ભાવિનઃ સ્વ-નિયતસ્ય અભાવાત્
09005 ન કશ્ચિદ્ વિશેષ ઇતિ । દધિ ખાદેતિ ચોદિત ઉષ્ટ્રમ્ અપિ ખાદેત્ ।
09006 અથ અસ્ત્ય્ અતિશયઃ કશ્ચિદ્ યેન ભેદેન વર્તતે ।
09007 સ એવ દધિ સો અન્યત્ર ન અસ્તિ ઇત્ય્ અનુભયં પરમ્

09008 અથ અનયોઃ કશ્ચિદ્ અતિશયો અસ્તિ યેન અયં તથા ચોદિતઃ ક્ષીર-વિકાર
09009 એવ પ્રવર્તતે ન અન્યત્ર । સ એવ અતિશયો અર્થક્રિયા-અર્થિ-પ્રવૃત્તિ-વિષયો
09010 દધિ । તત્-ફલ-ઉપાદાન-ભાવ-લક્ષિત-સ્વભાવં હિ
09011 વસ્તુ દધિ ઇતિ । સ ચ તાદૃશઃ સ્વભાવો અન્યત્ર ન અસ્તિ ઇતિ । પ્રવૃત્ત્ય્-અભાવાદ્
09012 અર્થિનઃ । તસ્માત્ તન્ ન ઉભય-રૂપમ્ ઇત્ય્ એકાન્ત-વાદઃ ।
09013 અપિ ચ ।
09014 સર્વાત્મત્વે ચ સર્વેષાં ભિન્નૌ સ્યાતાં ન ધી-ધ્વની ।
09015 ભેદ-સંહાર-વાદસ્ય તદ્-અભાવાદ્ અસમ્ભવઃ

09016 સો અયમ્ અહ્રીકઃ ક્વચિદ્ અપ્ય્ એકમ્ આકારં પ્રતિનિયતમ્ અપશ્યન્
09017 વિભાગ-અભાવાદ્ ભાવાનાં કથં અસંસૃષ્ટ-અન્ય-આકારવત્યા બુદ્ધ્ય્-
09018 આધિમુચ્યેત અર્થાન્ અભિલપેદ્ વા । તતો ભેદ-અગ્રહાત્ તત્-સંહાર-
09019 વાદો ન સ્યાત્ સ્યાદ્ ઉષ્ટ્રો દધિ સ્યાન્ ન ઇતિ । અથ પુનર્ અસંસૃષ્ટાવ્
09020 આકારૌ પ્રતિપદ્ય સંહરેત્ । એક-રૂપ-સંસર્ગિણ્યાઃ બુદ્ધેઃ
09021 ક્વચિત્ પ્રતિનિયમાત્ તત્-પ્રતિભાસ-ભેદ-કૃત એવ તયો રૂપયોઃ
09022 સ્વભાવ-ભેદો અપિ સ્યાત્ । એક-અનેક-વ્યવસ્થિતેઃ પ્રતિભાસ-વિષયત્વાત્ ।
09023 તથા ચ ન એકસ્ તદ્-ઉભય-રૂપઃ સ્યાદ્ ઇતિ મિથ્યા-વાદ
09024 એષઃ । સ્થિતમ્ એતત્ ન ભાવાનાં કશ્ચિત્ સ્વભાવ-અન્વયો અસ્તિ
09025 ભેદ-લક્ષણમ્ એવ તુ સામાન્યમ્ । અથ ચ પ્રકૃત્યા કેચિદ્ એક-જ્ઞાન-
09026 આદિ-ફલાઃ કેચિન્ ન ઇતિ । ભવતુ નામ ભાવાનાં સ્વભાવ-
09101 ભેદઃ સામાન્યમ્ । યેષાં તુ નિરુપાખ્યાનાં સ્વભાવ એવ ન અસ્તિ
09102 તત્ર કથં સ્વભાવ-ભેદ-વિષયાઃ શબ્દાઃ । તેષ્વ્ અવશ્યં
09103 શબ્દ-પ્રવૃત્ત્યા ભાવ્યમ્ । કથંચિદ્ અવ્યવસ્થાપિતેષુ વિધિ-પ્રતિષેધ-
09104 અયોગાત્ । તથા ચ સર્વત્ર અયમ્ અન્વય-વ્યતિરેક-આશ્રયો વ્યવહારો
09105 ન સ્યાત્ ઉષ્ણ-સ્વભાવો અગ્નિર્ ન અનુષ્ણ ઇત્ય્ અપિ । સ્વભાવ-અન્તરસ્ય
09106 અસતઃ કથંચિદ્ અવ્યવસ્થાપનાત્ । સર્વથા અપ્રતિપત્તેર્
09107 અગ્નિ-સ્વભાવસ્ય અપ્રતિપત્તિર્ ઇતિ વ્યામૂઢં જગત્ સ્યાત્ । સ્યાદ્ એતત્
09108 ન તત્ર કસ્યચિદ્ અસતો નિષેધઃ અનુષ્ણં સદ્ એવ અર્થ-અન્તરં
09109 નિષિધ્યત ઇતિ । કથમ્ ઇદાનીં સદ્ અસન્ નામ । ન બ્રૂમઃ સર્વત્ર
09110 અસત્ તત્ર ન અસ્તિ ઇતિ દેશ-કાલ-ધર્મ-નિષેધ એવ સર્વ-ભાવેષુ
09111 ક્રિયતે ન ધર્મિણઃ તન્-નિષેધે તદ્-વિષય-શબ્દ-પ્રવૃત્ત્ય્-અભાવાત્
09112 અનિર્દિષ્ટ-વિષયસ્ય નઞો અપ્રયોગાત્ । સો અપિ તર્હિ દેશ-આદિ-
09113 પ્રતિષેધઃ કથમ્ । યસ્માન્ ન તત્ર અપિ દેશ-આદીનાં પ્રતિષેધો
09114 ન અપ્ય્ અર્થસ્ય । સમ્બન્ધો નિષેધ્યત ઇતિ ચેત્ । નનુ તન્-નિષેધે
09115 અપિ તુલ્યો દોષો નિષેધાદ્ અસતિ શબ્દ-અપ્રવૃત્તિર્ ઇત્ય્ આદિ । અસતો વા અસ્ય
09116 નિષેધે તદ્વદ્ ધર્મિણો અપિ નિષેધઃ । ન વૈ સમ્બન્ધસ્ય
09117 ન અસ્તિ ઇતિ નિષેધઃ । કિં તર્હિ । ન ઇહ ઘટો ન ઇદાનીં ન એવમ્ ઇત્ય્ ઉક્તૌ
09118 ન અનેન સમ્બન્ધો અસ્તિ ન એતદ્ ધર્મા વા ઇતિ પ્રતીતિઃ । તથા
09119 ચ સમ્બન્ધો નિષિદ્ધો ભવતિ ઇતિ । તથા અપિ કથં નિષિદ્ધો યાવદ્
09120 અસ્ય સમ્બન્ધો ધર્મો વા ન અસ્તિ ઇતિ મતિર્ ન ભવતિ । ન ચ અસ્યાઃ
09121 કથંચિદ્ ભાવે સમ્ભવો અભાવેષુ તથા અભાવાત્ । તસ્માત્ સમ્બન્ધ-
09122 અભાવ-પ્રતીતેર્ ન અયમ્ ઇહ ઇત્ય્ આદ્યા પ્રતીતિઃ । સ તદ્-અભાવે
09201 ન સ્યાત્ । પ્રતીતૌ વા તદ્-અભાવસ્ય । યથા પ્રતીતિ-મતસ્ તત્-પ્રભવાઃ
09202 શબ્દાઃ કેન નિવાર્યન્તે । સ એવ હિ શબ્દાનાં ન વિષયો
09203 યો ન વિતર્કાણામ્ । તે ચેત્ પ્રવૃત્તાઃ કો વચનસ્ય નિષેદ્ધા ।
09204 ન હ્ય્ અવાચ્યમ્ અર્થં બુદ્ધયઃ સમીહન્તે । સમ્બન્ધસ્ય
09205 તુ સ્વરૂપેણ અનભિધાનમ્ ઉક્તમ્ । અભિધાને સમ્બન્ધિત્વેન
09206 બુદ્ધાવ્ ઉપસ્થાનાત્ । યથા-અભિપ્રાયમ્ અપ્રતીતિઃ । તદ્ અયં પ્રતીયમાનો
09207 અપિ સમ્બન્ધિ-રૂપ એવ ઇતિ સ્વરૂપેણ ન અભિધીયતે । તસ્માન્
09208 ન અભાવ-વત્ સમ્બન્ધે અપિ પ્રસઙ્ગઃ । અપિ ચ । અયમ્
09209 અભાવમ્ અભિધેયં બ્રુવાણં પ્રતિ પ્રતિવિદધદ્ અબ્રુવાણઃ
09210 કથં પ્રતિવિદધ્યાત્ । વચને વા અસ્ય કથમ્ અભાવો અનુક્તઃ ।
09211 અથ અભાવમ્ એવ ન ઇચ્છેત્ । તેન અવચનમ્ । તદ્ એવ ઇદાનીં કથમ્
09212 અભાવો ન અસ્તિ ઇતિ । યત્ પુનર્ એતદ્ અર્થ-નિષેધે અનર્થક-શબ્દ-અપ્રયોગાન્
09213 નિર્વિષયસ્ય નઞો અપ્રયોગ ઇત્ય્ અત્ર ઉત્તરં વક્ષ્યતે । તસ્માત્
09214 સન્ત્ય્ અભાવેષુ શબ્દાઃ । તેષુ કથં સ્વભાવ-ભેદ ઇતિ ।
09215 તત્ર અપિ ।
09216 રૂપ-અભાવાદ્ અભાવસ્ય શબ્દા રૂપ-અભિધાયિનઃ ।
09217 ન આશઙ્ક્યા એવ સિદ્ધાસ્ તે વ્યવચ્છેદસ્ય વાચકાઃ

09218 વસ્તુ-વૃત્તીનાં શબ્દાનાં કિં રૂપમ્ અભિધેયમ્ આહોસ્વિદ્ ભેદ
09219 ઇતિ શઙ્કા સ્યાત્ । અભાવસ્ તુ વિવેક-લક્ષણ એવ નિમિત્તીકર્તવ્યસ્ય
09220 કસ્યચિદ્ રૂપસ્ય અભાવાત્ તદ્-ભાવે અભાવ-અયોગાત્ । તદ્-ભાવ-લક્ષણત્વાદ્
09221 ભાવસ્ય । તસ્માદ્ અયમ્ એવ સ મુખ્યો વિવેકઃ ।
09222 તસ્ય તથા અભાવ-ખ્યાપિનઃ શબ્દાઃ કિં વિવેક-વિષયા ઇત્ય્ અસ્થાનમ્
09223 એવ એતદ્ આશઙ્કાયાઃ । તસ્માત્ સિદ્ધમ્ એતત્ સર્વે શબ્દા વિવેક-વિષયા
09301 વિકલ્પાશ્ ચ । ત એતે એક-વસ્તુ-પ્રતિશરણા અપિ યથાસ્વમ્
09302 અવધિ-ભેદ-ઉપકલ્પિતૈર્ ભેદૈર્ ભિન્નેષ્વ્ ઇવ પ્રતિભાત્સુ બુદ્ધૌ
09303 વિવેકેષુ ઉપલયનાદ્ ભિન્ન-વિષયા એવ । તેન સ્વભાવસ્ય એવ સાધ્યસાધનભાવે
09304 અપિ ન સાધ્ય-સાધન-સંસર્ગઃ । તૌ ન પ્રતિજ્ઞાર્થૈકદેશો
09305 હેતુર્ ઇતિ । સ ચ અયં હેતુત્વેન અપદિશ્યમાનઃ ।
09306 ઉપાધિ-ભેદ-અપેક્ષો વા સ્વભાવઃ કેવલો અથવા ।
09307 ઉચ્યતે સાધ્ય-સિદ્ધ્ય્-અર્થં નાશે કાર્યત્વ-સત્ત્વ-વત્

09308 અપેક્ષિત-પર-વ્યાપારો હિ સ્વભાવ-નિષ્પત્તૌ ભાવઃ કૃતકઃ ।
09309 તેન ઇયં કૃતક-શ્રુતિઃ સ્વભાવ-અભિધાયિન્ય્ અપિ પર-ઉપાધિમ્ એનમ્
09310 આક્ષિપતિ । એતેન પ્રત્યય-ભેદ-ભેદિત્વ-આદયો વ્યાખ્યાતાઃ । એવમ્
09311 ઉપાધિ-ભેદ-અપેક્ષઃ ક્વચિત્ સ્વભાવો હેતુર્ ઉચ્યતે ક્વચિદ્ અનપેક્ષઃ
09312 સામાન્યેન યથા અનિત્યત્વ એવ સત્ત્વમ્ ક્વચિત્ સ્વભાવ-ભૂત-
09313 ધર્મ-વિશેષ-પરિગ્રહેણ યથા તત્ર એવ ઉત્પત્તિઃ । અનયા
09314 દિશા અન્યે અપિ સ્વભાવ-હેતુ-પ્રવિભાગા દ્રષ્ટવ્યાઃ ।
09315 સત્તા-સ્વભાવો હેતુશ્ ચેન્ ન સત્તા સાધ્યતે કથમ્ ।
09316 અનન્વયો હિ ભેદાનાં વ્યાહતો હેતુ-સાધ્યયોઃ

09317 યદિ સત્ત્વમ્ અનિત્યત્વે અન્યત્ર વા હેતુઃ સ્યાત્ સાધ્યમ્ અપિ કસ્માત્
09318 ન ઇષ્યતે । તત્ કિલ એવં પ્રસાધ્યમાનં વિશેષીભવતિ ।
09319 ન ચ વિશેષઃ સાધાયિતું શક્યતે અનન્વયાત્ । યથા આહ પ્રમાણ-
09320 વિશેષયા અજ્ઞાનાદ્ ઇતિ । સો અયં વિશેષો ન સાધ્ય એવ વ્યાહન્યતે ।
09321 કિં તર્હિ । હેતાવ્ અપિ તુલ્ય-દોષત્વાત્ । ન હિ હેતુર્ અનન્વયઃ સિદ્ધેર્
09322 અઙ્ગં તતઃ સંશયાત્ । ન એષ દોષઃ । યસ્માત્ ।
09401 ભાવ-ઉપાદાન-માત્રે તુ સાધ્યે સામાન્ય-ધર્મિણિ ।
09402 ન કશ્ચિદ્ અર્થઃ સિદ્ધઃ સ્યાદ્ અનિષિદ્ધં ચ તાદૃશમ્

09403 ન સર્વથા સત્તા-સાધને વિશેષઃ સાધિતો ભવતિ । ભાવ-માત્ર-
09404 વિશેષણો અસ્તિ કશ્ચિદ્ ધર્મી ઇતિ પ્રસાધયતો અનિર્દિષ્ટ-સ્વભાવ-વિશેષસ્ય
09405 કસ્યચિત્ સત્તા-માત્રે વિરોધ-અભાવાત્ ન ઇહ સત્તા-સાધન-
09406 પ્રતિષેધઃ કિં તુ સ તથા અસ્તિ કશ્ચિદ્ ઇતિ કંચન અસ્ય ભેદમ્
09407 અપરામૃશન્ બ્રુવાણઃ કં સ્વાર્થં પુષ્ણાતિ । તસ્માદ્ અનેન ઉપાત્ત-
09408 ભેદ એવ સાધ્યઃ ।
09409 ઉપાત્ત-ભેદે સાધ્યે અસ્મિન્ ભવદ્ હેતુર્ અનન્વયઃ ।
09410 સત્તાયાં તેન સાધ્યાયાં વિશેષઃ સાધિતો ભવેત્

09411 સ હિ ધર્મી પ્રધાન-લક્ષણ એકો નિત્યઃ સુખ-આદ્ય્-આત્મકો અન્યો
09412 વા ઇતિ યથાકથંચિદ્ અપિ વિશેષિતસ્ તત્-સ્વભાવઃ પ્રસાધિતો ભવતિ ।
09413 સ ચ તથા ન અન્વેતિ । યદ્ અપિ સત્તા-માત્રમ્ અન્વેતિ ન તેન
09414 સિદ્ધેન કિંચિત્ । નન્વ્ એવમ્ અગ્ન્ય્-આદિષ્વ્ અપિ પ્રસઙ્ગઃ । તત્ર અપિ
09415 ન અગ્નિ-સત્તા-માત્રે કશ્ચિદ્ વિવાદઃ । વિશિષ્ટ-આધાર-વિશેષસ્ય ત્વ્ અભિમતસ્ય
09416 અનન્વયાદ્ અસિદ્ધિઃ । ન વૈ સ આધારસ્ તં વિશેષીકરોતિ ।
09417 તદ્-અયોગવ્યવચ્છેદેન વિશેષણાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તં વક્ષ્યતે ચ । તસ્માત્
09418 તત્ર સામાન્યમ્ એવ સાધ્યતે તદ્-અયોગવ્યવચ્છેદેન ।
09419 ન તથા ઇહ અપિ ક્વચિત્ સત્તાયાઃ સાધનમ્ । પ્રધાન-આદિ-શબ્દ-વાચ્યસ્ય
09420 એવ અર્થસ્ય ક્વચિદ્ અભાવાન્ નિર્વિશેષણા એવ સા । કથમ્ અભાવો
09421 જ્ઞેય-અભિધેય-પ્રમેયત્વૈઃ સો અપિ સિદ્ધ એવ । તત્ કિમ્ ઇદાનીં
09422 જ્ઞેયમ્ અસ્તિ ઇતિ સિદ્ધિર્ અસ્તુ । તથા અપિ કિં સિદ્ધં સ્યાત્ । અન્યત્ર
09423 તુ તદ્ એવ અગ્નિ-સામાન્યં તત્ર અસિદ્ધમ્ ઇતિ સાધ્યતે । નનુ તત્ર અપિ
09424 તદ્-અયોગ-વિરહિણા સામાન્યેન અન્વયો ન સિદ્ધ એવ । ન વૈ કશ્ચિત્
09425 તથા અભૂતેન અન્વયં કરોતિ । પ્રતિપાદયતા હિ પરં ધૂમો
09426 અગ્નિ-નાન્તરીયકો દર્શનીયો યત્ર ધૂમસ્ તત્ર અગ્નિર્ ઇતિ । સ તથા અગ્નિ-
09427 માત્રેણ વ્યાપ્તઃ સિદ્ધો યત્ર એવ સ્વયં દૃશ્યતે તત્ર એવ અગ્નિ-
09501 બુદ્ધિં જનયતિ । તત્ર ચ સાધ્ય-નિર્દેશેન ન કિંચિત્ । તત્ર
09502 દર્શન-સમ્બન્ધ-આખ્યાન-માત્રાદ્ ઇષ્ટસિદ્ધેઃ । તદ્-અનિર્દેશે ચ
09503 કથં તદ્-વિશિષ્ટેન અન્વયઃ । તદ્ અયમ્ અગ્નિના અવિનાભાવી
09504 સિદ્ધઃ । અર્થાદ્ એવ અગ્નેસ્ તત્-પ્રદેશ-અયોગં વ્યવચ્છિનત્તિ ઇતિ સ
09505 તથા સાધ્ય ઉચ્યતે । ન પુનસ્ તથા અસ્ય ઉપન્યાસ-પૂર્વકો અન્વયઃ
09506 સાધ્ય-ઉક્તેર્ ઇહ અનઙ્ગત્વાત્ । તત્-પૂર્વકત્વે વા કઃ પ્રતિજ્ઞાં
09507 સાધનાદ્ અપાકરોતિ । તથા ચ આહ ।
09508 લિઙ્ગસ્ય અવ્યભિચારસ્ તુ ધર્મેણ અન્યત્ર દર્શ્યતે ।
09509 તત્ર પ્રસિદ્ધં તદ્-યુક્તં ધર્મિણં ગમયિષ્યતિ ।
09510 તસ્માન્ ન અગ્ન્ય્-આદિ-સાધન-વત્ સત્તા-સાધનમ્ અપ્ય્ અનવદ્યમ્ ઇતિ ।
09511 અપરામૃષ્ટ-તદ્-ભેદે વસ્તુ-માત્રે તુ સાધને ।
09512 તન્-માત્ર-વ્યાપિનઃ સાધ્યસ્ય અન્વયો ન વિહન્યતે

09513 સાધને પુનઃ સત્ત્વે સ્વભાવ-વિશેષ-અપરિગ્રહેણ વસ્તુ-માત્ર-
09514 વ્યાપિનિ સાધ્ય-ધર્મે ન અન્વય-વ્યાઘાતઃ । ન હિ તત્ર અવશ્યં
09515 વિશેષ-પરિગ્રહઃ કાર્યઃ । સન્-માત્ર-આશ્રયે અપિ સાધન-સામર્થ્યાત્ ।
09516 ન સાધ્યત્વે । વૈફલ્યાત્ । અપિ ચ ।
09517 ન અસિદ્ધે ભાવ-ધર્મો અસ્તિ વ્યભિચાર્ય્-ઉભય-આશ્રયઃ ।
09518 ધર્મો વિરુદ્ધો અભાવસ્ય સા સત્તા સાધ્યતે કથમ્

09519 સત્તાયાં હિ સાધ્યાયાં । સર્વસ્ તદ્-હેતુર્ ન ત્રયીં દોષ-જાતિમ્
09520 અતિપતતિ । અસિદ્ધિં વ્યભિચારં વિરોધં ચ । તત્ર યદિ ભાવ-
09601 ધર્મો હેતુર્ ઉચ્યતે । સ કથમ્ અસિદ્ધ-સત્તાકે સ્યાત્ । યો હિ
09602 ભાવ-ધર્મં તત્ર ઇચ્છતિ । સ કથં ભાવં ન ઇચ્છેત્ । સ્વભાવ
09603 એવ હિ કયાચિદ્ અપેક્ષયા ધર્મ ઇતિ વ્યતિરેકી ઇવ ધર્મિણો
09604 નિર્દિશ્યતે । ન હિ ધર્મ-ધર્મિ-વાચિનોઃ શબ્દયોર્ વાચ્યે કશ્ચિદ્
09605 વિશેષો અસ્તિ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ એતત્ । અથ પુનર્ ઉભય-ધર્મં બ્રૂયાત્ ।
09606 અનાશ્રિત-વસ્તુનો અપર્યુદાસેન વ્યતિરેક-માત્રસ્ય અભાવે અપ્ય્ અવિરોધાત્ ।
09607 યથા ન ભવતિ મૂર્ત ઇતિ અમૂર્તત્વં નિરુપાખ્યે અપિ
09608 સ્યાત્ । નિરુપાખ્યસ્ય અભાવાદ્ ન પ્રતિષેધ-વિષયતા ઇતિ ચેત્ । તત્ કિમ્
09609 ઇદાનીં વિધિ-વિષયો અસ્તુ । તદ્ અપિ ન ઇતિ ચેત્ । કથમ્ ઇદાનીં ન
09610 પ્રતિષેધ-વિષયઃ । વિધિ-નિવૃત્તિ-રૂપત્વાત્ પ્રતિષેધસ્ય । તદ્
09611 એતદ્ વ્યવચ્છેદ-માત્રં દ્વયોર્ અપિ સમ્ભવદ્ વિપક્ષ-પ્રચાર-
09612 શઙ્કા-વ્યવચ્છેદેન લભ્યં ગમકત્વં કથમ્ આત્મસાત્
09613 કુર્યાત્ । સ ચ સ્વયં સ્વ-વાચ-ઉભય-ધર્મતાં બ્રુવાણઃ સતો
09614 અન્યત્ર અપ્ય્ અસ્ય વૃત્તિં ભાષતે સત્તાયાં ચ અવ્યભિચારમ્ ઇતિ
09615 કથં ન ઉન્મત્તઃ । અભાવ-ધર્મં તુ ભાવ-માત્ર-વ્યાપિનો
09616 અર્થસ્ય વ્યવચ્છેદં હેતું સત્તાયાં વદતો અસ્ય વિરુદ્ધો
09617 હેતુઃ સ્યાત્ । તસ્ય ભાવે ક્વચિદ્ અસમ્ભવાત્ અભાવે ચ ભાવ-
09618 વ્યવચ્છેદસ્ય ભાવાત્ । તદ્ અયં ત્રિપ્રકારો અપિ ધર્મઃ સત્તા-
09619 સાધને ન હેતુ-લક્ષણ-ભાક્ ન ચ અન્યા ગતિર્ અસ્તિ । તસ્માન્ ન
09620 સત્તા સાધ્યતે । સાધનત્વે પુનર્ અસ્યાઃ સામાન્યેન તન્-માત્ર-વ્યાપિનિ
09621 વસ્તુ-ધર્મે સિદ્ધ-સત્તાકે ધર્મિણિ ન અસિદ્ધિઃ । તેન ચ
09622 સાધ્ય-ધર્મેણ વ્યાપ્તિર્ યદિ કથંચિન્ નિશ્ચીયતે ન વિરોધ-
09623 વ્યભિચારાવ્ ઇતિ ન અયં પ્રસઙ્ગઃ । અનિશ્ચિતાયાં તુ વ્યાપ્તૌ ધર્મિ-
09624 સમાશ્રયે વા તત્-સ્વભાવતયા ગમકો ન કશ્ચિદ્ ગમકઃ ।
09625 અત એવ સ્વ-ધર્મેણ વ્યાપ્તઃ
09626 સિદ્ધઃ સ્વભાવો ગમકો ।
09701 વાચ્યઃ । ન હિ પ્રકાશતયા પ્રકાશયન્ પ્રદીપસ્ તદ્-રૂપ-અપ્રતિપત્તૌ
09702 સ્વામ્ અર્થક્રિયાં કરોતિ ।
09703 વ્યાપકસ્ તસ્ય નિશ્ચિતઃ ।
09704 ગમ્યઃ સ્વભાવસ્ ।
09705 તદ્-ધર્મ-નિશ્ચયાદ્ એવ નિશ્ચિતો વ્યાપકત્વેન તસ્ય ધર્મિણો
09706 ધર્મો ગમ્યઃ ।
09707 તસ્ય અયં નિવૃત્તૌ વા નિવર્તકઃ

09708 તસ્ય વ્યાપ્યસ્ય ધર્મસ્ય અયં નિવર્તકો વ્યાપકો ધર્મઃ
09709 સ્વયં નિર્વર્તમાનઃ । એવં હ્ય્ અયમ્ અસ્ય વ્યાપકઃ સિદ્ધો
09710 ભવતિ યદ્ય્ અસ્ય અભાવે ન ભવેત્ । તદ્ અનેન દ્વિવિધસ્ય અપિ
09711 સાધન-પ્રયોગસ્ય ગમકતા-લક્ષણમ્ ઉક્તં વેદિતવ્યમ્ । દ્વિવિધો
09712 હિ પ્રયોગઃ સાધર્મ્યેણ વૈધર્મ્યેણ ચ । યથા આહુર્
09713 એકે અન્વયી વ્યતિરેકી ચ ઇતિ । ન અનયોર્ વસ્તુતઃ કશ્ચિદ્ ભેદો અન્યત્ર
09714 પ્રયોગ-ભેદાત્ । સાધર્મ્યેણ અપિ હિ પ્રયોગે અર્થાદ્ વૈધર્મ્ય-
09715 ગતિઃ અસતિ તસ્મિન્ સાધ્યેન હેતોર્ અન્વય-અભાવાત્ । તથા
09716 વૈધર્મ્યે અપ્ય્ અન્વય-ગતિઃ અસતિ તસ્મિન્ સાધ્ય-અભાવે હેત્વ્-અભાવસ્ય
09717 સન્દેહાદ્ ઇતિ વિસ્તરેણ વક્ષ્યામઃ ।
09718 અનિત્યત્વે યથા કાર્યમ્ અકાર્યં વા અવિનાશિનિ ।
09719 અનેન ઉદાહરણમ્ અનયોર્ દર્શયતિ । તત્ર અન્વયી યત્ કિંચિત્ કૃતકં
09720 તત્ સર્વમ્ અનિત્યમ્ યથા ઘટ-આદયઃ શબ્દશ્ ચ કૃતક
09721 ઇતિ કૃતકત્વસ્ય અપ્ય્ અનિત્યત્વેન વ્યાપ્તિં પ્રદર્શ્ય શબ્દસ્ ય
09722 કૃતકત્વે કથિતે સામર્થ્યાદ્ એવ અનિત્યઃ શબ્દ ઇતિ । તસ્માન્
09723 ન અવશ્યમ્ ઇહ પક્ષ-નિર્દેશ ઇતિ । અયમ્ અન્વયિનઃ પ્રયોગઃ ।
09724 વ્યતિરેકે અપિ ન અનિત્યત્વ-અભાવે કૃતકત્વં ભવતિ શબ્દશ્ ચ
09725 કૃતક ઇતિ । સિદ્ધ-તત્-સ્વભાવતયા તદ્-અભાવે ન ભવતઃ ।
09726 કૃતકત્વસ્ય શબ્દે ચ ભાવ-ખ્યાતૌ તદાત્મનઃ સતો ભાવ ઇતિ
09727 સામર્થ્યાત્ સિદ્ધેઃ પૂર્વવાન્ ન પ્રતિજ્ઞા-વચનમ્ । અન્વયસ્ ત્વ્
09801 અર્થાપત્ત્યા સિદ્ધઃ । ન હ્ય્ અતદાત્મ-નિયતસ્ય તન્-નિવૃત્તૌ
09802 નિવૃત્તિઃ । તસ્માત્ તન્-નિયમં પ્રસાધ્ય નિવૃત્તિર્ વક્તવ્યા ।
09803 સા ચેત્ સિધ્યતિ તદાત્મ-નિયમમ્ અર્થાત્ સૂચયતિ ઇતિ સિદ્ધો અન્વયઃ ।
09804 કથમ્ ઇદાનીં કૃતકો અવશ્યમ્ અનિત્ય ઇતિ પ્રત્યેતવ્યો
09805 યેન એવમ્ ઉચ્યતે । યસ્માત્ ।
09806 અહેતુત્વાદ્ વિનાશસ્ય સ્વભાવાદ્ અનુબન્ધિતા

09807 ન હિ ભાવા વિનશ્યન્તસ્ તદ્-ભાવે હેતુમ્ અપેક્ષન્તે । સ્વ-હેતોર્
09808 એવ વિનશ્વરાણાં ભાવાત્ । તસ્માદ્ યઃ કશ્ચિત્ કૃતકઃ સ પ્રકૃત્યા
09809 એવ નશ્વરઃ । તથા હિ ।
09810 સાપેક્ષાણાં હિ ભાવાનાં ન અવશ્યંભાવિતા ઈક્ષ્યતે ।
09811 નિરપેક્ષો ભાવો વિનાશે । સાપેક્ષત્વે હિ ઘટ-આદીનાં કેષાંચિન્
09812 નિત્યતા અપિ સ્યાત્ । યેન
09813 બાહુલ્યે અપિ હિ તદ્-હેતોર્ ભવેત્ ક્વચિદ્ અસમ્ભવઃ

09814 યદ્ય્ અપિ બહુલં વિનાશ-કારણાનિ સન્તિ તેષામ્ અપિ સ્વ-પ્રત્યય-
09815 અધીન-સંનિધિત્વાન્ ન અવશ્યં સંનિધાનમ્ ઇતિ કશ્ચિન્ ન વિનશ્યેદ્
09816 અપિ । ન હ્ય્ અવશ્યં હેતવઃ ફલવન્તો વૈકલ્ય-પ્રતિબન્ધ-
09817 સમ્ભવાત્ ।
09818 એતેન વ્યભિચારિત્વમ્ ઉક્તં કાર્ય-અવ્યવસ્થિતેઃ ।
09819 સર્વેષાં નાશ-હેતૂનાં હેતુમન્-નાશ-વાદિનામ્

09820 ઇત્ય્ અન્તરશ્લોકઃ । તદ્ અયં ભાવો અનપેક્ષસ્ તદ્-ભાવં પ્રતિ
09821 તદ્-ભાવ-નિયતો અસમ્ભવત્-પ્રતિબન્ધા ઇવ કારણ-સામગ્રી સકલા
09822 કાર્ય-ઉત્પાદને । નન્વ્ અનપેક્ષાણામ્ અપિ કેષાંચિત્ ક્વચિન્ ન અવશ્યં
09823 તદ્-ભાવો ભૂમિ-બીજ-ઉદક-સામગ્ર્યામ્ અપિ કદાચિદ્ અઙ્કુર-અનુત્પત્તેઃ ।
09824 ન તત્ર અપિ સન્તાનપરિણામ-અપેક્ષત્વાત્ । ન એવં ભાવસ્ય કાચિદ્
09825 અપેક્ષા । તત્ર અપ્ય્ અન્ત્યા કારણ-સામગ્રી યા અવ્યવહિતા કાર્ય-ઉત્પત્તેઃ
09826 સા ફલવત્ય્ એવ । સ એવ ચ તત્ર અઙ્કુર-હેતુઃ । અન્યસ્ તુ પૂર્વઃ પરિણામસ્
09901 તદ્-અર્થ એવ । ન ચ તાં તત્ર કશ્ચિત્ પ્રતિબન્ધું સમર્થઃ ।
09902 એકત્ર ભાવે વિકાર-અનુત્પત્તેઃ । ઉત્પત્તૌ વા એકત્વ-હાનેઃ ।
09903 તદાત્મનશ્ ચ અપ્રચ્યુતસ્ય તદ્-ઉત્પાદનં પ્રતિ વૈગુણ્યં કારણસ્ય
09904 અકુર્વાણસ્ય પ્રતિબન્ધ-હેતોર્ અપ્રતિબન્ધકત્વાત્ । નનુ
09905 યવ-બીજ-આદયો અપિ શાલ્ય્-અઙ્કુરે જન્યે ન સાપેક્ષાઃ । તદુત્પત્તિ-પ્રત્યયાનાં
09906 કદાચિત્ તત્ર અપિ સંનિધાનાત્ । કથં ન સાપેક્ષાઃ ।
09907 યાવતા સ એવ એષાં સ્વભાવો ન અસ્તિ યસ્ તદ્-ઉત્પાદનઃ શાલિ-બીજસ્ય
09908 ઇતિ તત્-સ્વભાવ-અપેક્ષાઃ । એવં તર્હિ કૃતકાનામ્ અપિ કેષાંચિત્
09909 સતાં વા સ એવ સ્વભાવો ન અસ્તિ યો વિનશ્વરઃ । તસ્માત્ તત્-સ્વભાવ-અપેક્ષત્વાન્
09910 ન વિનશ્વરાઃ । શાલિ-બીજ-આદીનામ્ અપિ સ સ્વભાવઃ
09911 સ્વ-હેતોર્ ઇતિ યો ન તદ્-હેતુઃ સો અતત્-સ્વભાવઃ સ્યાત્ । નિયત-શક્તિશ્
09912 ચ સ હેતુઃ સ્વરૂપેણ પ્રતીત એવ । ન ચ સ્વભાવ-નિયમો
09913 અર્થાનામ્ આકસ્મિકો યુક્તઃ । અનપેક્ષસ્ય દેશ-કાલ-દ્રવ્ય-નિયમ-
09914 અયોગાત્ તથા અત્ર અપિ નિયમ-હેતુર્ વક્તવ્યો યત ઇમે કેચિન્
09915 નશ્વર-આત્મનો જાતા ન ચ અત્ર કશ્ચિન્ નિયામકઃ સ્વભાવસ્ય અસ્તિ
09916 સર્વ-જન્મિનાં વિનાશ-સિદ્ધેઃ । જન્મિ-સ્વભાવો નાશી ઇતિ ચેત્ । ન વૈ
09917 જન્મ નાશિ-સ્વભાવસ્ય હેતુઃ ન ચ અહેતોઃ સ્વભાવ-નિયમઃ ।
09918 તસ્માન્ ન અત્ર કશ્ચિદ્ હેતોઃ સ્વભાવ-પ્રવિભાગઃ । તદ્-અભાવાત્
09919 ફલસ્ય અપિ ન અસ્તિ ઇત્ય્ અસમાનમ્ । સા ઇયં નિરપેક્ષતા વિનાશસ્ય
09920 ક્વચિત્ કદાચિચ્ ચ ભાવ-વિરોધિની તદ્-અભાવં સ્વભાવેન
09921 સાધયતિ । યો હિ સ્વભાવો નિરપેક્ષઃ સ યદિ કદાચિદ્
09922 ભવેત્ ક્વચિદ્ વા તત્-કાલ-દ્રવ્ય-અપેક્ષ ઇતિ નિરપેક્ષ એવ ન
09923 સ્યાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । સ તર્હિ નશ્વરઃ સ્વભાવો નિરપેક્ષ ઇતિ અહેતુકઃ
09924 સ્યાત્ । ન અહેતુકઃ સત્તા-હેતોર્ એવ ભાવાત્ તથા-ઉત્પત્તેઃ । સતો
09925 હિ ભવતસ્ તાદૃશસ્ય એવ ભાવાત્ । ન અવશ્યં સતઃ કુતશ્ચિદ્
09926 ભાવ ઇતિ ચેત્ । આકસ્મિકી તર્હિ સત્તા ઇતિ । ન ઇયં કસ્યચિત્ કદાચિત્
09927 ક્વચિત્ વિરમેત્ । તદ્ હિ કિંચિદ્ ઉપલીયેત ન વા યસ્ય યત્ર કિંચિત્
09928 પ્રતિબદ્ધમ્ અપ્રતિબદ્ધં વા । સા ઇયં સત્તા અપ્રતિબન્ધિની ચેત્ ।
10001 નિયમવતી ન સ્યાત્ । તસ્માન્ ન ઇયમ્ આકસ્મિકી ક્વચિત્ । કથં
10002 તર્હિ ઇદાનીમ્ અહેતુકો વિનાશ ઉક્તઃ । જાતસ્ય તદ્-ભાવે અન્ય-અનપેક્ષણાત્ ।
10003 ઉક્તં ચ અત્ર ન વિનાશો નામ અન્ય એવ કશ્ચિદ્ ભાવાત્ સ્વભાવ
10004 એવ હિ નાશઃ સ એવ હ્ય્ એક-ક્ષણ-સ્થાયી જાત ઇતિ । તમ્ અસ્ય
10005 મન્દાઃ સ્વભાવમ્ ઊર્ધ્વં વ્યવસ્યન્તિ ન પ્રાક્ દર્શને અપિ
10006 પાટવ-અભાવાદ્ ઇતિ તદ્-વશેન પશ્ચાદ્ વ્યવસ્થાપ્યતે વિકાર-દર્શનેન
10007 ઇવ વિષમ્ અજ્ઞૈઃ । તદ્ અયં સત્તા-વ્યતિરેકેણ ન અન્યત્ કિંચિદ્
10008 વિનાશો અપેક્ષત ઇતિ તદ્-વ્યાપી । કથં પુનર્ એતદ્ ગમ્યતે
10009 નિરપેક્ષો વિનાશ ઇતિ ।
10010 અસામર્થ્યાચ્ ચ તદ્-હેતોર્ ।
10011 અભાવ-કારિણઃ ક્રિયા-પ્રતિષેધાચ્ ચ ઇતિ ચ-શબ્દાત્ । કથમ્ અસામર્થ્યમ્ ।
10012 સિદ્ધે હિ ભાવે કારકો ન તં કરોતિ । ન અપ્ય્ અન્ય-ક્રિયાયાં
10013 તસ્ય કિંચિદ્ ઇતિ । તદ્-અતદ્-રૂપ-અકરણાચ્ ચ અકિંચિત્કરો ન અપેક્ષ્યત
10014 ઇતિ । કથં ક્રિયા-પ્રતિષેધો વિનાશ ઇતિ હિ તે ભાવ-અભાવં મન્યન્તે ।
10015 તદ્ અયં વિનાશ-હેતુર્ અભાવં કરોતિ ઇતિ પ્રાપ્તમ્ । તત્ર
10016 યદ્ય્ અભાવો નામ કશ્ચિત્ કાર્યઃ સ્યાત્ સ્વભાવઃ સ એવ ભાવ ઇતિ
10017 ન અભાવઃ સ્યાત્ । તસ્માદ્ અભાવં કરોતિ ઇતિ ભાવં ન કરોતિ ઇતિ
10018 ક્રિયા-પ્રતિષેધો અસ્ય કૃતઃ સ્યાત્ । તથા અપ્ય્ અયમ્ અકિંચિત્કરઃ
10019 કિમ્ ઇતિ અપેક્ષ્યત ઇતિ સિદ્ધા વિનાશં પ્રત્ય્ અનપેક્ષયા ભાવસ્ય ।
10020 તસ્માત્
10021 ભવત્ય્ એષ સ્વભાવતઃ ।
10022 યત્ર નામ ભવત્ય્ અસ્માદ્ અન્યત્ર અપિ સ્વભાવતઃ

10023 સો અયં ક્વચિદ્ ભવન્ દૃષ્ટો અનપેક્ષત્વાત્ સ્વભાવત એવ ભવતિ ।
10024 તથા અન્યત્ર અપિ સ્વભાવ-ભાવી વિશેષ-અભાવાદ્ ઇતિ ।
10025 યા કાચિદ્ ભાવ-વિષયા દ્વિધા એવ અનુમિતિસ્ તતઃ ।
10026 સ્વ-સાધ્યે કાર્ય-ભાવાભ્યાં સમ્બન્ધ-નિયમાત્ તયોઃ

10028 તસ્માત્ દ્વિપ્રકારા એવ વસ્તુ-વિષય-અનુમિતિઃ કાર્ય-લિઙ્ગા સ્વભાવ-
10101 લિઙ્ગા ચ । યથાસ્વં વ્યાપિનિ સાધ્યે તયોર્ એવ પ્રતિબન્ધાત્ લિઙ્ગયોર્
10102 લિઙ્ગિનિ । યથોક્તં પ્રાક્ ।
10103 પ્રવૃત્તેર્ બુદ્ધિ-પૂર્વત્વાત્ તદ્-ભાવ-અનુપલમ્ભને ।
10104 પ્રવર્તિતવ્યં ન ઇત્ય્ ઉક્ત-અનુપલબ્ધેઃ પ્રમાણતા

10105 તૃતીયસ્ તુ હેતુર્ અનુપલબ્ધિર્ અવિશેષેણ ક્વચિદ્ અર્થે ગમક ઇત્ય્
10106 ઉચ્યતે । સન્-નિશ્ચય-શબ્દ-વ્યવહાર-પ્રતિષેધે હિ સર્વા એવ અનુપલબ્ધિર્
10107 લિઙ્ગમ્ । સન્-નિશ્ચયાદ્ હિ શબ્દ-વ્યવહારાઃ પ્રવર્તન્તે ।
10108 તે પ્રવૃત્તિર્ ઇત્ય્ ઉક્તાઃ । તથા હ્ય્ અનુપલબ્ધિર્ એવ અસત્ત્વમ્
10109 ઇત્ય્ ઉક્તમ્ પ્રાક્ । તચ્ ચ પ્રતિપત્તૃ-વશાન્ ન વસ્તુ-વશાત્ । તાવદ્ હિ
10110 સ ભાવો અસ્ય ન અસ્તિ યાવદ્ અત્ર અપ્રતિપત્તિઃ । સતા અપિ તે ન તદ્-અર્થ-અકરણાત્ ।
10111 વસ્તુતસ્ ત્વ્ અનુપલભ્યમાનો ન સન્ ન અસન્ । સતામ્
10112 અપિ સ્વભાવ-આદિ-વિપ્રકર્ષાત્ કદાચિદ્ અનુપલમ્ભાત્ તસ્ય અસત્સ્વ્ અપિ
10113 તુલ્યત્વાત્ । તદ્ એતત્ પ્રતિપત્તુઃ પ્રમાણ-અભાવાન્ નિવૃત્તં સત્ત્વમ્
10114 અનુપલબ્ધિ-લક્ષણં સ્વ-નિમિત્તાન્ શબ્દ-વ્યવહારાન્ નિવર્તયતિ ।
10115 તેન યા અપિ ઇયમ્ અનુપલબ્ધિર્ ઉપલબ્ધિ-લક્ષણ-પ્રાપ્તાનાં
10116 વસ્તુતો અપ્ય્ અસત્ત્વ-રૂપા અપ્રવૃત્તિ-યોગ્યત્વાત્ । તસ્યા અપ્ય્ એતત્ તુલ્યં
10117 પ્રામાણ્યમ્ અત્ર વિષયે । અસન્-નિશ્ચય-ફલા અપિ સા । અસત્તાયામ્ અપિ ઇયં
10118 પ્રમાણમ્ એવ । ન હ્ય્ અસ્તિ સમ્ભવો યદ્ ઉપલબ્ધિ-યોગ્યઃ
10119 સકલેષ્વ્ અન્યેષુ કારણેષુ સન્ ન ઉપલભ્યેત । ન પુનઃ પૂર્વા
10120 અસત્તા-સાધાની । યસ્માત્
10121 શાસ્ત્ર-અધિકાર-અસમ્બદ્ધા બહવો અર્થા અતીન્દ્રિયાઃ ।
10122 અલિઙ્ગાશ્ ચ કથં તેષામ્ અભાવો અનુપલબ્ધિતઃ

10123 સો અયમ્ અસત્તાં સાધયન્ન્ અનુપલબ્ધિ-માત્રેણ સર્વ-અર્થાનાં
10201 પ્રમાણ-ત્રય-નિવૃત્ત્યા સાધયેત્ । તત્ર ન શાસ્ત્ર-નિવૃત્તિર્ અભાવ-સાધની ।
10202 તસ્ય ક્વચિદ્ અનધિકારે અપ્રવૃત્તેઃ । શાસ્ત્રં હિ પ્રવર્તમાનં
10203 કંચિત્ પુરુષ-અર્થ-સાધનમ્ ઉપાયમ્ આશ્રિત્ય પ્રવર્તતે ।
10204 અન્યથા અબદ્ધ-પ્રલાપસ્ય અપ્રામાણ્યાત્ । તત્ર ચ પ્રકરણે
10205 બહવો અર્થા ન અવશ્યં નિર્દેશ્યાઃ । યથા પ્રત્યાત્મ-નિયતાઃ
10206 કાશ્ચન પુરુષાણાં ચેતો-વૃત્તયો અનિયત-નિમિત્ત-ભાવિન્યઃ દેશ-
10207 કાલ-વ્યવહિતા વા પ્રકરણ-અનુપયોગિનો દ્રવ્ય-વિશેષા ન તાન્
10208 શાસ્ત્રં વિષયીકરોતિ । ન ચ તથા વિપ્રકૃષ્ટેષુ સ્વ-સામર્થ્ય-ઉપધાનાવ્
10209 જ્ઞાન-ઉત્પાદન-શક્તિર્ અસ્તિ । ન ચ અવશ્યમ્ એષાં કાર્ય-ઉપલમ્ભો
10210 યેન અનુમીયેરન્ । ન ચ તે પ્રમાણ-ત્રય-નિવૃત્તાવ્ અપિ
10211 ન સન્તિ ઇતિ શક્યન્તે વ્યવસાતુમ્ । તસ્માન્ ન સર્વ-અનુપલબ્ધિઃ
10212 સાધની નિવૃત્તિ-નિશ્ચયસ્ય । તદ્ ઇયમ્ ।
10213 સદ્-અસન્-નિશ્ચય-ફલા ન ઇતિ સ્યાદ્ વા અપ્રમાણતા ।
10214 ન એવ વા ઇયમ્ અનુપલબ્ધિઃ પ્રમાણં વ્યવસાય-ફલત્વાત્ પ્રમાણાનામ્ ।
10215 ન હિ પ્રવૃત્તિ-નિષેધે અપિ ઇયં નિઃશઙ્ક-પરિચ્છેદં
10216 ચેતઃ કરોતિ । સંશયાદ્ અપિ ક્વચિલ્ લોકસ્ય પ્રવૃત્તેઃ । તથાત્વે
10217 તન્ નિરવદ્યં યદિ નિશ્ચય-પૂર્વં વ્યવહરેદ્ ઇતિ સા ઇયમ્ અપ્રવૃત્તિ-
10218 ફલા પ્રોક્તા ।
10219 પ્રમાણમ્ અપિ કાચિત્ સ્યાલ્ લિઙ્ગ-અતિશય-ભાવિની

10220 અત્ર ન સર્વ-અનુપલબ્ધિર્ અપ્રમાણમ્ । પ્રમાણમ્ અપિ કાચિલ્ લિઙ્ગ-
10221 વિશેષ-ભાવિની યથા-ઉદાહૃતા પ્રાક્ । યત્ પુનર્ ઉક્તમ્ અપ્રમાણમ્ અનુપલબ્ધિર્ ઇતિ
10223 સ્વભાવ-જ્ઞાપક-અજ્ઞાનસ્ય અયં ન્યાય ઉદાહૃતઃ ।
10301 યસ્ય કસ્યચિત્ સ્વભાવો ન ઉપલભ્યતે દેશ-આદિ-વિપ્રકર્ષાત્ ન
10302 સ તદ્-અનુપલમ્ભ-માત્રેણ અસન્ નામ યથોક્તં પ્રાક્ । યો અપિ
10303 જ્ઞાપકસ્ય લિઙ્ગસ્ય અભાવાદ્ અતીન્દ્રિયઃ પ્રતિક્ષિપ્યતે અર્થઃ સ્વભાવ-
10304 વિશેષો વા યથા ન અસ્તિ વિરક્તં ચેતો દેવતા-વિશેષો વા
10305 ન અસ્તિ દાન-હિંસા-વિરતિ-ચેતનાનામ્ અભ્યુદય-હેતુતા ઇતિ પ્રત્યક્ષે
10306 અપ્ય્ અર્થે ફલસ્ય આનન્તર્ય-અભાવાદ્ અતત્-ફલ-સાધર્મ્યાદ્ વિપર્યસ્તો
10307 અપવદેત અપિ ન તાવતા તદ્-અભાવ એવ વ્યવહિતાનામ્
10308 અપિ હેતોઃ ફલાનામ્ ઉત્પત્તિ-દર્શનાત્ મૂષિક-અલર્ક-વિષ-વિકાર-વત્ ।
10309 તદ્-ભાવે વિરોધ-અભાવાદ્ અત્ર અનુપલબ્ધિ-માત્રમ્ અપ્રમાણમ્ ।
10310 ભાવે કિં પ્રમાણમ્ ઇતિ ચેત્ । અત એવ સંશયો અસ્તુ ભવેદ્
10311 વા પ્રમાણમ્ ઇત્ય્ અપ્રતિક્ષેપઃ । તદ્ અત્ર કેષાંચિદ્ અર્થાનાં
10312 સ્વભાવાનાં વા દર્શન-પાટવ-અભાવાત્ કારણાનાં કાર્ય-ઉત્પાદન-
10313 નિયમ-અભાવાચ્ ચ ભવેજ્ જ્ઞાપક-અસિદ્ધિઃ । નેયતા તદ્-અભાવઃ ।
10314 પુનઃ પર્યાયેણ કેષાંચિદ્ અભિવ્યક્તેઃ ।
10315 કાર્યે તુ કારક-અજ્ઞાનમ્ અભાવસ્ય એવ સાધકમ્

10316 સ્વભાવ-અભાવે સાધ્યે તદ્-અનુપલમ્ભ એવ અપ્રમાણમ્ ઉચ્યતે ।
10317 કારક-અનુપલમ્ભસ્ તુ પ્રમાણમ્ એવ । ન હ્ય્ અસ્તિ સમ્ભવો યદ્
10318 અસતિ કારણે કાર્યં સ્યાત્ । નનુ કદાચિત્ કારણ-નાશે અપિ કાર્ય-સ્થિતિર્
10319 દૃષ્ટા । ન બ્રૂમઃ કારણ-સ્થિતિ-કાલ-ભાવી કાર્યમ્ ઇતિ । હેતુ-રહિતા
10320 તુ ભાવ-ઉત્પત્તિર્ ન અસ્તિ ઇત્ય્ ઉચ્યતે । ન ચ તથા સ્થાયી ભાવસ્ તદ્-ઉપાદાનઃ ।
10321 પારંપર્યેણ તુ સન્તાન-ઉપકારાત્ તત્-કાર્ય-વ્યપદેશઃ ।
10322 યદ્ય્ અસ્ય કથંચિદ્ અભાવઃ સિધ્યેત્ તત્-ફલં ન અસ્તિ ઇતિ નિશ્ચીયતે ।
10323 સ્વભાવ-અનુપલમ્ભશ્ ચ સ્વભાવે અર્થસ્ય લિઙ્ગિનિ ।
10324 સ્વભાવ-અભાવ એવ લિઙ્ગિનિ સ્વભાવ-અનુપલમ્ભો અપિ કશ્ચિત્ પ્રમાણમ્ એવ ।
10325 એવ યદ્ય્ અનુપલભ્યમાનો વ્યાપકઃ સ્વભાવો અસ્ય
10326 સિદ્ધિઃ સ્યાત્ । યથા વૃક્ષત્વં શિંશપાયાઃ ।
10327 તદ્-અભાવઃ પ્રતીયેત હેતુના યદિ કેનચિત્

10401 યદ્ય્ અસ્ય કારણસ્ય સ્વભાવસ્ય વ્યાપકસ્ય વા અભાવઃ કુતશ્ચિદ્
10402 ગમકાદ્ હેતોઃ સિધ્યેત્ । સો અયં અસન્ એવ સ્વ-કાર્યં
10403 વ્યાપ્યં વા નિવર્તયતિ । તદ્-અભાવ-અસિદ્ધૌ નિવર્ત્યે અપિ સંશયાત્ ।
10404 કથમ્ ઇદાનીં ભાવસ્ય સ્વયમ્ અનુપલબ્ધેર્ અભાવ-
10405 સિદ્ધિઃ ।
10406 દૃશ્યસ્ય દર્શન-અભાવ-કારણ-અસમ્ભવે સતિ ।
10407 ભાવસ્ય અનુપલબ્ધસ્ય ભાવ-અભાવઃ પ્રતીયતે

10408 ભાવો હિ યદિ ભવેદ્ યથાસ્વં ગ્રાહકેણ કરણેન ઉપલભ્ય
10409 એવ ભવેત્ । સ દર્શન-પ્રતિબન્ધિષુ વ્યવધાન-આદિષ્વ્ અસત્સુ ઉપલભ્ય
10410 એવ । અનુપલબ્ધસ્ ત્વ્ અસન્ન્ ઇતિ નિશ્ચીયતે । તાદૃશઃ સત
10411 ઉપલમ્ભ-અવ્યભિચારાત્ । અયમ્ એવ હેતુર્ હેતુ-વ્યાપકયોર્ અભાવે
10412 અપિ વેદિતવ્યઃ ।
10413 વિરુદ્ધસ્ય ચ ભાવસ્ય ભાવે તદ્-ભાવ-બાધનાત્ ।
10414 તદ્-વિરુદ્ધ-ઉપલબ્ધૌ સ્યાદ્ અસત્તાયા વિનિશ્ચયઃ

10415 યો હિ ભાવો યેન સહ ન અવતિષ્ઠતે તદ્-ઉપાદાનયોર્ અન્યોન્ય-વૈગુણ્ય-
10416 આશ્રયત્વેન આરમ્ભ-વિરોધાત્ તયોર્ વિરુદ્ધયોર્ એકસ્ય ભાવે
10417 અપ્ય્ અન્ય-અભાવ-ગતિર્ ભવતિ યથોક્તં પ્રાક્ । ઇદમ્ અનુપલબ્ધેર્
10418 ન પૃથગ્ વ્યવસ્થાપ્યતે । તત એવ વિરોધ-ગતેર્ વિરોધાચ્ ચ અભાવ-
10419 સાધનાત્ । ભવતુ નામ એવંવિધાયા અનુપલબ્ધેર્ અભાવ-
10420 ગતિઃ । સા પુનઃ કથમ્ અનુમાનમ્ । કથં ચ ન સ્યાત્ ।
10421 દૃષ્ટાન્ત-અનપેક્ષણાત્ । ન હ્ય્ અસ્યાં કશ્ચિદ્ દૃષ્ટાન્તો અસ્તિ । કિં
10422 ન નિરુપાખ્યં વ્યોમકુસુમ-આદિ દૃષ્ટાન્તઃ । તદ્ અસત્ કથમ્
10423 અવગન્તવ્યં યેન એવં સ્યાત્ । અનુપલબ્ધેર્ એવ ઇતિ ચેત્ । તત્ર
10424 કથમ્ અદૃષ્ટાન્તિકા અસત્તા-સિદ્ધિઃ સદૃષ્ટાન્તત્વે વા અનવસ્થા-પ્રસઙ્ગઃ ।
10425 તથા ચ અપ્રતિપત્તિઃ । તસ્માન્ નિરુપાખ્ય-અભાવ-સિદ્ધિ-વદ્
10426 અન્યત્ર અપિ દૃષ્ટાન્ત-અનપેક્ષણાદ્ અનનુમાનમ્ । શૃણ્વન્ન્ અપિ દેવાનાંપ્રિયો
10427 ન અવધારણ-પટુઃ । નિમિત્તં હ્ય્ અસચ્-શબ્દ-વ્યવહારાણામ્
10428 ઉપલભ્ય-અનુપલબ્ધિઃ । સા સ્વ-સંનિધાનાત્ સ્વ-નિમિત્તાન્
10429 એતાન્ સાધયતિ ઇતિ સ્વ-નિમિત્ત-સામગ્રી-યોગ્ય-સંનિધાનઃ સર્વો અત્ર
10501 દૃષ્ટાન્તઃ । અસત્તા પુનર્ અત્ર અનુપલબ્ધિર્ એવ । અત એવ ઇયં કારણાત્
10502 કાર્ય-અનુમાન-લક્ષણત્વાત્ । સ્વભાવ-હેતાવ્ અન્તર્ભવતિ ઇતિ વક્ષ્યામઃ ।
10503 સચ્-શબ્દ-વ્યવહાર-પ્રતિષેધે અપિ પ્રમાણ-નિવૃત્ત્યા
10504 નિમિત્ત-વૈકલ્ય-અભાવિનો અઙ્કુર-આદયો દૃષ્ટાન્તઃ ન કેવલં નિરુપાખ્યમ્ ।
10505 નિરુપાખ્યે અપિ ઇયમ્ એવ પ્રવૃત્તિર્ નિષિધ્યતે । અનુપલબ્ધિ-
10506 લક્ષણા અસત્તા સિદ્ધા એવ । સો અયં મૂઢો નિમિત્તં તદ્-અભાવં
10507 વા અભ્યુપગમ્ય પ્રવૃત્તિ-નિવૃત્તી વિલોમયન્ યથા અભ્યુપગમં
10508 પ્રતિપાદ્યતે નિરુપાખ્ય-વદ્ અન્ય-વદ્ વા ઇતિ । સ એવ તાવદ્
10509 ઉપલબ્ધ્ય્-અભાવઃ કથં સિદ્ધ ઇતિ ચેત્ । એતદ્ ઉત્તરત્ર વક્ષ્યામઃ ।
10510 અન્યત્ર અપ્ય્ અનુમાને સાધ્ય-ધર્મેણ વ્યાપ્તં સાધનમ્
10511 ઇચ્છન્ કિમ્ ઇતિ દૃષ્ટાન્તેન પ્રત્યાય્યો વ્યાપ્ય-નિર્દેશાદ્ એવ
10512 વ્યાપ્નુવતઃ સિદ્ધેઃ । નિશ્ચિત-અર્થસ્ય અપિ સ્મૃત્ય્-અર્થો દૃષ્ટાન્ત ઇતિ
10513 ચેત્ । તદ્ ઇતરત્ર અપિ સમાનં । સો અયમ્ અન્યત્ર અનુપલમ્ભ-માત્રાદ્
10514 અસદ્-વ્યવહારં પ્રતિપદ્યમાનો અપિ ઇહ વ્યામૂઢ ઇતિ
10515 સ્માર્યતે । અથ યદ્ ઇદં ન સન્તિ પ્રધાન-આદયો અનુપલબ્ધેર્
10516 ઇતિ । તત્ર કથમ્ અસદ્-વ્યવહાર-વિધિઃ સદ્-વ્યવહાર-નિષેધો
10517 વા । કથં ચ ન સ્યાત્ । તદ્-અર્થ-પ્રતિષેધે ધર્મિ-વાચિનો અપ્રયોગાદ્
10518 અભિધાનસ્ય નિર્વિષયસ્ય ચ પ્રતિષેધસ્ય અયોગાત્ । ન એષ
10519 દોષઃ । યસ્માત્ ।
10520 અનાદિ-વાસના-ઉદ્ભૂત-વિકલ્પ-પરિનિષ્ઠિતઃ ।
10521 શબ્દ-અર્થસ્ ત્રિવિધો ધર્મો ભાવ-અભાવ-ઉભય-આશ્રયઃ

10522 તસ્મિન્ ભાવ-અનુપાદાને સાધ્યે અસ્ય અનુપલમ્ભનમ્ ।
10523 તથા હેતુર્ ન તસ્ય એવ અભાવઃ શબ્દ-પ્રયોગતઃ

10524 નિવેદિતમ્ એતત્ યથા ન એતે શબ્દાઃ સ્વલક્ષણ-વિષયા અનાદિ-
10525 વાસના-પ્રભવ-વિકલ્પ-પ્રતિભાસિનમ્ અર્થં વિષયત્વેન આત્મસાત્
10526 કુર્વન્તિ વક્તુઃ શ્રોતુસ્ ચ તદ્-વિકલ્પ-ભાજો યથાપ્રતિભાસિ-
10527 વસ્તુ-પ્રતિપાદન-સમીહ-અપ્રયોગાત્ તદ્-આકાર-વિકલ્પ-જનનાચ્ ચ ।
10601 ન ચ ઉપાદાન-કાર્ય-પ્રત્યય-અપ્રતિભાસિ રૂપં શક્યં તદ્-વિષયત્વેન
10602 અધ્યવસાતુમ્ । સ તુ વિકલ્પઃ સદ્-અસદ્-ઉભય-પ્રત્યય-આહિત-
10603 વાસના-પ્રભવ ઇતિ તત્-પ્રતિભાસ્ય્-આકાર-અધ્યવસાય-વશેન
10604 ચ ભાવ-અભાવ-ઉભય-ધર્મ ઇત્ય્ ઉચ્યતે । તદ્ અત્ર ધર્મિણિ વ્યવસ્થિતાઃ
10605 સદસત્ત્વં ચિન્તયન્તિ કિમ્ અયં પ્રધાન-શબ્દ-પ્રતિભાસ્ય્
10606 અર્થો ભાવ-ઉપાદાનો ન વા ઇતિ । તસ્ય ભાવ-અનુપાદાનત્વે
10607 સાધ્યે સ એવ પ્રત્યાત્મ-વેદ્યત્વાદ્ અપ્રતિક્ષેપ-અર્હો અર્થો ધર્મી ।
10608 ન ચ સ એવ અર્થઃ સ્વલક્ષણમ્ ઇતિ શક્યં વક્તુમ્ । અસમ્પ્રાપ્ત-નિરુદ્ધયોર્
10609 અપ્ય્ અર્થયોસ્ તસ્ય અનપાયાત્ । વસ્તુ-વિપરીત-આકાર-નિવેશિષ્વ્
10610 અપિ તીર્થ-અનન્તરીય-પ્રત્યયેષુ ભાવાત્ ।
10611 પરમાર્થ-એક-તાનત્વે શબ્દાનામ્ અનિબન્ધના ।
10612 ન સ્યાત્ પ્રવૃત્તિર્ અર્થેષુ દર્શન-અન્તર-ભેદિષુ

10613 અતીત-અજાતયોર્ વા અપિ ન ચ સ્યાદ્ અનૃત-અર્થતા ।
10614 વાચઃ કસ્યાશ્ચિદ્ ઇત્ય્ એષા બૌદ્ધ-અર્થ-વિષયા મતા

10615 ઇતિ સંગ્રહશ્લોકૌ । તસ્ય ચ યથા સમીહિત-રૂપ-અનુપાદાનત્વે
10616 સાધ્યે તથા અનુપલમ્ભો અસ્ય ધર્મો અસ્તિ ઇતિ ન સાધન-ધર્મ-અસિદ્ધિઃ ।
10617 ન પુનર્ અત્ર અયમ્ એવ શબ્દ-વિકલ્પ-પ્રતિભાસ્ય્ અર્થો અપહ્નૂયતે ।
10618 તસ્ય બુદ્ધાવ્ ઉપસ્થાપનાય શબ્દ-પ્રયોગાત્ । તદ્-અભાવે
10619 તદ્-અયોગાત્ । અપિ ચ ।
10620 શબ્દ-અર્થ-અપહ્નવે સાધ્યે ધર્મ-આધાર-નિરાકૃતેઃ ।
10621 ન સાધ્યઃ સમુદાયઃ સ્યાત્ સિદ્ધો ધર્મશ્ ચ કેવલઃ

10623 યદિ હિ શબ્દ-અર્થ એવ અપોહ્યેત પ્રધાન-શબ્દ-વાચ્યસ્ય ધર્મિણ
10624 એવ નિરાકરણાન્ નિરાધારઃ સાધ્ય-ધર્મઃ સ્યાત્ । તદ્ અયમ્
10625 આધાર-વ્યવચ્છેદ-અનપેક્ષો ન વિવાદ-આશ્રય ઇતિ ન ઉપન્યસનીય
10626 એવ સ્યાત્ । કિં ચ ।
10627 સદ્-અસત્-પક્ષ-ભેદેન શબ્દ-અર્થ-અનપવાદિભિઃ ।
10628 વસ્ત્વ્ એવ ચિન્ત્યતે હ્ય્ અત્ર પ્રતિબદ્ધઃ ફલ-ઉદયઃ

10629 અર્થક્રિયાસમર્થસ્ય વિચારૈઃ કિં તદ્-અર્થિનામ્ ।
10630 ષણ્ઢસ્ય રૂપ-વૈરૂપ્યે કામિન્યાઃ કિં પરીક્ષયા

10701 ન હિ શબ્દ-અર્થો અસન્ સન્ વા કંચિત્ પુરુષ-અર્થમ્ ઉપરુણદ્ધિ
10702 સમાદધાતિ વા । યથા અભિનિવેશમ્ અતત્ત્વાત્ । યથા અતત્ત્વં ચ અસમીહિતત્વાત્ ।
10703 તદ્ અયં પ્રવર્તમાનઃ સર્વદા સદ્-અસચ્-ચિન્તાયામ્
10704 અવધીરિત-વિકલ્પ-પ્રતિભાસો વસ્ત્વ્ એવ અધિષ્ઠાનીકરોતિ યત્ર અયં
10705 પુરુષ-અર્થઃ પ્રતિબદ્ધો યથા અગ્નૌ શીત-પ્રતીકાર-આદિઃ । ન હ્ય્
10706 અત્ર શબ્દ-અર્થઃ સમર્થસ્ તદ્-અનુભવ-આપ્તાવ્ અપિ તદ્-અભાવાત્ ।
10707 તદ્ અયમ્ અર્થક્રિયા-અર્થી તદ્-અસમર્થં પ્રતિ દત્તા-અનુયોગો ભવિતું
10708 ન યુક્તઃ । ન હિ વૃષસ્યન્તી ષણ્ઢસ્ય રૂપ-વૈરૂપ્ય-પરીક્ષાયામ્
10709 અવધત્તે । યત્ પુનર્ એતદ્ ઉક્તં કલ્પિતસ્ય અનુપલબ્ધિર્
10710 ધર્મ ઇતિ તસ્ય કો અર્થઃ ।
10711 શબ્દ-અર્થઃ કલ્પના-જ્ઞાન-વિષયત્વેન કલ્પિતઃ ।
10712 ધર્મો વસ્ત્વ્-આશ્રય-અસિદ્ધિર્ અસ્ય ઉક્તો ન્યાયવાદિના

10713 કલ્પના-વિષયત્વાચ્ શબ્દ-અર્થ એવ કલ્પિતઃ । તસ્ય વસ્ત્વ્ -આશ્રય-અનુપલમ્ભો
10714 ધર્મ ઇત્ય્ અભિપ્રાયઃ । યદ્ ઉક્તમ્ ન પ્રમાણ-
10715 ત્રય-નિવૃત્તાવ્ અપિ ભાવ-અભાવ-સિદ્ધિર્ ઇતિ । તન્ મા ભૂદ્ અન્ય-પ્રમાણ-
10716 અનિવૃત્તૌ નિવૃત્તિઃ । તયોર્ અસકલ-વિષયત્વાદ્ આગમઃ પુનર્
10717 ન કિંચિન્ ન વ્યાપ્નોતિ । તન્-નિવૃત્તિઃ કથં ન ગમિકા ઇતિ । ઉક્તમ્
10718 અત્ર ન આગમેષુ સર્વ-અર્થા ઉપનિબધ્યન્તે અપ્રકરણ-આપન્નત્વાદ્
10719 ઇતિ । અપિ ચ ।
10720 નાન્તરીયકતા અભાવાચ્ શબ્દાનાં વસ્તુભિઃ સહ ।
10721 ન અર્થ-સિદ્ધિસ્ તતસ્ તે હિ વક્તૃ-અભિપ્રાય-સૂચકાઃ

10722 ન હિ શબ્દા યથાભાવં વર્તન્તે યતસ્ તેભ્યો અર્થ-પ્રકૃતિર્
10723 નિશ્ચીયેત । તે હિ વક્તુર્ વિવક્ષા-વૃત્તય ઇતિ તન્-નાન્તરીયકાસ્
10724 તામ્ એવ ગમયેયુઃ । ન ચ પુરુષ-ઇચ્છાઃ સર્વા યથાર્થ-ભાવિન્યઃ ।
10725 ન ચ તદ્-અપ્રતિબદ્ધ-સ્વભાવો ભાવો અન્યં ગમયતિ ।
10801 યત્ તર્હિ ઇદમ્ આપ્ત-વાદ-અવિસંવાદ-સામાન્યાદ્ અનુમાનતા ઇત્ય્ આગમસ્ય
10802 પ્રામાણ્યમ્ અનુમાનત્વમ્ ઉક્તમ્ તત્ કથં । ન અયં પુરુષો અનાશ્રિત્ય આગમ-
10803 આસિતું સમર્થઃ । અત્યક્ષ-ફલાનાં કેષાંચિત્
10804 પ્રવૃત્તિ-નિવૃત્ત્યોર્ મહા-અનુશંસા-પાપ-શ્રવણાત્ તદ્-ભાવે વિરોધ-
10805 અદર્શનાચ્ ચ । તત્ સતિ પ્રવર્તિતવ્યે વરમ્ એવં પ્રવૃત્ત
10806 ઇતિ પરીક્ષયા પ્રામાણ્યમ્ આહ । તચ્ ચ ।
10807 સમ્બદ્ધ-અનુગુણ-ઉપાયં પુરુષ-અર્થ-અભિધાયકમ્ ।
10808 પરીક્ષા-અધિકૃતં વાક્યમ્ અતો અનધિકૃતં પરમ્

10809 સમ્બદ્ધો વાક્યાનામ્ એક-અર્થ-ઉપસંહાર-ઉપકારઃ । ન દશ-દાડિમ-આદિ-
10810 વાક્યાનામ્ ઇવ અનુપસંહાર એવ । અન્યથા વક્તુર્ વૈગુણ્યમ્
10811 ઉદ્ભાવયેત્ । અશક્ય-ઉપાય-ફલાનિ ચ શાસ્ત્રાણિ ફલ-અર્થી ન આદ્રિયેત
10812 વિચારયિતુમ્ અપુરુષ-અર્થ-ફલાનિ ચ । વિષ-શમનાય તક્ષક-
10813 ફણ-રત્ન-અલંકાર-ઉપદેશ-વત્ કાક-દન્ત-પરીક્ષા-વચ્ ચ । તદ્ વિપર્યયેણ
10814 ઉપસંહાર-વત્ શક્ય-ઉપાયં પુરુષ-અર્થ-અભિધાયિ ચ
10815 શાસ્ત્રં પરીક્ષ્યેત અન્યત્ર અવધાનસ્ય એવ અયુક્તત્વાત્ । તદ્ યદિ ન
10816 પરીક્ષાયાં વિસંવાદ-ભાક્ પ્રવર્તમાનઃ શોભેત । કઃ પુનર્
10817 અસ્ય અવિસંવાદઃ ।
10818 પ્રત્યક્ષેણ અનુમાનેન દ્વિવિધેન અપ્ય્ અબાધકમ્ ।
10819 દૃષ્ટ-અદૃષ્ટ-અર્થયોર્ અસ્ય અવિસંવાદસ્ તદ્-અર્થયોઃ

10820 પ્રત્યક્ષેણ અબાધનં પ્રત્યક્ષ-અભિમતાનામ્ અર્થાનાં તથાભાવઃ
10821 યથા નીલ-આદિ-સુખ-દુઃખ-નિમિત્ત-ઉપલક્ષણ-રાગ-આદિ-બુદ્ધીનામ્ ।
10822 અતથા-અભિમતાનાં ચ અપ્રત્યક્ષતા યથા શબ્દ-આદિ-રૂપ-
10823 સંનિવેશિનાં સુખ-આદીનાં દ્રવ્ય-કર્મ-સામાન્ય-સંયોગ-આદીનાં
10824 ચ । તથા અનાગમ-અપેક્ષ-અનુમાન-વિષય-અભિમતાનાં તથાભાવઃ
10825 યથા ચતૂર્ણામ્ આર્યસત્યાનામ્ । અનનુમેયાનાં તથાભાવો
10901 યથા આત્મ-આદીનામ્ । આગમ-અપેક્ષ-અનુમાને અપિ યથા રાગ-આદિ-
10902 રૂપં તત્-પ્રભવં ચ અધર્મમ્ અભ્યુપગમ્ય તત્-પ્રહાણાય
10903 સ્નાન-અગ્નિહોત્ર-આદેર્ અનુપદેશઃ । સ ઇયં શક્ય-પરિચ્છેદ-અશેષ-વિષય-
10904 વિશુદ્ધિર્ અવિસંવાદઃ ।
10905 આપ્ત-વાદ-અવિસંવાદ-સામાન્યાદ્ અનુમાનતા ।
10906 બુદ્ધેર્ અગત્યા અભિહિતા પરોક્ષે અપ્ય્ અસ્ય ગોચરે

10907 તસ્ય ચ અસ્ય એવંભૂતસ્ય આપ્ત-ભૂતસ્ય અવિસંવાદ-સામાન્યાદ્ અદૃષ્ટ-
10908 વ્યભિચારસ્ય પ્રત્યક્ષ-અનુમાન-આગમ્યે અપ્ય્ અર્થે પ્રતિપત્તેસ્
10909 તદ્-આશ્રયત્વાત્ તદ્-અન્ય-પ્રતિપત્તિ-વદ્ અવિસંવાદો અનુમીયતે ।
10910 તતઃ શબ્દ-પ્રભવા અપિ સતી ન શાબ્દ-વદ્ અભિપ્રાયં નિવેદયત્ય્
10911 એવ ઇત્ય્ અર્થ-અવિસંવાદાદ્ અનુમાનમ્ અપિ । અથવા અન્યથા આપ્ત-વાદસ્ય
10912 અવિસંવાદાદ્ અનુમાનત્વમ્ ઉચ્યતે ।
10913 હેય-ઉપાદેય-તત્ત્વસ્ય સ ઉપાયસ્ય પ્રસિદ્ધિતઃ ।
10914 પ્રધાન-અર્થ-અવિસંવાદાદ્ અનુમાનં પરત્ર વા

10915 હેય-ઉપાદેય-તદ્-ઉપાયાનાં તદ્-ઉપદિષ્ટાનામ્ અવૈપરીત્યમ્ અવિસંવાદઃ ।
10916 યથા ચતૂર્ણામ્ આર્યસત્યાનાં વક્ષ્યમાણનીત્યા । તસ્ય અસ્ય
10917 પુરુષ-અર્થ-ઉપયોગિનો અભિયોગ-અર્થસ્ય અવિસંવાદાદ્ વિષય-અન્તરે
10918 અપિ તથાત્વ-ઉપગમો ન વિપ્રલમ્ભાય અનુપરોધાત્ નિષ્પ્રયોજન-
10919 વિતથ-અભિધાન-વૈફલ્યાચ્ ચ વક્તુઃ । તદ્ એતદ્ અગત્યા ઉભયથા
10920 અપ્ય્ અનુમાનત્વમ્ આગમસ્ય ઉપવર્ણિતમ્ । વરમ્ આગમાત્
10921 પ્રવૃત્તાવ્ એવં પ્રવૃત્તિર્ ઇતિ । ન ખલ્વ્ એવમ્ અનુમાનમ્ અનપાયમ્
10922 અનાન્તરીયકત્વાદ્ અર્થેષુ શબ્દાનામ્ ઇતિ નિવેદિતમ્ એતત્ ।
10923 પુરુષ-અતિશય-અપેક્ષં યથાર્થમ્ અપરે વિદુઃ ।
10924 યથાર્થ-દર્શન-આદિ-ગુણ-યુક્તઃ પુરુષ આપ્તસ્ તત્-પ્રણયનમ્ અવિસંવાદ
11001 ઇત્ય્ અન્યે ।
11002 ઇષ્ટો અયમ્ અર્થઃ શક્યેત જ્ઞાતું સો અતિશયો યદિ

11003 સર્વે એવ આગમમ્ અનાગમં વા પ્રવૃત્તિ-કામો અન્વેષતે પ્રેક્ષા-
11004 પૂર્વ-કારી ન વ્યસનેન । અપિ નામ અનુષ્ઠેયમ્ અતો જ્ઞાત્વા પ્રવૃત્તો
11005 અર્થવાન્ સ્યામ્ ઇતિ । સ શક્ય-દર્શન-અવિસંવાદ-પ્રત્યયેન અન્યત્ર અપિ
11006 પ્રવર્તતે । એવંપ્રાયત્વાલ્ લોક-વ્યવહારસ્ય । પુરુષ-પરીક્ષયા
11007 તુ પ્રવૃત્તાવ્ અપ્રવૃત્તિર્ એવ । તસ્ય તથાભૂતસ્ય જ્ઞાતુમ્
11008 અશક્યત્વાત્ ન અનિષ્ટેઃ । તાદૃશામ્ અવિતથ-અભિધાનાત્ । તથા હિ ।
11009 અયમ્ એવં ન વા ઇત્ય્ અન્ય-દોષ-અનિર્દોષતા અપિ વા ।
11010 દુર્લભત્વાત્ પ્રમાણાનાં દુર્બોધા ઇત્ય્ અપરે વિદુઃ

11011 ચૈતસ્યેભ્યો હિ ગુણ-દોષેભ્યઃ પુરુષાઃ સમ્યઙ્-મિથ્યા-પ્રવૃત્તઃ
11012 તે ચ અતીન્દ્રિયાઃ સ્વ-પ્રભવ-કાય-વાગ્-વ્યવહાર-અનુમેયાઃ
11013 સ્યુઃ । વ્યવહારાશ્ ચ પ્રાયશો બુદ્ધિ-પૂર્વમ્ અન્યથા અપિ કર્તું
11014 શક્યન્તે પુરુષ-ઇચ્છા-વૃત્તિત્વાત્ તેષાં ચ ચિત્ર-અભિસન્ધિત્વાત્ ।
11015 તદ્ અયં લિઙ્ગ-સંકરાત્ કથમ્ અનિશ્ચિન્વન્ પ્રતિપદ્યેત । અથ
11016 કિં ન એવ સ તાદૃશઃ પુરુષો અસ્તિ યો નિર્દોષઃ ।
11017 સર્વેષાં સવિપક્ષત્વાન્ નિર્હ્રાસ-અતિશય-શ્રિતામ્ ।
11018 સ આત્મીભાવાત્ તદ્-અભ્યાસાદ્ ધીયેરન્ આશ્રવાઃ ક્વચિત્

11019 સ તુ પ્રહીણ-આશ્રવો દુર્જ્ઞાનઃ । દોષા હિ નિર્હ્રાસ-અતિશય-ધર્મણો
11020 વિપક્ષ-અભિભવ-ઉત્કર્ષ-અપકર્ષં સાધયન્તિ જ્વાલા-આદિ-વત્ । તે હિ
11021 વિકલ્પ-પ્રભવાઃ સત્ય્ અપ્ય્ ઉપાદાને કસ્યચિન્ મનો-ગુણસ્ય અભ્યાસાદ્
11022 અપકર્ષિણઃ । તત્-પાટવે નિરન્વય-વિનાશ-ધર્માણઃ
11023 સ્યુઃ । જ્વાલા-આદિ-વદ્ એવ । તેન સ્યાદ્ અપિ નિર્દોષઃ । કથં નિર્દોષો
11024 નામ । યાવતા દોષ-વિપક્ષ-સાત્મત્વે અપિ દોષ-સાત્મનો વિપક્ષ-ઉત્પત્તિ-વદ્
11025 યથા-પ્રત્યયં દોષ-ઉત્પત્તિર્ અપિ । ન અયં દોષઃ । યસ્માત્ ।
11027 નિરુપદ્રવ-ભૂત-અર્થ-સ્વભાવસ્ય વિપર્યયૈઃ॥
11028 ન બાધા યત્નવત્ત્વે અપિ બુદ્ધેસ્ તત્-પક્ષ-પાતતઃ ॥221 ।
11101 ન હિ સ્વભાવો અયત્નેન વિનિવર્તયિતું શક્યઃ । શ્રોત્રિય-
11102 કાપાલિક-ઘૃણા-વત્ । યત્નશ્ ચ પ્રાપ્ય-નિવર્ત્યયોઃ સ્વભાવયોર્
11103 ગુણ-દોષ-દર્શનેન ક્રિયેત । તચ્ ચ વિપક્ષ-સાત્મનઃ પુરુષસ્ય
11104 દોષેષુ ન સમ્ભવતિ । તસ્ય નિરુપદ્રવત્વાત્ । અશેષ-દોષ-હાનેઃ
11105 પર્યવસ્થાન-જન્મ-પ્રતિબદ્ધ-દુઃખ-વિવેકાત્ પ્રશમ-સુખ-
11106 રસસ્ય અનુદ્વેજનાચ્ ચ । અભૂત-અર્થં ખલ્વ્ અપ્ય્ ઉપાદાન- બલ-ભાવિ-
11107 સન્તાનસ્ય વિપર્યય-ઉપાદાનાન્ ન સ્યાત્ । ન તુ ભૂત-અર્થમ્ વસ્તુ-
11108 બલ-ઉત્પત્તેઃ । અભૂત-અર્થાશ્ ચ દોષા ન પ્રતિપક્ષ-સાત્મ્ય-બાધિનઃ ।
11109 તસ્માન્ ન પુનર્ દોષ-ઉત્પત્તિઃ । યત્ને અપિ બુદ્ધેર્ ગુણ-પક્ષ-
11110 પાતેન પ્રતિપક્ષ એવ યત્ન-આધાનાત્ પરીક્ષાવતો વિશેષેણ અદુષ્ટ-
11111 આત્મનઃ । કઃ પુનર્ એષાં દોષાણાં પ્રભવો યત્-પ્રતિપક્ષ-
11112 અભ્યાસાત્ પ્રહીયન્તે ।
11113 સર્વાસાં દોષ-જાતીનાં જાતિઃ સત્કાયદર્શનાત્॥
11114 સા અવિદ્યા તત્ર તત્-સ્નેહસ્ તસ્માદ્ દ્વેષ-આદિ-સમ્ભવઃ

11115 ન હિ ન અહં ન મમ ઇતિ પશ્યતં પરિગ્રહમ્ અન્તરેણ ક્વચિત્
11116 સ્નેહઃ । ન ચ અનનુરાગિણઃ ક્વચિદ્ દ્વેષઃ । આત્મ-આત્મીય-અનુપરોધિન્ય્
11117 ઉપરોધ-પ્રતિઘાતિનિ ચ તદ્-અભાવાત્ । તસ્માત્ સમાન-જાતીય-અભ્યાસજમ્
11118 આત્મ-દર્શનમ્ આત્મીય-ગ્રહં પ્રસૂતે । તૌ ચ તત્-સ્નેહં
11119 સ ચ દ્વેષ-આદીનિ ઇતિ સત્કાયદર્શનજાઃ સર્વ-દોષાઃ । તદ્ એવ ચ અજ્ઞાનમ્
11120 ઇત્ય્ ઉચ્યતે ।
11121 મોહો નિદાનં દોષાણામ્ અત એવ અભિધીયતે॥
11122 સત્કાયદૃષ્ટિર્ અન્યત્ર તત્-પ્રહાણે પ્રહાણતઃ

11123 મોહં દોષ-નિદાનમ્ આહુઃ અમૂઢસ્ય દોષ-અનુત્પત્તેઃ પુનર્
11124 અન્યત્ર સત્કાયદૃષ્ટિમ્ । તચ્ ચ એતત્ પ્રધાન-નિર્દેશે સતિ સ્યાદ્
11125 અનેક-જન્મનાં દોષાણામ્ એક-ઉત્પત્તિ-વિરોધાત્ । ન ચ દ્વયોઃ પ્રાધાન્યે
11201 એકૈક-નિર્દેશઃ પર-ભાગ-ભાક્ । ઉભયથા અપ્ય્ એકસ્ય
11202 નિર્દેશે ન વિરોધઃ । પ્રાધાન્યં પુનસ્ તદ્-ઉપાદાનત્વેન ।
11203 તત્-પ્રહાણે દોષાણાં પ્રહાણાત્ । તસ્માત્ સમ્ભવતિ સત્કાયદર્શન-
11204 જન્મનાં દોષાણાં તત્-પ્રતિપક્ષ-નૈરાત્મ્ય-દર્શન-અભ્યાસાત્
11205 પ્રહાણમ્ । સ તુ ક્ષીણ-દોષો દુરન્વયો યદ્-ઉપદેશાદ્ અયં પ્રતિપદ્યેત ।
11206 મા ભૂત્ પુરુષ-આશ્રયં વચનમ્ આગમઃ પ્રણેતુર્
11207 દુરન્વયત્વાત્ ।
11208 ગિરાં મિથ્યાત્વ-હેતૂનાં દોષાણાં પુરુષ-આશ્રયાત્॥
11209 અપૌરુષેયં સત્ય-અર્થમ્ ઇતિ કેચિત્ પ્રચક્ષતે

11210 ન ખલુ સર્વ એવ આગમઃ સમ્ભાવ્ય-વિપ્રલમ્ભઃ । વિપ્રલમ્ભ-
11211 હેતૂનાં દોષાણાં પુરુષ-આશ્રયાદ્ અપૌરુષેયં સત્ય-અર્થમ્ ઇત્ય્
11212 એકે । કારણ-અભાવો હિ કાર્ય-અભાવં સાધયતિ ઇતિ । ય એવંવાદિનસ્
11213 તાન્ એવ પ્રતિ ।
11214 ગિરાં સત્ય-અર્થ-હેતૂનાં ગુણાનાં પુરુષ-આશ્રયાત્॥
11215 અપૌરુષેયં મિથ્યા-અર્થં કિં ન ઇત્ય્ અન્યે પ્રચક્ષતે

11216 યથા રાગ-આદિ-પરીતઃ પુરુષો મૃષા-વાદી દૃષ્ટસ્ તથા દયા-ધર્મતા-
11217 આદિ-યુક્તઃ સત્ય-વાક્ । તદ્ યથા વચનસ્ય પુરુષ-આશ્રયાન્ મિથ્યા-અર્થતા
11218 તથા સત્ય-અર્થતા અપિ ઇતિ । સ નિવર્તમાનસ્ તામ્ અપિ નિવર્તયતિ
11219 ઇત્ય્ આનર્થક્યં સ્યાદ્ વિપર્યયો વા । ન હિ શબ્દાઃ પ્રકૃત્યા અર્થવન્તઃ ।
11220 સમયાત્ તતો અર્થ-ખ્યાતેઃ કાય-સંજ્ઞા-આદિ-વત્ । અપ્રાતિકૂલ્યં
11221 તુ યોગ્યતા સમયે તદ્-ઇચ્છા-પ્રણયનાત્ । નિસર્ગ-સિદ્ધેષ્વ્
11222 ઇચ્છા-વશાત્ પ્રતિપાદન-અયોગાત્ । તે અનર્થકાઃ પુરુષ-સંસ્કારાદ્
11223 અર્થવન્તઃ સ્યુઃ । તત્-સંસ્કાર્યતા એવ ચ એષાં પૌરુષેયતા યુક્તા
11224 ન ઉત્પત્તિઃ । તત એવ અર્થ-વિપ્રલમ્ભાત્ । ઉત્પન્નો અપ્ય્ અન્યથા સમિતો
11225 ન ઉપરોધી તદ્-અન્ય-પુરુષ-ધર્મ-વત્ । તદ્ અયં નિવર્તમાનઃ
11226 સ્વ-કૃત-સમય-સમ્ભવામ્ અર્થ-પ્રતિભાં નિવર્તયતિ ।
11227 તત્ કુતસ્ તન્-નિવૃત્ત્યા સત્ય-અર્થતા । અથ પુનર્ ઉત્પત્તિર્ એવ પૌરુષેયતા ।
11301 ન સમય-આખ્યાનમ્ ।
11302 અર્થ-જ્ઞાપન-હેતુર્ હિ સંકેતઃ પુરુષ-આશ્રયઃ॥
11303 ગિરામ્ અપૌરુષેયત્વે અપ્ય્ અતો મિથ્યાત્વ-સમ્ભવઃ

11304 કિં હ્ય્ અસ્ય અપૌરુષેયતયા યતો હિ સમયાદ્ અર્થ-પ્રતિપત્તિઃ
11305 સ પૌરુષેયો વિતથો અપિ સ્યાત્ । શીલ-સાધન-સ્વર્ગ-વચનં તદ્ અન્યથા
11306 સમયેન વિપર્યાસયેત્ । તેન અયથાર્થમ્ અપિ પ્રકાશન-સમ્ભવાત્
11307 સ એવ દોષઃ ।
11308 સમ્બન્ધ-અપૌરુષેયત્વે સ્યાત્ પ્રતીતિર્ અસંવિદઃ॥
11309 સ્યાદ્ એતદ્ અકાર્ય-સમ્બન્ધા એવ શબ્દાઃ । ન તે અર્થેષુ પુરુષૈર્
11310 અન્યથા વિપર્યસ્યન્તે । તેન અદોષ ઇતિ । કિમ્ ઇદાનીં સંકેતેન ।
11311 સ હિ સમ્બન્ધો યતો અર્થ-પ્રતીતિઃ । સ ચેદ્ અપૌરુષેયો ન અયં
11312 સમયમ્ અપેક્ષેત । અપ્રતીત્ય્-આશ્રયો વા કથં સમ્બન્ધઃ ।
11313 સંકેતાત્ તદ્-અભિવ્યક્તાવ્ અસમર્થ-અન્ય-કલ્પના

11314 ન વૈ સમ્બન્ધો વિદ્યમાનો અપ્ય્ અનભિવ્યક્તઃ પ્રતીતિ-હેતુઃ ।
11315 સંકેતસ્ ત્વ્ એનમ્ અભિવ્યનક્તિ । સ તર્હિ સિદ્ધ-ઉપસ્થાયી કિમ્
11316 અકારણં પોષ્યતે । નન્વ્ ઇયાન્ સમ્બન્ધસ્ય વ્યાપારો યદ્ અર્થ-
11317 પ્રતીતિ-જનનમ્ । તત્ સમયેન એવ કૃતમ્ ઇતિ । ન અયોગ્યે સમયઃ
11318 સમર્થ ઇતિ યોગ્યતા તત્-સમ્બન્ધશ્ ચેત્ । તત્ કિં વૈ શબ્દઃ
11319 સમ્બન્ધો અસ્તુ । સમર્થં હિ રૂપં શબ્દસ્ય યોગ્યતા કાર્ય-
11320 કારણ-યોગ્યતા-વત્ । સા ચેદ્ અર્થ-અન્તરં કિં શબ્દસ્ય ઇતિ સમ્બન્ધો
11321 વાચ્યઃ । યોગ્યતા-ઉપકાર ઇતિ ચેત્ । ન । નિત્યાયાઃ નિરતિશયત્વાત્ ।
11322 તત્ર અપ્ય્ અતિપ્રસઙ્ગાત્ ઉપકાર-અસિદ્ધેઃ । યોગ્યતાયાં ચ સ્વતો યોગ્યત્વે
11323 અર્થ એવ કિં ન ઇષ્યતે । સમયસ્ તર્હિ કથં શબ્દ-અર્થ-
11324 સમ્બન્ધાઃ । પુરુષેષુ વૃત્તેઃ । ન અમિશ્રાણાં સિદ્ધાનાં કશ્ચિત્
11325 સમ્બન્ધો અભેદ-પ્રસઙ્ગાત્ અનપેક્ષણાચ્ ચ । અર્થ-વિશેષ-સમીહ-
11326 અપ્રેરિતા વાગ્ અત ઇદમ્ ઇતિ વિદુષઃ સ્વ-નિદાન-આભાસિનમ્ અર્થં
11327 સૂચયતિ ઇતિ બુદ્ધિ-રૂપ-વાગ્ વિજ્ઞપ્ત્યોર્ જન્યજનકભાવઃ સમ્બન્ધઃ
11401 તતઃ શબ્દાત્ પ્રતિપત્તિર્ અવિનાભાવાત્ । તદ્-આખ્યાનં
11402 સમયઃ । તતઃ પ્રત્યાયક-સમ્બન્ધ-સિદ્ધેઃ સમ્બન્ધ-આખ્યાનાત્ ।
11403 ન તુ સ એવ સમ્બન્ધઃ । અસ્તુ વા અન્ય એવ નિત્યઃ સમ્બન્ધઃ ।
11404 તેન
11405 ગિરામ્ એક-અર્થ-નિયમે ન સ્યાદ્ અર્થ-અન્તરે ગતિઃ॥
11406 ન હિ તેન સમ્બન્ધેન અસમ્બદ્ધે અર્થે પ્રતીતિર્ યુક્તા । તસ્ય
11407 વૈફલ્ય-પ્રસઙ્ગાત્ । દૃષ્ટશ્ ચ ઇચ્છા-વશાત્ કૃત-સમયઃ સર્વઃ
11408 સર્વસ્ય દીપકઃ ।
11409 અનેક-અર્થ-અભિસમ્બન્ધે વિરુદ્ધ-વ્યક્તિ-સમ્ભવઃ

11410 અથ મા ભૂદ્ દૃષ્ટ-વિરોધ ઇતિ સર્વે સર્વસ્ય વાચકાઃ । તથા ન
11411 સર્વઃ સર્વ-સાધનો અસંકરાત્ કાર્યકારણતાયાઃ । તત્ર પ્રતિનિયત-
11412 સાધને અભિમતે અર્થે સર્વ-સાધ્ય-સાધન-સાધારણસ્ય
11413 શબ્દસ્ય-ઇષ્ટ-વ્યક્તિમ્ એવ સમયકારઃ કરોતિ ઇતિ કુત એતત્ સો અનિયતો
11414 નિયમં પુરુષાત્ પ્રતિપદ્યતે । તદા ।
11415 અપૌરુષેયતાયાશ્ ચ વ્યર્થા સ્યાત્ પરિકલ્પના॥
11416 અપિ નામ અસંકીર્ણમ્ અર્થં જાનીયામ્ ઇતિ સંકર-હેતુઃ પુરુષ-ઉપાકીર્ણઃ ।
11417 તત્ર યાદૃશાઃ પુરુષૈઃ ક્વચિત્ પ્રયુક્તાઃ સંકીર્યન્તે
11418 તાદૃશા એવ સર્વ-સાધારણાઃ સન્તઃ ક્વચિત્ તૈર્ વિનિયમિતાસ્
11419 તત્ત્વ-અપરિજ્ઞાનાત્ । પ્રકૃત્યા એવ વૈદિકા નિયતા ઇતિ ચેત્ । ન ઉપદેશમ્
11420 અપેક્ષેરન્ ન અન્યથા સંકેતેન પ્રકાશયેયુઃ વ્યાખ્યા-વિકલ્પશ્
11421 ચ ન સ્યાત્ । ઉપદેશસ્ય ચ ઇષ્ટ-સંવાદઃ શક્ય-વિકલ્પે ન અસ્તિ ઇતિ
11422 વ્યર્થા એવ અપૌરુષેયતા ।
11423 વાચ્યશ્ ચ હેતુર્ ભિન્નાનાં સમ્બન્ધસ્ય વ્યવસ્થિતેઃ

11425 અર્થા હિ બાહ્યા ન રૂપં શબ્દસ્ય ન શબ્દો અર્થાનામ્ । યેન અભિન્ન-
11426 આત્મતયા વ્યવસ્થા-ભેદે અપિ નાન્તરીયકતા સ્યાત્ । કૃતકત્વ-
11427 અનિત્યત્વ-વત્ । ન અપ્ય્ એતે વિવક્ષા-જન્માનો ધ્વનયો અજન્માનો
11428 વા વિવક્ષા-વ્યઙ્ગ્યાઃ ન અર્થ-આયત્તાઃ । તતઃ કથમ્ ઇદાનીં
11501 તત્-પ્રતિનિયમ-સંસાધ્યં તદ્-અન્વયં સાધયેયુઃ । ન હ્ય્
11502 અપ્રતિબદ્ધસ્ તત્-સાધન ઇતિ ।
11503 અસંસ્કાર્યતયા પુમ્ભિઃ સર્વથા સ્યાન્ નિરર્થતા॥
11504 સંસ્કાર-ઉપગમે મુખ્યં ગજ-સ્નાનમ્ ઇદં ભવેત્

11505 ઇતિ સંગ્રહશ્લોકઃ । અપિ ચ । શબ્દ-અર્થયોઃ સમ્બન્ધો નિત્યો વા
11506 સ્યાદ્ અનિત્યો વા । યદ્ય્ અનિત્યઃ પુરુષ-ઇચ્છા વૃત્તિર્ અવૃત્તિર્ વા । અપુરુષ-
11507 અધીનત્વે પુરુષાણાં યથા અભિપ્રાયં દેશ-આદિ-પરાવૃત્ત્યા તેન
11508 પ્રતિપાદનં ન સ્યાત્ । ઇચ્છાયામ્ અપ્ય્ અનાયત્તસ્ય કદાચિદ્ અયોગાત્ ।
11509 પર્વત-આદિ-વત્ । અયમ્ એવ નિત્યત્વે અપિ દોષસ્ તસ્ય સ્થિર-રૂપસ્ય
11510 પરાવૃત્ત્ય્-અયોગાદ્ ઇતિ સમં સર્વ-અવસ્થાને અપિ ઇષ્ટ-પ્રતિનિયમ-અભાવાત્ ।
11511 તતો વિશેષ-પ્રતિપત્તિર્ ન સ્યાદ્ ઇતિ પૂર્વવત્ પ્રસઙ્ગઃ ।
11512 ઇચ્છા-વૃત્તૌ ચ પૌરુષેયત્વમ્ ઇતિ વિપ્રલમ્ભ-આશઙ્કા । અપિ ચ ।
11513 સમ્બન્ધિનામ્ અનિત્યત્વાન્ ન સમ્બન્ધે અસ્તિ નિત્યતા ।
11514 પરાશ્રયો હિ સમ્બન્ધો અપ્રતિબન્ધે તયોઃ સમ્બન્ધિતા અયોગાત્ ।
11515 સ ચ આશ્રયો અનિત્યઃ । અપાયે અસ્ય સમ્બન્ધસ્ય અપ્ય્ અપાયઃ અન્યથા અનાશ્રિતઃ
11516 સ્યાત્ । તતો ન નિત્યઃ । તદ્-આશ્રય-અર્થશ્ ચ વક્તવ્યઃ ।
11517 નિત્યસ્ય અનુપકાર્યત્વાત્ । અનુપકુર્વાણશ્ ચ અનાશ્રયઃ । જાતેર્ વાચ્યત્વાદ્
11518 અદોષ ઇતિ ચેત્ । ન । તદ્-વચને પ્રયોજન-અભાવાદ્ ઇતિ નિર્લોઠિતમ્
11519 એતત્ । સર્વત્ર ચ જાત્ય્-અસમ્ભવાદ્ અયોગો યાદૃચ્છિકેષુ વ્યક્તિ-
11520 વાચિષુ સર્વદા જાતિ-ચોદને વિશેષ-અન્તર-વ્યુદાસેન પ્રવૃત્ત્ય્-અયોગાચ્
11521 ચ । તસ્માદ્ અન્વય-વ્યતિરેકિણો ભાવસ્ય ભાવ-અભાવૌ સમ્બન્ધઃ ।
11523 અર્થૈર્ અતઃ સ શબ્દાનાં સંસ્કાર્યઃ પુરુષૈર્ ધિયા ॥231 ।
11524 તાવ્ એવ ભાવ-અભાવાવ્ આશ્રિત્ય-અસંસૃષ્ટાવ્ અપિ સંસૃષ્ટાવ્ ઇવ પુરુષસ્ય
11601 વ્યવહાર-ભાવનાતઃ પ્રતિભાત ઇતિ પૌરુષેયો ભાવાનાં
11602 સંશ્લેષઃ । કિં ચ આશ્રય-વિનાશાન્ નષ્ટે સમ્બન્ધે સ શબ્દઃ પુનર્
11603 અસમ્બન્ધત્વાન્ ન અપૂર્વેણ યોજ્યેત । ઉત્પન્ન-ઉત્પન્નાશ્ ચ ભાવાઃ
11604 સ્થિત-સમ્બન્ધ-અભાવાદ્ અસમ્બન્ધિનો અવાચ્યાઃ સ્યુઃ । તત્ર
11605 અપિ ।
11606 અર્થૈર્ એવ સહ ઉત્પાદે ।
11607 કલ્પ્યમાને
11608 ન સ્વભાવ-વિપર્યયઃ ।
11609 શબ્દેષુ યુક્તઃ ।
11610 અથ મા ભૂન્ નષ્ટ-સમ્બન્ધસ્ય શબ્દસ્ય અર્થ-અન્તરે વૈગુણ્યં
11611 અર્થાનાં ચ અવાચ્યતા ઇત્ય્ ઉત્પન્નો અર્થઃ સમ્બન્ધવાન્ યદ્ય્ ઉત્પદ્યેત
11612 સ સમ્બન્ધ ઉત્પન્નો અપિ ન શબ્દે સ્યાત્ । તસ્ય તેન અસમ્બન્ધિ-
11613 સ્વભાવસ્ય સ્વભાવ-વિપર્યયમ્ અન્તરેણ તદ્-ભાવ-અયોગાત્ ।
11614 અર્થેન સહ ઉત્પન્નસ્ય અન્યતઃ સિદ્ધસ્ય અનુપકારિણિ શબ્દે
11615 અસમાશ્રયાચ્ ચ । તસ્ય અપિ તદુત્પત્તિ-સહકારિત્વે સમર્થસ્ય નિત્ય-ઉત્પાદન-
11616 પ્રસઙ્ગઃ । અનપેક્ષત્વાન્ નિત્યસ્ય અનુપકારાત્ । અસામર્થ્યે
11617 અપિ પશ્ચાદ્ અપિ સ્વભાવ-અત્યાગાદ્ અશક્તિઃ ।
11618 સમ્બન્ધે ન અયં દોષો વિકલ્પિતે

11619 ન હિ ભાવ-શ્લેષ-અપેક્ષી પુરુષ-ભાવના-પ્રતિભાસી તદ્-અપેક્ષ-અલક્ષણઃ
11620 સમ્બન્ધઃ । સો અયમ્ નિત્યાનામ્ અપ્ય્ અપરાવર્તયન્ સ્વભાવં
11621 કુતશ્ચિત્ સ્વયમ્ ઉત્પ્રેક્ષ્ય ઘટયેદ્ ઇતિ તે અપિ તથા
11622 સ્યુઃ । ન ચ ચ્યવન-ધર્માણઃ । યદ્ ઉક્તમ્ આશ્રય-અપાયેન આશ્રિત-
11623 સમ્બન્ધ-વિનાશાદ્ અનિત્યઃ સ ઇતિ તત્ર ।
11624 નિત્યત્વાદ્ આશ્રય-અપાયે અપ્ય્ અનાશો યદિ જાતિ-વત્ ।
11625 નિત્યેષ્વ્ આશ્રય-સામર્થ્યં કિં યેન ઇષ્ટઃ સ આશ્રયઃ

11626 શ્રૂયત એતન્ નિત્યા જાતિર્ આશ્રયિતા ચ ન અપ્ય્ આશ્રયેણ સહ નશ્યતિ ઇતિ ।
11627 કેવલં નિત્યેષ્વ્ આશ્રય-સામર્થ્યં ન પશ્યામઃ યેન અસાવ્ આશ્રયઃ ।
11628 કૃતસ્ય કરણ-અભાવાદ્ અકારકસ્ય ચ અનપેક્ષત્વાત્ । વ્યક્તિર્
11629 ઉપકારો જાતેઃ સમ્બન્ધસ્ય ચ આશ્રયાત્ તેન આશ્રય ઇતિ ચેત્
11701 જ્ઞાન-ઉત્પાદન-હેતૂનાં સમ્બન્ધાત્ સહકારિણામ્ ।
11702 તદ્-ઉત્પાદન-યોગ્યત્વેન ઉત્પત્તિર્ વ્યક્તિર્ ઇષ્યતે

11703 ઘટ-આદિષ્વ્ અપિ યુક્તિ-જ્ઞૈર્ અવિશેષે અવિકારિણામ્ ।
11704 વ્યઞ્જકૈઃ સ્વૈઃ કુતઃ કો અર્થો વ્યક્તાસ્ તૈસ્ તે યતો મતાઃ

11706 સહકારિણઃ સકાશાદ્ ઉપાદાન-અપેક્ષાદ્ જ્ઞાન-જનન-યોગ્ય-ક્ષણ-અન્તર-
11707 ઉત્પત્તિર્ એવ ઘટ-આદીનામ્ અભિવ્યક્તિઃ । અન્યથા અનપેક્ષ્ય તદ્-ઉપકારં
11708 જ્ઞાન-ઉત્પાદન-પ્રસઙ્ગાત્ । સામર્થ્ય-કારિણશ્ ચ જનકત્વાત્ ।
11709 તસ્ય ચ તદાત્મકત્વાત્ । અર્થાન્તરત્વે ચ ભાવ-અનુપકાર-
11710 પ્રસઙ્ગાત્ સામર્થ્યાચ્ ચ જ્ઞાન-ઉત્પત્તેર્ નિત્યં ઘટ-આદીનામ્
11711 અગ્રહણ-આપત્તેર્ અનાલોક-અપેક્ષ-ગ્રહણ-પ્રસઙ્ગાદ્ અનપેક્ષ-આત્મ-અનુપકારાત્ ।
11712 તદ્ ઇમે સ્વ-વિષય-જ્ઞાન-જનને પરમ્ અપેક્ષમાણાસ્
11713 તતઃ સ્વભાવ-અતિશયં સ્વીકુર્વન્તિ । તેન અસ્ય તે જન્યાઃ । જ્ઞેય-
11714 રૂપ-અસાધનાત્ તુ જ્ઞાન-વશેન કાર્ય-અતિશય-વાચિના શબ્દેન વિશેષ-
11715 ખ્યાત્ય્-અર્થં વ્યઙ્ગ્યાઃ ખ્યાપ્યન્તે । ન એવં જાતિ-સમ્બન્ધ-આદયઃ
11716 કથંચિદ્ અપ્ય્ અનુપકાર્યત્વાદ્ અનુપકારિણા વ્યક્તા યુજ્યતે ।
11717 સમ્બન્ધસ્ય ચ વસ્તુત્વે સ્યાદ્ ભેદાદ્ બુદ્ધિ-ચિત્રતા ।
11718 સ ચ અયં સમ્બન્ધો વસ્તુ ભવન્ નિયમેન શબ્દ-અર્થાભ્યાં
11719 ભેદ-અભેદૌ ન અતિવર્તતે । રૂપં હિ વસ્તુ । તસ્ય અતત્ત્વમ્ એવ અન્યત્ત્વમ્
11720 ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । સ ચ અયમ્ ઐન્દ્રિયઃ સન્ સ્વ-બુદ્ધૌ તદ્-અન્ય-વિવેકિન-
11721 અપ્રતિભાસમાનો રૂપેણ કથં તથા સ્યાત્ । દૃશ્ય- અવિવેક-અદર્શનયોર્
11722 વિવેક-સત્તા-વિપર્યય-આશ્રયત્વાત્ । અન્યથા તત્-સ્થિતેર્
11723 અભાવ-પ્રસઙ્ગાત્ । અતીન્દ્રિયત્વાદ્ અપ્રતિભાસે અપિ ઇન્દ્રિય-આદિષ્વ્ ઇવ અદોષ
11724 ઇતિ ચેત્ । ન । તતો અપ્રતિપત્તિ-પ્રસઙ્ગાત્ અપ્રસિદ્ધસ્ય અજ્ઞાપકત્વાત્ ।
11725 સંનિધિ-માત્રેણ જ્ઞાપને અવ્યુત્પન્નાનામ્ અપિ સ્યાત્ ।
11726 ન અનુમાનાત્ પ્રતિપત્તિર્ લિઙ્ગ-અભાવાત્ દૃષ્ટાન્ત-અસિદ્ધેશ્ ચ તત્ર અપ્ય્
11801 અતીન્દ્રિયત્વેન સાધન-અપેક્ષણાત્ । તુલ્યમ્ ઇન્દ્રિય-આદિષ્વ્ અપિ ઇતિ ચેત્ । ન ।
11802 તેષામ્ અન્યથા-અનુમાનાત્ । જ્ઞાનં હિ કેષુચિત્ સત્સુ વ્યતિરેક-અન્વય-વત્
11803 તન્-માત્ર-અસમ્ભવં તદ્-વ્યતિરિક્ત-અપેક્ષાં ચ સાધયતિ ।
11804 તતઃ કાર્ય-દ્વારેણ ઇન્દ્રિય-સિદ્ધિઃ । ન એવં સમ્બન્ધસ્ય । તસ્ય અસિદ્ધૌ
11805 તત્-કાર્યસ્ય એવ જ્ઞાનસ્ય અભાવાત્ । ન હિ તત્ર શબ્દ-રૂપમ્
11806 અર્થો વા લિઙ્ગં તયોઃ સર્વત્ર યોગ્યત્વાત્ । વિશેષ-પ્રતીતિ-સમાશ્રયસ્ય
11807 અપ્રત્યાયનાદ્ અપ્રતીતિર્ અસ્ય । ન હ્ય્ અસતિ સમ્બન્ધ-વિશેષે
11808 સા યુક્તા । તસ્યાં વા અનિમિત્તાયાં તદ્-વિશેષ-પ્રતીતિ-નિયમ-વદ્
11809 અર્થ-પ્રતિપાદનમ્ અપિ શબ્દાનામ્ અનિમિત્તં કિં ન ઇષ્યતે । તસ્માત્
11810 તત્ સદૃશં લિઙ્ગં સર્વ-સમ્બન્ધે તતો અવિશેષેણ ગમયેત્ ।
11811 તતો અવિશેષેણ એવ પ્રતીતિઃ સ્યાત્ સર્વસ્ય ચ । તસ્માત્ સમ્બન્ધ-
11812 સિદ્ધ્ય્-અર્થ-પ્રતીતેર્ ન કશ્ચિત્ સમ્પ્રદાયમ્ અપેક્ષેત । સમ્પ્રદાય-
11813 સહિતસ્ય લિઙ્ગત્વમ્ ઇતિ ચેત્ । તત્ કિમ્ અનયા પરંપરયા ।
11814 સ એવ સમ્પ્રદાય-અપેક્ષો અર્થ-જ્ઞાપનં કિં ન કરોતિ । સ ચ શબ્દો
11815 યદ્ અભિપ્રાયૈઃ પ્રયુજ્યમાનો દૃષ્ટો અન્યથા ન દૃષ્ટો દર્શન-
11816 અદર્શનાભ્યાં ધૂમ-આદિ-વત્ તત્-પ્રતીતિં જનયતિ ઇતિ સ એવ
11817 સમ્બન્ધો અવિનાભાવ-આખ્યઃ । ન ચ અત્ર અન્યસ્ય સામર્થ્યં પશ્યામઃ ।
11818 ન અપિ સિદ્ધ્ય્-ઉપાયમ્ । અથ પુનર્ ન શબ્દ-અર્થયોર્ અન્ય એવ
11819 સમ્બન્ધઃ ।
11820 તાભ્યામ્ અભેદે તાવ્ એવ ન અતો અન્યા વસ્તુનો ગતિઃ

11821 રૂપ-ભેદ-નિબન્ધનત્વાદ્ વ્યવસ્થા-અન્તરસ્ય તદ્-રૂપં તદ્ એવ
11822 સ્યાત્ । ધર્મ-ભેદસ્ તુ સ્યાત્ પૂર્વ-ઉક્ત-ક્રમેણ । સ ચ અવિરુદ્ધ
11823 એવ ન વસ્તુ-ભેદઃ । ન ચ ભેદ-અભેદૌ મુક્ત્વા વસ્તુનો અન્યા
11824 ગતિઃ । તસ્ય રૂપ-લક્ષણત્વાદ્ । રૂપસ્ય ચ એતદ્-વિકલ્પ-અનતિવૃત્તેઃ ।
11825 અપિ ચ ।
11826 ભિન્નત્વાદ્ વસ્તુ-રૂપસ્ય સમ્બન્ધઃ કલ્પના-કૃતઃ ।
11827 ઇત્ય્ ઉક્તં પ્રાક્ । ન હિ શ્લેષ-લક્ષણઃ સમ્બન્ધો અશ્લિષ્ટેષુ પદાર્થેષુ
11828 સમ્ભવતિ । ન ચ અર્થ-અન્તરમ્ એષાં સમ્બન્ધઃ । યસ્માત્
11901 સદ્-દ્રવ્યં સ્યાત્ પર-અધીનં સમ્બન્ધો અન્યસ્ય વા કથમ્

11903 ન હિ સિદ્ધં સત્ પરમ્ અપેક્ષતે । ન અનપેક્ષઃ સ્વતન્ત્રઃ સમ્બન્ધઃ ।
11904 દ્રવ્યમ્ ઇતિ ચ સ્વભાવ ઉચ્યતે । સ કથં પરભાવસ્ય
11905 શ્લેષઃ સ્યાત્ । ન હિ સ્વભાવ-અન્તર-સત્તયા અન્યઃ શ્લિષ્ટો નામ ।
11906 મા ભૂદ્ અશ્લિષ્ટેન શ્લિષ્ટેન તુ સ્યાદ્ ઇતિ ચેત્ । ન । તસ્ય એવ
11907 તાભ્યાં શ્લેષ-અસિદ્ધેઃ સ એવ અસિદ્ધો યસ્ તૌ શ્લેષયેત્ । તદ્ અયમ્
11908 અતિપ્રસઙ્ગો યદ્ય્ અર્થાવ્ અર્થ-અન્તરેણ શ્લિષ્યતો વિશેષ-અભાવાત્ । કિં
11909 ચ ।
11910 વર્ણા નિરર્થકાઃ સન્તઃ પદ-આદિ પરિકલ્પિતમ્ ।
11911 અવસ્તુનિ કથં વૃત્તિઃ સમ્બન્ધસ્ય અસ્ય વસ્તુનઃ

11912 વાચકો હિ વચન-અઙ્ગેન તદ્વાન્ સ્યાત્ । સન્તો અપ્ય્ અવાચકા વર્ણાઃ ।
11913 તન્ ન તેષુ વાચ્યવાચકસમ્બન્ધઃ । તદ્-વૃત્તૌ સ્વરૂપ-હાનિ-
11914 પ્રસઙ્ગાત્ । ક્રમ-વિશેષેણ વાચકા વર્ણા ઇતિ ચેત્ । ન । ક્રમસ્ય અનર્થ-
11915 અન્તરત્વેન અભેદકત્વાત્ । તદ્-રૂપસ્ય ક્રમ-અન્તરે અપ્ય્ અવિશેષાત્
11916 તુલ્યા સ્યાત્ પ્રતિપત્તિઃ । અર્થાન્તરત્વમ્ અપિ ક્રમસ્ય નિષેત્સ્યામઃ ।
11917 તદ્ અસતિ વર્ણાનાં વાચકત્વે પદ-આદિ વાચકં સ્યાત્ ।
11918 તચ્ ચ ન કિંચિદ્ વ્યતિરેક-અવ્યતિરેક-વિરોધાત્ । તસ્માદ્ ઇન્દ્રિય-
11919 વિજ્ઞાન-વિશેષ-અનુબન્ધી સભાગ-વાસના-ઉપાદાન -વિકલ્પ-પ્રતિભાસ-વિભ્રમઃ
11920 પદમ્ । વાક્યં ચ એક-અવભાસિ મિથ્યા એવ । એક-અનેકત્વ-
11921 અયોગાત્ । ન હ્ય્ એકમ્ । અનેકયા બુદ્ધ્યા ક્રમેણ ગ્રહણ-અયોગાત્ ।
11922 ન ચ તદ્ એકયા ગ્રાહ્યં વર્ણ-અનુક્રમ-ગ્રહણાત્ । એક-વર્ણ-
11923 ગ્રહણ-કાલે ચ અનેક-બુદ્ધિ-વ્યતિક્રમાત્ । ક્ષણિકત્વાત્ બુદ્ધીનામ્ ।
11924 ક્ષણસ્ય એક-પરમાણુ-વ્યતિક્રમ-કાલત્વાત્ । આધિક્યે વિભાગવતઃ
11925 પર્યવસાન-અયોગાત્ । અનેક-અણુ-વ્યત્યય-નિમેષ-તુલ્યકાલત્વાદ્
11926 અન્ત્ય-વર્ણ-પરિસમાપ્તેઃ । યથા-અનુભવં સ્મરણાત્
11927 સ્મૃતિર્ અપિ તત્-કાલ એવ । અનુભવ-સ્મરણ-અનુક્રમયોર્ વિશેષ-અનુપલક્ષણત્વાચ્
11928 ચ । ન અપ્ય્ અનેકં પદ-આદિ । અભેદ-પ્રતિભાસનાદ્ બુદ્ધેસ્
11929 તદ્-અનેકત્વસ્ય નિષેત્સ્યમાનત્વાચ્ ચ । તન્ ન વસ્તુ । તસ્ય
11930 એતદ્-વિકલ્પ-અનતિક્રમાત્ । વસ્તુ ચ સમ્બન્ધઃ । સ કથં
12001 તદ્-આશ્રયઃ સ્યાત્ । આશ્રયનીય-અયોગાત્ । અનાશ્રિતો હ્ય્ એવં સ્યાત્ ।
12002 તથા ચ અસમ્બન્ધઃ । તસ્માન્ ન સ્વાભાવિકઃ શબ્દ-અર્થયોઃ
12003 સમ્બન્ધઃ । તદ્-અભિપ્રાયસ્ય પ્રયોગાદ્ ઉત્પન્નો અભિવ્યક્તો
12004 વા શબ્દો તદ્-અવ્યભિચારી ઇતિ તત્ત્વમ્ અસ્ય સમ્બન્ધઃ । સા ચ ઉત્પત્તિર્
12005 અભિવ્યક્તિર્ વા અવ્યભિચાર-આશ્રયઃ પૌરુષેયી ઇતિ પૌરુષેય એવ
12006 સમ્બન્ધસ્ તદ્-દ્વારેણ ચ અર્થ-પ્રત્યાયને અનિયમઃ શબ્દાનામ્
12007 ઇત્ય્ અપૌરુષેયત્વે અપિ સ એવ વિપ્રલમ્ભઃ ।
12008 અપૌરુષેયતા અપિ ઇષ્ટા કર્તૃઋણામ્ અસ્મૃતેઃ કિલ ।
12009 યા અપિ ઇયમ્ અપૌરુષેયતા વેદ-વાક્યાનાં કર્તુર્ અસ્મરણાદ્ વર્ણ્યતે ।
12011 સન્ત્ય્ અસ્ય અપ્ય્ અનુવક્તાર ઇતિ ધિગ્ વ્યાપકં તમઃ

12012 તસ્ય એવ તાવદ્ ઈદૃશં પ્રજ્ઞા-સ્ખલિતં કથં વૃત્તમ્ ઇતિ સવિસ્મય-
12013 અનુકમ્પં નશ્ ચેતઃ । તદ્ અપરે અપ્ય્ અનુવદન્તિ ઇતિ નિર્દય-
12014 આક્રાન્ત-ભુવનં ધિગ્ વ્યાપકં તમઃ । કઃ પ્રાણિનો હિત-ઈપ્સા-
12015 વિપ્રલબ્ધસ્ય અપરાધઃ । તથા હિ સ્મરન્તિ સૌગતા મન્ત્રાણાં
12016 કર્તૃઋન્ અષ્ટક-આદીન્ । હિરણ્યગર્ભં ચ કાણાદાઃ । તેષાં
12017 સ મિથ્યા-વાદ ઇતિ ચેત્ । ક ઇદાનીમ્ એવં પૌરુષેયો અન્યો અપિ ।
12018 કુમારસમ્ભવ-આદિષ્વ્ આત્માનમ્ અન્યં વા પ્રણેતારમ્ ઉપદિશન્તો
12019 યદ્ એવં પ્રતિવ્યૂહ્યેરન્ । તત્ર પ્રતિવહને અભ્યુપેત-
12020 બાધા ઇતિ ચેત્ । નન્વ્ ઇદમ્ એવ અભ્યુપગમ-અઙ્ગમ્ ઇતિ કસ્ય બાધા ।
12021 તત્ પરસ્ય અપિ તુલ્યમ્ એવ । તસ્ય ઇષ્ટત્વાદ્ અદોષ ઇતિ ચેત્ । કુતો અસ્ય ઇયમ્
12022 ઇષ્ટિર્ અપ્રમાણિકા પ્રાગ્ આસીત્ । અકસ્માદ્ ગ્રાહી ચ અયં કિં પુનઃ
12023 ક્વચિત્ સાધનમ્ અપેક્ષતે । યત્ પૌરુષેય-અપૌરુષેય-ચિન્તયા
12024 આત્માનમ્ આયાસયતિ । તત એવ ઇષ્ટેર્ અનભ્યુપેત-બાધાયાં તદ્-અન્યસ્ય
12025 અપિ તુલ્યમ્ ઇત્ય્ અનુપાલમ્ભઃ । અનતિશય-દર્શી ચ અયં
12026 વાક્યેષ્વ્ એવંપ્રકારાણામ્ અપૌરુષેયત્વ-સાધનાનાં કાર્ય-ધર્માણાં
12101 વા ક્વચિદ્ અતિશયમ્ અભ્યુપેત ઇત્ય્ અપ્રત્યય એવ અસ્ય વૃત્તિઃ ।
12102 દૃશ્યન્તે ચ વિચ્છિન્ન-ક્રિયા-સમ્પ્રદાયાઃ કૃતકાશ્ ચ । તાન્ યત્નવન્ત
12103 ઉપલભન્ત ઇતિ ચેત્ । ન । નિયમ-અભાવાત્ । અન્યત્ર અનુપલમ્ભસ્ય
12104 ઉપલમ્ભસ્ય વા પર-ઉપદેશાદ્ અપ્રત્યયાદ્ અનિશ્ચય-અર્થત્વાત્ ।
12105 સ્વયં-કૃતાનામ્ અપ્ય્ અપહ્નોતૃ-દર્શનાત્ । નિષ્ઠા-ગમનસ્ય
12106 અશક્યત્વાત્ ।
12107 યથા અયમ્ અન્યતો અશ્રુત્વા ન ઇમં વર્ણ-પદ-ક્રમમ્ ।
12108 વક્તું સમર્થઃ પુરુષસ્ તથા અન્યો અપિ ઇતિ કશ્ચન

12109 તસ્ય અપિ તદ્ એવ ઉત્તરમ્ એવમ્ અપૌરુષેયત્વે અપિ કિમ્ ઇદાનીં પૌરુષેયમ્
12110 ઇત્ય્ આદિ । તથા હિ ।
12111 અન્યો વા રચિતો ગ્રન્થઃ સમ્પ્રદાયાદ્ ઋતે પરૈઃ ।
12112 દૃષ્ટઃ કો અભિહિતો યેન સો અપ્ય્ એવં ન અનુમીયતે

12113 ન ખલુ કિંચિદ્ અન્યદ્ અપૌરુષેયત્વ-આશ્રયો અન્યત્ર ઇદાનીન્તનાનામ્
12114 અનુપદેશ-પાઠ-અશક્તેઃ । સા ચ અન્યત્ર અપ્ય્ એકેન રચિતે ગ્રન્થે અન્યસ્ય
12115 તુલ્યા । તદ્-અનુસારિણા સર્વસ્ તથા ઉન્નેયો ન વા કશ્ચિત્ । તસ્ય
12116 તથા અનિષ્ટત્વાદ્ ઇત્ય્ આદાવ્ અપ્ય્ ઉક્તમ્ ઇષ્ટેસ્ તદ્-આશ્રયત્વાદ્ ઇત્ય્ આદિ ।
12117 અપિ ચ ।
12118 યજ્-જાતીયો યતઃ સિદ્ધઃ સ તસ્માદ્ અગ્નિ-કાષ્ઠ-વત્ ।
12119 અદૃષ્ટ-હેતુર્ અન્યો અપ્ય્ અવિશિષ્ટઃ સમ્પ્રતીયતે

12120 ન અદર્શનાદ્ હેતુર્ અહેતુકો નામ । અદૃષ્ટ-હેતવો અપિ હિ ભાવાસ્
12121 તદ્-અન્યૈઃ સ્વભાવ-અભેદમ્ અનુભવન્તસ્ તથાવિધાઃ સમુન્નીયન્તે ।
12122 હેતુ-રૂપ-નિવૃત્તાવ્ અપિ તદ્-રૂપમ્ અનિવૃત્તં કાર્ય-ધર્મ-
12123 વ્યતિક્રમાન્ ન તતઃ સ્યાદ્ ઇતિ ન કશ્ચિત્ તથા વચનીયઃ ।
12124 રૂપ-વિશેષો વા તથા દર્શનીયો ય એનં હેતુમ્ અનુવિદધ્યાત્ । યેન ઇષ્ટ-
12125 અનિષ્ટયોર્ ઇષ્ટ-વિપર્યયો ન સ્યાત્ । સ્વભાવ-નિવૃત્તેશ્ ચ હેતોર્
12126 અભેદને ભાવાનાં ભેદઃ સ્યાદ્ આકસ્મિક ઇતિ ન ક્વચિદ્ વિનિવર્તેત ।
12127 તસ્માદ્ યઃ સ્વભાવો યજ્-જન્મા દૃષ્ટઃ સો અન્યત્ર અપ્ય્ અવિભજ્યમાનઃ
12128 સ્વાત્મના તત્-કાર્ય-ધર્મતાં ન અતિવર્તતે અગ્નિ-ઇન્ધન-વત્ ।
12201 તત્ર અપ્રદર્શ્ય યે ભેદં કાર્ય-સામાન્ય-દર્શનાત્ ।
12202 હેતવઃ પ્રવિતન્યન્તે સર્વે તે વ્યભિચારિણઃ

12203 યથા-અદ્યો અપિ પથિક-કૃતો અગ્નિર્ જ્વાલા-અન્તર-પૂર્વકો ન અરણિ-નિર્મથન-
12204 પૂર્વકઃ । પથિક-અગ્નિત્વાત્ । અનન્તર-અગ્નિ-વદ્ ઇતિ । કથં
12205 પુનઃ પથિક-અગ્નેર્ વ્યભિચારઃ । જ્વાલા-ઉદ્ભવ-સામર્થ્યં હ્ય્
12206 આશ્રિત્ય દહનસ્ય હેત્વ્-અન્તરં પ્રતિક્ષિપ્યતે । યદિ હિ વિના જ્વાલયા
12207 સ્યાદ્ અન્યત્ર અપિ સ્યાદ્ ઇતિ । તત્ર જ્વાલા-ઇતર-જન્મનોર્ અબાધ્યબાધકત્વે
12208 જ્વાલા-અપ્રભવત્વમ્ અન્યથા અપિ સ્યાદ્ ઇતિ ધર્મયોર્
12209 એકત્ર અર્થે સમ્ભવાત્ સ પથિક-અગ્નિર્ અન્યો વા અર્થ એક-પ્રતિનિયતો
12210 ન સ્યાદ્ ઇત્ય્ આશઙ્ક્યતે વ્યભિચારઃ । સો અપ્ય્ અન્યોન્ય-વ્યતિરેકી
12211 ધર્મ-દ્વય-અવતારો વસ્તુ-સામાન્યે અવિરુદ્ધ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ન અવસ્થા-
12212 ભેદિનિ વિશેષે । નિષ્કલસ્ય આત્મનસ્ તદ્-અતત્ત્વ-વિરોધાત્ । ન ચ
12213 જ્વાલા-ઇતર-જન્મનોર્ બાધ્યબાધકતા પથિક-અગ્નૌ । તસ્ય જ્વાલા-પ્રભવ-
12214 વ્યતિરેકેણ અસમ્ભવ-અભાવાત્ । એવંભૂતઃ પથિક-અગ્નિર્
12215 જ્વાલા-પ્રભવ ઇતિ સ્યાત્ । ન સર્વઃ । તત્ર વિશેષ-પ્રતિક્ષેપસ્ય
12216 કર્તુમ્ અશક્યત્વાત્ । સમ્ભવદ્-વિશેષસ્ય ચ તાદવસ્થ્ય-અનિયમાત્ ।
12217 યદ્ અપિ વિના જ્વાલયા સ્યાદ્ અન્યત્ર અપિ સ્યાદ્ ઇતિ । ભવત્ય્ એવ ।
12218 યયા સામગ્ર્યા સમ્ભવતિ સા યદિ સ્યાત્ અસ્યાઃ સમ્ભવં પ્રદર્શ્ય
12219 તદ્-અભાવં પ્રદર્શયેત્ તત્ર વા જ્વાલામ્ સ્યાદ્ એતત્ ।
12220 તસ્માન્ ન એકસ્ય પર-પૂર્વકમ્ અધ્યયનં સર્વસ્ય તથાભાવં
12221 સાધયતિ । તસ્ય અન્યથા અસમ્ભવ-અભાવાત્ । તથાવિધસ્ય
12222 તુ તત્-ક્રિયા-પ્રતિભા-રહિતસ્ય તથા સ્યાદ્ ઇતિ । તથાભૂતમ્
12223 એવં વાચ્યં સ્યાત્ તદ્ અવિશેષેણ સમ્ભવદ્-વિશેષમ્ ઉચ્યમાનં
12224 છાયાં ન પુષ્ણાતિ । કથં વિશેષસ્ય સમ્ભવો યાવતા
12225 તેષામ્ અપિ પુરુષાણામ્ અશક્તિર્ એવ ઇદાનીન્તન-પુરુષ-વત્ । અત્ર અપિ
12226 શક્તિ-પુરુષયોર્ ન કિંચિદ્ વિરોધ-દર્શનમ્ ઇતિ ન અવિરુદ્ધ-વિધિર્
12227 અનુપલબ્ધિ-પ્રયોગો ગમકઃ । ન હ્ય્ અતીન્દ્રિયેષુ વિરોધ-ગતિર્
12228 અસ્તિ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । ન ચ અયં પૂર્વ-પ્રયોગાદ્ ભિદ્યતે । યદિ પુરુષાઃ
12229 શક્તાઃ સ્યુર્ ઇદાનીન્તના અપિ ઇતિ । વિશેષ-અસમ્ભવ એતત્ સ્યાત્ ।
12301 સ ચ દુઃસાધઃ । યત્ર એકસ્ય અશક્તિસ્ તત્ર સર્વ-પુરુષાણામ્ ઇત્ય્ અપિ
12302 પૂર્વવદ્ વ્યભિચારિ । ભારત-આદિષ્વ્ ઇદાનીન્તનાનામ્ અશક્તાવ્
12303 અપિ કસ્યચિત્ શક્તિ-સિદ્ધેઃ । તસ્માત્ કારણાનિ વિવેચયત અર્થેષ્વ્
12304 અપિ તદ્-અતત્-પ્રતિભવેષુ સ્વભાવ-ભેદો દર્શનીયઃ । તદ્-અભાવે
12305 સર્વસ્ તદાત્મા ન વા કશ્ચિત્ । ન ચ અત્ર લૌકિક-વૈદિકયોઃ સ્વભાવ-
12306 ભેદં પશ્યામઃ । અસતિ તસ્મિંસ્ તયોઃ સામાન્યસ્ય એવ
12307 દૃષ્ટેર્ એકસ્ય કશ્ચિદ્ ધર્મં વિવેચયન્ તત્-સ્વભાવ-સમ્ભવિના
12308 તેન આશઙ્ક્ય-વ્યભિચાર-વાદઃ ક્રિયતે । નનુ વેદ-અવેદયોસ્
12309 તત્ત્વ-લક્ષણો અસ્ત્ય્ એવ વિશેષઃ । સત્યમ્ અસ્તિ । ન કેવલં
12310 તયોર્ એવ । કિં તર્હિ । ડિણ્ડિક-પુરાણ-ઇતરયોર્ અપિ । ન ચ સ્વ-પ્રક્રિયા-
12311 ભેદ-દીપનો નામ-ભેદઃ પુરુષ-કૃતિં બાધતે । અન્યત્ર
12312 અપિ પ્રસઙ્ગાત્ । યદિ તાદૃશીં રચનાં પુરુષાઃ કર્તું ન શક્નુયુઃ
12313 કૃતાં વા અકૃત-સંકેતો વિવેચયેત્ વ્યક્તમ્ અપૌરુષેયો
12314 વેદઃ । નનુ ન શક્નુવન્ત્ય્ એવ પુરુષા મન્ત્રાન્ કર્તુમ્ । એતદ્
12315 ઉત્તરત્ર વિચારયિષ્યામઃ । અપિ ચ । ન મન્ત્રો નામ અન્યદ્ એવ
12316 કિંચિત્ । કિં તર્હિ । સત્ય-તપઃ-પ્રભાવવતાં સમીહિત-અર્થ-સાધનં
12317 વચનમ્ । તદ્ અદ્યત્વે અપિ પુરુષેષુ દૃશ્યત એવ । યથાસ્વં
12318 સત્ય-અધિષ્ઠાન-બલા વિષ-દહન-આદિ-સ્તમ્ભન-દર્શનાત્ ।
12319 શબરાણાં ચ કેષાંચિદ્ અદ્ય અપિ મન્ત્ર-કરણાત્ । અવૈદિકાનાં
12320 ચ બૌદ્ધ-આદીનાં મન્ત્ર-કલ્પાનાં દર્શનાત્ । તેષાં ચ પુરુષ-
12321 કૃતેઃ । તત્ર અપ્ય્ અપૌરુષેયત્વે કથમ્ ઇદાનીમ્ અપૌરુષેયમ્
12322 અવિતથમ્ । તથા હિ બૌદ્ધ-ઇતરયોર્ મન્ત્ર-કલ્પયોર્ હિંસા-
12323 મૈથુન-આત્મ-દર્શન-આદયો અનભ્યુદય-હેતવો અન્યથા ચ વર્ણ્યતે ।
12324 તત્ કથમ્ એકત્ર વિરુદ્ધ-અભિધાયિ દ્વયમ્ સત્યં
12325 સ્યાત્ । તત્ર અર્થ-અન્તર-કલ્પને તદ્ અન્યત્ર અપિ તુલ્યમ્ ઇત્ય્ અર્થ-અનિર્ણયાત્
12326 ક્વચિદ્ અપ્રતિપત્તિઃ । તથા ચ સદ્ અપ્ય્ અનુપયોગમ્ અપૌરુષેયમ્ ।
12327 બૌદ્ધ-આદીનામ્ અમન્ત્રત્વે તદ્-અન્યત્ર અપિ કોષ-પાનં
12328 સ્યાત્ કરણીયમ્ । વિષ-કર્મ-અધિકૃતો બૌદ્ધા અપિ દૃશ્યન્તે । તત્ર અમન્ત્રત્વમ્
12401 અપિ વિપ્રતિષિદ્ધમ્ । મુદ્રા-મણ્ડલ-ધ્યાનૈર્ અપ્ય્
12402 અનક્ષરૈઃ કર્માણિ ક્રિયન્તે । ન ચ તાન્ય્ અપૌરુષેયાણિ નિત્યાનિ
12403 યુજ્યતે । તેષાં ક્રિયા-સમ્ભવે અક્ષર-રચનાયાં કઃ પ્રતિઘાતઃ
12404 પુરુષાણામ્ । તસ્માન્ ન કિંચિદ્ અશક્ય-ક્રિયમ્ એષામ્ । કથમ્
12405 ઇદાનીં સત્ય-પ્રભવૌ મન્ત્ર-કલ્પૌ પરસ્પર-વિરોધિનૌ । ન
12406 વૈ સર્વત્ર તૌ સત્ય-પ્રભવૌ । પ્રભાવ-યુક્ત-પુરુષ-પ્રતિજ્ઞા-
12407 લક્ષણાવ્ અપિ તૌ સ્તઃ । સ પ્રભાવો ગતિ-સિદ્ધિ-વિશેષાભ્યામ્ અપિ
12408 સ્યાત્ । યદિ પૌરુષેયા મન્ત્રાઃ કિં ન સર્વે પુરુષા મન્ત્ર-કારિણઃ ।
12409 તત્-ક્રિયા-સાધન-વૈકલ્યાત્ । યદિ તાદૃશૈઃ સત્ય-તપઃ-પ્રભૃતિભિર્
12410 યુક્તાઃ સ્યુઃ કુર્વન્ત્ય્ એવ । અપિ ચ કાવ્યાનિ પુરુષઃ કરોતિ ઇતિ
12411 સર્વઃ પુરુષઃ કાવ્ય-કૃત્ સ્યાત્ । અકરણે વા ન એવ કશ્ચિત્ તદ્વદ્
12412 ઇત્ય્ અપૂર્વા એષા વાચો-યુક્તિઃ । સત્યં મન્ત્ર-ક્રિયા-સાધન-વિકલા
12413 મન્ત્રાન્ ન કુર્વતે । તત્ તુ કસ્યચિત્ સાકલ્યં ન પશ્યામઃ ।
12414 પુરુષાણાં સમાન-ધર્મત્વાત્ । ઉક્તમ્ અત્ર ન મન્ત્રો નામ અન્યદ્
12415 એવ કિંચિત્ સત્ય-આદિમતાં વચન-સમયાદ્ ઇતિ । તાનિ ચ ક્વચિત્
12416 પુરુષેષુ દૃશ્યન્તે । સર્વ-પુરુષાસ્ તદ્-રહિતા ઇત્ય્ અપિ તત્-સમ્ભવ-
12417 વિરોધ-અભાવાદ્ અનિર્ણયઃ । ન ચ અત્યક્ષ-સ્વભાવેષ્વ્ અનુપલબ્ધિર્
12418 નિશ્ચય-હેતુઃ । ન ચ સ્મૃતિ-મતિ-પ્રતિવેધ-સત્ય-શક્તયઃ
12419 સર્વ-ભાવિન્યઃ । તત્-સાધન-સમ્પ્રદાય-ભેદ-વદ્ ગુણ-અન્તર-
12420 સાધનાન્ય્ અપિ સ્યુઃ । ન અપિ સન્ન્ અપિ સર્વો દ્રષ્ટું શક્યઃ । અત
12421 એવ અદૃષ્ટસ્ય અનપહ્નવઃ । ન અપિ પુરુષેષુ ઉત્પિત્સોઃ કસ્યચિદ્ ગુણસ્ય
12422 પ્રતિરોદ્ધા । બાધ્ય-અદૃષ્ટેર્ બાધ્યબાધકભાવ-અસિદ્ધેઃ । એતેન
12423 સર્વ-જ્ઞાન-પ્રતિષેધ-આદયો અપિ નિર્વર્ણિત-ઉત્તરાઃ । તત્ર અપ્ય્ એવંભૂતો
12424 યાદૃશો અયમ્ અસમ્ભવત્-તત્-સાધન-સમ્પ્રદાયો ન ઇતિ ન્યાયઃ ।
12425 ન અદૃષ્ટ-જ્ઞાપકો અતત્-સ્વભાવ ઇત્ય્ અપિ । સતાં અપિ કાર્ય-અનારમ્ભ-
12426 સમ્ભવાત્ । સ્વભાવ-વિપ્રકર્ષેણ દ્રષ્ટુમ્ અશક્યત્વાચ્ ચ ।
12427 તસ્માદ્ અધ્યયનમ્ અધ્યયન-અન્તર-પૂર્વકમ્ અધ્યયનાદ્ ઇતિ
12428 ભારત-અધ્યયને અપિ ભાવાદ્ વ્યભિચારિ । નનુ વેદને વિશેષણાદ્
12429 અદોષઃ । કઃ પુનર્ અતિશયો વેદ-અધ્યયનસ્ય યદ્ અન્યથા અધ્યેતું
12430 ન શક્યતે । ન હિ વિશેષણમ્ અવિરુદ્ધં વિપક્ષેણ અસ્માદ્
12431 હેતું વ્યાવર્તયતિ । અવિરુદ્ધયોર્ એકત્ર સમ્ભવાત્ । ઇદાનીન્તનાનામ્
12501 અધ્યયનાદ્ ઇતિ ચેત્ । ઉક્ત-ઉત્તરમ્ એતત્ । અદર્શનાદ્

12502 ઇતિ ચેત્ । ઇદમ્ અપિ પ્રતિવ્યૂઢમ્ । ન અપ્ય્ અદર્શન-માત્રમ્ અભાવં
12503 ગમયતિ ઇતિ વ્યભિચાર એવ । તસ્માન્ ન વિશેષણમ્ અતિશય-
12504 ભાગ્ ઇત્ય્ અનુપાત્ત-સમમ્ । યત્ કિંચિદ્ વેદ-અધ્યયનં સર્વં
12505 તદ્-અધ્યયન-અન્તર-પૂર્વકમ્ ઇત્ય્ અપિ વ્યાપ્તિર્ ન સિધ્યતિ ।
12506 સર્વસ્ય તથાભાવ-અસિદ્ધેઃ । યાદૃશં તુ તન્-નિમિત્તં દૃષ્ટં
12507 તત્ તથા ઇતિ સ્યાત્ । દૃષ્ટે વિશેષે તન્-નિમિત્તતયા તત્-ત્યાગેન સામાન્ય-
12508 ગ્રહણં વ્યભિચાર્ય્ એવ । હુતાશન-સંસિદ્ધૌ પાણ્ડુ-દ્રવ્યત્વ-વત્ ।
12509 એતેન વચન-આદયો રાગ-આદિ-સાધને પ્રત્યુક્તાઃ । અસ્તુ
12510 વેદમ્ અધ્યયનમ્ અધ્યયન-પૂર્વતા-સાધનમ્ ।
12511 સર્વથા અનાદિતા સિધ્યેદ્ એવં ન અપુરુષ-આશ્રયઃ ।
12512 તસ્માદ્ અપૌરુષેયત્વે સ્યાદ્ અન્યો અપ્ય્ અનર-આશ્રયઃ

12513 પુરુષ એવ હિ સ્વયમ્ અભ્યૂહ્ય પરતો વા આધીયતે । ન એષામ્ અવ્યાપૃત-
12514 કરણાનાં સ્વયં શબ્દા ધ્વનન્તિ યેન અપૌરુષેયાઃ સ્યુઃ ।
12515 અપિ સ્યુર્ અપૌરુષેયા યદિ પુરુષાણામ્ આદિઃ સ્યાત્ । તદા અપ્ય્ અન્ય-
12516 પૂર્વકં ન સિધ્યતિ । અધ્યાપયિતુર્ અભાવાત્ । તત્ પ્રથમો
12517 અધ્યેતા કર્તા એવ સ્યાત્ । તદ્ અયમ્ અનાદિઃ પૂર્વ-પૂર્વ-દર્શન-
12518 પ્રવૃત્તો ડિમ્ભક-પાંસુ-ક્રીડા-આદિ-વત્ પુરુષ-વ્યવહાર ઇતિ સ્યાત્ ।
12519 ન અપૌરુષેય ઇતિ । અનાદિત્વાદ્ અપૌરુષેયત્વે બહુતરમ્ ઇદાનીમ્
12520 અપૌરુષેયમ્ । તથા હિ ।
12521 મ્લેચ્છ-આદિ-વ્યવહારાણાં નાસ્તિક્ય-વચસામ્ અપિ ।
12522 અનાદિત્વાત્ તથાભાવઃ પૂર્વ-સંસ્કાર-સન્તતેઃ

12523 મ્લેચ્છ-વ્યવહારા અપિ કેચિન્ માતૃ-વિવાહ-આદયો મદન-ઉત્સવ-આદયશ્
12524 ચ અનાદયઃ । નાસ્તિક્ય-વચાંસિ ચ અપૂર્વ-પરલોક-આદ્ય્-અપવાદીનિ । ન
12525 હિ તાન્ય્ અનાહિત-સંસ્કારાઃ પરૈઃ પ્રવર્તયન્તિ । સ્વ- પ્રતિભા-રચિત-
12526 સમયાનામ્ અપિ યથા અશ્રુત-અર્થ-વિકલ્પ-સંહારેણ એવ પ્રવૃત્તેઃ ।
12527 તત્ કિંચિત્ કુતશ્ચિદ્ આગતમ્ ઇત્ય્ એકસ્ય ઉપદેષ્ટુઃ પ્રબન્ધેન અભાવાદ્
12528 અપર-પૂર્વકમ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે । પ્રાગ્ એવ યથા-દર્શન-
12529 પ્રવૃત્તયઃ સમ્યઙ્-મિથ્યા-પ્રવૃત્તયો લોક-વ્યવહારાઃ । નન્વ્
12530 આદિ-કલ્પિકેષ્વ્ અદૃષ્ટા એવ વ્યવહારાઃ પશ્ચાત્ પ્રવૃત્તા ઇષ્યન્તે ।
12601 ન । તેષામ્ અપ્ય્ અન્ય-સંસ્કાર-આહિતાનાં યથા-પ્રત્યયં પ્રબોધાત્ ।
12602 ભવતુ સર્વેષામ્ અપૌરુષેયત્વમ્ ઇતિ ચેત્ ।
12603 તાદૃશે અપૌરુષેયત્વે કઃ સિદ્ધે અપિ ગુણો ભવેત્ ।
12604 કામમ્ અવિસંવાદકમ્ ઇત્ય્ અપૌરુષેયત્વમ્ ઇષ્ટમ્ । તદ્ વિસંવાદકાનામ્
12605 અપિ કેષાંચિદ્ અનાદિત્વાદ્ અસ્તિ ઇતિ કિમ્ અપૌરુષેયત્વેન ।
12606 સતિ વા વેદ-વાક્યાનામ્ એવ અપૌરુષેયત્વે ।
12607 અર્થ-સંસ્કાર-ભેદાનાં દર્શનાત્ સંશયઃ પુનઃ

12608 યદિ અપૌરુષેયત્વે અપિ પ્રતિનિયતામ્ એવ તદ્-અર્થ-પ્રતિભાં
12609 જનયેદ્ આશ્વાસનં સ્યાત્ । યથેષ્ટં તુ સમારોપ-અપવાદાભ્યાં
12610 નૈરુક્ત-મીમાંસક-આદયો વેદ-વાક્યાનિ વિશસન્તો દૃશ્યન્તે । ન
12611 ચ તે અર્થાસ્ તેષાં ન સંઘટન્તે । સમય-પ્રાધાન્યાદ્ અર્થ-નિવેશસ્ય
12612 એકસ્ય અપિ વાક્યસ્ય અનેક-વિકલ્પ-સમ્ભવાત્ । પ્રકૃતિ-પ્રત્યયાનામ્
12613 અનેક-અર્થ-પાઠાત્ । રૂઢેર્ અપ્ય્ એકાન્તેન અનનુમતેઃ । અરૂઢ-
12614 શબ્દ-બાહુલ્યાત્ । તદ્-અર્થસ્ય પુરુષ-ઉપદેશ-અપેક્ષણાત્ । તદ્-ઉપદેશસ્ય
12615 તદ્-ઇચ્છા-અનુવૃત્તેર્ અનિર્ણય એવ વેદ-વાક્ય-અર્થેષુ ।
12616 અપિ ચ । અયમ્ અપૌરુષેયત્વં સાધયન્ વર્ણાનાં વા સાધયેદ્
12617 વાક્યસ્ય વા । તત્ર ।
12618 અન્ય-અવિશેષાદ્ વર્ણાનાં સાધને કિં ફલં ભવેત્ ।
12619 ન હિ લોક-વેદયોર્ નાના વર્ણાઃ । ભેદે અપિ ચ પ્રત્યભિજ્ઞાન-અવિશેષાત્
12620 તત એકત્વ-અસિદ્ધિ-પ્રસઙ્ગાદ્ ભેદ-અનુપલક્ષણાચ્ ચ વૈદિક-
12621 વર્ણ-અસિદ્ધિઃ પ્રત્યભિજ્ઞાનાદ્ અપ્રતિપત્તિ-પ્રસઙ્ગાત્ । અનભ્યુપગમાચ્
12622 ચ । તેષાં ચ અપૌરુષેયત્વ-સાધને તે તુલ્યાઃ સર્વત્ર
12623 ઇતિ કિમ્ અનેન પરિશેષિતમ્ । તથા ચ સર્વો વ્યવહારો અપૌરુષેયઃ ।
12624 ન ચ સર્વો અવિતથ ઇતિ વ્યર્થઃ પરિશ્રમઃ । અથ વાક્યમ્
12625 અપૌરુષેયમ્ ઇષ્ટમ્ ।
12701 વાક્યં ન ભિન્નં વર્ણેભ્યો વિદ્યતે અનુપલમ્ભનાત્

12703 ન હિ વયં દેવદત્ત-આદિ-પદ-વાક્યેષુ દકાર-આદિ-પ્રતિભાસં મુક્ત્વા
12704 અન્યં પ્રતિભાસં બુદ્ધેઃ પશ્યામઃ । દ્વિતીય-વર્ણ-પ્રતિભાસ-વત્ ।
12705 ન ચ અપ્રતિભાસમાનં ગ્રહણે ગ્રાહ્યતયા ઇષ્ટમ્ અસ્ત્ય્
12706 અન્યદ્ વા ઇતિ શક્યમ્ અવસાતુમ્ । આકાર-અન્તર-વત્ । અન્ય-અસમ્ભવિ
12707 કાર્યં ગમકમ્ ઇતિ ચેત્ । સ્યાદ્ એતત્ યદિ તેષુ વર્ણેષુ સત્સુ અપિ
12708 તત્ કાર્યં ન સ્યાત્ । ન ભવતિ તેષામ્ અવિશેષે અપિ પદ-વાક્ય-અન્તરે
12709 અભાવાદ્ ઇતિ ચેત્ । ન । તેષામ્ અવિશેષ-અસિદ્ધેઃ । અવિશેષઃ પ્રત્યભિજ્ઞાનાત્
12710 સિદ્ધ ઇતિ ચેત્ । ન । તસ્ય વ્યભિચારાદ્ અનિદર્શનત્વાચ્
12711 ચ । વર્ણ-અવિશેષે અપિ વાક્ય-ભેદાત્ પ્રતિપત્તિ-ભેદઃ કાર્ય-ભેદઃ
12712 સ્યાત્ । સા ચ વાક્યાત્ । તચ્ ચ અતીન્દ્રિયમ્ ઇતિ કુતઃ સ્યાત્ । સંનિધાન-
12713 માત્રેણ જનને અવ્યુત્પન્નસ્ય અપિ સ્યાત્ । તસ્માન્ ન વાક્યં
12714 નામ કિંચિદ્ અર્થ-અન્તરં વર્ણેભ્યો યસ્ય અપૌરુષેયત્વં સાધ્યેત ।
12715 તદ્-અભાવાદ્ વેદ-અવિશિષ્ટ-વર્ણ-અપૌરુષેયત્વમ્ અપિ પ્રથમ-
12716 પક્ષે પ્રત્યુક્તમ્ । અપિ ચ અસ્ત્વ્ અર્થ-અન્તરં વાક્યમ્ ।
12717 તદ્ અનેક-અવયવ-આત્મકં વા સ્યાદ્ અનવયવં વા ।
12718 અનેક-અવયવ-આત્મત્વે પૃથક્ તેષાં નિરર્થતા ।
12719 તે અપિ તસ્ય બહવો અવયવાઃ પૃથક્ પ્રકૃત્યા યદ્ય્ અનર્થકાઃ ।
12720 અતદ્-રૂપે ચ તાદ્રૂપ્યં કલ્પિતં સિંહતા-આદિ-વત્

12721 અર્થવાન્ એવ આત્મા વાક્યમ્ । તે ચ અવયવાઃ સ્વયમ્ અનર્થકાઃ ।
12722 તેષુ સ આત્મા કલ્પના-સમારોપિતઃ સ્યાત્ । સિંહતા-આદિ-વન્ માણવક-
12723 આદિષ્વ્ ઇતિ પૌરુષેય એવ । અથ મા ભૂદ્ એષ દોષ ઇતિ પ્રત્યેકં
12724 તે અવયવાઃ સા અર્થકા ઇષ્યન્તે ।
12801 પ્રત્યેકં સા અર્થકત્વે અપિ મિથ્યા-અનેકત્વ-કલ્પના ।
12802 એક-અવયવ-ગત્યા ચ વાક્ય-અર્થ-પ્રતિપદ્ ભવેત્

12803 પરિસમાપ્ત-અર્થં હિ શબ્દ-રૂપં વાક્યમ્ । તે ચ અવયવાસ્ તથાવિધાઃ
12804 પૃથક્ પૃથગ્ ઇતિ પ્રત્યેકં તે વાક્યમ્ । તથા ચ ન અનેક-
12805 અવયવં વાક્યમ્ । એક-અવયવ-પ્રતિપત્ત્યા ચ વાક્ય-અર્થ-પ્રતિપત્તેર્
12806 અવયવ-અન્તર-અપેક્ષા કાલ-ક્ષેપશ્ ચ ન સ્યાત્ । તસ્ય નિષ્કલ-
12807 આત્મનઃ ક્ષણેન પ્રતિપત્તેર્ એક-જ્ઞાન-ઉત્પત્તૌ નિઃશેષ-અવગમાત્ ।
12808 અન્યથા ચ એકત્વ-વિરોધાત્ ।
12809 સકૃચ્ શ્રુતૌ ચ સર્વેષાં કાલ-ભેદો ન યુજ્યતે ।
12810 અથ મા ભૂદ્ અવયવ-અન્તર-અપ્રતીક્ષણેન એકસ્માદ્ એવ અવયવાદ્
12811 વાક્ય-અર્થ-સિદ્ધેર્ અનેક-અવયવત્વ-હાનિર્ વાક્યસ્ય ઇતિ સકૃત્ સર્વ-
12812 અવયવાનાં શ્રવણમ્ ઇષ્યતે । તદા અપિ કાલ-ક્ષેપો ન યુક્ત એવ ।
12813 એક-અવયવ-પ્રતિપત્તિ-કાલ એવ સર્વેષાં શ્રવણાત્ । ક્રમ-શ્રવણે
12814 ચ પૃથગ્ અર્થવતામ્ એકસ્માદ્ એવ તદ્-અર્થ-સિદ્ધેર્ અન્યસ્ય
12815 વૈયર્થ્યાત્ । સકૃચ્ શ્રુતૌ ચ પૃથગ્ અર્થેષ્વ્ અદૃષ્ટ-સામર્થ્યાનામ્
12816 અર્થવત્તા ચ ન સિધ્યતિ । સહિતેષ્વ્ અર્થ-દર્શનાદ્ અદોષઃ ।
12817 ન । પૃથગ્ અસતો રૂપસ્ય સંઘાતે અપ્ય્ અસમ્ભવાત્ । અર્થ-અન્તર-અનુત્પત્તેશ્
12818 ચ । શબ્દ-ઉત્પાદ-વાદિનસ્ તાવદ્ અયમ્ અદોષ એવ । પૃથગ્
12819 અસમર્થાનામ્ અપ્ય્ અવયવાનામ્ ઉપકાર-વિશેષાદ્ અતિશયવતાં
12820 કાર્ય-વિશેષ-ઉપયોગાત્ । પ્રત્યેકં ત્વ્ અવયવેષુ સમર્થેષુ વ્યર્થા
12821 સ્યાદ્ અન્ય-કલ્પના । અથ પુનર્ એકમ્ એવ અનવયવં વાક્યમ્ ।
12822 તત્ર ।
12823 એકત્વે અપિ હ્ય્ અભિન્નસ્ય ક્રમશો ગત્ય્-અસમ્ભવાત્

12824 કાલ-ભેદ એવ ન યુજ્યતે । ન હ્ય્ એકસ્ય ક્રમેણ પ્રતિપત્તિર્
12825 યુક્તા । ગૃહીત-અગૃહીતયોર્ અભેદાત્ । ક્રમેણ ચ વાક્ય-પ્રતિપત્તિર્
12826 દૃષ્ટા । સર્વ-વાક્ય-વ્યાહાર-શ્રવણ-સ્મરણ-કાલસ્ય અનેક-ક્ષણ-નિમેષ-
12827 અનુક્રમ-પરિસમાપ્તેઃ । વર્ણ-રૂપ-અસંસ્પર્શિનશ્ ચ એક-બુદ્ધિ-પ્રતિભાસિનઃ
12828 શબ્દ-આત્મનો અપ્રતિભાસનાત્ । વર્ણ-અનુક્રમ-પ્રતીતેઃ ।
12829 તદ્-અવિશેષે અપ્ય્ અનુક્રમ-કૃતત્વાદ્ વાક્ય-ભેદસ્ય અનુક્રમવતી
12901 વાક્ય-પ્રતીતિઃ । વર્ણ-અનુક્રમ-ઉપકાર-અનપેક્ષણે તૈર્ યથા કથંચિત્
12902 પ્રયુક્તૈર્ અપિ યત્ કિંચિદ્ વાક્યં પ્રતીયેત વિના વા
12903 વર્ણૈઃ । તૈર્ અનુક્રમવદ્ભિર્ અક્રમસ્ય ઉપકાર-અયોગાત્ । અક્રમેણ
12904 ચ વ્યાહર્તુમ્ અશક્યત્વાત્ । ગત્ય્-અન્તર-અભાવાચ્ ચ । ન એવ
12905 વાક્યે વર્ણાઃ સન્તિ તદ્ એકમ્ એવ શબ્દ-રૂપં વ્યઞ્જક-અનુક્રમ-
12906 વશાદ્ અનુક્રમ-વદ્ વર્ણ-વિભાગ-વચ્ ચ પ્રતિભાતિ ઇતિ ચેત્ ।
12907 અનુક્રમવતા વ્યઞ્જકેન અક્રમસ્ય વ્યક્તિઃ પ્રત્યુક્તા । વ્યક્ત-
12908 અવ્યક્ત-વિરોધાદ્ અવર્ણ-ભાગે ચ વાક્યે અસકલ-શ્રાવિણો અસકલ-વાક્ય-
12909 ગતિર્ ન સ્યાત્ એકસ્ય શકલ-અભાવાત્ સકલ-શ્રુતિર્ ન વા કસ્યચિત્ ।
12910 સમસ્ત-વર્ણ-સંસ્કારવત્યા અન્ત્યયા બુદ્ધ્યા વાક્ય-અવધારણમ્
12911 ઇત્ય્ અપિ મિથ્યા । તસ્ય અવર્ણ-રૂપ-સંસ્પર્શિનઃ કસ્યચિત્ કદાચિદ્
12912 અપ્રતિપત્તેઃ । વર્ણાનાં ચ અક્રમેણ અપ્રતિપત્તેઃ કુતો અક્રમમ્
12913 એક-બુદ્ધિ-ગ્રાહ્યં વાક્યં નામ । ન ચ અન્ત્ય-વર્ણ-પ્રતિપત્તેર્
12914 ઊર્ધ્વમ્ અન્યમ્ અશકલં શબ્દ-આત્માનમ્ ઉપલક્ષયામઃ । ન અપિ
12915 સ્વયમ્ અયં વક્તા વિભાવયતિ । કેવલમ્ એવં યદિ સ્યાત્ સાધુ
12916 મે સ્યાદ્ ઇતિ કલ્યાણ-કામતા-મૂઢ-મતિર્ અન્ત્યાયાં બુદ્ધૌ સમાપ્ત-કલઃ
12917 શબ્દો ભાતિ ઇતિ સ્વપ્નાયતે । ન હિ સ્મર્યમાણાયોર્
12918 અપિ પદ-વાક્યયોર્ વર્ણાઃ ક્રમ-વિશેષમ્ અન્તરેણ વિભાવ્યન્તે ।
12919 અક્રમાયાં બુદ્ધૌ પૌર્વાપર્ય-અભાવાત્ । તેષાં તત્-કૃતઃ પદ-
12920 વાક્ય-ભેદાનાં ભેદો ન સ્યાત્ । ન અપ્ય્ અવર્ણ-ક્રમમ્ અન્યચ્
12921 શબ્દ-રૂપં પશ્યામ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । સતિ વા તદ્ અનિત્યં વા સ્યાન્
12922 નિત્યં વા । યદિ ।
12923 અનિત્યં યત્ન-સમ્ભૂતં પૌરુષેયં કથં ન તત્ ।
12924 અવશ્યં હ્ય્ અનિત્યમ્ ઉત્પત્તિમત્ કુતશ્ચિદ્ ભવતિ । તથા હ્ય્ આકસ્મિકત્વે
12925 સત્ત્વસ્ય દેશ-આદિ-નિયમો ન સ્યાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । તચ્ ચ યત્ન-
12926 પ્રેરિત-અવિગુણ-કરણાનાં દૃષ્ટમ્ અન્યથા ન ઇતિ । કારણ-ધર્મ-
13001 દર્શનાત્ પુરુષ-વ્યાપાર એવ કારણમ્ । અતઃ પૌરુષેયં સ્યાત્ ।
13002 નિત્ય-ઉપલબ્ધિર્ નિત્યત્વે અપ્ય્ અનાવરણ-સમ્ભવાત્

13003 અથ તચ્ શબ્દ-રૂપં નિત્યં સ્યાદ્ ઉપલભ્ય-સ્વભાવં ચ ।
13004 સ ચ તસ્ય સ્વભાવઃ કદાચિન્ ન અપૈતિ ઇતિ નિત્યમ્ ઉપલભ્યેત ।
13005 એવં હિ સ નિત્યઃ સ્યાદ્ યદિ ન કુતશ્ચિત્ સામર્થ્યાત્ પ્રચ્યવેત્ ।
13006 જ્ઞાન-જનન-સામર્થ્યસ્ય તદાત્મકત્વાત્ । અર્થાન્તરત્વસ્ય ચ
13007 પ્રાગ્ એવ નિષિદ્ધત્વાત્ । ન અપિ તસ્ય ઉપલભ્ય-આત્મનઃ કિંચિદ્ ઉપલમ્ભ-
13008 આવરણં સમ્ભવતિ । તસ્ય સતો અપિ તદાત્મનમ્ અખણ્ડયતઃ
13009 સામર્થ્ય-તિરસ્કાર-અયોગાત્ । ન હિ તત્ર અતિશયમ્ અનુત્પાદયન્
13010 કિંચિત્કરો નામ । અકિંચિત્કરશ્ ચ કઃ કસ્ય આવરણમ્ અન્યદ્
13011 વા ઇતિ નિર્લોઠિત-પ્રાયમ્ એતત્ । કુડ્ય-આદયો ઘટ-આદીનાં કમ્ અતિશયમ્
13012 ઉત્પાદયન્તિ ખણ્ડયન્તિ વા યેન આવરણમ્ ઇષ્યન્તે । ન બ્રૂમસ્
13013 તે કંચિદ્ અતિશાયયન્તિ ઇતિ । અપિ તુ ન સર્વે ઘટ-ક્ષણાઃ સર્વસ્ય ઇન્દ્રિય-
13014 વિજ્ઞાન-હેતવઃ પરસ્પર-સહિતાસ્ તુ વિષય-ઇન્દ્રિય-આલોકાઃ
13015 પરસ્પરતો વિશિષ્ટ-ક્ષણ-અન્તર-ઉત્પાદાદ્ વિજ્ઞાન-હેતવઃ । અનુપકાર્યસ્ય
13016 અપેક્ષા-અયોગાત્ । શક્ત-સ્વભાવસ્ય નિત્યં જનનમ્ અજનનં
13017 વા અન્યસ્ય સર્વદા સ્યાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । તે ચ અવ્યવહિતાઃ પ્રતિઘાતિના
13018 અન્યેન અન્યોન્યસ્ય ઉપકારિણઃ । અવ્યવધાન-દેશ-યોગ્યતા-સહકારિત્વાત્
13019 તેષામ્ અન્યોન્ય-અતિશય-ઉત્પત્તેઃ । વ્યવધાને તુ હેત્વ્-અભાવાત્
13020 સમર્થ-ક્ષણ-અન્તર-અનુત્પત્તેર્ જ્ઞાન-અનુત્પત્તિઃ । તસ્માત્ પૂર્વ-ઉત્પન્ન-
13021 સમર્થ-નિરોધાત્ સતિ કુડ્યે અન્યસ્ય ઉત્પિત્સોઃ કારણ-અભાવેન અનુત્પત્તેઃ
13022 કારણ-વૈકલ્યાજ્ જ્ઞાન-અનુત્પત્તિર્ ઇતિ કુડ્ય-આદય આવરણમ્
13023 ઉચ્યન્તે । ન પ્રાગ્ યોગ્યસ્ય પ્રતિબન્ધાત્ । તસ્ય સ્વભાવાદ્ અપ્રચ્યુતેઃ ।
13024 અથવા સમ્ભવત્ય્ અપિ ભાવાનાં ક્ષણિકાનામ્ અન્યોન્ય-ઉપકારો
13025 અચિન્ત્યત્વાદ્ હેતુ-પ્રત્યય-સામર્થ્યસ્ય અસર્વવિદા । તેન
13026 યદ્ ઇન્દ્રિય-વિષય-મધ્ય-સ્થિતમ્ આવરણં તત્ તૌ વિજ્ઞાન-ઉત્પત્તિ-
13027 વૈગુણ્ય-તારતમ્ય-ભેદેન અતિશયયેદ્ અપિ । આવરણ-ભેદે ન શબ્દ-
13028 આદૌ શ્રુતિ-માન્દ્ય-પાટવ-દર્શનાત્ । અન્યથા ક્વચિદ્ અપ્ય્ અકિંચિત્કરસ્ય
13101 સંનિધાનસ્ય અપ્ય્ અસંનિધાન-તુલ્યત્વાત્ તસ્ય ઇદમ્ ઇત્ય્ ।
13102 ઉપસંહારો વિકલ્પ-નિર્મિત એવ સ્યાત્ । ન વસ્ત્વ્-આશ્રયઃ । ન ચ
13103 સમારોપ-અનુવિધાયિનો અર્થક્રિયાઃ । ન હિ માણવકો દહન-ઉપચારાદ્
13104 આધીયતે પાકે । તસ્માત્ સત્યામ્ અપિ કલ્પનાયામ્ અતત્-પરાવૃત્તયો
13105 ભાવા યથા-સ્વભાવ-વૃત્તય એવ સ્યુઃ । તત્ સત્ય્ અપ્ય્
13106 આવરણે વિજ્ઞાપયેયુર્ એવ ઇન્દ્રિય-આદયઃ । ન ચ તથા । તસ્માત્ તેન આધેયવિશેષા
13107 ઇતિ ગમ્યન્તે । ન ખલ્વ્ એવં નિત્યાનાં શબ્દાનાં
13108 કસ્મિંશ્ચિત્ સત્ય્ અતિશય-હાનિર્ ઉત્પત્તિર્ વા । તદ્ યદિ તેષાં જ્ઞાન-જનનઃ
13109 સ્વભાવઃ સર્વસ્ય સર્વદા સર્વાણિ સ્વ-વિષય-જ્ઞાનાનિ સકૃજ્
13110 જનયેયુઃ । નો ચેન્ ન કદાચિત્ કસ્યચિત્ કિંચિદ્ ઇત્ય્ એકાન્ત એષઃ ।
13111 અશ્રુતિર્ વિકલત્વાચ્ ચેત્ કસ્યચિત્ સહકારિણઃ ।
13112 સ્યાદ્ એતત્ । ન આવરણાન્ નિત્યં સર્વે શબ્દા ન શ્રૂયન્તે । અપિ તુ
13113 કિંચિત્ તેષાં પ્રતિપત્તૌ સહકારિ પ્રતિનિયતમ્ અસ્તિ । તત્ કદાચિત્
13114 કસ્યચિદ્ ભવતિ ઇતિ તત્-કૃતમ્ એષાં કદાચિત્ ક્વચિચ્ શ્રવણમ્ ઇતિ ।
13115 કામમ્ અન્ય-પ્રતીક્ષા અસ્તુ નિયમસ્ તુ વિરુધ્યતે

13116 ન વૈ વયં કારણાનાં સહકારીણિ પ્રતિક્ષિપામઃ । કિં ત્વ્
13117 અપેક્ષન્ત એવ કારણાનિ તદ્-અવસ્થા-ઉપકારિણમ્ । તતો લભ્યસ્ય અતિશયસ્ય
13118 કાર્ય-ઉપયોગાત્ । તથા શબ્દો અપિ યદિ કિંચિદ્ અપેક્ષ્ય
13119 કાર્યં કુર્યાત્ કરોતુ પૂર્વ-સ્વભાવ-નિયત ઇત્ય્ એતન્ ન સ્યાત્ ।
13120 તસ્ય પ્રચ્યુતેઃ । અપેક્ષ્યાચ્ ચ સ્વભાવ-અન્તર-પ્રતિલમ્ભાત્ ।
13121 ન હ્ય્ અનુપકાર્ય્ અપેક્ષ્યત ઇત્ય્ ઉક્તમ્ એતત્ । તદ્-ઉપકારસ્ય
13122 ચ અર્થાન્તરત્વે તસ્ય ઇતિ સમ્બન્ધ-અભાવ-આદયો અપ્ય્ ઉક્તાઃ । તસ્ય
13123 ચ અજ્ઞેયત્વમ્ । ઉપકારાદ્ એવ જ્ઞાન-ઉત્પત્તેઃ । તસ્માદ્ એવ શબ્દો ન ઇન્દ્રિયં
13124 ન સંનિકર્ષં ન આત્માનમ્ અન્યદ્ વા કિંચિજ્ જ્ઞાન-ઉત્પત્તિ-સમાશ્રયં
13125 સ્વ-વિજ્ઞાન-જનને અપેક્ષતે । સર્વસ્ય તત્ર અકિંચિત્કરત્વાદ્ ।
13126 અપિ ચ । એતે શબ્દા વ્યાપિનો વા સ્યુર્ અવ્યાપિનો વા ।
13127 સર્વત્ર અનુપલમ્ભઃ સ્યાત્ તેષામ્ અવ્યાપિતા યદિ ।
13128 કથં એક-દેશ-વર્તિતં તચ્-શૂન્ય-દેશ-સ્થિત ઉપલબ્ધેત । અપ્રાપ્ત-
13201 ગ્રહણ-પક્ષે અદોષ ઇતિ ચેત્ । ન । તત્ર અપિ યોગ્ય-દેશ-સ્થિતિ-તારતમ્ય-
13202 અપેક્ષણાદ્ અયસ્કાન્ત-આદિ-વત્ । અન્યથા સ્પષ્ટ-અસ્પષ્ટ-શ્રુતિ-
13203 ભેદો ન સ્યાત્ । સતિ ચ ઉપલમ્ભ-પ્રત્યયે સર્વત્ર દેશે તુલ્યમ્
13204 ઉપલભ્યેરન્ । તસ્માન્ ન અવ્યાપિનઃ ।
13205 સર્વેષામ્ ઉપલમ્ભઃ સ્યાદ્ યુગપદ્ વ્યાપિતા યદિ

13206 ન હિ કશ્ચિચ્ શબ્દ ક્વચિન્ ન અસ્તિ ઇતિ સર્વે યુગપદ્ ઉપલભ્યેરન્
13207 સર્વ-દેશ-સ્થિતૈશ્ ચ । યોગ્ય-ઇન્દ્રિયત્વાદ્ વિષય-સંનિધાનાદ્ અપ્રતિબન્ધાચ્
13208 ચ ।
13209 સંસ્કૃતસ્ય ઉપલમ્ભે ચ કઃ સંસ્કર્તા અવિકારિણઃ ।
13210 સ્યાદ્ એતત્ । સન્ન્ અપિ ન સર્વઃ શબ્દ ઉપલભ્યતે સર્વેણ । સંસ્કૃતસ્ય
13211 સંસ્કૃતેન એવ ઉપલમ્ભાદ્ ઇતિ । તત્ર ન સંસ્કૃતસ્ય ઉપલમ્ભો
13212 અનાધેયવિકારસ્ય સંસ્કાર-અયોગાત્ ।
13213 ઇન્દ્રિયસ્ય હિ સંસ્કારઃ શૃણુયાન્ નિખિલં ચ તત્

13214 તત્ર યદિ સંસ્કૃતેન ઉપલમ્ભ ઇત્ય્ અસંસ્કૃતેન ઇન્દ્રિયો ન ઉપલભતે ।
13215 યસ્ય સંસ્કાર ઇન્દ્રિયસ્ય કૃતઃ સ સર્વ-શબ્દાન્ યુગપચ્ શૃણુયાદ્
13216 ઇતિ પ્રસઙ્ગો અનિવૃત્ત એવ ।
13217 સંસ્કાર-ભેદાદ્ ભિન્નત્વાદ્ એક-અર્થ-નિયમો યદિ ।
13218 અનેક-શબ્દ-સંઘાતે શ્રુતિઃ કલકલે કથમ્

13219 અથ અપિ સ્યાત્ । પ્રતિનિયતાઃ તે સંસ્કારાઃ શબ્દાનામ્ । તત્ર કેનચિત્
13220 સંસ્કૃતમ્ ઇન્દ્રિયં કસ્યચિદ્ એવ ગ્રાહકમ્ ઇતિ ન યુગપત્ સર્વ-
13221 શબ્દ-શ્રુતિર્ ઇતિ । સંસ્કાર-વિશેષાચ્ શ્રુતિ-નિયમે ઇન્દ્રિયાણામ્ અનેક-
13222 શબ્દ-સંઘાતસ્ય કલકલસ્ય શ્રુતિર્ ન સ્યાત્ । ન હ્ય્ એકઃ
13223 શબ્દઃ કલકલો નામ । ભિન્ન-સ્વભાવાનાં યુગપચ્ શ્રવણાત્ ।
13224 સ્વભાવ-ભેદ-આશ્રયત્વાચ્ ચ ભેદ-વ્યવસ્થિતેઃ । લઘુવૃત્તેઃ
13225 સકૃચ્-શ્રુતિર્ ભ્રાન્તિર્ ઇતિ ચેત્ । વંશ-આદિ-સ્વર-ધારાયાં ગમક-અવયવ-
13226 સંહારાત્ સંકુલા પ્રતિપત્તિઃ સ્યાત્ । વક્ષ્યતે ચ અત્ર પ્રતિષેધઃ ।
13227 તસ્માદ્ એક-ગતિ-શક્તિ-પ્રતિનિયમાદ્ ઇન્દ્રિયસ્ય અનેકાત્મા
13228 કલકલો ન શ્રૂયેત ।
13229 ધ્વનયઃ કેવલં તત્ર શ્રૂયન્તે ચેન્ ન વાચકાઃ ।
13301 ન વૈ કલકલે વર્ણ-પદ-વાક્યાનિ શ્રૂયન્તે । ધ્વનીનામ્ એવ
13302 કેવલાનાં શ્રવણાત્ । વાચકે ચ પ્રતિનિયત-શક્તિ-ઇન્દ્રિયં ન
13303 ધ્વનિષુ । તત્ર ।
13304 ધ્વનિભ્યો ભિન્નમ્ અસ્તિ ઇતિ શ્રદ્ધા ઇયં અતિબહ્વ્ ઇદમ્

13305 ન હિ વયં ધ્વનિં શબ્દં ચ વાચકં પૃથગ્-રૂપમ્ ઉપલક્ષયામઃ ।
13306 એકમ્ એવ એકદા વર્ણ-અનુક્રમ-શ્રવણે શબ્દ-આત્માનં
13307 વ્યવસ્યામઃ । તત્ કથં વ્યવસાય-પૂર્વકં વ્યવહારમ્
13308 અવ્યવસ્યન્તઃ પ્રવર્તયામઃ । તસ્માદ્ ધ્વનિ-વિશેષ એવ ઇયં
13309 વર્ણ-આદ્ય્-આખ્યઃ । અપિ ચ ।
13310 સ્થિતેષ્વ્ અન્યેષુ શબ્દેષુ શ્રૂયતે વાચકઃ કથમ્ ।
13311 ન ધ્વનિર્ અતો ભિન્નસ્ તેન સહ પૃથગ્ વા । ન હિ પ્રત્યક્ષે
13312 અર્થે પર-ઉપદેશો ગરીયાન્ । તદ્ અયં સ્થિતેષ્વ્ અન્યેષુ વ્યાહર્તૃષુ
13313 કેવલમ્ એવ શબ્દં શૃણ્વંસ્ તદ્-ઉપલમ્ભ-પ્રત્યયાનાં તદ્-અન્ય-
13314 નિષ્પાદને સામર્થ્ય-અભાવં પ્રત્યેતિ । યદિ હિ સમર્થાઃ સ્યુસ્
13315 તત્-સાધિતં તદ્ ઉપલભ્યેત । તત્-સ્વભાવા એવ પુનઃ પ્રત્યયાઃ
13316 કથં કલકલે અર્થ-અન્તરમ્ આરભેરન્ । ન હિ કારણ-અભેદે
13317 કાર્ય-ભેદો યુક્તઃ । ભેદસ્ય અહેતુકત્વ-પ્રસઙ્ગાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ ।
13318 ન ચ કલકલે વાચકો ન શ્રૂયતે । પદ-વાક્ય-વિચ્છેદાનામ્ ઉપલક્ષણાત્ ।
13320 કથં વા શક્તિ-નિયમાદ્ ભિન્ન-ધ્વનિ-ગતિર્ ભવેત્

13321 તાનિ પ્રતિનિયત-શક્તીન્ય્ અપિ ઇન્દ્રિયાણિ નાના-રૂપાન્ પ્રતિ-શબ્દ-નિયતાન્
13322 ધ્વનીન્ શૃણ્વન્તિ ન ત્વ્ એવં શબ્દાન્ ઇતિ કઃ શબ્દેષ્વ્ એષાં
13401 નિર્વેદઃ । યદ્ ઉક્તં ન ધ્વનયો ભેદેન વાચકેભ્યઃ સિદ્ધા
13402 ઇતિ કથં ન સિદ્ધાઃ । વચનાદ્ અર્થ-પ્રતિપત્તેઃ । ન હિ ધ્વનિ-
13403 ભાગાદ્ અલ્પીયસઃ શબ્દ-અર્થ-પ્રતીતિઃ । ન ચ સો અન્યં સમ ઇતિ ।
13404 તદ્ ઇયં સમસ્ત-પદ-વાક્ય-રૂપ-સાધ્ય-અર્થ-પ્રતીતિર્ અસમસ્ત-
13405 ભાગેષુ ધ્વનિષુ ન સમ્ભવતિ ઇતિ સિદ્ધમ્ અક્રમ-સત્ત્વં
13406 શબ્દ-રૂપમ્ । ક્રમવદ્-ભાગશ્ ચ ધ્વનિર્ ઇતિ । તન્ ન । અક્રમસ્ય
13407 ક્રમવદ્-વ્યતિરેકિણઃ પ્રાગ્ એવ નિષિદ્ધત્વાત્ । અતિપ્રસઙ્ગશ્ ચ એવમ્ ।
13408 કર્મ-ભાગાનાં પૂર્વેણ અપરસ્ય અપ્રતિસન્ધાનાત્ એક-અંશાચ્
13409 ચ અપ્રતિપત્તેઃ તદ્-વ્યતિરેકી હસ્ત-સંજ્ઞા-આદિષ્વ્ અર્થ-પ્રતિપત્તિ-
13410 હેતુઃ સમસ્ત-રૂપઃ કર્મ-આત્મ-અભ્યુપગન્તવ્યઃ સ્યાત્ । શબ્દ-વદ્
13411 એવ । ક્રમ-ભાવિન એવ યથાસ્વં કરણ-પ્રયોગાદ્ ભિન્ના
13412 વર્ણ-ભાગાઃ કર્મ-ભાગા વા ક્રમેણ વિકલ્પ-વિષયા યથા-
13413 સંકેતમ્ એવ અર્થ-પ્રતીતિં જનયન્તિ ઇતિ ન્યાય્યમ્ । કિં ચ ।
13414 ધ્વનયઃ સમ્મતા યૈસ્ તે દોષૈઃ કૈર્ અપ્ય્ અવાચકાઃ ।
13415 ધ્વનિભિર્ વ્યજ્યમાને અસ્મિન્ વાચકે અપિ કથં ન તે

13416 ક્રમ-ઉત્પાદિભિર્ ધ્વનિ-ભાગૈર્ વ્યક્તઃ કિલ વાચકો વક્તિ । તમ્
13417 અપિ તે ન એવ સકૃત્ પ્રકાશયન્તિ । ક્રમ-ભાવાત્ । ન અપ્ય્ એક એવ
13418 ભાગઃ શબ્દં વ્યનક્તિ । તદ્-અન્ય-વૈયર્થ્ય-પ્રસઙ્ગાત્ । એક-વર્ણ-
13419 ભાગ-કાલે ચ સમસ્ત-રૂપ-અનુપલક્ષણાત્ । તદ્ અયમ્ અપ્રતિસંહિત-
13420 સકલ-ઉપલમ્ભો ધ્વનિ-વદ્ ઉપલમ્ભ-સાકલ્ય-સંનિધાન-
13421 અર્થં કથં સાધયેત્ । કો હિ વિશેષો અત્યન્ત-અનુપલમ્ભે
13422 સદ્-અસતોર્ ઉપલમ્ભ-સાધ્યેષ્વ્ અર્થેષુ । ન ચ સંનિધિ-માત્રેણ
13423 સાધનઃ । વ્યક્ત્ય્-અપેક્ષણાત્ । સા ચ ઇયં ક્રમ-ભાવિની સદ્-અસતોસ્
13424 તુલ્ય-ઉપયોગ ઇતિ ધ્વનિભિર્ અશક્ય-સાધનં કાર્યમ્ । તત્ર અપિ
13425 તથા ઇત્ય્ અલં અન્યેન । તસ્માન્ ન વર્ણેષુ વાક્યે વા અપૌરુષેયતા ।
13426 વર્ણ-અનુપૂર્વી વાક્યં ચેન્ ન વર્ણાનામ્ અભેદતઃ ।
13501 ન અર્થ-અન્તરમ્ એવ શબ્દ-રૂપં વાક્યમ્ અપૌરુષેયમ્ । કિં તર્હિ ।
13502 વર્ણ-અનુક્રમ-લક્ષણં હિ નો વાક્યમ્ । તદ્ અપૌરુષેયં સાધ્યમ્
13503 ઇતિ ચેત્ । ન । વર્ણાનામ્ આનુપૂર્વ્યા અભેદાત્ । ન ઇયમ્ અર્થ-અન્તરં
13504 વર્ણેભ્યઃ । દૃશ્યાયાં વિભાગ-ઉપલમ્ભાત્ । અદૃશ્યાયાં તતો
13505 અપ્રતિપત્તેર્ લિઙ્ગ-અભાવાત્ । ભેદવત્યાશ્ ચ આનુપૂર્વ્યા અભાવે વર્ણ-
13506 માત્રમ્ અવશિષ્ટં સર્વત્ર ઇતિ પૂર્વવત્ પ્રસઙ્ગઃ ।
13507 તેષાં ચ ન વ્યવસ્થાનં ક્રમ-અન્તર-વિરોધતઃ

13508 યદ્ય્ અકૃતક-અનુપૂર્વી વર્ણાનાં તે ચ ન બહવઃ સમાન-જાતીયાઃ
13509 યેન કેચિદ્ વ્યવસ્થિત-ક્રમાઃ સ્યુઃ અન્યે યથા ઇષ્ટ-પરાવૃત્તયઃ
13510 કિં તર્હિ એક એવ ત્રૈલોક્યે અકારસ્ તથા ગકારઃ તદા અગ્નિર્ ઇત્ય્
13511 એવ સ્યાત્ ન ગગનમ્ ઇતિ અકાર-ગકારયોઃ પૂર્વાપર-ભાવસ્ય
13512 વ્યવસ્થિતત્વાત્ । કૃતકાનામ્ અપિ હેતુ-પરિણામ-નિયમવતામ્
13513 અશક્યઃ ક્રમ-વિપર્યયઃ કર્તુમ્ । યથા બીજ-અઙ્કુર-પત્ર-આદીનામ્
13514 ઋતુ-સંવત્સર-આદીનાં ચ । કિં પુનર્ અચલિત-અવસ્થા-સ્વભાવાનામ્
13515 અકૃતકાનાં કથંચિત્ સ્થિતાનાં પૂર્વ-અવસ્થા-ત્યાગમ્ અન્તરેણ
13516 અન્યથા અભાવ-અયોગાત્ । ત્યાગે વા વિનાશ-પ્રસઙ્ગાત્ । વિશેષેણ નિત્યાયામ્
13517 આનુપૂર્વ્યાં । તદ્ એતત્ પ્રતિપદં ક્રમ-અન્યત્વં વર્ણ-
13518 અન્યત્વે અપૂર્વ-ઉત્પાદાત્ વર્ણ-બાહુલ્યાદ્ વા સ્યાત્ । તચ્ ચ અનભિમતમ્ ।
13519 અપિ ચ ।
13520 દેશ-કાલ-ક્રમ-અભાવો વ્યાપ્તિ-નિત્યત્વ-વર્ણનાત્ ।
13521 સા ચ ઇયમ્ આનુપૂર્વી વાર્ણાનાં દેશ-કૃતા વા સ્યાત્ । યથા પિપીલિકાનાં
13522 પઙ્ક્તૌ । કાલ-કૃતા વા યથા બીજ-અઙ્કુર-આદીનામ્ । સા દ્વિવિધા અપિ
13523 વર્ણેષુ ન સમ્ભવતિ । વ્યાપ્તેર્ નિત્યત્વાચ્ ચ । અન્યોન્ય-દેશ-
13601 પરિહારેણ વૃત્તિર્ હિ દેશ-પૌર્વાપર્યમ્ । તત્ સર્વસ્ય સર્વેણ
13602 તુલ્યદેશત્વાદ્ વર્ણેષુ ન સમ્ભવતિ । વાત-આતપ-વદ્ આત્મ-આદિ-વચ્
13603 ચ । તથા કાલ-પરિહારેણ વૃત્તિઃ કાલ-પૌર્વાપર્યમ્ । યદા એકો
13604 ન અસ્તિ તદા અન્યસ્ય ભાવાત્ । તદ્ અપિ નિત્યેષુ ન સમ્ભવતિ । સર્વદા
13605 સર્વસ્ય ભાવાત્ । ન ચ અન્યા ગતિર્ અસ્તિ । તત્ કથં વર્ણ-પૌર્વાપર્યં
13606 વાક્યં યદ્ અપૌરુષેયં સાધ્યેત ।
13607 અનિત્ય-અવ્યાપિતાયાં ચ દોષઃ પ્રાગ્ એવ કીર્તિતઃ

13608 અથ મા ભૂદ્ અયં દોષ ઇત્ય્ અનિત્યાન્ અવ્યાપિનશ્ ચ વર્ણાન્ ઇચ્છેત્ ।
13609 તાવ્ અપિ પક્ષૌ પ્રાગ્ એવ નિરાકૃતાવ્ ઇત્ય્ અપરિહારઃ ।
13610 વ્યક્તિ-ક્રમો અપિ વાક્યં ન નિત્ય-વ્યક્તિ-નિરાકૃતઃ ।
13611 ન વર્ણાનાં રૂપ-અનુપૂર્વી વાક્યમ્ । કિં તર્હિ । તદ્-વ્યક્તેઃ । સા
13612 યથા સ્વ-વર્ણ-અભિવ્યક્તિ-પ્રત્યય-ક્રમાદ્ ભવન્તી ક્રમ-યોગિની
13613 ઇતિ તદા અનુપૂર્વી વાક્યમ્ ઇત્ય્ અપિ મિથ્યા । તસ્યા નિત્યેષુ પ્રાગ્ એવ
13614 નિષિદ્ધત્વાત્ । કાર્યતા-વિશેષ એવ સાક્ષાચ્-શક્ત્ય્-ઉપધાનેન જ્ઞાન-
13615 જનકાનાં વ્યક્તિર્ ઇત્ય્ આખ્યાતમ્ એતત્ ।
13616 વ્યાપારાદ્ એવ તત્-સિદ્ધેઃ કરણાનાં ચ કાર્યતા

13617 યત્ ખલુ રૂપં યત એવ ઉપલભ્યતે તસ્ય તદ્-ઉપલબ્ધિ-નાન્તરીયકામ્
13618 ઉપલબ્ધિમ્ એવ આશ્રિત્ય લોકઃ કાર્યતાં પ્રજ્ઞાપયતિ । સા
13619 વર્ણેષ્વ્ અપ્ય્ અસ્તિ । સ એવ ચ અન્યત્ર અપિ તદ્-આશ્રયઃ । ન વિશેષઃ । તત્
13620 કથં તુલ્યે અભ્યુપગમ-નિબન્ધને ન વર્ણાઃ કાર્યાઃ । ન
13621 ચ એતદ્ ઉપલબ્ધ્ય્-આશ્રયા કાર્યતા-સ્થિતિઃ । કિં તર્હિ । યત્ સત્ય્ એવ
13622 ભવતિ ઇતિ સત્તા-આશ્રયા । સા સત્તા કુતઃ સિદ્ધા યે ન કાર્યતાં સાધયેત્ ।
13623 ન હ્ય્ અસિદ્ધાયામ્ અસ્યામ્ એવં ભવતિ ઇતિ । તસ્માત્ સત્તા-
13624 સિદ્ધિસ્ તત્-સાધની । સા ચ ઉપલબ્ધિર્ એવ । સત્યમ્ એવં યદિ તસ્ય
13625 પ્રાઙ્ ન સત્તા સિદ્ધા સ્યાત્ । સા હિ સત્તા-સિદ્ધિર્ યા અસિદ્ધિ-પૂર્વિકા ।
13701 નનુ તદ્ રૂપમ્ અસિદ્ધમ્ એવ યત્ તથાભૂત-વિજ્ઞાન-અવ્યવધાન-
13702 ઉપયોગિ । સિદ્ધમ્ એવ તદ્ અન્ય-વૈકલ્યાન્ ન ઉપયુક્તમ્ ઇતિ
13703 ચેત્ । કથમ્ ઇદાનીમ્ ઉપયુક્ત-અનુપયુક્તયોર્ અભેદઃ । ન અપિ ભેદઃ
13704 શબ્દ-સ્વભાવ-અસંસ્પર્શી તસ્ય એવ અતિશયસ્ય ઉપયોગ-સિદ્ધેસ્ તસ્યા
13705 કારણત્વ-પ્રસઙ્ગાત્ । યસ્ય એવ ભાવે સાધ્ય-સિદ્ધિસ્ તદ્ એવ હિ
13706 તત્ર ઉપયોગિ યુક્તમ્ । તદ્-અતિશય-ઉપયોગે અપ્ય્ અસ્ય તદ્વત્ પ્રસઙ્ગઃ ।
13707 તસ્માદ્ અતિશેત એવ અવ્યવહિત-સામર્થ્ય-ઉપયોગો અવસ્થા-
13708 ભેદસ્ તદ્-અન્યમ્ । અનતિશયસ્ય અપેક્ષા ચ પ્રાગ્ એવ નિષિદ્ધા ।
13709 સ ચ કરણ-વ્યાપારાદ્ એવ સિદ્ધ ઇતિ સર્વ-કાર્ય-તુલ્ય-ધર્મા ।
13710 તસ્ય તાદૃશસ્ય વ્યક્તૌ સર્વં વ્યઙ્ગ્યં ન વા કિંચિદ્ અપ્ય્
13711 અવિશેષાત્ । તથા હિ ।
13712 સ્વ-જ્ઞાનેન અન્ય-ધી-હેતુઃ સિદ્ધે અર્થે વ્યઞ્જકો મતઃ ।
13713 યથા દીપો અન્યથા વા અપિ કો વિશેષો અસ્ય કારકાત્

13714 સ્વ-પ્રતિપત્તિ-દ્વારેણ અન્ય-પ્રતિપત્તિ-હેતુર્ લોકે વ્યઞ્જકઃ સિદ્ધઃ
13715 દીપ-આદિ-વત્ સ ચેત્ પ્રાક્ સિદ્ધઃ સ્યાત્ સમાન-જાતીય-ઉપાદાન-ક્ષણ-સિદ્ધેઃ ।
13716 ન તસ્ય એવ અતિશયસ્ય જ્ઞાન-હેતોઃ તસ્ય તત્-સામગ્રી-પ્રત્યયત્વાત્ ।
13717 યે પુનર્ અસિદ્ધ-ઉપલમ્ભનાઃ કારકા એવ કુલાલ-આદિ-વદ્
13718 ઘટ-આદૌ । પ્રત્યભિજ્ઞાન-આદયો અપિ સિદ્ધિ-હેતવો ન હેતુ-લક્ષણં
13719 પુષ્ણન્તિ । યદ્ અપિ કિંચિદ્ ઉત્તરા અકાર-પ્રતીતિર્ અકાર-પ્રતીતેઃ પૂર્વ-અભિન્ન-
13720 વિષયા તદ્વદ્ ઇત્ય્ આદિ । તદ્ અપિ ન સ્વલક્ષણયોર્ અભેદ-
13721 સાધને સમર્થમ્ । તત્-સ્વભાવ-સિદ્ધેઃ । સામાન્યેન વચને
13801 ભિન્ન-વિષયત્વસ્ય અપ્ય્ અવિરોધઃ । એક-વિષયયોશ્ ચ પ્રતીત્યોઃ
13802 પૂર્વાપર-ભાવ-અયોગાત્ સંનિહિત-અસંનિહિત-કારણત્વેન ઉત્પાદ-અનુત્પાદાત્
13803 સંનિધાને અપ્ય્ અનુત્પન્નસ્ય અતત્-કારણત્વાત્ તયોર્
13804 ભિન્ન-અખિલ-કારણત્વમ્ । તત્ર એક-અભેદે અપિ શક્તસ્ય અપ્રતીક્ષણાદ્
13805 યુક્તિ-વિરુદ્ધં પૂર્વાપરયોઃ પ્રતીત્યોર્ એક-વિષયત્વમ્ । પ્રતીતિ-
13806 પ્રતિભાસ-સ્વભાવ-ભેદે અપિ નામ-સામ્યાદ્ એક-વિષયત્વમ્ અપ્ય્
13807 અયુક્તમ્ । ઘટ-આદિષ્વ્ અપિ પ્રસઙ્ગાત્ । તત્ર દૃષ્ટ-વિરોધાદ્ અસાધનત્વમ્
13808 ઇતિ ચેત્ । ઇહ અપિ વિરોધ-અભાવઃ કેન સિદ્ધઃ । યાવત્ તથા અભિધેયતા-
13809 અર્થ-ભેદેન વ્યાપ્તા ન સાધ્યતે તાવત્ સન્દિગ્ધો
13810 વ્યતિરેકઃ । પ્રતિકરણ-ભેદં ચ ભિન્ન-સ્વભાવઃ શબ્દઃ
13811 શ્રુતૌ નિવિશમાનો યદા એકઃ સાધ્યતે કિં ન ઘટ-આદયઃ । તત્ર
13812 અપિ શક્યમ્ એવં વ્યઞ્જક-ભેદાત્ પ્રતિભાસ-ભેદ ઇતિ પ્રત્યવસ્થાતુમ્ ।
13813 અપિ ચ ।
13814 કરણાનાં સમગ્રાણાં વ્યાપારાદ્ ઉપલબ્ધિતઃ ।
13815 નિયમેન ચ કાર્યત્વં વ્યઞ્જકે તદ્-અસમ્ભવાત્

13816 ન હિ કદાચિદ્ વ્યાપૃતેષુ કરણેષુ શબ્દ-અનુપલબ્ધિઃ । ન ચ અવશ્યં
13817 વ્યઞ્જક-વ્યાપારો અર્થમ્ ઉપલમ્ભયતિ । ક્વચિત્ પ્રકાશે
13818 અપિ ઘટ-આદ્ય્-અનુપલબ્ધેઃ । સા ઇયં નિયમેન ઉપલબ્ધિસ્ તદ્-વ્યાપારાચ્
13819 શબ્દસ્ય તદ્-ઉદ્ભવે સ્યાત્ । અકર્તુર્ વ્યાપારે અપિ તત્-સિદ્ધ્ય્-અયોગાત્ ।
13820 વ્યાપિ-નિત્યત્વાદ્ ઉપલમ્ભ ઇતિ ચેત્ । ક ઇદાનીં ઘટ-આદિષુ
13821 સમાશ્વાસઃ । તેષાં તથા અનિષ્ટેર્ ઇતિ ચેત્ । શબ્દઃ કિમ્ ઇષ્ટસ્ તત્-સમાન-
13822 ધર્મા । ન ચ અસ્ય કશ્ચિદ્ અતિશય ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । પ્રતિષિદ્ધે ચ
13823 વ્યાપિ-નિત્યત્વે । ઘટ-આદીનાં વ્યઞ્જક-અન્તર-સમ્ભવાદ્ અદોષઃ ।
13824 પ્રકાશો હ્ય્ એષાં વ્યઞ્જકઃ સિદ્ધઃ । કુલાલ-આદીનાં વ્યઞ્જકત્વે
13825 તાદૃશા એવ સ્યુઃ । અતિશેરતે ચ । તતો વ્યઞ્જક-અતિશયાત્ કારકા એવ ।
13826 ઉપકારકસ્ય ગત્ય્-અન્તર-અભાવાત્ । તદ્ એતચ્ શબ્દેષ્વ્ અપિ તુલ્યમ્ ।
13827 તત્ર અપિ ઇન્દ્રિય-યોગ્ય-દેશતા-આદિભ્યઃ કરણાનામ્ અતિશયાત્ । ઘટ-આદિ-
13828 કારક-ધર્મસ્ય ચ કરણેષુ દૃષ્ટેઃ । તસ્ય એવ પ્રદીપ-આદેર્
13829 વિષય-અન્તરસ્ય ચ કસ્યચિદ્ વ્યઞ્જક-અન્તર-અભાવાત્ । તત્- કારણાનિ
13830 તેષાં વ્યઞ્જકાનિ સ્યુઃ । તસ્માન્ ન વ્યક્તિઃ શબ્દસ્ય । ભવન્તી
13901 વા કરણેભ્યો અતિશયત્તા વા શબ્દસ્ય વ્યક્તિર્ આવરણ-વિગમો
13902 વિજ્ઞાનં વા ગત્ય્-અન્તર-અભાવાત્ । તત્ર ન અતિશય-ઉત્પત્તિર્ અનિત્યતા-
13903 પ્રસઙ્ગાત્ । તસ્યાઃ પૂર્વાપર-રૂપ-હાન્ય્-ઉપજનન-લક્ષણત્વાત્ ।
13904 અથ
13905 તદ્-રૂપ-આવરણાનાં ચ વ્યક્તિસ્ તે વિગમો યદિ ।
13906 અભાવે કરણ-ગ્રામ-સામર્થ્યં કિં નુ તદ્ ભવેત્

13907 ન હ્ય્ આવરણસ્ય અકિંચિત્કરાણિ કરણાનિ સમર્થાનિ નામ । વિગમશ્
13908 ચ અભાવઃ । ન ચ અભાવઃ કાર્યમ્ ઇતિ નિવેદિતમ્ એતત્ । ન અપિ શબ્દસ્ય
13909 નિત્યસ્ય કિંચિદ્ આવરણમ્ અસામર્થ્યાદ્ ઇત્ય્ અપ્ય્ ઉક્તમ્ ।
13910 તસ્માન્ ન આવરણે કરણ-ઉપક્ષેપઃ । ન અપ્ય્ એષામ્ અસામર્થ્યમ્ । તદ્-
13911 વ્યાપાર-અભાવે શબ્દ-અનુપલબ્ધેઃ । અતો યુક્તમ્ એતે યચ્ શબ્દાન્
13912 કુર્યુઃ । અન્યથા ।
13913 શબ્દ-અવિશેષાદ્ અન્યેષામ્ અપિ વ્યક્તિઃ પ્રસજ્યતે ।
13914 તથા અભ્યુપગમે સર્વ-કારણાનાં નિરર્થતા

13915 યદિ સર્વ-કારણ-સમાન-ધર્માણ્ય્ અપિ કરણાનિ વ્યઞ્જકાનિ ન
13916 કિંચિદ્ ઇદાનીં કાર્યં સ્યાત્ । ન ચ એતદ્ યુક્તમ્ । સર્વ-કારણાનામ્
13917 આનર્થક્ય-પ્રસઙ્ગાત્ । વસ્તુનો અનાધેયવિશેષત્વાત્ । આવરણ-અભાવસ્ય
13918 અકાર્યત્વાત્ । વસ્તુ-વદ્ એવ જ્ઞાનસ્ય અપિ સિદ્ધત્વાત્ । જ્ઞાનં
13919 પ્રતિ કારકત્વે કસ્યચિત્ તથાભૂતાનામ્ અન્યેષામ્ અપિ તથાભાવ-
13920 પ્રસઙ્ગેન સર્વસ્ય કાર્યતા-પ્રસઙ્ગાત્ । તસ્માદ્ અયં
13921 કારક-અભિમતો અર્થ-કલાપો ન વ્યક્તૌ ન ક્રિયાયામ્ ઇતિ વ્યર્થ
13922 એવ સ્યાત્ । તથા ચ ઇદમ્ અનુપકાર્ય-ઉપકારકં નિરીહં જગત્ સ્યાત્ ।
13923 શબ્દ-નિત્યત્વે ચ ।
13924 સાધનં પ્રત્યભિજ્ઞાનં સત્-પ્રયોગ-આદિ યન્ મતમ્ ।
13925 અનુદાહરણં સર્વ-ભાવાનાં ક્ષણ-ભઙ્ગતઃ

14001 ક્ષણ-ભઙ્ગિનો હિ સર્વ-ભાવા વિનાશસ્ય અકારણત્વાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તં
14002 વક્ષ્યતે ચ । ઉત્પત્તિમન્તશ્ ચ પરતઃ । સત્તાયા આકસ્મિકત્વ-અયોગાત્ ।
14003 તન્ ન ઇદં પ્રત્યભિજ્ઞાનં સત્-પ્રયોગ-આદિકં ક્વચિદ્ અન્વેતિ
14004 સ્થિર-એક-રૂપે । અપરાપર-સ્વભાવ-પરાવૃત્તિષ્વ્ એવ દીપ-આદિષુ
14005 દૃષ્ટમ્ ઇતિ વિરુદ્ધમ્ એવ । ન । અભિન્ન-જન્મનઃ સાધર્મ્ય-વિપ્રલમ્ભાદ્
14006 ભ્રાન્ત્યા દીપ-આદિષુ ભાવાત્ । અભિન્ન-જન્મ ઇતિ કેન અવષ્ટમ્ભેન
14007 ઉચ્યતે । તસ્ય એવ અભેદસ્ય સર્વત્ર પૌર્વાપર્યેણ
14008 ચિન્ત્યત્વાત્ । તથા ભેદસ્ય અપિ ઇતિ ચેત્ । તેન એવ સંશયો અસ્તુ । ન ચ
14009 સંશયિતાત્ સિદ્ધિઃ । વિવેક-અદર્શનાદ્ એકત્વમ્ ઇતિ ચેત્ । ન । જ્ઞાન-
14010 પૌર્વાપર્યેણ સદસત્ત્વ-સિદ્ધેઃ । સ્વભાવ-વિવેક-સદ્ભાવાત્ ।
14011 યદ્ય્ અપરાણિ જ્ઞાનાનિ પ્રાક્ સંનિહિત-કારણાનિ પૂર્વ-જ્ઞાન-વજ્ જાતાનિ
14012 એવ સ્યુઃ । અજાતાનિ તુ કારણ-વૈકલ્યં સૂચયન્તિ । સમર્થસ્ય
14013 જનનાદ્ અસમર્થસ્ય અપિ પુનઃ સામર્થ્ય-અપ્રતિલમ્ભાત્ ।
14014 પ્રતિલમ્ભે વા સ્થૈર્ય-અયોગાત્ । તદ્ અયમ્ સત્-પ્રયોગ ઇત્ય્ અપિ જનનમ્
14015 એવ પ્રયોક્તુઃ સામર્થ્યાત્ । સ્વયં સમર્થે તસ્ય અનુપયોગાત્ ।
14016 પ્રયોગ ઇત્ય્ અપિ ઇષ્ટ-સાધન-સમર્થ-ઉત્પાદનમ્ એવ સમાન-
14017 જાતીય-ઉપાદાન-અપેક્ષમ્ અનપેક્ષં વા વાસ્ય્-આદિ-પ્રયોગ-વત્ કર્મ-
14018 આદિ-પ્રયોગ-વચ્ ચ કથ્યતે । યો અપિ મન્યતે સમક્ષે પ્રત્યભિજ્ઞાનં
14019 પ્રત્યક્ષમ્ એવ તતઃ પ્રત્યક્ષાદ્ એવ સ્થૈર્ય-સિદ્ધિર્
14020 ઇતિ । તદ્ અપ્ય્ ઉત્તરત્ર નિષેત્સ્યામઃ ।
14021 દૂષ્યઃ કુહેતુર્ અન્યો અપિ ।
14022 ન એવ કશ્ચિદ્ ધર્મો યઃ સમાન-જાતીયમ્ અન્વેતિ । સર્વ-ધર્માણામ્
14023 એતદ્-અવસ્થત્વાત્ । સર્વ-સ્થૈર્ય-પ્રતિજ્ઞાયાશ્ ચ યથા અભિધાનં
14024 યુક્તિ-વિરોધાદ્ અન્યે અપિ નિત્ય-હેતવો વાચ્ય-દોષાઃ ।
14025 બુદ્ધેર્ અપુરુષ-આશ્રયે ।
14026 બાધા અભ્યુપેત-પ્રત્યક્ષ-પ્રતીત-અનુમિતૈઃ સમમ્

14027 યદિ વ્યક્તિર્ બુદ્ધિસ્ તદા આનુપૂર્વી વાદ્યમ્ । તસ્યા અપૌરુષેયત્વ-
14101 પ્રસાધને બુદ્ધીનાં પુરુષ-ગુણત્વ-અભ્યુપગમાત્ સમ યો
14102 અસ્ય બાધ્યતે । પ્રત્યક્ષં ખલ્વ્ અપ્ય્ એતદ્ યદ્ ઇમા બુદ્ધયઃ
14103 પુરુષ-સંખ્યાતેભ્યઃ પુરુષ-ગુણેભ્યો વા મનસ્કાર-આદિભ્યો
14104 ભવન્તિ ઇતિ । ન ચ કાર્યતા નામ અન્યા ભાવ-અભાવ-વિશેષાભ્યામ્ ।
14105 સ ચ ભાવઃ પ્રત્યક્ષો અભાવો અપ્ય્ અનુપલબ્ધિ-લક્ષણઃ પ્રત્યક્ષ-
14106 સામર્થ્ય-સિદ્ધ ઇતિ વક્ષ્યામઃ । તત એવ પુરુષ-કાર્યતા
14107 બુદ્ધીનામ્ અનુમેય-અન્વય-વ્યતિરેક-લિઙ્ગત્વાદ્ અસ્યાઃ । કિં ચ ।
14108 આનુપૂર્વ્યાશ્ ચ વર્ણેભ્યો ભેદઃ સ્ફોટેન ચિન્તિતઃ ।
14109 કલ્પના-આરોપિતા સા સ્યાત્ કથં વા અપુરુષ-આશ્રયા

14110 વર્ણ-વ્યતિરેકિણ્ય્ આનુપૂર્વી સ્ફોટ-વિચાર-અનુક્રમેણ એવ પ્રતિવિહિતા ।
14111 ન અપિ સા વર્ણ-સ્વભાવા । વસ્તુ-સ્વભાવસ્ય એતદ્-વિકલ્પ -અનતિક્રમાત્ ।
14112 અતદ્-રૂપેષુ તદ્-રૂપ-સમારોપ-પ્રતિભાસિન્યા બુદ્ધેર્
14113 અયં વિભ્રમઃ સ્યાદ્ આનુપૂર્વી ઇતિ । સા ચ કથમ્ અપૌરુષેયી । બુદ્ધિ-
14114 વિઠપન-પ્રત્યુપસ્થાપનાત્ । અપિ ચ । આત્યન્તિકસ્ય કસ્યચિત્
14115 સ્વભાવસ્ય અભાવાદ્ ભવતા ધ્વનિના અનાત્યન્તિકેન ભવિતવ્યમ્ ।
14116 સ ચ અહેતુકો અન્ય-હેતુકો વા નિત્યં ભવેન્ ન ચ પુરુષ-
14117 વ્યાપારાત્ । તસ્માન્ ન અપૌરુષેયઃ । કથમ્ ઇદં ગમ્યતે અનાત્યન્તિકો
14118 ધ્વનિર્ અન્યો વા ભાવ ઇતિ ।
14119 સત્તા-માત્ર-અનુબન્ધિત્વાન્ નાશસ્ય અનિત્યતા ધ્વનેઃ ।
14120 ન હિ નાશો ભાવાનાં કુતશ્ચિદ્ ભવતિ । તદ્ ભાવ-સ્વભાવો ભવેત્ ।
14121 ભાવસ્ય એવ સ્વ-હેતુભ્યસ્ તદ્-ધર્મણો ભાવાત્ । ન ચ ભાવ-
14122 વિશેષ-સ્વભાવઃ । તસ્ય નિષેત્સ્યમાનત્વાત્ । તસ્માદ્ ભાવ-
14123 માત્ર-સ્વભાવઃ સ્યાત્ । તેન શબ્દો અન્યો વા સત્તા-ભાજનઃ સર્વ
14124 એવ ભાવો અનાત્યન્તિક ઇતિ સિદ્ધમ્ । ન સિદ્ધમ્ । તસ્ય એવ વિનાશસ્ય
14125 અપર-જન્મ-અસિદ્ધેઃ । તથા હ્ય્ અગ્નિના કાષ્ઠં દણ્ડેન
14201 ઘટ ઇતિ વિનાશ-હેતવો ભાવાનાં દૃશ્યન્તે । અન્વય-વ્યતિરેક-અનુવિધાનં
14202 હેતુ-તદ્વતોર્ લક્ષણમ્ આહુઃ । ન । પૂર્વસ્ય સ્વ-રસ-
14203 નિરોધે અન્યસ્ય વિશિષ્ટ-પ્રત્યય-આશ્રયેણ વિકૃતસ્ય ઉત્પત્તેઃ ।
14204 અસ્તુ વા અગ્નિઃ કાષ્ઠ-વિનાશ-હેતુઃ । સ વિનાશો અગ્નિ-જન્મા કિં કાષ્ઠમ્
14205 એવ આહોસ્વિદ્ અર્થ-અન્તરમ્ ।
14206 અગ્નેર્ અર્થ-અન્તર-ઉત્પત્તૌ ભવેત્ કાષ્ઠસ્ય દર્શનમ્

14207 અવિનાશાત્ ।
14208 કિમ્ ઇત્ય્ અર્થ-અન્તરાદ્ અર્થ-અન્તર-જન્મનિ કાષ્ઠમ્ અભૂતં નામ
14209 ન દૃશ્યતે વા । અતિપ્રસઙ્ગો હ્ય્ એવં સ્યાત્ ।
14210 સ એવ અસ્ય વિનાશ ઇતિ ચેત્ ।
14211 યદિ સ એવ અર્થો અગ્નિ-જન્મા અભાવસ્ તદ્ ઇદમ્ અભૂતત્વાન્ ન દૃશ્યત
14212 ઇતિ । ભવતુ તસ્ય ઇદં નામ અભાવ ઇતિ । તથા અપિ
14213 કથમ્ ।
14214 અન્યો અન્યસ્ય વિનાશઃ । ન હિ કસ્યચિદ્ અર્થસ્ય નામ-કરણ-માત્રેણ
14215 કાષ્ઠં ન દૃશ્યત ઇતિ યુક્તમ્ । ન ચ અન્યો અન્યસ્ય વિનાશઃ ।
14216 અતિપ્રસઙ્ગાત્ । વિશેષ-અભાવાત્ તસ્ય અર્થાન્તરત્વેન વસ્તુ-ભૂતસ્ય
14217 તદ્-અન્યેભ્યઃ । કાષ્ઠે અગ્નિ-કૃતઃ સ્વભાવો વિનાશો ન સર્વ ઇતિ
14218 ચેત્ । કાષ્ઠા ઇતિ કઃ સમ્બન્ધઃ । આશ્રયાશ્રયિ સમ્બન્ધશ્ ચેત્ ।
14219 ન । તસ્ય નિષેત્સ્યમાનત્વાત્ । જન્યજનકભાવાશ્ ચેત્ । અગ્નેર્ ઇતિ
14220 કિમ્ । કાષ્ઠાદ્ એવ ભાવાત્ । તદ્-અપેક્ષાદ્ ઉત્પત્તેર્ અદોષ ઇતિ ચેત્ ।
14221 અનતિશય-લાભિનઃ કા અપેક્ષા । લાભે વા અપર-કાષ્ઠ-જન્મ સ્યાત્ ।
14222 પૂર્વં ત્વ્ અપ્રચ્યુતિ-કારણમ્ । તથા એવ દૃશ્યત । તત એવ અગ્નેઃ
14223 પૂર્વ-વિનાશ ઇતિ ચેત્ । પૂર્વેણ અસ્ય કઃ સમ્બન્ધ ઇતિ સ એવ પ્રસઙ્ગો
14224 અપર્યવસાનશ્ ચ । તદ્ અવશ્યં વિનાશ-સમ્બન્ધ-યોગ્યમ્ ઉત્તરમ્
14225 અતિશયં પ્રત્યુપકુર્વાણો અગ્નિર્ અપૂર્વમ્ એવ જનયતિ ઇતિ
14226 પૂર્વં તદ્-અવસ્થં દૃશ્યેત । કાષ્ઠ-વિનાશ ઇતિ ચ કાષ્ઠ-અભાવ
14301 ઉચ્યતે । ન ચ અભાવઃ કાર્યઃ । તત્-કારી ચ અકારક એવ ઇત્ય્ અનપેક્ષણીય
14302 ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । સ્વભાવ-અભાવસ્ય ચ તતો ભેદે તતો નિવર્તમાનસ્ય
14303 ભાવસ્ય સ્વભાવ એવ સમર્થિતઃ સ્યાદ્ ઇતિ કથમ્
14304 અભૂતો નામ । તસ્માન્ ન
14305 અન્યો અન્યસ્ય વિનાશો અસ્તુ કાષ્ઠં કસ્માન્ ન દૃશ્યતે

14306 કો અયમ્ અર્થ-અન્તર-ભાવ-કાષ્ઠ-દર્શનયોર્ વિરોધઃ ।
14307 તત્-પરિગ્રહતશ્ ચેન્ ન તેન અનાવરણં યતઃ ।
14308 યદિ તેન અર્થ-અન્તરેણ પરિગૃહીતમ્ ઇતિ કાષ્ઠં ન દૃશ્યેત તત્
14309 કાષ્ઠસ્ય આવરણમ્ ઇત્ય્ આપન્નમ્ । ન ચ એતદ્ યુક્તમ્ । આવરણં
14310 હિ દર્શનં બિબધ્નીયાન્ ન અભિઘાટ-આદીનિ દ્રવ્ય-સામર્થ્યાનિ ।
14311 સર્વ-પ્રતિબન્ધે ચ નન્વ્ અનેન એવ દ્રવ્યં વિનાશિતં સ્યાત્ ।
14312 સર્વ-શક્તિ-પ્રચ્યાવનાત્ । પુનસ્ તત્ર અપ્ય્ અગ્નાવ્ ઇવ પ્રસઙ્ગાદ્
14313 અનવસ્થા । અપ્રચ્યુતેષુ વા અસ્ય અભિઘાટ-સામર્થ્ય-આદિષુ સતા વા
14314 તેન અન્યેન કિં વિનાશિતમ્ । યદિ ચ અગ્નિ-સમુદ્ભવસ્ય વિનાશ-આખ્યસ્ય
14315 અર્થસ્ય પરિગ્રહાત્ કાષ્ઠં ન દૃષ્ટમ્ ।
14316 વિનાશસ્ય વિનાશિત્વં સ્યાદ્ ઉત્પત્તેસ્ તતઃ પુનઃ

14317 કાષ્ઠસ્ય દર્શનં ।
14318 અવશ્યં હ્ય્ ઉત્પત્તિમતા વિનાશેન વિનષ્ટવ્યમ્ । તસ્મિન્ વિનષ્ટે
14319 પુનઃ કાષ્ઠ-આદીનામ્ ઉન્મજ્જનં સ્યાત્ ।
14320 હન્તૃ-ઘાતે ચૈત્ર-અપુનર્ભવઃ ।
14321 યથા અત્ર અપ્ય્ એવમ્ ઇતિ ચેદ્ ધન્તુર્ ન અમરણત્વતઃ

14322 વિનાશ-વિનાશે અપિ ચ વસ્તુનઃ પ્રત્યાપત્તિઃ । ન હિ હન્તરિ હતે અપિ
14323 તદ્વતઃ પ્રત્યુજ્જીવતિ ઇતિ ચેત્ । ન । હન્તુસ્ તદ્-ઘાત-હેતુત્વાત્ ।
14324 ન બ્રૂમો વિનાશ-હેતોર્ અગ્નિ-દણ્ડ-આદેર્ નિવૃત્તૌ ભાવેન ભવિતવ્યમ્
14325 ઇતિ । કિં તર્હિ । ભાવ-અભાવસ્ય અત્યન્ત-અનુપલબ્ધિ-લક્ષણસ્ય ।
14326 તન્-નિવૃત્તૌ કાન્યા ગતિઃ સ્વભાવ-સ્થિતેઃ । હન્તા હિ ચૈત્રસ્ય
14327 ન નાશ-કલ્પઃ । કિં તર્હિ । દણ્ડ-આદિ-કલ્પઃ । નાશ-કલ્પં
14401 હ્ય્ અસ્ય મરણં । તન્-નિવૃત્તૌ ચ સ્યાદ્ એવ અસ્ય પુનર્ભાવઃ ।
14402 અનન્યત્વે અપિ નાશસ્ય સ્યાન્ નાશઃ કાષ્ઠમ્ એવ તુ ।
14403 તસ્ય સત્ત્વાદ્ અહેતુત્વં ન અતો અન્યા વિદ્યતે ગતિઃ ॥273 ।
14404 અનર્થ-અન્તર-ભૂતો વિનાશઃ કાષ્ઠાત્ । તદ્ એવ તદ્ ભવતિ । તચ્
14405 ચ પ્રાગ્ એવ અસ્તિ ઇતિ કિમ્ અત્ર સામર્થ્યં વહ્ન્ય્-આદીનામ્ । તસ્માત્
14406 તદ્-અનુપકારાત્ તેન ન અપેક્ષ્યન્તે કથંચિત્ । ન અપ્ય્ અસ્ય ઇદમ્ ઇતિ
14407 સમ્બન્ધમ્ અર્હતિ । તસ્ય ઉપકાર-નિબન્ધનત્વાત્ । અન્યથા અતિપ્રસઙ્ગાત્ ।
14408 પારંપર્યેણ ઉપકારે અપ્ય્ અવશ્યમ્ અયં વિકલ્પો અન્વેતિ
14409 સ કિમ્ ઉપકારો અર્થ-અન્તરમ્ આહોસ્વિત્ તદ્ એવ ઇતિ । તદ્-અર્થાન્તરત્વે
14410 અપિ તસ્ય ઇતિ પુનર્ ઉપકારત્વ-આદિ-પર્યનુયોગસ્ તદ્-અવસ્થા
14411 એવ । તથા અનન્યત્વે । તસ્માત્ સતો રૂપસ્ય તત્ત્વાન્યત્ત્વ-અવ્યતિક્રમાત્ ।
14412 ઉપકાર-ઉત્પાદનસ્ય ચ રૂપ-નિષ્પાદન-લક્ષણત્વાત્ ।
14413 તદ્-અતત્-ક્રિયા-વિકલો ન કર્તા એવ ઇતિ ન કસ્યચિદ્ હેતુર્ અહેતુશ્ ચ
14414 ન અપેક્ષતે । તસ્માત્ સ્વયમ્ અયં ભાવસ્ તત્-સ્વભાવ ઇતિ સિદ્ધમ્ ।
14415 અહેતુત્વે અપિ નાશસ્ય નિત્યત્વાદ્ ભાવ-નાશયોઃ॥
14416 સહભાવ-પ્રસઙ્ગશ્ ચેદ્ અસતો નિત્યતા કુતઃ

14417 સ્યાદ્ એતદ્ યસ્ય અપિ વિનાશો અહેતુકઃ સો અવશ્યં નિત્ય ઇતિ ભાવસ્
14418 તદ્-અભાવ-લક્ષણો વિનાશશ્ ચ સહ સ્યાતામ્ ઇતિ । ન । તસ્ય નિત્ય-અનિત્ય-
14419 ધર્મ-અયોગાત્ । ન હ્ય્ અસત્ય્ અયં વિકલ્પઃ સમ્ભવતિ ।
14420 તયોર્ વસ્તુ-ધર્મત્વાત્ । વિનાશસ્ય ચ અકિંચિત્વાત્ । ભવતો હિ
14421 કેનચિત્ સહભાવઃ સ્યાત્ । ન ચ વિનાશો ભવતિ । તસ્માદ્ અદોષઃ ।
14422 અસત્ત્વે અભાવ-નાશિત્વ-પ્રસઙ્ગો અપિ ન યુજ્યતે ।
14423 યસ્માદ્ ભાવસ્ય નાશેન ન વિનાશનમ્ ઇષ્યતે

14424 કથમ્ અસન્ વિનાશો ભાવં નાશયેત્ । અતો અવિનાશી ભાવઃ સ્યાદ્
14425 ઇત્ય્ અપ્રસઙ્ગ એવ । વિનાશાદ્ ભાવ-નાશ-અનભ્યુપગમાત્ । યો હિ
14501 વિનાશ ઇતિ કિંચિન્ ન ઇત્ય્ આહ સ કથં તતો ભાવ-નાશમ્ ઇચ્છેત્ ।
14502 કથમ્ ઇદાનીમ્ અસતિ વિનાશે ભાવો નષ્ટો નામ । ન હ્ય્ અસદ્-વિનાશા
14503 નષ્ટા ગણ્યન્તે પ્રત્યુત્પન્ન-અવસ્થાયામ્ । ન હિ યો યેન અતદ્વાન્
14504 સ તેન તથા વ્યપદિશ્યતે પ્રતીયતે વા । યથા અશ્વો વિષાણેન ।
14505 ન વૈ વિનાશો ન અસ્ત્ય્ એવ । સ તુ ન અસ્તિ યો ભાવસ્ય ભવન્તિ । ભાવ
14506 એવ તુ ક્ષણ-સ્થિતિ-ધર્મા વિનાશઃ । તમ્ અસ્ય સ્વભાવમ્ ઉત્તર-
14507 કાલં વિભાવયન્તો વિનાશો અસ્ય ભૂત ઇતિ યથા-પ્રતીતિ વ્યપદિશન્તિ
14508 ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । ન હિ ભાવસ્ય કિંચિત્ કદાચિદ્ ભવતિ । સ એવ
14509 કેવલં સ્વ-હેતુભ્યસ્ તથાભૂતો ભવતિ । તન્ ન કેનચિદ્ ભવતા
14510 સ નષ્ટઃ । કિં તર્હિ । સ્વભાવ એવ અસ્ય યેન સ નષ્ટો નામ ।
14511 કથં તર્હિ ઇદાનીમ્ અહેતુકો વિનાશો ભવતિ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ।
14512 નશ્યન્ ભાવો અપર-અપેક્ષ ઇતિ તજ્-જ્ઞાપનાય સા ।
14513 અવસ્થા અહેતુર્ ઉક્તા અસ્યા ભેદમ્ આરોપ્ય ચેતસા

14514 ન ભાવો જાતો અપરસ્માન્ નાશં પ્રતિલભતે તથાભૂતસ્ય એવ
14515 સ્વયં જાતેર્ ઇત્ય્ અપર-અપેક્ષ-ધર્મ-અન્તર-પ્રતિષેધ-અર્થં તત્-
14516 સ્વભાવ-જ્ઞાપનેન અર્થ-અન્તરમ્ ઇવ ધર્મિણો ધર્મં ચેતસા
14517 વિભજ્ય તન્-માત્ર-જિજ્ઞાસાયાં સ્વભાવ એવ તથા ઉચ્યતે । તદ્ એતન્
14518 મન્દ-બુદ્ધયઃ ક્વચિત્ તથા દર્શનાદ્ ઘોષ-માત્ર-વિપ્રલબ્ધા
14519 નાશં ગુણં તસ્ય ચ ભાવમ્ આરોપ્ય સહેતુકમ્ અહેતુકં
14520 વા અપ્રતિષ્ઠિત-તત્ત્વયા ભાવ-ચિન્તયા આત્માનમ્ આકુલયન્તિ ।
14521 સ્વતો અપિ ભાવે અભાવસ્ય વિકલ્પશ્ ચેદ્ અયં સમઃ ।
14522 નન્વ્ અપરભાવિત્વે અપિ વિનાશસ્ય સ્વત એવ ભાવસ્ય ભવતો
14523 અયં તત્ત્વાન્યત્ત્વ-વિકલ્પસ્ તુલ્યઃ । તદા કિમ્ અર્થ-અન્તર-ભાવે
14524 ભાવો ન દૃશ્યતે અનર્થાન્તરત્વે અપિ તદ્ એવ તદ્ ભવતિ ।
14525 તન્ ન કિંચિદ્ અસ્ય જાતમ્ ઇતિ કથં વિનષ્ટો નામ । નન્વ્ અત્ર ।
14526 ન તસ્ય કિંચિદ્ ભવતિ ન ભવત્ય્ એવ કેવલમ્

14527 ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । ન હ્ય્ અયં વિનાશો અન્યો વા કશ્ચિદ્ ભાવસ્ય ભવતિ ઇત્ય્
14528 આહ । કિં તર્હિ । સ એવ ભાવો ન ભવતિ ઇતિ । યદિ હિ કસ્યચિદ્ ભાવં
14529 બ્રૂયાત્ ન ભાવો અનેન નિવર્તિતઃ સ્યાત્ । તથા ચ ભાવ-નિવૃત્તૌ
14530 પ્રસ્તુતાયામ્ અપ્રસ્તુતમ્ એવ ઉક્તં સ્યાત્ । ન હિ કસ્યચિદ્
14531 ભાવેન ભાવો ન ભૂતો નામ । તદા ન ભૂતો યદિ સ્વયં ન
14601 ભવેત્ । ન ભવતિ ઇતિ ચ પ્રસજ્યપ્રતિષેધ એષ ન પર્યુદાસઃ ।
14602 અન્યથા ઇહ અપિ કસ્યચિદ્ ભાવે ન પ્રતિષેધ-પર્યુદાસયો રૂપ-
14603 ભેદઃ સ્યાદ્ ઉભયત્ર વિધેઃ પ્રાધાન્યાત્ । એવં ચ અપ્રતિષેધાત્
14604 કસ્યચિત્ પર્યુદાસો અપિ ક્વચિન્ ન સ્યાત્ । યદિ હિ કિંચિત્ કુતશ્ચિન્
14605 નિવર્તેત તદા તદ્-વ્યતિરેકિ સંસ્પૃશ્યેત । તત્-પર્યુદાસેન । તચ્
14606 ચ ન અસ્તિ । સર્વત્ર નિવૃત્તિર્ ભવતિ ઇત્ય્ ઉક્તે કસ્યચિદ્ ભાવસ્ય એવ
14607 પ્રતીતિઃ । તથા ચ અનેન અર્થ-અન્તર-ભાવ એવ ઉક્તઃ સ્યાત્ । ન તયોઃ
14608 પરસ્પરં વિવેકઃ । અવિવેકે ચ ન પર્યુદાસઃ । તદ્ એવં વ્યતિરેક-
14609 અભાવાદ્ અન્વયો અપિ ન સ્યાત્ । તસ્ય એક-સ્વભાવ-સ્થિતિ-લક્ષણત્વાત્ ।
14610 તત્-સ્થિતિશ્ ચ તદ્-અન્ય-વ્યતિરેકે સતિ સ્યાત્ । સ ચ ન અસ્તિ ઇત્ય્ અપ્રવૃત્તિ-
14611 નિવૃત્તિકં જગત્ સ્યાત્ । તસ્માદ્ યસ્ય નાશો ભવતિ ઇત્ય્ ઉચ્યતે સ
14612 સ્વયમ્ એવ ન ભવતિ ઇત્ય્ ઉક્તં સ્યાત્ । ન વૈ ઘોષ-સામ્યાદ્ વિષય-
14613 અન્તર-દૃષ્ટો વિધિઃ સર્વત્ર યોજનામ્ અર્હતિ । ન હિ ગર્દભ ઇતિ
14614 નામ-કરણાદ્ બાલેય-ધર્મા મનુષ્યે અપિ સંયોજ્યાઃ । તથા ન
14615 ચૈત્રસ્ય પુત્રો ભવતિ ઇત્ય્ અત્ર દૃષ્ટો વિધિર્ નાશે અપિ વિરોધાત્ ।
14616 એવં ચ અભિધાને અપિ પ્રયોજનમ્ આવેદિતમ્ એવ । અતઃ
14617 ભાવે હ્ય્ એષ વિકલ્પઃ સ્યાદ્ વિધેર્ વસ્ત્વ્-અનુરોધતઃ ।
14618 ભાવો અવશ્યં ભવન્તમ્ અપેક્ષતે । સ ચ સ્વભાવ એવ । નિઃસ્વભાવસ્ય
14619 ક્વચિદ્ વ્યાપારે સમાવેશ-અભાવાત્ । વ્યાપાર ઇતિ હિ
14620 તથાભૂત-સ્વભાવ-ઉત્પત્તિઃ । સા નિઃસ્વભાવસ્ય કથં સ્યાત્ ।
14621 કથમ્ ઇદાનીં ભવત્ય્ અભાવઃ શશ-વિષાણમ્ ઇત્ય્ આદિ-વ્યવહારઃ ।
14622 ન વૈ શશ-વિષાણં કિંચિદ્ ભવતિ ઇત્ય્ ઉચ્યતે । અપિ ત્વ્ એવમ્
14623 અસ્ય ન ભવતિ ઇતિ ભાવ-પ્રતિષેધ એવ ક્રિયતે । અપિ ચ । વ્યવહર્તાર
14624 એવ એતદ્ એવં વ્યાપાર-વદ્ ઇવ સમારોપ્ય આદર્શયન્તિ
14625 પ્રકરણેન કેનચિત્ । ન તુ તત્ તથા । સર્વ-અર્થ-વિવેચનં હિ
14626 તત્ર તત્ત્વં ન કસ્યચિત્ સમાવેશઃ । ન ખલ્વ્ એવં વિનાશો વસ્તુનિ
14627 તદ્-ભાવાત્ । અસાવ્ અપિ યદિ વક્તૃભિર્ એવં ખ્યાપ્યતે ન
14628 તુ સ્વયં તથા તદા ન કિંચિદ્ ભવતિ ઇતિ ઇષ્ટમ્ એવ । તસ્માત્ સ્વયં
14701 ભવન્ સ્વભાવો વિકલ્પ-દ્વયં ન અતિવર્તતે તત્ત્વમ્ અન્યત્ત્વમ્
14702 ઇતિ । અતત્ત્વમ્ એવ સ્વભાવસ્ય અન્યત્ત્વમ્ । ન હિ રૂપ-રસયોર્
14703 અપ્ય્ અન્યદ્ એવ પરસ્પરમ્ અન્યત્ત્વમ્ । સ્વભાવ-અપ્રતિબન્ધો
14704 અન્યત્ત્વમ્ ઇતિ ચેત્ । કો અયં પ્રતિબન્ધો નામ યેન સ ચ ન
14705 સ્યાત્ । ન અન્ય-સ્વભાવશ્ ચ । જન્મ ઇતિ ચેત્ । સર્વ-કારણાનાં પરસ્પરમ્
14706 અવાચ્યતા સ્યાત્ । તથા ચ સર્વઃ સર્વસ્ય કથંચિદ્ ઉપયોગિ
14707 ઇતિ ન કશ્ચિત્ કુતશ્ચિદ્ અન્યઃ સ્યાત્ । એવં ચ અવાચ્યતા ઇત્ય્ અપિ કાર્યકારણભાવ
14708 એવ શબ્દ-અન્તરેણ ઉક્તઃ સ્યાત્ । ન અર્થ-ભેદઃ । સ્વભાવ-અનનુગમનં
14709 ત્વ્ અન્યત્ત્વં બ્રૂમઃ । સ ચ સ્વભાવવતાં પરસ્પરમ્
14710 અસ્ત્ય્ એવ ઇત્ય્ અન્યત્ત્વમ્ એવ । ન ચ તજ્-જન્મ-લક્ષણાત્
14711 સ્વભાવપ્રતિબન્ધાદ્ અન્યઃ પ્રતિબન્ધો નામ । અનાયત્તસ્ય
14712 વ્યભિચાર-અવિરોધાત્ । તતો ધર્મ-ભેદાચ્ ચ અન્યત્ત્વમ્ । જ્ઞાન-કૃતઃ
14713 પ્રતિબન્ધ ઇતિ ચેત્ । સ્યાદ્ એતત્ । યત્-પ્રતિપત્તિ-નાન્તરીયકં
14714 યજ્-જ્ઞાનં તદ્-ગતૌ નિયમેન તત્-પ્રતિભાસનાત્ તદ્ અતદ્-રૂપમ્
14715 અપ્ય્ અવાચ્યમ્ ઇતિ । ન । તસ્ય નિઃસ્વભાવત્વાત્ સ્વયમ્ । સ એવ હિ
14716 તસ્ય સ્વભાવો યઃ પ્રતિભાતિ । સ્વભાવવત્ત્વે અસ્ય તદ્વત્ પ્રતિભાસ-
14717 પ્રસઙ્ગાત્ । અપ્રતિભાસમાનસ્ય ચ દૃશ્ય-અભાવાત્ । અદૃશ્યત્વે
14718 અપિ ન તદ્-રૂપં જ્ઞાનમ્ ઇતિ કસ્ય કિમ્ આયત્તા પ્રતિપત્તિઃ । ન
14719 ચ યદ્ યદ્ આયત્તા-પ્રતીતિકં તસ્ય સ્વભાવ-પ્રતિભાસ એવ નશ્યતિ ।
14720 પ્રકાશ-આયત્ત-પ્રતીતીનામ્ ઇવ નીલ-આદીનામ્ । કા વા તસ્ય પ્રત્યાસત્તિઃ ।
14721 તત્ર યત્ તસ્મિન્ન્ અનાત્મ-રૂપે પ્રતીયમાને સ સ્વયં
14722 પ્રત્યુપતિષ્ઠતે । અતિપ્રસઙ્ગો હ્ય્ એવં સ્યાત્ । પ્રતીયમાનસ્ય
14723 તદ્-ઉપાદાનતા ઇતિ ચેત્ । કો અયમ્ ઉપાદાન-અર્થઃ । ન કાર્યકારણભાવો
14724 અનભ્યુપગમાત્ । અભ્યુપગમે વા ન કાર્ય-કારણે અન્યોન્ય-
14725 પ્રતીતિ-પ્રત્યુપસ્થાપને । પ્રતીતેર્ એવ તન્-નાન્તરીયકતા
14726 પ્રત્યાસત્તિર્ ઇતિ ચેત્ । નનુ સ એવ અસતિ પ્રતિબન્ધે ન યુક્તા ઇત્ય્ ઉચ્યતે ।
14801 ન અકાર્ય-કારણયોઃ કશ્ચિત્ પ્રતિબન્ધ ઇતિ ચ ઉક્તમ્ । યત્ -પ્રતિપત્તિ-
14802 નાન્તરીયકં યજ્-જ્ઞાનમ્ ઇત્ય્ અપિ તજ્-જ્ઞાને સતિ સ્યાત્ । ન હિ યો
14803 વિજ્ઞાને સ્વરૂપેણ અસ્વરૂપ-અસંસર્ગેણ ન પ્રતિભાસતે તસ્ય કિંચિજ્
14804 જ્ઞાનમ્ । તદ્-અભાવાન્ ન સિધ્યતિ અવાચ્યતા-લક્ષણમ્ અર્થ-
14805 રૂપસ્ય । તદ્ ભવતા વસ્તુતસ્ તત્ત્વાન્યત્ત્વ-ભાજા ભવિતવ્યમ્ ।
14806 યસ્ય તુ વિનશ્યતો ભાવસ્ય ન કિંચિદ્ ભવતિ । તેન
14807 ન ભાવો ભવતિ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ અભાવો ભવતિ ઇત્ય્ અપિ

14808 યદ્ અપ્ય્ અયં ભાવસ્ય અભાવો ભવતિ ઇત્ય્ આહ । તદ્ અપિ ભાવો
14809 ન ભવતિ ઇત્ય્ એવ ઉક્તં ભવતિ । એવં હિ સ નિવર્તિતો ભવતિ ।
14810 પ્રતિષેધે વિધેર્ અસમ્ભવાત્ । તત એવ અસ્ય વિનાશે ન કશ્ચિદ્ હેતુઃ ।
14811 તથા હિ ।
14812 અપેક્ષ્યેત પરઃ કાર્યં યદિ વિદ્યત કિંચન ।
14813 યદ્ અકિંચિત્કરં વસ્તુ કિં કેનચિદ્ અપેક્ષ્યતે

14814 સતિ હિ કાર્યે કારણં ભવતિ । ન ચ નશ્યતો ભાવસ્ય કિંચિત્
14815 કાર્યમ્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । તસ્માદ્ યો નામ નાશ-હેતુઃ સ ભાવે ન
14816 કિંચિત્ કરોતિ ઇત્ય્ અકિંચિત્કરો ન અપેક્ષ્યણીયઃ । તત્ કથં ઇદાનીમ્
14817 અનુત્પન્ન-અતિશયસ્ તદ્-અવસ્થ એવ ભાવો નષ્ટો નામ ।
14818 નન્વ્ અતિશય-ઉત્પત્તાવ્ અપિ સ એવ તસ્ય અતિશય ઉત્પન્ન ઇતિ કથં
14819 સ નષ્ટો નામ । તેન ન અયં તદ્-અવસ્થો નષ્ટો નામ । યેન સ્વયં
14820 ન ભવતિ તેન નષ્ટઃ । ન અર્થ-અન્તર-ઉત્પાદાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । ન હ્ય્
14821 અતિશય-ઉત્પત્ત્યા સ્વયં ન ભૂતો નામ । અભાવસ્ય સર્વ-અતિશય-ઉપાખ્યા-
14822 નિવૃત્ત્યા સર્વ-ભાવ-ધર્મ-વિવેક-લક્ષણત્વાત્ । ભાવસ્ય
14823 ચ ઉત્પત્તિ-સમાવેશ-લક્ષણત્વાત્ । તસ્માન્ ન અભાવે કસ્યચિદ્ ભાવ-ઉપક્ષેપો
14824 અન્યસ્ય ।
14825 એતેન અહેતુકત્વે અપિ હ્ય્ અભૂત્વા નાશ-ભાવતઃ ।
14826 સત્તા-નાશિત્વ-દોષસ્ય પ્રત્યાખ્યાતં પ્રસઞ્જનમ્

14827 યો અપિ મન્યતે અહેતુકે અપિ વિનાશે અભૂત્વા અસ્ય ભાવાત્ સત્તા-અનિત્યત્વં
14901 ચ દુર્નિવારમ્ । અભૂત્વા ભવન્ન્ અહેતુકો ભવતિ ઇત્ય્ અપિ
14902 વિરુદ્ધમ્ ઇતિ । સો અપ્ય્ અનેન એવ પ્રત્યાખ્યાતઃ । કસ્યચિદ્ ભાવાન્ અભ્યુપગમાત્ ।
14904 યથા કેષાંચિદ્ એવ ઇષ્ટઃ પ્રતિઘો જન્મિનાં તથા ।
14905 નાશઃ સ્વભાવો ભાવાનાં ન અનુત્પત્તિમતાં યદિ

14906 અથ અપિ સ્યાદ્ । ભવતુ નામ સ્વભાવ એષ ભાવાનાં ય ઇમે ક્ષણ-
14907 સ્થિતિ-ધર્માણાઃ । સ તુ ઉત્પત્તિમતામ્ એવ ભવિષ્યતિ । ન હિ સ્વભાવ
14908 ઇતિ સર્વઃ સર્વસ્ય સ્વભાવો ભવતિ પ્રતિઘ-આત્મતા-વત્ ।
14909 સત્યમ્ એતત્ । તથા અપિ ।
14910 સ્વભાવ-નિયમાદ્ હેતોઃ સ્વભાવ-નિયમઃ ફલે ।
14911 ન અનિત્યે રૂપ-ભેદો અસ્તિ ભેદકાનામ્ અભાવતઃ

14912 ન વૈ પ્રતિઘો અન્યો વા સ્વભાવો અકસ્માત્ પ્રતિનિયમવાન્ । યાદૃશી
14913 તુ સ્વ-હેતોઃ શક્તિ-સ્થિતિસ્ તાદૃશં ફલં ભવતિ ઇતિ હેતુ-સ્વભાવ-
14914 નિયમાત્ ફલ-સ્વભાવ-નિયમઃ । આકસ્મિકત્વે અપ્ય્ અસ્ય ઉક્તો
14915 દોષઃ । પ્રતિઘાત-આત્મતા-હેતુ-સ્વભાવ-પ્રતિનિયમવન્ ન નશ્વર-
14916 જનન-પ્રતિનિયત-સ્વભાવં ભાવં પશ્યામઃ । યેન તજ્-જન્મા
14917 તથા સ્યાન્ ન અન્યઃ । સર્વ-આકાર-જન્મનાં વિનાશ-દર્શનાત્ ।
14918 નન્વ્ ઇદમ્ અપ્ય્ અનિશ્ચેયમ્ એવ સર્વ-આકાર-જન્માનો નશ્યન્તિ ઇતિ ।
14919 તાસામ્ અનિઃશેષ-દર્શનાત્ । વિચિત્ર-શક્તયો હિ સામગ્ર્યો દૃશ્યન્તે ।
14920 તત્ર કાચિત્ સ્યાદ્ અપિ યા અનશ્વર-આત્માનં જનયેત્ । ન । જ્ઞેય-અધિકારાત્ ।
14921 યે કદાચિત્ ક્વચિત્ કેનચિજ્ જ્ઞાતાઃ સન્તો ન જ્ઞાયન્તે
14922 તેષાં સત્તા-અનુબન્ધી નાશ ઇતિ બ્રૂમઃ । ત એવ કૃતકા અનિત્યાઃ
14923 સાધ્યન્તે । ન હ્ય્ અયં સમ્ભવો અસ્તિ યત્ તે જ્ઞાન-જનન-
14924 સ્વભાવાઃ પુનર્ અનષ્ટા ન જનયેયુર્ અપેક્ષેરન્ વા પરમ્ ।
14925 તજ્-જનન-સ્વભાવસ્ય નિષ્પત્તેઃ । ન ચ તેષ્વ્ અનપેક્ષેષુ કસ્યચિત્
14926 કદાચિત્ કિંચિજ્ જ્ઞાનં નિવર્તેત । ન ચ એવંભૂતં કિંચિદ્ અસ્તિ ।
14927 સર્વસ્ય કેનચિત્ કદાચિત્ જ્ઞાનાત્ । જ્ઞાન-માત્ર-અર્થક્રિયાયામ્ અપ્ય્
15001 અસામર્થ્યે વસ્ત્વ્ એવ ન સ્યાત્ । તથા હિ તલ્-લક્ષણં વસ્ત્વ્ ઇતિ
15002 વક્ષ્યામઃ । તસ્ય ચ વિનાશ-અવ્યભિચારાત્ સ સત્તા-અનુબન્ધી ।
15003 પ્રત્યાખ્યેયા અત એવ એષાં સમ્બન્ધસ્ય અપિ નિત્યતા ।
15004 અત એવ યથા ઉક્તાદ્ વસ્તુ-માત્ર-અનુબન્ધાદ્ વિનાશસ્ય શબ્દ-વત્
15005 સમ્બન્ધ-નિત્યતા અપિ પ્રત્યાખ્યેયા । યા ચ શબ્દ-શક્તિર્ યોગ્યતા-આખ્યા
15006 અર્થ-પ્રતિપત્ત્યા આશ્રયો જૈમિનીયૈર્ વર્ણ્યતે સ અર્થ-અન્તરમ્
15007 એવ ન ભવતિ । તથા હિ । યોગ્યતા ઇતિ રૂપ-અતિશય એવ ભાવાનામ્ ઇત્ય્
15008 આવેદિતં પ્રાક્ । અસ્તુ વા અર્થ-અન્તરમ્ । તથા અપિ
15009 સમ્બન્ધ-દોષૈઃ પ્રાગ્ ઉક્તૈઃ શબ્દ-શક્તિશ્ ચ દૂષિતા

15010 ઉક્તો હિ સમ્બન્ધ-અર્થ-અન્તર-વાદે અનેક-પ્રકારો દોષઃ । તેન એવ
15011 સા શબ્દ-શક્તિર્ દૂષિતા ઇતિ ન પુનર્ ઉચ્યતે । અપિ ચ ।
15012 ન અપૌરુષેયમ્ ઇત્ય્ એવ યથા અર્થ-જ્ઞાન-સાધનમ્ ।
15013 દૃષ્ટો અન્યથા અપિ વહ્ન્ય્-આદિર્ અદુષ્ટઃ પુરુષ-આગસા

15014 ભવન્તુ નામ અપૌરુષેયા વૈદિકાઃ શબ્દાઃ તથા અપિ સમ્ભાવ્યમ્
15015 એવ એષામ્ અયથાર્થ-જ્ઞાન-હેતુત્વમ્ । ન હિ પુરુષ-દોષ-ઉપધાનાદ્
15016 એવ અર્થેષુ જ્ઞાન-વિભ્રમઃ । તદ્-રહિતાનામ્ અપિ પ્રદીપ-આદીનાં નીલ-ઉત્પલ-
15017 આદિષુ વિતથ-જ્ઞાન-જનનાત્ । તદ્ ઇમે શબ્દાઃ સંસ્કાર-નિરપેક્ષાઃ
15018 પ્રકૃત્યા ચ અર્થેષુ પ્રતિભાન-હેતવઃ સ્યુઃ । સ્વભાવ-વિશેષાદ્
15019 વહ્ન્ય્-આદિ-વત્ । વિતથ-વ્યક્તયશ્ ચ નિયમેન એવ નિયમ-
15020 કારણ-અભાવાદ્ અયુક્તમ્ ઇતિ ચેત્ । અવિતથ-વ્યક્તિ-નિયમે કિં
15021 કારણમ્ । તસ્માદ્ યથાર્થ-વ્યક્તિ-નિયમ-વત્ પ્રકૃત્યા અયથાર્થ-
15022 વ્યક્તિ-નિયમઃ કિં ન કલ્પ્યતે । અથવા વહ્ન્ય્-આદિ-વદ્ એવ અર્થેષુ
15023 ઉભય-જ્ઞાન-હેતુત્વં સ્યાત્ । ન હ્ય્ અપૌરુષેયા અપિ વહ્ન્ય્-આદય
15024 એકત્ર યથાર્થ-જ્ઞાન-હેતવો અપિ સર્વત્ર તથા ભવન્તિ ઇતિ ।
15025 તથા શબ્દાનામ્ અપ્ય્ અપૌરુષેયત્વે અપ્ય્ ઉભયં સ્યાદ્ ઇતિ । ભવતુ
15026 વહ્ન્ય્-આદીનામ્ કૃતકત્વાદ્ યથા-પ્રત્યયમ્ અન્યત્ર અન્યથાત્વમ્
15027 ન પુનર્ નિત્યેષુ શબ્દેષ્વ્ એતદ્ અસ્તિ । નન્વ્ એવંવિધો અન્યત્ર
15028 અપ્ય્ અસ્ત્ય્ એવ ધર્મસ્ તેષામ્ અપિ સંકેત-બલાદ્ અન્યથા-વૃત્તેઃ
15029 કાર્ય-જનન-સ્વભાવ-સ્થિતૌ ચ એષાં સમય-આદેર્ અપેક્ષણીયસ્ય અભાવાત્ ।
15101 તતઃ પ્રતીતિર્ અર્થેષુ સર્વસ્ય સર્વદા સ્યાત્ । ન ચ અસ્તિ
15102 તસ્માન્ ન શબ્દાઃ સ્થિત-સ્વભાવા ઇતિ । અપિ ચ ।
15103 ન જ્ઞાન-હેતુતા એવ સ્યાત્ તસ્મિન્ન્ અકૃતકે મતે ।
15104 નિત્યેભ્યો અવસ્તુ-સામર્થ્યાન્ ન હિ જન્મ અસ્તિ કસ્યચિત્

15105 યદ્ય્ અકૃતકઃ શબ્દો ન તસ્માદ્ અર્થેષુ પ્રતીતિર્ એવ સ્યાત્ । પ્રતીતિ-
15106 જન્મ-ઇતર-કાલયોસ્ તુલ્ય-રૂપસ્ય પ્રતીતિ-જન્મનિ સામર્થ્ય-
15107 સમ્ભાવના-અયોગાત્ । એવમ્ અયં જનકો ન એવમ્ ઇતિ વિવેચનીયસ્ય
15108 રૂપ-ભેદસ્ય અભાવાત્ । ન યાદૃશો અસ્ય અજનકસ્ તાદૃશ એવ જનકો
15109 યુક્તઃ । અન્ય-અપેક્ષા અપિ નિષિદ્ધા એવ । તસ્માન્ ન નિત્યાનાં ક્વચિદ્
15110 વિજ્ઞાન-જનન-સામર્થ્યમ્ । કદાચિદ્ અજનને નિત્યમ્ અજનન- પ્રસઙ્ગાત્ ।
15111 કાર્ય-સાતત્ય-અદર્શનાચ્ ચ ન તે કથંચિત્ કર્તાર ઇત્ય્
15112 ઉક્ત-પ્રાયમ્ । યા અપ્ય્ એતા નિત્ય-અભિમતેષ્વ્ આકાશ-આદિષુ પ્રતિપત્તયસ્
15113 તા અપિ ન તત્-સ્વભાવ-ભાવિન્યઃ । તથા હિ ।
15114 વિકલ્પ-વાસના-ઉદ્ભૂતાઃ સમારોપિત-ગોચરાઃ ।
15115 જાયન્તે બુદ્ધયસ્ તત્ર કેવલં ન અર્થ-ગોચરાઃ

15116 સ્વલક્ષણ-વિષયા હિ બુદ્ધિર્ નિયમેન તદ્-યોગ્યતા-ઉપસ્થાપન-અનુવિધાયિની
15117 ઇતિ તસ્મિન્ સત્ય્ અસ્યાઃ કારણે યોગ્યે સા ભવત્ય્ એવ ।
15118 તદ્ યદિ નિત્યાનાં પદાર્થાનાં સ્વલક્ષણે કસ્યચિત્ જ્ઞાનં સ્યાત્
15119 સર્વસ્ય સર્વદા સ્યાત્ । કાર્ય-વિશેષા હિ વ્યક્તયઃ કથંચિત્
15120 ક્વચિદ્ ઉપયુજ્યમાનાસ્ તદ્-ઉપજનન-યોગ્ય-અતિશય-પ્રતિલમ્ભ-હેતુમ્
15121 વસ્તુ-વિશેષમ્ અપેક્ષન્ત ઇતિ યુક્તમ્ । તથા અકાર્ય-વિશેષો નિત્યો
15122 ભાવઃ કેનચિદ્ ગૃહ્યમાણસ્ તત્-કારણ-અપેક્ષો યદિ ગ્રહણમ્ અસ્ય
15123 જનયેત્ યુક્તં યત્ તેન એવ ગૃહ્યેત । તચ્ ચ સ્થિત-સ્વભાવત્વાન્
15124 ન સમ્ભવતિ ઇતિ । સર્વેણ સમં ગૃહ્યેત ન વા કેનચિદ્ ઇતિ
15125 સન્ કેનચિદ્ દૃષ્ટો ન નિત્યઃ કશ્ચિદ્ અતીન્દ્રિયઃ સ્યાત્ । ન ચ એતદ્ અસ્તિ ।
15126 તસ્માદ્ અર્થ-સામર્થ્ય-અનપેક્ષાઃ સમારોપિત-ગોચરા આન્તરમ્ એવ ઉપાદાનં
15127 વિકલ્પ-વાસના-પ્રબોધમ્ આશ્રિત્ય બાહ્ય-અર્થ-શૂન્યા ભ્રાન્તય
15128 એવ આકાશ-આદિષુ સર્વસ્ય સમ્ભવન્તિ ઇતિ । તસ્માન્ ન અપરાવૃત્તિ-
15201 ધર્માઃ શબ્દાઃ । તત્ત્વે વા કુત એતદ્ અવિતથ-અર્થ-પ્રતીતય
15202 એવ ઇતિ । ન હ્ય્ અગ્નિર્ હિમસ્ય ભેષજમ્ ઇત્ય્ આદિષુ શીત-પ્રતિઘાત-
15203 સામર્થ્યં લોક-પ્રસિદ્ધં અગ્નેઃ ખ્યાપ્યત ઇતિ સર્વં તથા
15204 ભવતિ । લોકસ્ય સ્વ-ઇચ્છા-કૃત-સંકેત-અનુવ્યવહારાત્ કિમ્ અયં
15205 લોકઃ સ્વ-સંકેતમ્ અનુવિદધદ્ એવં પ્રત્યેતિ આહોસ્વિચ્ શબ્દ-
15206 સ્વભાવ-સ્થિતેર્ ઇતિ સન્દેહઃ । લોક-ઇચ્છયા અપિ પરાવર્ત્યમાનાઃ
15207 શબ્દાઃ પુનર્ અન્યત્ર અન્યથા દૃશ્યન્ત ઇતિ લોક-પ્રસિદ્ધ્ય્-અનુવિધાને
15208 અપિ સમ્ભવત્ય્ એષામ્ અન્યથાભાવઃ । તસ્માત્ કસ્યચિદ્ અવૈપરીત્ય-
15209 દર્શને અપિ સર્વેષાં તથાભાવો ન સિધ્યતિ । અકૃતક-સ્વભાવત્વે
15210 અપિ હ્ય્ એષાં કશ્ચિન્ મિથ્યા-અર્થ-નિયતો અપિ સ્યાદ્ ઇતિ સ્વભાવ-
15211 અપરિજ્ઞાનાત્ સર્વત્ર સંશયઃ સ્યાત્ ।
15212 મિથ્યાત્વં કૃતકેષ્વ્ એવ દૃષ્ટમ્ ઇત્ય્ અકૃતં વચઃ ।
15213 સત્ય-અર્થં વ્યતિરેકસ્ય વિરોધિ-વ્યાપનાદ્ યદિ

15214 અથ યન્ મિથ્યા-અર્થં વચનં તદ્ અખિલં કૃતકમ્ ઇતિ હેતુ-વ્યતિરેકેણ
15215 સાધ્ય-વ્યતિરેકસ્ય વ્યાપ્તેર્ અન્યત્ર અસમ્ભવાદ્ અકૃતકં
15216 સત્ય-અર્થમ્ ઇતિ સ્યાદ્ વિના અપ્ય્ અન્વયેન । યો હિ યેન અવ્યાપ્તસ્
15217 તત્ર તદ્-વ્યતિરેકઃ શઙ્ક્યેત । ન ચ વિરુદ્ધયોર્ એકત્ર સમ્ભવો
15218 અસ્તિ । અસમ્ભવે ચ વિજાતીયસ્ય ગત્ય્-અન્તર-અભાવાદ્ ઇષ્ટ-અર્થ-સિદ્ધેસ્
15219 તત્-સાધનત્વાચ્ ચ લિઙ્ગસ્ય વ્યર્થમ્ અન્વય-દર્શનં
15220 વ્યતિરેક-માત્રેણ એવ સિદ્ધેર્ ઇતિ । સત્યમ્ એતત્ યદિ વિપક્ષયોર્
15221 વ્યાપ્યવ્યાપકભાવઃ સિધ્યેત્ । સ તુ ન સિદ્ધઃ । યસ્માત્
15222 હેતાવ્ અસમ્ભવે અનુક્તે ભાવસ્ તસ્ય અપિ શઙ્ક્યતે ।
15223 વિરુદ્ધાનાં પદાર્થાનામ્ અપિ વ્યાપક-દર્શનાત્

15224 યદિ હેતોઃ સાધ્ય-વિપક્ષે અભાવઃ સિધ્યેત્ તદા સાધ્ય-વ્યતિરેકં
15225 હેતુ-વ્યતિરેકો વ્યાપ્નુયાત્ । ન ચ તત્ર તસ્ય અસમ્ભવે
15226 પ્રમાણં પશ્યામઃ । ન ચ અવિરુદ્ધ-વિધિઃ પ્રતિષેધ-સાધનો
15227 યુક્તઃ । અતિપ્રસઙ્ગાત્ । ન ચ એકત્ર દૃષ્ટસ્ય અન્યત્ર અસમ્ભવ
15228 એવ પૃથગ્ વિરુદ્ધ-સહભાવિનામ્ અપિ દર્શનાત્ । અનિત્યત્વ-વત્
15229 પ્રયત્નાનન્તરીયક-ઇતરયોર્ । ન ચ તથાવિધસ્ય અદર્શનાદ્ અસત્ત્વમ્
15230 એવ । યસ્માત્ ।
15301 ન અસત્તા-સિદ્ધિર્ ઇત્ય્ ઉક્તં સર્વતો અનુપલમ્ભનાત્ ।
15302 અસિદ્ધાયામ્ અસત્તાયાં સન્દિગ્ધા વ્યતિરેકિતા

15303 ન હ્ય્ અયં પુરુષ-માત્રકઃ સર્વં દ્રષ્ટું સમર્થો યેન અસ્ય
15304 દર્શન-નિવૃત્ત્યા ન તથા સ્યાત્ । યસ્ય હિ જ્ઞાનં જ્ઞેય-સત્તાં
15305 ન વ્યભિચરતિ સ એવં બ્રુવાણઃ શોભેત અદર્શનાન્ ન અસ્તિ ઇતિ ।
15306 તદ્ ઇમે સ્વભાવ-દેશ-કાલ-વિપ્રકર્ષેણ સન્તો અપ્ય્ અનુપલક્ષ્યાઃ
15307 સ્યુઃ । તથા હિ । કો અત્યન્તપરોક્ષે અર્થે સંવાદનમ્ ઇતરદ્
15308 વા સર્વ-દર્શી વચનસ્ય અકૃતકસ્ય ઇતરસ્ય વા વિભાવયિતું સમર્થઃ ।
15309 પ્રતિપાદિતં ચ એતત્ ક્વચિત્ તથા દૃષ્ટાનામ્ અપ્ય્ અર્થાનાં
15310 પુનઃ કથંચિદ્ અન્યથાભાવઃ યથા ક્વચિદ્ દેશે મધુરાણિ
15311 નિમ્બ-ફલાનિ સંસ્કાર-વિશેષાદ્ આમલકી-ફલાનિ ચ ન
15312 ચ ઇદાનીમ્ અતદ્-દર્શિના તાનિ પ્રતિક્ષેપ્તવ્યાન્ય્ એવ ઇતિ । તસ્માદ્ અકૃતકં
15313 ચ સ્યાદ્ સ્યાન્ મિથ્યા-અર્થં ચ ઇતિ ન વિરોધં પશ્યામઃ । ન
15314 હિ ઇયમ્ અનુપલબ્ધિર્ અદૃશ્ય-આત્મસ્વ્ અભાવ-સાધિકા ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । તેન
15315 યત્ કિંચિન્ મિથ્યા-અર્થં તત્ સર્વં પૌરુષેયમ્ ઇત્ય્ અનિશ્ચયાદ્
15316 અવ્યાપ્તિઃ । તથા હિ ।
15317 અન્વયો વ્યતિરેકો વા સત્ત્વં વા સાધ્ય-ધર્મિણિ ।
15318 તન્-નિશ્ચય-ફલૈર્ જ્ઞાનૈઃ સિધ્યન્તિ યદિ સાધનમ્

15319 તથા ચ ઉક્તમ્ । ય એવ તુ ઉભય-નિશ્ચિત-વાચી સ સાધનમ્ દૂષણમ્
15320 વા ન અન્યતર-પ્રસિદ્ધ-સન્દિગ્ધ-વાચી પુનઃ સાધન-અપેક્ષત્વાદ્
15321 ઇતિ । કો હ્ય્ અદૃષ્ટ-વિરોધસ્ય સમ્ભવં પ્રત્યાચક્ષીત । તદ્ અયં
15322 વ્યતિરેકઃ સંશયાદ્ અસાધનમ્ । અપિ ચ ।
15323 યત્ર સાધ્ય-વિપક્ષસ્ય વર્ણ્યતે વ્યતિરેકિતા ।
15324 સ એવ અસ્ય સપક્ષઃ સ્યાત્ સર્વો હેતુર્ અતો અન્વયી

15401 યત્ કિંચિન્ મિથ્યા-અર્થં તત્ સર્વં પૌરુષેયમ્ ઇતિ હેતુ-વિપક્ષેણ
15402 સાધ્ય-વિપક્ષસ્ય વ્યાપ્તિસ્ તદ્-અભાવે અભાવ-સિદ્ધૌ સ્યાત્ । તદ્-અભાવે
15403 ભવતસ્ તેન વ્યાપ્ત્ય્-અયોગાત્ । યા એવ ચ વિજાતીયયોર્ વ્યાવૃત્તિ-સિદ્ધિઃ
15404 સા એવ અન્વય-સ્થિતિર્ વિપક્ષ-વ્યવચ્છેદ-લક્ષણત્વાત્ સાધ્યસ્ય ।
15405 પ્રતિષેધ-દ્વયાચ્ ચ વિધિ-સિદ્ધિર્ ઇતિ કા અનન્વય-અવ્યતિરેક-વ્યાપ્તિ-
15406 સિદ્ધિઃ । તન્ ન કશ્ચિદ્ હેતુર્ અનન્વયો નામ । એક-વ્યવચ્છેદસ્ય
15407 તદ્-વિજાતીય-સિદ્ધિ-નાન્તરીયકત્વાત્ । અનિત્ય-નિરાત્મતા-આદિ-વ્યવચ્છેદે
15408 અપિ તથા સ્યાત્ । ન । વ્યતિરેક-વ્યવચ્છેદસ્ય ભાવ-રૂપત્વાત્ ।
15409 ન ભાવ-રૂપ-વ્યવચ્છેદે ભાવ-અનુષઙ્ગઃ । અભાવ-વ્યવચ્છેદસ્
15410 તુ નિયમેન ભાવ-ઉપસ્થાપનઃ । ભાવ-અભાવયોર્ અન્યોન્ય-વિવેક-
15411 રૂપત્વાત્ । અભાવ-રૂપસ્ તુ વ્યતિરેકઃ સ ચ વ્યતિરિચ્યમાનો
15412 ભાવમ્ ઉપસ્થાપયતિ ન એવં નૈરાત્મ્ય-આદયઃ સ્વભાવ-વિશેષાત્ ।
15413 ક્રિયા-ભોગ-અધિષ્ઠાન-અસ્વતન્ત્રો હ્ય્ આત્મા નિરાત્મા । તત્-સ્વાતન્ત્ર્ય-
15414 લક્ષણત્વાદ્ આત્મનઃ । તદ્ રૂપં નૈરાત્મ્યં ન આત્મ-નિવૃત્તિ-
15415 માત્રમ્ અન્યથા નિરુપાખ્યે કૃતકત્વ-આદ્ય્-અયોગાન્ ન તતો નૈરાત્મ્ય-
15416 સિદ્ધિઃ સ્યાત્ । આત્મ-વ્યવચ્છેદેન નિરાત્મનો ભાવસ્ય પરામર્શાદ્
15417 અદોષ ઇતિ ચેત્ । પર્યુદાસેન વસ્તુ-સંસ્પર્શાદ્ તદ્ એવ
15418 વસ્તુ-રૂપં નૈરાત્મ્યમ્ આયાતમ્ । યસ્ય અપિ ન અભાવ-રૂપો વ્યતિરેકસ્
15419 તસ્ય ભાવ-રૂપ-વ્યવચ્છેદે ન ભાવ-સિદ્ધિઃ સ્યાદ્ ઇતિ
15420 ન અન્વય-અનુષઙ્ગઃ । તથા અનૈરાત્મ્યે અપિ ન ભાવ-સિદ્ધિઃ । યથા
15421 ન ઇદં નિરાત્મકં જીવચ્છરીરં પ્રાણ-આદિમત્ત્વાદ્ ઇતિ વિપક્ષયોર્
15422 વ્યાપ્યવ્યાપકભાવ-ચિન્તાયામ્ અપ્રાણ-આદિમત્ત્વ એવ નૈરાત્મ્યં
15423 દૃષ્ટમ્ । તદ્-અભાવે ચ ન અસ્તિ ઇતિ સ્વયં ન ભવદ્ અપિ પ્રાણ-આદીનાં
15424 ન આત્મનિ સિદ્ધિમ્ ઉપસ્થાપયતિ । તથા સાધ્યે અપિ પ્રાણ-આદિભિર્
15425 વ્યુદસ્યમાનં સ્યાત્ કેવલમ્ । નૈરાત્મ્યે અભાવાત્ પ્રાણ-
15426 આદયસ્ તન્-નિરસના ન આત્મ-ઉપસ્થાપનાઃ । તત્ર ભાવ-અસિદ્ધેઃ ।
15427 ન ચ નૈરાત્મ્ય-નિવૃત્ત્યા આત્મ-સિદ્ધિઃ સ્યાત્ । વિપક્ષ-વ્યતિરેક-દર્શને
15428 અપિ પ્રસઙ્ગાત્ । તન્ ન વિપર્યય-વ્યાપ્તિર્ વ્યતિરેક-અસિદ્ધૌ ।
15429 તત્-સિદ્ધિર્ એવ ચ અન્વય-સિદ્ધિઃ । અસિદ્ધૌ વા તદ્-વ્યતિરેક-નિવૃત્તિ-
15430 સિદ્ધાવ્ અપિ તદ્-અસિદ્ધિર્ ઇતિ સાધ્યે અપિ પ્રસઙ્ગઃ । તન્ ન અનન્વયા
15431 વ્યતિરેક-વ્યાપ્તિઃ । મિથ્યા-અર્થતાયાસ્ તુ પૌરુષેયત્વેન વ્યાપ્ત્યા
15501 અપૌરુષેયાન્ નિવૃત્તાવ્ અપિ ન સત્ય-અર્થત્વમ્ । પ્રકાર-અન્તર-સમ્ભવાત્ ।
15502 દ્વૈરાશ્યે તુ શબ્દાનામ્ એતત્ સ્યાદ્ એક-નિવૃત્તૌ ગત્ય્-અન્તર-
15503 અભાવાત્ । તે ત્વ્ અનર્થકા અપિ સ્યુર્ ઇતિ ન ઇષ્ટસિદ્ધિઃ । અર્થ-પ્રતીતેર્
15504 ન અનર્થકા ઇતિ ચેત્ । એષ પુરુષ-વ્યાપારઃ સ્યાત્ । અર્થ-અન્તર-વિકલ્પ-વત્ ।
15505 યથા અતદ્-અર્થત્વે અપિ ભરત-ઉર્વશ્ય્-આદિ-ચરિત-આદિકમ્ અર્થમ્
15506 અન્યે અન્યથા વ્યાચક્ષતે । તદ્-અનુસારેણ ચ કેષાંચિત્ પ્રતીતિઃ ।
15507 તથા અયમ્ અનર્થકેષ્વ્ અર્થ-વિકલ્પઃ પુરુષ-કૃતઃ ન તુ શબ્દ-
15508 સ્વભાવ-કૃતઃ પુરુષ-ઉપદેશ-અપેક્ષણાત્ અર્થ-અન્તર-વદ્ એવ ।
15509 ન હિ પ્રકૃત્યા પ્રકાશનાસ્ તમ્ અપેક્ષન્તે વહ્ન્ય્-આદયઃ । પુરુષસ્
15510 તુ સ્વ-સમય-વ્યાપારમ્ આચક્ષાણ ઉપદિશતિ ઇતિ ન્યાય્યમ્ ।
15511 પુરુષ-સમિત-નિસર્ગ-સિદ્ધયોર્ ઉપદેશ-અપેક્ષણ-અવિશેષાદ્ અન્ય-વિશેષ-અભાવાચ્
15512 ચ એકો નૈસર્ગિકો અન્યસ્ તુ પૌરુષેય ઇતિ દુરવસાનમ્ । અસ્તિ
15513 વિશેષઃ પ્રમાણ-સંવાદ ઇતિ ચેત્ । એતદ્ ઉત્તરત્ર નિષેત્સ્યામઃ ન અસ્ત્ય્
15514 અત્યન્તપરોક્ષે અર્થે પ્રમાણ-અન્તર-વૃત્તિર્ ઇતિ । સમાન-ધર્મિણોર્
15515 અર્થયોઃ પ્રમાણ-સંવાદ-માત્ર-વિશેષાદ્ એકત્ર અપૌરુષેયત્વે બહુતરમ્
15516 ઇદાનીમ્ અપૌરુષેયમ્ । સન્તિ પુરુષ-કૃતાન્ય્ અપિ વાક્યાનિ કાનિચિદ્
15517 એવંવિધાનિ ઇતિ તેષ્વ્ અપિ પ્રસઙ્ગઃ । તદ્વદ્ એષામ્ અપ્ય્ અભિમત-
15518 અર્થવત્તા પૌરુષેયી ચ સ્યાત્ પ્રમાણ-અનુરોધિની ચ । અપિ
15519 ચ ઇદં મન્ત્રા અપૌરુષેયાશ્ ચ ઇતિ વ્યાહતં પશ્યામઃ । તથા હિ ।
15520 સમયત્વે હિ મન્ત્રાણાં કસ્યચિત્ કાર્ય-સાધનમ્ ।
15521 યુક્તમ્ । યદ્ય્ એતે મન્ત્રાઃ કસ્યચિત્ સમયો યથા મત્-પ્રણીતમ્ ।
15522 એતદ્ અભિમત-અર્થ-ઉપનિબન્ધનં વાક્યમ્ એવં નિયુઞ્જાનમ્
15523 અનેન અર્થેન યોજયામિ ઇતિ પરાર્થ-પરતા-અનુરોધેન અન્યતો વા કુતશ્ચિદ્
15524 હેતોઃ કૃતઃ સ્યાત્ તદા મન્ત્ર-પ્રયોગાત્ કદાચિત્ અર્થ-
15525 નિષ્પત્તિર્ યુક્તા કવિ-સમયાદ્ ઇવ પાઠકાનામ્ ।
15526 અથ અપિ ભાવ-શક્તિઃ સ્યાદ્ અન્યત્ર અપ્ય્ અવિશેષતઃ

15527 ન વૈ પુરુષ-સમયાન્ મન્ત્રેભ્યો અર્થ-સિદ્ધિઃ । કિં તર્હિ । ભાવ-
15528 સ્વભાવ એષ યદ્ ઇમે કથંચિન્ નિયુક્તાઃ ફલદાઃ । તત્ તર્હિ
15601 રૂપં વર્ણાનાં સર્વત્ર અવિશિષ્ટમ્ ઇતિ યથાકથંચિત્ પ્રયુક્તાદ્
15602 અપિ ફલં સ્યાત્ । વર્ણા એવ હિ મન્ત્રો ન અન્યત્ કિંચિત્ । તત્-ક્રમો
15603 મન્ત્ર ઇતિ ચેત્ ।
15604 ક્રમસ્ય અર્થાન્તરત્વં ચ પૂર્વમ્ એવ નિરાકૃતમ્ ।
15605 ન વર્ણ-વ્યતિરિક્તો અન્યઃ ક્રમ ઇતિ નિવેદિતમ્ એતત્ । અવ્યતિરેકે
15606 ચ વર્ણા એવ મન્ત્રસ્ । તે ચ અવિશિષ્ટાઃ સર્વત્ર ઇતિ સર્વદા ફલદાઃ
15607 સ્યુઃ । ઉપપ્લવસ્ ત્વ્ અલ્પીયસો અપિ ક્રમસ્ય ભ્રંશાદ્ દૃષ્ટઃ ।
15608 કસ્યચિદ્ અનુષ્ઠાનાદ્ દેવતા-સંનિધેર્ અસાકલ્યેન વિરાધનાચ્
15609 ચ । સર્વ-ભ્રંશે તુ કસ્યચિદ્ એવ સમયસ્ય અનનુષ્ઠાનાદ્ અસંનિધેર્
15610 ન અર્થ-અનર્થૌ । કિં ચ ક્રમસ્ય અર્થાન્તરત્વે અનર્થાન્તરત્વે
15611 વા વર્ણ-આત્મનસ્ તત્-ક્રમ-આત્મનો વા મન્ત્રસ્ય અર્થ-હેતોર્
15612 અકૃતકત્વાન્ નિત્યસ્ય નિત્યં સંનિધાનમ્ ઇતિ
15613 નિત્યં તદ્-અર્થ-સિદ્ધિઃ સ્યાદ્ ।
15614 યતો હિ ભાવ-શક્તેઃ ફલ-ઉત્પત્તિઃ સા અવિકલા ઇતિ ન ફલ-વૈકલ્યં
15615 સ્યાત્ । ન હિ કારણ-સાકલ્યે કાર્ય-વૈકલ્યં યુક્તમ્ । તસ્ય
15616 અકારણત્વ-પ્રસઙ્ગાત્ । ન કેવલાન્ મન્ત્ર-પ્રયોગાદ્ ઇષ્ટસિદ્ધિસ્
15617 તસ્ય વિધાન-અપેક્ષત્વાદ્ ઇતિ ચેત્ ।
15618 અસામર્થ્યમ્ અપેક્ષણે

15619 યદિ મન્ત્રા વિધાનાદ્ અન્યતો વા કંચિત્ સ્વભાવ-અતિશયમ્ આસાદયેયુઃ
15620 સ તત્ર સમર્થો અપેક્ષ્યઃ સ્યાત્ । ન ચ નિત્યેષ્વ્ એતદ્
15621 અસ્તિ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । તત્ કિમ્ અયમ્ અસમર્થો અપેક્ષ્યત ઇત્ય્ અનપેક્ષાઃ
15622 સદા કુર્યુર્ ન વા કદાચિદ્ અનતિશયાત્ ।
15623 સર્વસ્ય સાધનં તે સ્યુર્ ભાવ-શક્તિર્ યદ્ ઈદૃશી ।
15624 પ્રયોક્તૃ-ભેદ-અપેક્ષા ચ ન અસંસ્કાર્યસ્ય યુજ્યતે

15625 યદિ ભાવ-શક્તયા એવ મન્ત્રાઃ સિદ્ધિ-પ્રદા ન તે કંચિત્ પરિહરેયુર્
15626 યજમાનમ્ અન્યં વા । ન હ્ય્ અન્યં પ્રતિ સ્વભાવો અતદ્-ભાવો
15627 ભવતિ । તસ્ય તેન અનપકર્ષણાદ્ અન્યેન ચ અનુત્કર્ષણાત્ ।
15701 કેનચિત્ સહ કાર્યકારણભાવ-અયોગાત્ । પ્રત્યાસત્તિ-વિપ્રકર્ષ-
15702 અભાવાત્ । અત એવ અસ્ય અસંસ્કાર્યત્વાત્ પ્રયોક્તા અપિ ન અસ્તિ । અતઃ
15703 પ્રયોક્તા ફલમ્ અશ્નુવીત ।
15704 સંસ્કાર્યસ્ય અપિ ભાવસ્ય વસ્તુ-ભેદો હિ ભેદકઃ ।
15705 પ્રયોક્તૃ-ભેદાન્ નિયમઃ શક્તૌ ન સમયે ભવેત્

15706 આધેયવિશેષા હ્ય્ અનિત્યા ભાવાઃ । તદ્-હેતોઃ સ્વભાવ-ભેદે તતઃ
15707 સમાસાદિત-અતિશયત્વાદ્ અન્યત્ર અન્યથા સ્યુઃ । ન અભેદે । કારણ-અવિશેષે
15708 કાર્ય-અવિશેષાત્ । વિશેષે તસ્ય અહેતુકત્વ-પ્રસઙ્ગાદ્ ઇત્ય્ ઉક્ત-
15709 પ્રાયમ્ । તદ્ ઇમે મન્ત્રાઃ સ્વભાવ-અતિશયાત્ ફલદાયિનઃ કાર્યા
15710 અપિ ન શૂદ્ર-આદિ-પ્રયોગે અપ્ય્ અન્યથા સ્યુઃ । શૂદ્ર-વિપ્ર-અભિધાનયોઃ
15711 પુરુષયોઃ સ્વભાવ-અભેદાત્ । ન હિ પુરુષ-ઇચ્છા-અનુવિધાયિનો
15712 નામ-વ્યવહાર-ભેદાત્ સ્વભાવ-ભેદ-અનુબન્ધિનામ્ અર્થાનામ્ અન્યથાત્વમ્
15713 અસ્તિ । તયોર્ જાતિ-ભેદ ઇતિ ચેત્ । સ ખલ્વ્ આકૃતિ-ગુણ-શક્તિ-
15714 ભેદે દૃષ્ટો ગવ-અશ્વ-વત્ । અનુપદેશં ચ એનં લોકઃ પ્રતિપદ્યતે ।
15715 ન તદ્વદ્ અનયોઃ કંચિદ્ અપિ ગુણં વિનિયતં પશ્યામઃ । અપશ્યન્તશ્
15716 ચ કથં ભેદં પ્રતિપદ્યેમહિ । યો અપ્ય્ અયં નામ-
15717 ભેદ-અન્વયો લોકે પ્રતીતિ-ભેદઃ સો અસત્ય્ અપિ જાતિ-ભેદે વ્યાપાર-
15718 વિશેષ-અનુષ્ઠાનાદ્ અન્વયાચ્ ચ સ્યાદ્ વૈદ્ય-વણિગ્-વ્યપદેશ-આદિ-વત્ ।
15719 તદ્ ઇમે અવિશિષ્ટેન પ્રયુજ્યમાના મન્ત્રાસ્ તતો અવિશિષ્ટમ્ એવ
15720 સ્વભાવમ્ આસાદયન્તિ । તેન અવિશેષેણ એવ ફલદાઃ સ્યુઃ । યદા
15721 તુ સમયાદ્ એભ્યઃ ફલં તદા અયમ્ અદોષઃ । સમયકારસ્ય
15722 રુચેઃ ફલ-ઉત્પત્તિ-નિયમાત્ । સ્વભાવ-વૃત્તયો હિ ભાવાસ્ તન્-મુખેન
15723 પ્રસઙ્ગમ્ અર્હન્તિ । ન પુરુષ-ઇચ્છા-વૃત્તયસ્ તેષાં
15724 યથાકથંચિદ્ વૃત્તેઃ । યદ્ અપિ પ્રયોક્તા ફલમ્ અશ્નુત ઇતિ
15725 પ્રયોગં સમીહિત-અર્થ-યોગ્યસ્ય ઉત્પાદનં સન્તાનપરિણામનં
15726 વા પશ્યામઃ । તદ્ ઉભયં વિશેષ-જન્મનિ સ્યાત્ । અન્યથા ।
15727 અનાધેયવિશેષાણાં કિં કુર્વાણઃ પ્રયોજકઃ ।
15728 યેન તતઃ કશ્ચિત્ ફલમ્ અશ્નુતે અન્યો ન ।
15729 પ્રયોગો યદ્ય્ અભિવ્યક્તિઃ સા પ્રાગ્ એવ નિરાકૃતા

15801 ન હિ નિત્યાનાં કાચિદ્ અભિવ્યક્તિર્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ યતો અભિવ્યઞ્જકઃ
15802 પ્રયોક્તા સ્યાત્ ।
15803 વ્યક્તિશ્ ચ બુદ્ધિઃ સા યસ્માત્ સ ફલૈર્ યદિ યુજ્યતે ।
15804 સ્યાચ્ શ્રોતઃ ફલ-સમ્બન્ધો વક્તા હિ વ્યક્તિ-કારણમ્

15806 ન હિ શબ્દસ્ય અન્યતઃ સ્વરૂપ-પરિણામો વ્યક્તિર્ ન અપ્ય્ આવરણ-વિગમનમ્ ।
15807 કિં તુ તદ્-વિષયા પ્રતીતિર્ અશ્રૂયમાણે અવ્યક્ત-વ્યપદેશાત્ ।
15808 તત્ર યદિ બુદ્ધિ-હેતુર્ વક્તા સ્યાત્ તત્ તુલ્યં શ્રોતર્ય્ અપિ ઇતિ
15809 સો અપિ ફલં વક્તૃ-વદ્ અશ્નુવીત । ન હિ વક્તુઃ કશ્ચિદ્ અન્યસ્
15810 તદ્-ભાવો અન્યત્ર તદ્-બુદ્ધિ-હેતુત્વાત્ । પર-ઉપાધિ-બુદ્ધિઃ શ્રોતુર્
15811 ન વક્તુર્ ઇતિ વિશેષ ઇતિ ચેત્ । કઃ પુનર્ ઉપયોગો વક્તુઃ શ્રોતરિ
15812 યેન ઉપાધિર્ ઇષ્યતે । તતઃ શબ્દ-શ્રુતિર્ ઇતિ ચેત્ । નનુ તદ્ એવ ઇદં
15813 પર્યનુયુજ્યતે કથં તત ઇતિ । અસમ્બન્ધાત્ । વિષય-ઉપનયનાદ્
15814 અયમ્ અસ્ય શ્રાવકઃ સ્યાત્ । તચ્ ચ ન શક્યમ્ તસ્ય કથંચિદ્
15815 અપ્ય્ અપરિણામાત્ । ઇન્દ્રિય-સંસ્કાર-આદયો અપ્ય્ ઉક્તાઃ । માં
15816 શ્રાવયત્ય્ અહં શ્રાવયામિ ઇતિ તયોઃ પ્રત્યયાદ્ વક્તૃ-શ્રોતૃ-ભેદ
15817 ઇતિ ચેત્ । અનુપકાર્ય-ઉપકારકાદ્ ભ્રાન્તિ-માત્રાત્ તદ્-ભાવે અતિપ્રસઙ્ગાત્ ।
15818 અન્યત્ર અપિ ભ્રાન્ત્યા પ્રત્યય-દર્શનાત્ । સર્વથા ઉપકાર-અભાવે
15819 ચ તથા પ્રત્યયો ન યુક્તઃ । સર્વેષાં પરસ્પરમ્ એવં
15820 પ્રસઙ્ગાત્ । ભ્રાન્તિર્ અપિ કુતશ્ચિદ્ ઉપકારે સતિ કયાચિત્ પ્રત્યાસત્ત્યા
15821 અન્યત્ર ભવતિ । સ અપ્ય્ અત્યન્ત-અનુપકારે ન સ્યાત્ । તસ્માદ્
15822 વક્તૃ-શ્રોત્રોર્ વ્યક્તિ-હેતુત્વે અવિશેષાત્ તુલ્યઃ ફલ-સમ્બન્ધઃ
15823 સ્યાત્ । અપિ ચ ।
15824 અનભિવ્યક્ત-શબ્દાનાં કરણાનાં પ્રયોજનમ્ ।
15825 મનોજપો વા વ્યર્થઃ સ્યાચ્ શબ્દો હિ શ્રોત્ર-ગોચરઃ

15826 શ્રોત્ર-ગ્રહણ-લક્ષણઃ શબ્દઃ । તદ્-અતિક્રમે અતિપ્રસઙ્ગાત્ । નન્વ્
15827 એવં સામાન્યે અપિ પ્રસઙ્ગઃ । ન બ્રૂમઃ શબ્દ એવ ઇતિ । શબ્દસ્ ત્વ્
15828 અવશ્યં તલ્-લક્ષણસ્ તસ્ય લક્ષણ-અન્તર-અભાવાત્ । તત્ર યદિ
15829 શબ્દ-આત્મનાં મન્ત્રાણાં વ્યક્તિ-હેતુઃ પ્રયોક્તા અનભિવ્યક્ત-
15901 શ્રુતિ-વિષયાણાં કરણાનાં પ્રયોક્તા જાપી ન મન્ત્ર-ફલેન
15902 યુજ્યતે ન અપિ મનસા જપન્ । ન હિ તદા શ્રોત્રેણ કંચિદ્ અર્થં
15903 વિભાવયામઃ । ન ચ અશબ્દ-આત્મા મન્ત્રઃ ।
15904 પારંપર્યેણ તજ્જત્વાત્ તદ્-વ્યક્તિઃ સા અપિ ચેન્ મતિઃ ।
15905 ન હિ મનસા ધ્યાયતો અપિ મન્ત્ર-આભાસા બુદ્ધિઃ શબ્દ-શ્રવણાદ્
15906 ઋતે । તતઃ શબ્દ-પ્રભવાત્ સા અપિ શબ્દ-વ્યક્તિર્ એવ । અનવસ્થા એવં
15907 સ્યાત્ । શબ્દ-અર્થ-વિકલ્પાનામ્ અપિ પરંપરયા પ્રસૂતિર્ અસ્તિ ઇતિ ।
15908 તે ।
15909 અપિ
15910 તથા સ્યુસ્ તદ્-અર્થા ચેદ્ અસિદ્ધં કલ્પના-અન્વયાત્

15911 ન બ્રૂમઃ સર્વા શબ્દ-પ્રભવા બુદ્ધિસ્ તદ્-વ્યક્તિર્ ઇતિ । યા તુ
15912 તદ્-વિષયા સા તસ્ય વ્યક્તિર્ ઇતિ । મનો-વિકલ્પસ્ય તદ્-વિષયત્વમ્
15913 અસિદ્ધમ્ । ન હિ સ્વલક્ષણે વિકલ્પાનાં વૃત્તિર્ ઇતિ નિવેદયિષ્યામઃ ।
15914 તે હિ યથાસ્વમ્ આન્તરાદ્ વિકલ્પ-વાસના-પ્રબોધાદ્ અનપેક્ષિત-
15915 બાહ્ય-અર્થ-ઉપનિધયો ભવન્તિ । બાહ્ય-અપાયાન-આગમે અપિ ભાવાત્ ।
15916 ન હિ યો યસ્ય સત્તા-ઉપધાનં ન અપેક્ષતે સ તસ્ય હેતુઃ । અહેતુશ્
15917 ચ કથં વિષયઃ । તસ્માન્ ન મનો-વિકલ્પઃ શબ્દ-વ્યક્તિર્
15918 યતસ્ તદ્વાન્ પ્રયોક્તા સ્યાત્ । તત્-પ્રસૂતા તદ્-વિષયા બુદ્ધિસ્ તદ્-વ્યક્તિઃ ।
15919 તદ્-આશ્રયઃ પ્રયોક્તા ઇતિ । અત્ર અપ્ય્ ઉક્તં શ્રોતર્ય્ અપિ પ્રસઙ્ગ
15920 ઇતિ । તજ્-જ્ઞાને ચ પ્રયોગે શબ્દઃ પુરુષે વ્યાપ્રિયતે । તસ્ય જ્ઞાન-
15921 જનનાત્ । ન પુરુષઃ શબ્દે । તદાત્મન્ય્ અનુપકારાત્ । અથ ચ
15922 પુરુષઃ શબ્દાનાં પ્રયોક્તા ઇત્ય્ અલૌકિકો અયં વ્યવહારઃ ।
15923 સર્વથા શબ્દ-સ્વભાવાનાં મન્ત્રાણાં પ્રયોગાત્ ફલ-અવાપ્તૌ
15924 વ્યર્થો મનોજપો વિકલ્પસ્ય શબ્દ-રૂપ-અસંસ્પર્શાત્ ।
15925 સ્વ-સામાન્ય-સ્વભાવાનામ્ એક-ભાવ-વિવક્ષયા ।
15926 ઉક્તેઃ સમયકારાણામ્ અવિરોધો ન વસ્તુનિ

15927 સમયકારસ્ તુ સ્વલક્ષણમ્ ઇન્દ્રિય-વિષયં સામાન્યલક્ષણં
15928 ચ વિકલ્પ-પ્રતિભાસં યથા-વ્યવહારં સંવૃત્યા સંકલય્ય
15929 સમયમ્ આરોચયેત્ યથા-સમયં ચ અર્થં નિષ્પાદયેદ્ ઇતિ
16001 ન મનોજપ-આદાઉ દોષઃ । વસ્તુ-સ્વભાવાત્ તુ ફલાવ્ આપ્તાવ્ અતત્-
16002 સ્વભાવ-સંસ્પર્શે ન સ્યાત્ । યદ્ ઉક્તં ન વર્ણેભ્યો અન્યા કાચિદ્
16003 આનુપૂર્વી ઇતિ તત્ર ।
16004 આનુપૂર્વ્યામ્ અસત્યાં સ્યાત્ સરો રસ ઇતિ શ્રુતૌ ।
16005 ન કાર્ય-ભેદ ઇતિ ચેદ્ ।
16006 ન હિ સરો રસ ઇત્ય્ આદિ-પાદેષુ કશ્ચિદ્ વર્ણ-ભેદો ન ચ વર્ણ-વ્યતિરિક્તમ્
16007 અન્યદ્ યતઃ કાર્ય-ભેદઃ સ્યાત્ । ભિન્નાં ચ તયોઃ
16008 પ્રતિભાં પશ્યામઃ આનુપૂર્વીમ્ એવ ચ અતુલ્યામ્ । ન ચ કારણ-અભેદે
16009 કાર્ય-ભેદો યુક્તઃ । તસ્માદ્ અસ્તિ સા ભેદવતી યતો અયમ્
16010 પ્રતીતિ-ભેદઃ । સત્યમ્
16011 અસ્તિ સા પુરુષ-આશ્રયા

16012 તથા હિ ।
16013 યો યદ્-વર્ણ-સમુત્થાન-જ્ઞાનજાજ્ જ્ઞાનતો ધ્વનિઃ ।
16014 જાયતે તદ્-ઉપાધિઃ સ શ્રુત્યા સમવસીયતે

16015 તજ્-જ્ઞાન-જનિત-જ્ઞાનઃ સ શ્રુતાવ્ અપટુ-શ્રુતિઃ ।
16016 અપેક્ષ્ય તત્-સ્મૃતિં પશ્ચાદ્ આધત્તે સ્મૃતિમ્ આત્મનિ

16017 ઇત્ય્ એષા પૌરુષેય્ય્ એવ તદ્-હેતુ-ગ્રાહિ-ચેતસામ્ ।
16018 કાર્યકારણતા વર્ણેષ્વ્ આનુપૂર્વી ઇતિ કથ્યત્

16019 ચિત્ત-સમુત્થાના હિ વાગ્-વિજ્ઞપ્તિર્ વર્ણ-પદ-વાક્ય-અભિધાના । તત્ર
16020 સકાર-સમુત્થાપન-ચેતસા સમનન્તરપ્રત્યયેન અકર-ઉત્થાપન-
16021 ચિત્તમ્ ઉત્થાપ્યતે । તથા રેફ-આકાર-વિસર્જનીય-ઉત્થાપનાનિ પૂર્વ-
16022 પૂર્વ-પ્રત્યયાનિ । તદ્ ઇમે અન્યાન્ય-હેતવો વર્ણાઃ સ્વ-કારણ-
16101 આનુપૂર્વી-જન્માનઃ । શ્રુતિ-કાલે અપિ યદા મન્દ-ચારિણઃ પૂર્વ-
16102 વર્ણ-જ્ઞાન-સહકારિ-પ્રત્યય-અપેક્ષાઃ સ્વ-જ્ઞાનં જનયન્તિ તદા
16103 પૂર્વ-વર્ણ-સ્મરણ-અપેક્ષા એવ સ્મૃતિમ્ ઉપલીયન્તે । સ એષ વર્ણાનાં
16104 ભિન્ન-કાર્યકારણભાવ-પ્રત્યય-નિર્વૃત્તિ-ધર્મા ભિન્ન-
16105 નિર્વર્તન-ધર્મા ચ સ્વભાવઃ પુરુષ-સંસ્કાર-ભેદ-ભિન્નઃ
16106 ક્રમ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ।
16107 અન્યદ્ એવ તતો રૂપં તદ્ વર્ણાનાં પદં પદમ્ ।
16108 કર્તૃ-સંસ્કારતો ભિન્નં સહિતં કાર્ય-ભેદ-કૃત્

16109 તસ્માન્ ન ખલ્વ્ એક એવ પદેષુ વર્ણાનાં સ્વભાવઃ કર્તૃ-ચિત્ત-
16110 સંસ્કાર-ભેદેન ભેદાત્ । સ ચ પરસ્પર-સહિતઃ કાર્ય-ભેદ-
16111 હેતુઃ ।
16112 સા ચ આનુપૂર્વી વર્ણાનાં પ્રવૃત્તા રચન-આકૃતઃ ।
16113 ઇચ્છા અવિરુદ્ધ-સિદ્ધીનાં સ્થિત-ક્રમ-વિરોધતઃ

16114 કાર્યકારણભૂત-પ્રત્યય-ઉત્પન્ન-સ્વભાવ-વિશેષો વર્ણાનામ્ આનુપૂર્વી
16115 ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । સા ચ પુરુષ-વિતર્ક-વિચાર-કૃતા ઇતિ ન સ્થિત-ક્રમા
16116 વર્ણાઃ । ઇચ્છા અવિરુદ્ધ-સિદ્ધિ-ક્રમત્વાત્ । ક્રમ-વિશેષ-અનુક્રમ-વત્ ।
16117 ન હિ સ્થિત-ક્રમાણાં દેશ-કાલયોર્ હિમવદ્-વિન્ધ્ય-મલય-
16118 આદીનાં બીજ-અઙ્કુર-આદીનાં ચ સ્વ-ઇચ્છયા ક્રમ-રચના શક્યતે
16119 કર્તુમ્ । તત એવ પુરુષ-ધર્મ-સંખ્યાતે વિકલ્પ-અનુક્રમે સતિ
16120 ભાવાદ્ અસતિ ચ અભાવાત્ ।
16121 કાર્યકારણતા-સિદ્ધેઃ પુંસાં વર્ણ-ક્રમસ્ય ચ ।
16122 સર્વો વર્ણ-ક્રમઃ પુમ્ભ્યો દહન-ઇન્ધન-યુક્તિ-વત્

16123 સતિ ઇન્ધને દાહ-વૃત્તેર્ અસત્ય્ અભાવાદ્ અદૃષ્ટ-ઇન્ધનો અપિ દહનો
16124 ન અનિન્ધનસ્ તસ્ય દેશ-કાલ-નિયમ-અયોગાત્ । નિયમે ચ તસ્ય એવ ઇન્ધનત્વાદ્
16125 દહન-ઉપાદાન-લક્ષણત્વાદ્ ઇન્ધનસ્ય । તથા અયમ્
16201 અપિ વર્ણ-અનુક્રમઃ પુરુષ-વિકલ્પં યદિ ન અપેક્ષેત નિરાલમ્બનઃ
16202 સ્વયં પ્રકાશેત । યત્ને અપિ ન શક્યેત । અતત્-પ્રભવાત્ ।
16203 ક્વચિચ્ શક્તૌ સર્વસ્ તથા સ્યાત્ । વિશેષ-અભાવાત્ । તદ્-ભાવ-ભાવિનો
16204 અતદ્-વિશિષ્ટસ્ય ચ અતત્-કૃતૌ સર્વત્ર કાર્યકારણભાવશ્ ચ
16205 નિરાકૃતઃ સ્યાત્ । અન્વય-વ્યતિરેક-લક્ષણત્વાત્ તસ્ય । લક્ષણ-અન્તરં
16206 વા વક્તવ્યમ્ । સર્વે અપિ ઘટ-આદયો ભાવાઃ કૃત્રિમા અકૃત્રિમા
16207 પ્રસજન્તિ । તત્ર અપ્ય્ એવં વિકલ્પનાયાઃ સમ્ભવાત્ । વિશેષ-અભાવાચ્
16208 ચ । તાન્ અપિ હિ પર-ક્રિયા-દર્શન-પૂર્વકમ્ એવ અન્યઃ કરોત્ય્ અવિદિત
16209 કર્તારશ્ ચ કેચિદ્ ઇતિ સર્વેષાં કેષાંચિદ્ વા અક્રિયા-અભિનિવેશો અસ્તુ ।
16210 તસ્માત્ સર્વા એવ ઇયં વર્ણ-આનુપૂર્વી પ્રસિદ્ધ-કાર્યકારણભાવ-
16211 વસ્તુ-ધર્મ-અનતિક્રમાત્ પુરુષ-કૃતા । અત એવ ।
16212 અસાધારણતા સિદ્ધા મન્ત્ર-આખ્ય-ક્રમ-કારિણામ્ ।
16213 પુંસાં જ્ઞાન-પ્રભાવાભ્યામ્ અન્યેષાં તદ્-અભાવતઃ

16214 અયં ક્રમો વર્ણાનાં વિષ-નિર્ઘાત-આદિ-સમર્થો ન અન્ય ઇતિ યદ્ય્
16215 અન્યો અપિ જાનીયત્ તં તથા એવ પ્રતિપદ્યેત । ન ચ એવમ્ । તસ્માદ્
16216 અયમ્ અનુક્રમઃ સ્વભાવતો અપિ કાર્ય-કૃત્ કૈશ્ચિદ્ એવ વિજ્ઞાત ઇત્ય્
16217 અસ્તિ પરોક્ષ-અર્થ-દર્શી પુરુષઃ । ન હ્ય્ અયમ્ અર્થઃ સમર્થો
16218 ન અયમ્ ઇતિ શક્યમ્ ઉન્નેતુમ્ અસંકીર્ણસ્ય લિઙ્ગ-વિશેષસ્ય અસિદ્ધેઃ ।
16219 પ્રત્યક્ષયોર્ અપ્ય્ અનુપદિષ્ટયોર્ મન્ત્ર-અમન્ત્રયોર્ અપરિજ્ઞાનાત્ ।
16220 ઉપદેશે અપિ કથંચિત્ સ્વભાવ-વિવેક-અપ્રતીતેર્ અન્યત્ર કાર્ય-
16221 સંવાદાત્ તસ્ય ચ કરણાત્ પ્રાગ્ દ્રષ્ટુમ્ અશક્યત્વાત્ । ન
16222 ચ અયમ્ અનુક્રમઃ સ્વભાવતઃ કારકઃ કસ્યચિદ્ આશુ-સિદ્ધેર્
16223 અન્યસ્ય ચિરાદ્ અપરસ્ય વ્રત-ચરણ-આદ્ય્-અપેક્ષણાત્ । એકસ્માદ્ અપિ
16224 કર્મણઃ કયોશ્ચિદ્ અર્થ-અનર્થ-સન્દર્શનાત્ । વહતામ્ અપિ
16225 મન્ત્રાણાં પુનઃ ક્વચિદ્ વિસંવાદાત્ । ન હ્ય્ અયં પ્રકારઃ
16226 સ્વભાવે યુક્તઃ । સ્વભાવસ્ય સર્વત્ર અવિશેષાત્ । પુરુષસ્
16227 તુ સ્વ-ઇચ્છા-પ્રવૃત્તિઃ સત્ત્વ-સભાગતા-આદિ-વશાત્ સા ઇવ અવિશેષાદ્ વા
16301 કંચિદ્ અનુગૃહ્ણાતિ ન અપરમ્ ઇતિ યુક્તમ્ । વ્રત-ચર્યા-ભ્રંશ-
16302 આદિના ધર્મ-અધર્મ-ઉપચયે ધર્મ-અધર્મ-આત્મનોર્ વા પ્રકૃત્યા
16303 સિદ્ધ્ય્-અસિદ્ધી ઇતિ ચેત્ । ન । ધર્મ-વિરુદ્ધાનામ્ અપિ ક્રૌર્ય-
16304 સ્તેય-મૈથુન-હીન-કર્મ-આદિ-બહુલાનાં વ્રતાનાં ડાકિની-ભગિની-
16305 તન્ત્ર-આદિષુ દર્શનાત્ । તૈશ્ ચ સિદ્ધિ-વિશેષાત્ । ન ચ એવંવિધો
16306 ધર્મ-સ્વભાવ ઇતિ ચ યથાવસરં નિવેદયિષ્યામઃ । મૈત્રી-
16307 શૌચ-ધર્મ-પરાયણાનાં ચ તન્-નિમિત્તમ્ એવ કસ્યાશ્ચિદ્ સિદ્ધેર્
16308 અસિદ્ધેર્ વિપર્યયે ચ પુનઃ સિદ્ધેઃ । ન ચ એક-રૂપાત્ કર્મણઃ
16309 સ તદ્-વિરોધી ધર્મો યુક્તો અધર્મશ્ ચ । કથમ્ ઇદાનીં ધર્મ-
16310 ફલમ્ ઇષ્ટમ્ અધર્મ-આત્મનો વ્રત-આદેર્ અશ્નુતે । ન વૈ તસ્ય એવ
16311 તદ્ ઇષ્ટં ફલં વ્રત-આદેર્ વિપાકો અપિ તુ પૂર્વસ્ય કર્મણઃ ।
16312 બ્રહ્મ-હત્ય્-આદેશ-અનુષ્ઠાનાદ્ ગ્રામ-પ્રતિલમ્ભ-વત્ । તસ્ય ત્વ્
16313 અધર્મ-આત્મનો વ્રતસ્ય આગામિ ફલમ્ અનિષ્ટમ્ । સ તુ મન્ત્ર-આદિ-
16314 પ્રયોગસ્ તસ્ય ઇષ્ટ-ફલસ્ય કર્મણઃ કથંચિદ્ ઉપકારાત્ પાચકશ્
16315 ચિત્રત્વાદ્ ઉપકારક-શક્તેઃ । પુરુષ-વિશેષ-આશ્રય-વિપાક-
16316 ધર્મા સ ધર્મસ્ તેન કૃતઃ સ તથા તદ્-આરાધનેન ફલતિ ઇતિ ।
16317 તત્-પ્રયોગ-ઉપકાર-વિપાક-ધર્મણઃ કૃતત્વાત્ તત્-ફલસ્ય કર્મણઃ ।
16318 વિના અપિ પુરુષેણ તદ્-ઉપકારાત્ ફલમ્ ઇતિ ચેત્ । ન । પુરુષ-આકાર-
16319 સ્વભાવ-ચર્યા-અધિમુક્તિ-વૈયર્થ્ય-પ્રસઙ્ગાત્ । તસ્ય અપ્ય્ ઉપકારત્વે
16320 સિદ્ધઃ પુરુષ-વિશેષો અસાધારણ-ગુણઃ । તદ્-અધિમુક્તેર્
16321 એવ હિ વિષ-કર્મ-આદિ-કરણાત્ । તસ્માત્ ચ મન્ત્રાઃ પુરુષ-પ્રનીતા
16322 અપિ તદ્-ઉપયોગ-નિરપેક્ષાઃ સ્વભાવેન ફલદાઃ ।
16323 યે અપિ તન્ત્રવિદઃ કેચિન્ મન્ત્રાન્ કાંશ્ચન કુર્વતે ।
16324 પ્રભુ-પ્રભાવસ્ તેષાં સ તદ્-ઉક્ત-ન્યાય-વૃત્તિતઃ

16325 રથ્યા-પુરુષા અપિ કેચન તન્ત્રજ્ઞાઃ સ્વયં-કૃતૈર્ મન્ત્રૈઃ
16326 કિંચિત્ કર્મ કુર્વન્તિ । તથા અન્યો અપ્ય્ અનતિશયશ્ ચ કર્તા ચ
16327 મન્ત્રાણામ્ ઇતિ । ન । તેષાં પ્રભાવવતા એવ અધિષ્ઠાનાત્ । તત્-કૃતં
16328 હિ તે સમયમ્ અનુપાલયન્તસ્ તદ્-ઉપદેશેન ચ વર્તમાનાઃ સમર્થાઃ ।
16329 તત્-સમય-ઉપદેશ-નિરપેક્ષાણામ્ અસામર્થ્યાત્ । તત્ર અપિ
16401 તદ્-આકાર-ધ્યાન-આદેર્ એવ પ્રયોગાત્ । તસ્માત્ તદ્-અધિષ્ઠાનમ્ એવ
16402 તત્ તાદૃશમ્ ઇત્ય્ ઉન્નેયમ્ । અપિ ચ । સો અપિ તાદૃશઃ પ્રભાવવાન્
16403 એવ અનન્ય-સાધારણ-શક્તિત્વાદ્ ઇતિ પુરુષ-વિશેષ એવ સમર્થિતઃ
16404 કૃતકાઃ પૌરુષેયાશ્ ચ વાચ્યા મન્ત્રાઃ ફલ-ઈપ્સુના ।
16405 ન હ્ય્ અકૃતકાનાં પ્રયોગઃ સમ્ભવતિ ન ચ અપ્રયુક્તેભ્યઃ
16406 ફલમ્ ઇતિ પ્રયોગાત્ ફલમ્ ઇચ્છતા કૃતકા મન્ત્રા વાચ્યાઃ પૌરુષેયાશ્
16407 ચ । પુરુષ-અધિષ્ઠાનમ્ અન્તરેણ અન્યતો અસમ્ભવત્-ફલાનાં
16408 ફલ-દર્શનાત્ । કૃત-સમય-કાવ્ય-આદિ-વત્ ।
16409 અશક્તિ-સાધનં પુંસામ્ અનેન એવ નિરાકૃતમ્

16410 પ્રતિપાદિતા હિ પુરુષ-કૃતાસ્ તદ્-અધિષ્ઠાનાચ્ ચ ફલદા મન્ત્રાઃ ।
16411 તદ્ અસ્તિ કશ્ચિદ્ અતિશયવાન્ ઇતિ તત્-પ્રતિક્ષેપ-સાધનાન્ય્ અપિ પ્રતિવ્યૂઢાનિ ।
16413 બુદ્ધિ-ઇન્દ્રિય-ઉક્તિ-પુંસ્ત્વ-આદિ સાધનં યત્ તુ વર્ણ્યતે ।
16414 પ્રમાણ-આભં યથાર્થા અસ્તિ ન હિ શેષવતો ગતિઃ

16415 યત્ તુ બુદ્ધિ-ઇન્દ્રિય-વચન-યોગાત્ પુંસ્ત્વાદ્ ઇતિ પુરુષ-અતિશય-પ્રતિક્ષેપ-
16416 સાધનં તત્ ત્વ્ અગમકમ્ એવ । પ્રતિક્ષેપ-સામાન્ય-
16417 સાધનયોર્ અસમ્ભવાત્ । ન હ્ય્ અતીન્દ્રિયેષ્વ્ અતદ્-દર્શિનઃ પ્રતિક્ષેપઃ
16418 સમ્ભવતિ । સતામ્ અપ્ય્ એષામ્ અજ્ઞાનાત્ । અત એવ વિરોધ-અસિદ્ધેઃ ।
16419 અવિરોધિના ચ સહ સમ્ભવ-અવિરોધાદ્ ઇત્ય્ અપ્ય્ ઉક્તમ્ ।
16420 ન અપિ ઇતર-સામાન્ય-સિદ્ધિર્ વિશેષ-અસમ્ભવસ્ય જ્ઞાતુમ્ અશક્યત્વાત્ ।
16421 ઈદૃશેષુ ચ અનુપલબ્ધેર્ હેતુત્વ-પ્રતિક્ષેપાત્ । પુંસ્ત્વ-આદિ-સામ્યે
16422 અપિ કસ્યચિદ્ વિશેષસ્ય દર્શનાત્ । સમ્ભવદ્-વિશેષે ચ સામ્ય-અસિદ્ધિર્
16423 ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । તસ્માચ્ શેષવદ્ અનુમાનમ્ એતત્ । વ્યતિરેકસ્ય
16424 સન્દેહાદ્ અસમર્થમ્ અદર્શને અપિ વિપક્ષ-વૃત્તેઃ । અપિ
16425 ચ એવંવાદિનો જૈમિનીયાઃ સ્વમ્ એવ વાદં સ્વ-વાચા વિધુરયન્તિ ।
16426 તથા હિ ।
16501 અર્થો અયં ન અયમ્ અર્થો ન ઇતિ શબ્દા વદન્તિ ન ।
16502 કલ્પ્યો અયમ્ અર્થઃ પુરુષૈસ્ તે ચ રાગ-આદિ-સંયુતાઃ

16503 તત્ર એકસ્ તત્ત્વવિન્ ન અન્ય ઇતિ ભેદશ્ ચ કિં-કૃતઃ ।
16504 તદ્વત્ પુંસ્ત્વે કથમ્ અપિ જ્ઞાની કશ્ચિત્ કથં ન વઃ

16506 ન ખલ્વ્ એતે વૈદિકાઃ શબ્દા એવં વિક્રોશન્તિ એત ભવન્તો બ્રાહ્મણા
16507 અયમ્ અસ્માકમ્ અર્થો ગ્રાહ્યો ન અન્ય ઇતિ કેવલમ્ અનભિવ્યક્ત-
16508 અર્થ-વિશેષ-સંસર્ગાઃ શ્રુતિમ્ અભિપતન્તિ । તત્ર એકઃ પુરુષઃ
16509 કંચિદ્ અર્થં કલ્પયત્ય્ અન્યો અપરમ્ । ન ચ શબ્દાનાં
16510 કશ્ચિત્ સ્વભાવ-પ્રતિનિયમો યેન એકમ્ અર્થમ્ અનુરુન્ધતે ન અપરમ્ ।
16511 કેવલં સમય-વશાત્ તં તમ્ આવિશન્તો દૃશ્યન્તે । તેષામ્
16512 અવિદિત-અર્થ-નિયમાનામ્ અત્યક્ષ-આવેશાદ્ અવિદ્વાન્ એવ દોષ-ઉપપ્લવઃ
16513 કશ્ચિત્ તત્ત્વં વ્યાચષ્ટે ન અપર ઇતિ ન ન્યાય્યમ્ । અથ
16514 કુતશ્ચિદ્ અતિશયાદ્ બુદ્ધિ-ઇન્દ્રિય-આદીનાં સ એવ વેત્તિ ન અપરઃ । તસ્ય
16515 કુતો અયમ્ અતીન્દ્રિય-જ્ઞાન-અતિશયઃ । તથા અન્યો અપિ દ્રષ્ટા દેશ-કાલ-
16516 સ્વભાવ-વિપ્રકૃષ્ટાનામ્ અર્થાનાં કિમ્ અસમ્ભવી દૃષ્ટઃ । ન
16517 હિ તત્-પ્રતિક્ષેપ-સાધનાનિ કાનિચિદ્ યાનિ ન એનમ્ ઉપલીયન્તે ।
16518 યથા અયં તત્-સાધન-સમ્ભવે અપ્ય્ અસ્ય વિશેષસ્ તથા અન્યસ્ય અપિ
16519 સ્યાદ્ ઇત્ય્ અનભિનિવેશ એવ યુક્તઃ ।
16520 યસ્ય પ્રમાણ-સંવાદિ વચનં સો અર્થવિદ્ યદિ ।
16521 ન હ્ય્ અત્યન્તપરોક્ષેષુ પ્રમાણસ્ય અસ્તિ સમ્ભવઃ

16522 સ્યાદ્ એતન્ ન વયં પુરુષ-પ્રામાણ્યાત્ કસ્યચિદ્ વ્યાખ્યાનમ્
16523 અભિનિવિષ્ટાઃ । કિં તર્હિ । પ્રમાણ-અન્તર-સંવાદાદ્ । બહુષ્વ્ અપિ
16524 વ્યાખ્યાતૃષુ યઃ પ્રમાણં પ્રત્યક્ષ-આદિકં સંસ્યન્દયતિ સો
16525 અનુમન્યતે । તન્ ન । અતીન્દ્રિયેષ્વ્ અદૃષ્ટ-આદિષુ પ્રમાણ-અન્તર-અવૃત્તેઃ ।
16526 તદ્-અસમ્ભવાદ્ એવ હ્ય્ આગમસ્ તત્-પ્રતિપત્ત્ય્-અર્થમ્ ઉપયાચ્યતે ।
16527 અન્યથા સત્ય્ અપિ તસ્મિન્ પ્રમાણ-અન્તર-અવૃત્તાવ્ અપ્રતિપત્તેઃ । તતશ્
16601 ચ કેવલાદ્ અર્થ-પ્રતિપત્તેર્ અસાધનમ્ એવ આગમઃ સ્યાત્ । કેવલાદ્ અન્યતો
16602 અપ્ય્ અતીન્દ્રિયેષ્વ્ અપ્રતિપત્તિર્ ઇતિ ચેત્ । કથમ્ અતીન્દ્રિયશ્ ચ નામ
16603 પ્રત્યક્ષ-આદિ-વિષયશ્ ચ । તે પુનઃ સ્વ-વિષયે અપ્ય્ આગમમ્ અપેક્ષ્ય એવ
16604 સાધકાશ્ ચેત્ । અનાગમાદ્ ધૂમ-આદેર્ અગ્ન્ય્-આદિ-પ્રત્યયો ન સ્યાત્ ।
16605 ન વૈ પ્રવૃત્ત આગમે પ્રમાણ-અન્તરમ્ અન્વિષ્યતે કિં તર્હિ
16606 સ એવ આગમ-પ્રવૃત્તિર્ ન જ્ઞાયત ઇતિ ચેત્ । સ્વયં સમર્થસ્ય પ્રસાધને
16607 અસ્ય તદ્-આગમ-ઉપધાનં કમ્ અતિશયં પુષ્ણાતિ । અસમર્થં
16608 ત્વ્ આગમ-પ્રવૃત્તિમ્ અપિ ન એવ સાધયિષ્યતિ । સા ચ અતીન્દ્રિય-
16609 અર્થ-સમ્બદ્ધા આગમ-પ્રવૃત્તિર્ અતીન્દ્રિયા કથમ્ અન્યેન
16610 સિદ્ધા । અન્યચ્ ચ એવમ્ આગમ-લક્ષણં સ્યાત્ । તથા હિ ।
16611 યસ્ય પ્રમાણ-સંવાદિ વચનં તત્-કૃતં વચઃ ।
16612 સ આગમ ઇતિ પ્રાપ્તં નિરર્થા અપૌરુષેયતા

16613 તુલ્યે અપ્ય્ આગમ-વાદે પ્રમાણ-બલાદ્ આગમસ્ય ક્વચિદ્ આગમત્વે
16614 પ્રમાણ-સંવાદો વચનાનામ્ આગમ-લક્ષણં સ્યાત્ । ન અપુરુષ-
16615 ક્રિયા । તસ્યાઃ સર્વ-અર્થેષુ તુલ્યત્વે અપિ પ્રમાણ-અબાધનાત્ પ્રતિપત્તેઃ ।
16516 તદ્-ભાવે અપ્ય્ અન્યત્ર પ્રમાણ-અસંવાદિન્ય્ અનિષ્ટત્વાત્ ।
16617 કિં ચ ।
16618 યદ્ય્ અત્યન્તપરોક્ષે અર્થે અનાગમ-જ્ઞાન-સમ્ભવઃ ।
16619 અતીન્દ્રિયાર્થવિત્ કશ્ચિદ્ અસ્તિ ઇત્ય્ અભિમતં ભવેત્

16620 યદ્ય્ આગમ-અનપેક્ષં જ્ઞાન-અયાથાતથ્યં પુરુષસ્ય ઇષ્યતે પરોક્ષે
16621 અર્થે સન્તિ પુરુષા અતીન્દ્રિયાર્થદૃશ ઇતિ ઇષ્ટં સ્યાત્ । પ્રત્યક્ષ-
16622 પૂર્વકાનાં પ્રમાણાનામ્ અતદ્-દર્શને અસમ્ભવાત્ । પ્રત્યક્ષ-
16624 પ્રમાણમ્ આગમઃ । પ્રમાણ-અન્તર-વૃત્તિસ્ તુ પ્રત્યક્ષમ્
16625 અન્વાકર્ષતિ ઇતિ ન પુરુષ-અતિશયો નિવાર્યઃ સ્યાત્ । તસ્માન્ ન અસ્ત્ય્ અતીન્દ્રિયેષુ
16626 પ્રમાણ-અન્તર-વૃત્તિઃ । અત એવ આગમસ્ય અર્થ-વિશેષ-વૃત્તેર્
16627 અપરિજ્ઞાનાદ્ અયં જૈમિનિર્ અન્યો વા
16628 સ્વયં રાગ-આદિમાન્ ન અર્થં વેત્તિ વેદસ્ય ન અન્યતઃ ।
16701 ન વેદયતિ વેદો અપિ વેદ-અર્થસ્ય કુતો ગતિઃ

16702 સર્વ એવ હિ પુરુષો અનતિક્રાન્ત-દોષ-વિપ્લવસ્ તમ્ અતીન્દ્રિયમ્
16703 અર્થ-વિશેષ-પ્રતિનિયમં વ્યાખ્યાતા ન સ્વયં વેત્તિ । ન અપ્ય્ એનમ્
16704 અન્યો વેદયતિ । તસ્ય અપિ તુલ્ય-પ્રસઙ્ગત્વાત્ । ન હ્ય્ અન્ધેન આકૃશ્યમાણો
16705 અન્ધઃ પન્થાનં પ્રતિપદ્યતે । ન અપિ સ્વયં વેદઃ
16706 સ્વાર્થં વિવૃણોતિ । ઉપદેશ-વૈયર્થ્ય-પ્રસઙ્ગાત્ । તદ્ અયમ્ અપરિજ્ઞાત-
16707 અર્થઃ શબ્દ-ગડુર્ એવં શલ્યભૂતો અસદ્-દર્શન-સ્નાયુ
16708 વિનિબદ્ધો દુરુદ્ધરો દુઃખમ્ આસયતિ ।
16709 તેન અગ્નિહોત્રં જુહુયાત્ સ્વર્ગકામ ઇતિ શ્રુતૌ ।
16710 ખાદેચ્ શ્વમાંસમ્ ઇત્ય્ એષ ન અર્થ ઇત્ય્ અત્ર કા પ્રમા

16711 ક્વચિદ્ અપ્ય્ અર્થે પ્રત્યાસત્તિ-વિપ્રકર્ષ-રહિતસ્ય અગ્નિહોત્રં જુહુયાત્
16712 સ્વર્ગકામ ઇત્ય્ આદિ-વાક્યસ્ય ભૂત-વિશેષે યથા-અભિમતં
16713 ઘૃત-આદિ પ્રક્ષિપેદ્ ઇત્ય્ અયમ્ અર્થઃ ન પુનઃ શ્વમાંસં ખાદેદ્
16714 ઇતિ ન અતિશયં પશ્યામઃ । નન્વ્ અયં સર્વત્ર સમાનઃ પ્રસઙ્ગઃ
16715 પરોક્ષ-દૈશિકાનાં વચનાનામ્ અર્થં યથા-અભિપ્રાયમ્ ઇદાનીન્તનાઃ
16716 કિં સમનુયન્તિ આહોસ્વિદ્ વિપર્યયમ્ ઇતિ । ન । ઉપદેષ્ટુઃ
16717 સ્વ-અભિપ્રાય-પ્રકાશનેન સમ્પ્રદાય-સમ્ભવાત્ । ન હ્ય્
16718 અયમ્ અદૈશિકાનાં શબ્દાનાં સમ્ભવતિ । લોક-પ્રત્યાયન-અભિપ્રાયશ્
16719 ચ બ્રુવાણો લોક-સંકેત-પ્રસિદ્ધિમ્ અનુપાલયતિ ઇતિ તતો અપિ
16720 તદ્-અર્થ-સિદ્ધિઃ સ્યાત્ ન અપૌરુષેયાણાં શબ્દાનામ્ । તત્ર કસ્યચિત્
16721 સમીહ-અભાવાત્ । અપિ ચ ન્યાયમ્ એવ અનુપાલયન્તઃ પણ્ડિતા હેય-ઉપાદેય-
16722 તદ્-આશ્રયેષુ સંઘટન્તે ન તુ પ્રવાદ-માત્રેણ ઇતિ ન સમાનઃ
16723 પ્રસઙ્ગઃ । તચ્ ચ યથાવસરં પ્રતિપાદયિષ્યામઃ । નનુ
16724 કશ્ચિલ્ લોક-સંનિવેશ-આદિર્ અયુક્તિ-વિષયો અપિ સમ્ભાવનીય-પુરુષ-
16725 વચનાદ્ અર્થઃ પ્રતિપદ્યતે । ન । અપ્રત્યયાત્ । ન હિ ક્વચિદ્
16726 અસ્ખલિત ઇતિ સર્વં તથા । વ્યભિચાર-દર્શનાત્ । તત્ પ્રવૃત્તેર્
16801 અવિસંવાદેન વ્યાપ્ત્ય્-અસિદ્ધેશ્ ચ । અગત્યા ચ ઇદમ્ આગમ-લક્ષણમ્
16802 ઇષ્ટમ્ । ન અતો નિશ્ચયઃ । તન્ ન પ્રમાણમ્ આગમ ઇત્ય્ અપ્ય્ ઉક્તમ્ ।
16803 અપૌરુષેયાનાં શબ્દાનામ્ અર્થ-જ્ઞાનં ન સમ્પ્રદાયાન્
16804 ન યુક્તેર્ ન લોકાદ્ ઇતિ તત્ર અપ્રતિપત્તિર્ ન્યાય્યા । તત્ર અપિ ।
16805 પ્રસિદ્ધો લોક-વાદશ્ ચેત્ ।
16806 પ્રતિપત્તિ-હેતુઃ ।
16807 તત્ર કો અતીન્દ્રિયાર્થદૃક્ ।
16808 અનેક-અર્થેષુ શબ્દેષુ યેન અર્થો અયં વિવેચિતઃ

16809 ન હ્ય્ અયં લોક-વ્યવહારો અપૌરુષેયાચ્ શબ્દ-અર્થ-સમ્બન્ધાત્ ।
16810 કિં તર્હિ । સમયાત્ । સ્વ-શાસ્ત્રકાર-સમયાત્ પાણિનીય-આદિ-વ્યવહાર-વત્ ।
16811 ઉપદેશ-અપેક્ષણાત્ । ન હ્ય્ અપૌરુષેયે તસ્મિન્ન્ ઉપદેશો
16812 યુક્તઃ । તસ્ય કેનચિદ્ અજ્ઞાનાત્ । અતીન્દ્રિયત્વાત્ । ઐન્દ્રિયકત્વે
16813 સ્વયં પ્રતિપત્તિ-પ્રસઙ્ગાત્ । રૂપ-આદિ-વત્ । ઉપદેશે ચ પુરુષાણાં
16814 સ્વતન્ત્રાણાં યથા-તત્ત્વમ્ ઉપદેશેન અવિસંવાદસ્ય અસિદ્ધેર્ અનાશ્વાસઃ ।
16815 વેદ-વત્ તદ્-વ્યાખ્યાનમ્ અપ્ય્ અપૌરુષેયં સમ્પ્રદાય-અવિચ્છેદાદ્
16816 આગતમ્ તતો અર્થ-સિદ્ધિર્ ઇતિ ચેત્ । તસ્ય અપિ શબ્દ-આત્મકત્વે
16817 તુલ્યઃ પર્યનુયોગઃ કથમ્ અસ્ય અર્થો વિદિત ઇતિ । પુરુષો
16818 હિ સ્વયં સમિતાનાં શબ્દાનામ્ અર્થં શૃઙ્ગ-ગ્રાહિકયા અપિ તાવદ્
16819 અબુધં બોધયેદ્ ઇત્ય્ અસ્તિ પૌરુષેયાનાં શબ્દાનામ્ અર્થ-ગતાવ્
16820 ઉપાયઃ । અપૌરુષેયસ્ તુ શબ્દો ન એવં કરોતિ । ન ચ અસ્ય કશ્ચિત્
16821 ક્વચિત્ સમ્બન્ધ-નિયમં જ્ઞાતુમ્ ઈશ ઇત્ય્ અપ્રતિપત્તિર્ એવ
16822 તદ્-અર્થસ્ય । અપિ ચ વેદસ્ તદ્-વ્યાખ્યાનં વા પુરુષેણ પુરુષાય ઉપદિશ્યમાનમ્
16823 અનષ્ટ-સમ્પ્રદાયમ્ એવ અનુવર્તત ઇત્ય્ અત્ર અપિ સમયઃ
16824 શરણમ્ । આગમ-ભ્રંશ-કારિણામ્ આહોપુરુષિકયા તદ્-દર્શન-
16825 વિદ્વેષેણ વા તત્-પ્રતિપન્ન-ખલીકારાય ધૂર્ત-વ્યસનેન અન્યતો
16826 વા કુતશ્ચિત્ કારણાદ્ અન્યથા રચન-અદર્શનાત્ । અપિ ચ અત્ર
16827 ભવાન્ સ્વમ્ એવ મુખ-વર્ણં સ્વ-વાદ-અનુરાગાન્ નૂનં વિસ્મૃતવાન્
16901 પુરુષો રાગ-આદિભિર્ ઉપપ્લુતો અનૃતમ્ અપિ બ્રૂયાદ્ ઇતિ ન અસ્ય
16902 વચનં પ્રમાણમ્ ઇતિ । તદ્ ઇહ અપિ કિં ન પ્રત્યવેક્ષ્યતે
16903 સમ્ભવતિ ન વા ઇતિ । સ એવ ઉપદિશન્ન્ ઉપપ્લવાદ્ વેદં વેદ-અર્થં
16904 વા અન્યથા અપ્ય્ ઉપદિશેદ્ ઇતિ । શ્રૂયન્તે હિ કૈશ્ચિત્ પુરુષૈર્ ઉત્સન્ન-ઉદ્ધૃતાનિ
16905 શાખા-અન્તરાણિ । ઇદાનીમ્ અપિ કાનિચિદ્ વિરલ-અધ્યેતૃકાણિ ।
16906 તદ્વત્ પ્રચુર-અધ્યેતૃકાણામ્ અપિ કસ્મિંશ્ચિત્ કાલે કથંચિત્
16907 સંહાર-સમ્ભવાત્ । પુનઃ સમ્ભાવિત-પુરુષ-પ્રત્યયાત્ પ્રચુરતા-
16908 ઉપગમન-સમ્ભાવના-અસમ્ભવાત્ । તેષાં ચ પુનઃ પ્રતાનયિતૃઋણાં
16909 કદાચિદ્ અધીત-વિસ્મૃત-અધ્યનાનામ્ અન્યેષાં વા સમ્ભાવના-
16910 ભ્રંશ-ભય-આદિના અન્યથા ઉપદેશ-સમ્ભવાત્ । તત્-પ્રત્યયાચ્
16911 ચ તદ્-ભક્તાનામ્ અવિચારેણ પ્રતિપત્તેર્ બહુષ્વ્ અધ્યેતૃષુ
16912 સમ્ભાવિતાત્ પુરુષાદ્ બહુલં પ્રતિપત્તિ-દર્શનાત્ । તતો અપિ કથંચિદ્
16913 વિપ્રલમ્ભ-સમ્ભવાત્ । કિં ચ । પરિમિત-વ્યાખ્યાતૃ-
16914 પુરુષ-પરંપરામ્ એવ ચ અત્ર ભવતામ્ અપિ શૃણુમઃ । તત્ર
16915 કશ્ચિદ્ દ્વિષ્ટાજ્ઞ-ધૂર્તાનામ્ અન્યતમઃ સ્યાદ્ અપિ ઇત્ય્ અનાશ્વાસઃ ।
16916 તસ્માન્ ન અપૌરુષેયાદ્ વ્યાખ્યાનાન્ ન અપિ સામયિકાલ્ લોક-વ્યવહારાદ્
16917 વેદ-અર્થ-સિદ્ધિઃ । અસામયિકત્વે અપિ નાના-અર્થાનાં શબ્દાનાં
16918 વ્યવહારે દર્શનાત્ કસ્યચિદ્ અપ્રસિદ્ધ-અર્થસ્ય અપ્રસિદ્ધસ્ય વા
16919 પુનર્ વ્યુત્પત્તિ-દર્શનેન સર્વત્ર તદ્-આશઙ્કા-અનિવૃત્તેઃ । સર્વેષાં
16920 યથાર્થ-નિયોગે અપ્ય્ અવૈગુણ્યેન યથા-સમયં પ્રતીતિ-
16921 જનનાત્ । ઇષ્ટ-અનિષ્ટયોર્ અવિશેષાત્ । અવિશિષ્ટાનાં સર્વ-અર્થેષ્વ્ એકમ્ અર્થમ્
16922 અત્યક્ષ-સંયોગમ્ અનત્યક્ષ-દર્શિનિ પુરુષ-સામાન્યે કો વિવેચયેદ્
16923 યતો લોકાત્ પ્રતીતિઃ સ્યાત્ । અપિ ચ । સ્વયમ્ અપ્ય્ અયં ન
16924 સર્વત્ર પ્રસિદ્ધિમ્ અનુસરતિ । યસ્માત્ ।
16925 સ્વર્ગ-ઉર્વશ્ય્-આદિ-શબ્દશ્ ચ દૃષ્ટો અરૂઢ-અર્થ-વાચકઃ ।
16926 અનેન એવ નિર્વર્ણ્યમાનઃ । મનુષ્ય-અતિશાયિ-પુરુષ-વિશેષ-નિકેતો અતિમાનુષ-
16927 સુખ-અધિષ્ઠાનો નાના-ઉપકરણઃ સ્વર્ગઃ તન્-નિવાસિન્ય્
16928 અપ્સરા ઉર્વશી નામ ઇતિ લોક-વાદઃ । તમ્ અનાદૃત્ય-અન્યામ્ એવ અર્થ-કલ્પનામ્
16929 અયં કુર્વાણઃ શબ્દ-અન્તરેષુ કથં પ્રસિદ્ધિં પ્રમાણયેત્ ।
16930 તત્ર અવિરોધાદ્ અભ્યુપગમ ઇતિ ચેત્ । ન । અત્ર અપ્ય્ અતીન્દ્રિયે
16931 વિરોધ-અસિદ્ધેઃ । અન્યત્ર અપ્ય્ અવિરોધસ્ય દુરન્વયત્વાત્ । વિરુદ્ધામ્
16932 અપ્ય્ અગ્નિહોત્રાત્ સ્વર્ગ-અવાપ્તિં માન્દ્યાદ્ અયં ન લક્ષયેદ્
16933 અપિ । વિરોધ-અવિરોધૌ ચ બાધક-સાધક-પ્રમાણ-વૃત્તી । તે ચ અત્યક્ષે
17001 ન અભિમતે । તત્ કથં તદ્-વશાત્ પ્રતીતિઃ । ન ચ વચન-
17002 વૃત્તેર્ એવ અવિરોધો અન્યત્ર અપિ પ્રસઙ્ગાત્ । અપૌરુષેય આગમસ્ તસ્ય
17003 પ્રવાદાદ્ અર્થ-સિદ્ધિઃ । તત્ર પુનર્ વિરોધ-ચિન્તાયામ્ અનાશ્વાસ
17004 આગમે સ્યાત્ । સત્ય્ અપિ તસ્મિન્ન્ અતથાભાવાદ્ અર્થસ્ય અપ્રમાણ-
17005 વૃત્તેર્ અન્યસ્ય અપિ શઙ્કનીયત્વાત્ । યદ્ ઉક્તમ્ અગ્નિહોત્રં
17006 જુહુયાત્ સ્વર્ગકામ ઇત્ય્ અત્ર શ્વમાંસ-ભક્ષણ-દેશના-વિકલ્પો
17007 ભવત્વ્ ઇતિ સ ન ભવતિ । પ્રદેશ-અન્તરેષુ તથા તસ્ય ચર્ચનાત્ ।
17008 ન । તસ્ય અર્થ-અપરિજ્ઞાનાત્ । પ્રદેશ-અન્તરેષ્વ્ અપિ તથાવિધ-અર્થ-
17009 કલ્પનાયા અનિવાર્યત્વાત્ । યદિ હિ ક્વચિદ્ વિદિત-અર્થો અયમ્ અપૌરુષેયઃ
17010 શબ્દ-રાશિઃ સ્યાત્ તદા તતો અર્થ-પ્રતીતિઃ સ્યાત્ । તે તુ બાહુલ્યે
17011 અપ્ય્ અન્ધા એવ સર્વ ઇતિ યથેષ્ટમ્ પ્રણીયન્તે । તસ્માત્ ।
17012 શબ્દ-અન્તરેષુ તાદૃક્ષુ તાદૃશ્ય્ એવ અસ્તુ કલ્પના

17013 યાદૃશ્ય્ અગ્નિહોત્રં જુહુયાત્ સ્વર્ગકામ ઇત્ય્ અસ્ય વાક્યસ્ય । અપિ
17014 ચ
17015 પ્રસિદ્ધિશ્ ચ નૃણાં વાદઃ પ્રમાણં સ ચ ન ઇષ્યતે ।
17016 તતશ્ ચ ભૂયો અર્થ-ગતિઃ કિમ્ એતદ્ દ્વિષ્ટ-કામિતમ્

17017 ન પ્રસિદ્ધિર્ નામ અન્યા અન્યત્ર જન-પ્રવાદાત્ । તે ચ સર્વે જના
17018 રાગ-આદ્ય્-અવિદ્યા-અપરીતત્વાદ્ અસમ્ભાવનીય-યાથાતથ્ય-વચનાઃ ।
17019 તદ્ એષાં પ્રવાદો ન પ્રમાણમ્ । ન હિ કસ્યચિદ્ અપિ સમ્યક્-પ્રતિપત્તેર્
17020 અભાવે બાહુલ્યમ્ અર્થ-વદ્ ભવતિ । પારશીક-માતૃ-મિથ્યા-
17021 ચાર-વત્ । તેષામ્ એવ પુરુષાણાં વચનાત્ પુનઃ પરોક્ષ-અર્થ-સમ્પ્રતિપત્તિર્
17101 ઇતિ કથં તદ્ એવ યુગપદ્ દ્વેષ્યં ચ કામ્યં ચ ।
17102 અથ પ્રસિદ્ધિમ્ ઉલ્લઙ્ઘ્ય કલ્પને ન નિબન્ધનમ્ ।
17103 પ્રસિદ્ધેર્ અપ્રમાણત્વાત્ તત્-ગ્રહે કિં નિબન્ધનમ્

17105 પ્રાપ્ત-પ્રતિલોમનેન અન્યત્ર પ્રવૃત્તિર્ ગુણ-દોષ-સન્દર્શનેન યુક્તા
17106 ઇતિ પ્રસિદ્ધેર્ અન્વય ઇતિ ચેત્ । ન । પ્રાપ્તેઃ પ્રમાણ-વૃત્તિ-લક્ષણત્વાત્ ।
17107 યત્ કિંચન ગ્રહણં હિ પ્રસિદ્ધિમ્ અપ્રમાણયતસ્
17108 તન્-મુખેન પ્રતીતિઃ । ન્યાયાત્ પ્રાપ્તિ-પ્રતિષેધાત્ । તુલ્યા સ્વ-પર-
17109 વિકલ્પયોર્ ઉભયથા અપિ વૃત્તિર્ ઇતિ કઃ પ્રસિદ્ધાવ્ અનુરોધઃ ।
17110 અપિ ચ ઇયમ્
17111 ઉત્પાદિતા પ્રસિદ્ધ્યા એવ શઙ્કા શબ્દ-અર્થ-નિશ્ચયે ।
17112 યસ્માન્ નાના-અર્થ-વૃત્તિત્વં શબ્દાનાં તત્ર દૃશ્યતે

17113 ન પ્રસિદ્ધેર્ એક-અર્થ-નિશ્ચયઃ શબ્દાનાં તત એવ શઙ્કા-ઉત્પત્તેઃ ।
17114 નાના-અર્થા હિ શબ્દા લોકે દૃશ્યન્તે । લોક-વાદશ્ ચ પ્રતીતિઃ । અત એવ
17115 નાના-અર્થા ઇતિ તત એક-અર્થ-નિયમો ન યુક્તઃ ।
17116 અન્યથા અસમ્ભવ-અભાવાન્ નાના-શક્તેઃ સ્વયં ધ્વનેઃ ।
17117 અવશ્યં શઙ્કયા ભાવ્યં નિયામકમ્ અપશ્યતામ્

17118 ઇત્ય્ અન્તરશ્લોકઃ । તસ્માદ્ અવિદિત-અર્થ-વિભાગેષુ શબ્દેષ્વ્ એકમ્
17119 અર્થમ્ અત્યક્ષ-સંયોગમ્ અનાલમ્બન-સમારોપં વિનિશ્ચિત્ય વ્યાચક્ષાણો
17120 જૈમિનિસ્ તદ્-વ્યાજેન સ્વમ્ એવ મતમ્ આહ ઇતિ ન તીર્થકર-
17121 અન્તરાદ્ અસ્ય વિશેષં પશ્યામઃ । તથા હિ । તદ્-અર્થ-વચન-વ્યાપાર-
17122 શૂન્યસ્ય તત્-સમારોપેણ અભિધાનં ન સ્વ-વચનમ્ અતિશેતે ।
17123 તત્-કારિણા કેવલં મિથ્યા-વિનીતતા એવ આત્મનઃ સમુદ્દ્યોતિતા સ્યાત્
17124 તથા હિ ।
17125 એષ સ્થાણુર્ અયં માર્ગ ઇતિ વક્તિ ઇતિ કશ્ચન ।
17126 અન્યઃ સ્વયં બ્રવીમિ ઇતિ તયોર્ ભેદઃ પરિક્ષ્યતામ્

17201 નિરભિપ્રાય-વ્યાપાર-વચને સ્થાણૌ સમારોપ્ય-ઉપદિશતઃ સ્વતન્ત્રસ્ય
17202 વા સ્વયં વચન-ઉપગમે ન કશ્ચિદ્ વિશેષો અન્યત્ર જડસ્ય
17203 પ્રતિપત્તિ-માન્દ્યાત્ । અપિ ચ એક-અર્થ-નિયમે સત્ય્ એનં જૈમિનિર્
17204 જાનીયાત્ । સ એવ શબ્દસ્ય
17205 સર્વત્ર યોગ્યસ્ય એક-અર્થ-દ્યોતને નિયમઃ કુતઃ ।
17206 ન હિ શબ્દસ્ય કશ્ચિદ્ અર્થઃ સ્વભાવ-નિયતઃ સર્વત્ર યોગ્યત્વાત્ ।
17207 અયોગ્યત્વે ચ તદ્-અપ્રચ્યુતેર્ અવિધેયસ્ય પુરુષાણાં ક્વચિદ્
17208 ઉપનયન-અપનયન-અસમ્ભવાત્ ।
17209 જ્ઞાતા વા અતીન્દ્રિયાઃ કેન વિવક્ષા-વચનાદ્ ઋતે

17210 પુરુષ-પ્રણીતે હિ શબ્દે કયાચિદ્ વિવક્ષયા સ તાં કદાચિત્ ક્વચિન્
17211 નિવેદયેદ્ અપિ ઇતિ વિવક્ષા-પૂર્વકાનાં શબ્દાનામ્ અર્થ-નિયમઃ
17212 પ્રતીયેત અપિ । અપૌરુષેયે તુ વિદ્યમાનો અપ્ય્ અર્થ-નિયમઃ કથં
17213 વિજ્ઞેયઃ । સ્વભાવ-ભેદસ્ય અભાવાત્ । સતિ વા પ્રત્યક્ષસ્ય સ્વયં
17214 પ્રતીતિ-પ્રસઙ્ગાત્ । અપ્રત્યક્ષે અપિ કેનચિજ્ જ્ઞાતુમ્ અશક્યત્વાત્ ।
17215 ન ચ અસ્તિ કશ્ચિદ્ વિશેષઃ । સર્વ-શબ્દા હિ સર્વ-અર્થ- પ્રત્યાસત્તિ-વિપ્રકર્ષ-
17216 રહિતાઃ । તતસ્ તેષામ્
17217 વિવક્ષા નિયમે હેતુઃ સંકેતસ્ તત્-પ્રકાશનઃ ।
17218 અપૌરુષેયે સા ન અસ્તિ તસ્ય સા એકાર્થતા કુતઃ

17219 વિવક્ષયા હિ શબ્દો અર્થે નિયમ્યતે ન સ્વભાવતઃ તસ્ય
17220 ક્વચિદ્ અપ્રતિબન્ધેન સર્વત્ર તુલ્યત્વાત્ । યત્ર અપિ પ્રતિબન્ધસ્
17221 તદ્-અભિધાન-નિયમ-અભાવાત્ । સર્વ-શબ્દૈઃ કરણાનામ્ અભિધાન-
17222 પ્રસઙ્ગાત્ । તસ્માદ્ વિવક્ષા-પ્રકાશનાય અભિપ્રાય- નિવેદન-લક્ષણઃ
17223 સંકેતઃ ક્રિયતે । અપૌરુષેયે તુ ન વિવક્ષા ન સંકેતઃ
17224 કસ્યચિદ્ અભિપ્રાય-અભાવાદ્ ઇતિ ન નિયમો ન તજ્-જ્ઞાનમ્ ।
17225 સ્વભાવ-નિયમે અન્યત્ર ન યોજ્યેત તયા પુનઃ ।
17226 યદિ સંકેત-નિરપેક્ષઃ સ્વભાવત એવ અર્થેષુ શબ્દો નિલીનઃ
17227 સ્યાત્ ઉક્તમ્ અત્ર અપ્રતિબન્ધાદ્ અનિયમ ઇતિ । અપિ ચ । સ્વાભાવિકે
17228 વાચ્યવાચકભાવે ન પુનર્ વિવક્ષયા યથેષ્ટં નિયુજ્યેત ।
17301 સંકેતશ્ ચ નિરર્થઃ સ્યાદ્ ।
17302 ન હિ સ્વભાવ-ભેદ ઇન્દ્રિય-ગમ્યઃ સ્વ-પ્રતીતૌ પરિભાષા-આદિકમ્
17303 અપેક્ષતે । નીલ-આદિ-ભેદ-વત્ । તદ્-અપેક્ષ-પ્રતીતયસ્ તુ ન વસ્તુ-સ્વભાવાઃ ।
17304 કિં તર્હિ । સામયિકા રાજ-ચિહ્ન-આદિ-વત્ । યશ્ ચ સામયિકઃ
17305 સ સ્વભાવ-નિયતો અયુક્તસ્ તસ્ય ઇચ્છા-વૃત્તેઃ । અત એવ સંકેતાત્
17306 સ્વભાવ-વિશેષસ્ય
17307 વ્યક્તૌ ચ નિયમઃ કુતઃ

17308 સ્વ-ઇચ્છા-વૃત્તિઃ સંકેતઃ સ ઇહ એવ કર્તું શક્યતે ન અન્યત્ર ઇતિ
17309 ન ઉપરોધો અસ્તિ । સ ચ પુરુષૈઃ સ્વ-ઇચ્છયા ક્રિયમાણસ્ તમ્ એવ
17310 સ્વભાવં વ્યનક્તિ ન અન્યમ્ ઇતિ ન નિયમો અસ્તિ ।
17311 યત્ર સ્વાતન્ત્ર્યમ્ ઇચ્છાયા નિયમો નામ તત્ર કઃ ।
17312 દ્યોતયેત્ તેન સંકેતો ન ઇષ્ટામ્ એવ અસ્ય યોગ્યતામ્

17313 ઇતિ અન્તરશ્લોકઃ ।
17314 યસ્માત્ કિલ ઈદૃશં સત્યં યથા અગ્નિઃ શીત-નોદનઃ ।
17315 વાક્યં વેદ-એકદેશત્વાદ્ અન્યદ્ અપ્ય્ અપરો અબ્રવીત્

17316 અન્યસ્ ત્વ્ અપૌરુષેયમ્ આગમ-લક્ષણં પરિત્યજ્ય અન્યથા પ્રામાણ્યં
17317 વેદસ્ય સાધયિતુકામઃ પ્રાહ અવિતથાનિ વેદ-વાક્યાનિ
17318 યત્ર અપ્રતિપત્તિર્ વેદ-એકદેશત્વાત્ યથા અગ્નિર્ હિમસ્ય
17319 ભેષજમ્ ઇત્ય્ આદિ-વાક્યમ્ ઇતિ । તસ્ય ઇદમ્ ।
17320 રસ-વત્ તુલ્ય-રૂપત્વાદ્ એક-ભાણ્ડે ચ પાક-વત્ ।
17321 શેષવદ્ વ્યભિચારિત્વાત્ ક્ષિપ્તં ન્યાયવિદા ઈદૃશમ્

17322 સ્વયમ્ ઈદૃશમ્ આચાર્યેણ અનુમાનં નૈયાયિક-શેષવદ્-અનુમાન-
17323 વ્યભિચારમ્ ઉદ્ભાવયતા તુલ્ય-રૂપતયા ફલાનાં તુલ્ય-રસ-
17324 સાધન-વદ્ એક-સ્થાલ્ય્-અન્તર્ગમાદ્ દૃષ્ટ-વદ્ અદૃષ્ટ-તણ્ડુલ-પાક-
17325 સાધન-વચ્ ચ અસાધનમ્ ઉક્તમ્ । તદ્-અસાધનત્વ-ન્યાયશ્ ચ
17326 પૂર્વમ્ એવ ઉક્તઃ । ઉક્તં ચ ઇદમ્ આગમ-લક્ષણમ્ અસ્માભિઃ તત્ તુ
17327 સર્વસ્ય શક્ય-વિચારસ્ય વિષયસ્ય યથાસ્વં પ્રમાણેન વિધિ-
17328 પ્રતિષેધ-વિશુદ્ધૌ નાન્તરીયકત્વ-અભાવે અપિ શબ્દાનામ્ અર્થેષુ
17401 વરં સંશયિતસ્ય વૃત્તિઃ તત્ર કદાચિદ્ અવિસંવાદ-સમ્ભવાત્
17402 ન ત્વ્ અન્યત્ર દૃષ્ટ-પ્રમાણ-ઉપરોધસ્ય પુરુષસ્ય પ્રવૃત્તિર્ ઇતિ ।
17403 યઃ પુનઃ પ્રાકૃત-વિષયસ્ય વહ્નેઃ શીત-પ્રતિઘાત-સામર્થ્યસ્ય
17404 અભિધાનં સત્ય-અર્થમ્ ઉપદર્શ્ય સર્વં સત્ય-અર્થમ્ આહ
17405 શાસ્ત્રં શક્ય-પરિચ્છેદે અપિ વિષયે પ્રમાણ-વિરોધાદ્ બહુતરમ્
17406 અયુક્તમ્ અપિ ।
17407 નિત્યસ્ય પુંસઃ કર્તૃત્વં નિત્યાન્ ભાવાન્ અતીન્દ્રિયાન્ ।
17408 ઐન્દ્રિયાન્ વિષમં હેતું ભાવાનાં વિષમાં સ્થિતિમ્

17409 નિવૃત્તિં ચ પ્રમાણાભ્યામ્ અન્યદ્ વા વ્યસ્ત-ગોચરમ્ ।
17410 વિરુદ્ધમ્ આગમ-અપેક્ષેણ અનુમાનેન વા વદત્

17411 વિરોધમ્ અસમાધાય શાસ્ત્ર-અર્થં ચ અપ્રદર્શ્ય સઃ ।
17412 સત્ય-અર્થં પ્રતિજાનાનો જયેદ્ ધાર્ષ્ટ્યેન બન્ધકીમ્

17414 અપ્રચ્યુત-અનુત્પન્ન-પૂર્વાપર-રૂપઃ પુમાન્ કર્તા ક્રમેણ કર્મણાં
17415 કર્મ-ફલાનાં ચ ભોક્તા સમવાયિ-કારણ-અધિષ્ઠાન-ભાવ-આદિના
17416 ઇત્ય્ આહ વેદઃ તચ્ ચ અયુક્તમ્ ઇત્ય્ આવેદિત-પ્રાયમ્ નિત્યત્વં ચ
17417 કેષાંચિદ્ ભાવાનામ્ અક્ષણિકસ્ય વસ્તુ-ધર્મ-અતિક્રમાદ્ અયુક્તમ્
17418 અપ્રત્યક્ષાન્ય્ એવ હિ સામાન્ય-આદીનિ પ્રત્યક્ષાનિ જન્મ-સ્થિતિ-
17419 નિવૃત્તીશ્ ચ વિષમાઃ પદાર્થાનામ્ અનાધેયવિશેષસ્ય પ્રાગ્ અકર્તુઃ
17420 પર-અપેક્ષયા જનકત્વમ્ નિષ્પત્તેર્ અકાર્ય-રૂપસ્ય આશ્રય-વશેન
17421 સ્થાનમ્ કારણાચ્ ચ વિનાશ ઇત્ય્ આદિકમ્ અન્યદ્ અપિ પ્રત્યક્ષ-
17422 અનુમાનાભ્યાં પ્રસિદ્ધિ-વિપર્યયમ્ આગમ-આશ્રયેણ ચ અનુમાનેન
17423 બાધિતમ્ અગ્નિહોત્ર-આદેઃ પાપ-શોધન-સામર્થ્ય-આદિકમ્ । તસ્ય
17424 એવંવાદિનો વેદસ્ય સર્વત્ર શાસ્ત્ર-શરીરે પ્રમાણ-વિરોધમ્
17425 અપ્રતિસમાધાય સમ્બન્ધ-અનુગુણ-ઉપાય-પુરુષ-અર્થ-અભિધાનાનિ ચ
17426 શાસ્ત્ર-ધર્માન્ અપ્રદર્શ્ય-અત્યન્ત-પ્રસિદ્ધ-વિષય-સત્ય-અભિધાન-
17427 માત્રેણ પ્રજ્ઞા-પ્રકર્ષ-દુરવગહ-ગહને અપિ નિરત્યયતાં સાધયિતુકામો
17428 બન્ધકીમ્ અપિ પ્રાગલ્ભ્યેન વિજયતે । કાચિત્ કિલ
17429 બન્ધકી સ્વયં સ્વામિના વિપ્રતિપત્તિ-સ્થાને દૃષ્ટ્વા ઉપાલબ્ધા । સા
17430 તં પ્રત્યુવાચ । પશ્યત માતઃ પુરુષસ્ય વૈપરીત્યં । મયિ
17431 ધર્મ-પત્ન્યાં પ્રત્યયમ્ અકૃત્વા આત્મીયયોર્ ન ઇતર-અભિધાનયોર્
17432 જલ-બુદ્બુદયોઃ । કરોતિ । તેન જરત્કાણેન ગ્રામ્ય-કાષ્ઠ-હારકેણ
17501 પ્રાર્થિતા અપિ ન સંગતા । રૂપ-ગુણ-અનુરાગેન કિલ મન્ત્રિ-મુખ્ય-
17502 દારકં કામયે અહમ્ ઇતિ । એવંજાતીયકમ્ એતદ્ અપિ વહ્નેઃ
17503 શીત-પ્રતીકાર-વચનેન દૃષ્ટ-પ્રમાણ-વિરોધસ્ય અપ્ય્ અત્યન્તપરોક્ષે
17504 અર્થે અવિસંવાદ-અનુમાનમ્ ।
17505 સિધ્યેદ્ પ્રમાણં યદ્ય્ એવમ્ અપ્રમાણમ્ અથ ઇહ કિમ્ ।
17506 ન હ્ય્ એકં ન અસ્તિ સત્ય-અર્થં પુરુષે બહુ-ભાષિણિ

17507 યથા ઇદમ્ અતિદુષ્કરમ્ અત્યન્ત-સત્ય-અભિધાનં તથા અત્યન્ત-અસત્ય-
17508 અભિધાનમ્ અપિ । તત્ર એકસ્ય વચનસ્ય કથંચિત્ સંવાદેન અવિશિષ્ટસ્ય
17509 તદ્-વચન-રાશેસ્ તથાભાવે ન કશ્ચિત્ પુરુષો અનાપ્તઃ
17510 સ્યાત્ । અપિ ચ ।
17511 ન અયં સ્વભાવઃ કાર્યં વા વસ્તૂનાં વક્તરિ ધ્વનિઃ ।
17512 ન ચ તદ્-વ્યતિરિક્તસ્ય વિદ્યતે અવ્યભિચારિતા

17513 ન તાવદ્ એતદ્ વચનં વાચ્યાનાં સ્વભાવઃ । ન અપ્ય્ એષાં કાર્યમ્
17514 તદ્-અભાવે અપિ વક્તુર્ વિવક્ષા-માત્રેણ ભાવાત્ । ન ચ અન્યઃ
17515 કશ્ચિત્ કસ્યચિદ્ અવ્યભિચારી । વ્યભિચારે ચ તતો અન્યથા અપિ
17516 તત્-સમ્ભવાત્ તદ્-ભાવાત્ તત્-પ્રતીતિર્ અયુક્તા ।
17517 પ્રવૃત્તિર્ વાચકાનાં ચ વાચ્ય-દૃષ્ટિ-કૃતા ઇતિ ચેત્ ।
17518 સ્યાદ્ એતત્ કાર્યમ્ એવ વચનં વાચકસ્ય વાચ્ય-દર્શન-વૃત્તેર્ ।
17519 એવં સતિ ।
17520 પરસ્પર-વિરુદ્ધ-અર્થા કથમ્ એકત્ર સા ભવેત્

17521 યદ્ય્ એષ પ્રતિનિયમો વાચ્યં વસ્ત્વ્ અન્તરેણ શબ્દો ન પ્રવર્તત
17522 ઇતિ । ભિન્નેષુ પ્રવાદેષ્વ્ એકત્ર વસ્તુનિ વિરુદ્ધ-સ્વભાવ-ઉપસંહારેણ
17523 વચન-વૃત્તિર્ ન સ્યાત્ । ન હ્ય્ અયં સમ્ભવો અસ્તિ એકઃ
17524 શબ્દો નિષ્પર્યાયં નિત્યશ્ ચ સ્યાદ્ અનિત્યશ્ ચ ઇતિ ।
17525 વસ્તુભિર્ ન આગમાસ્ તેન કથંચિન્ નાન્તરીયકાઃ ।
17526 પ્રતિપત્તુઃ પ્રસિધ્યન્તિ કુતસ્ તેભ્યો અર્થ-નિશ્ચયઃ

17527 આગમં પ્રમાણં તદ્-આદર્શિત-અર્થ-પ્રતિપત્તયે અજ્ઞો જનઃ સમન્વેષતે
17528 સમધિગત-યાથાતથ્યાનામ્ ઉપદેશ-અનપેક્ષણાત્ । અજ્ઞસ્ય
17529 ચ અતીન્દ્રિય-ગુણ-પુરુષ-વિવેચને અસામર્થ્યાત્ । વચનાનાં
17601 સમીહિત-અર્થ-સત્તામ્ અન્તરેણ અપિ વૃત્તિં પશ્યતો ભવિતવ્યમ્ એવ અદૃષ્ટ-
17602 વ્યભિચાર-વચસામ્ અપિ પુરુષાણાં વાચિ શઙ્કયા કિં યથાર્થા
17603 ન વા ઇતિ । તેન ન યુક્તમ્ અનેન કસ્યચિદ્ વચનેન કિંચિન્
17604 નિશ્ચેતુમ્ ।
17605 તસ્માન્ ન તન્-નિવૃત્ત્યા અપિ ભાવ-અભાવઃ પ્રસિધ્યતિ ।
17606 યદ્ ઉક્તં સર્વ-વિષયત્વાદ્ આગમસ્ય સતિ વસ્તુન્ય્ અવિસંવાદેન
17607 અસ્ય વૃત્તેસ્ તન્-નિવૃત્તિ-લક્ષણ-અનુપલબ્ધિર્ અભાવં સાધયતિ
17608 ઇતિ તદ્ અસ્ય સર્વ-વિષયત્વે અપિ વસ્ત્વ્-અન્તરેણ આવૃત્તૌ સ્યાત્ । તચ્
17609 ચ ન અસ્તિ । તતઃ પ્રતિપત્તુકામસ્ય અસિદ્ધિર્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ ।
17610 તેન અસંનિશ્ચય-ફલા અનુપલબ્ધિર્ ન સિધ્યતે

17611 તસ્માન્ ન પ્રમાણ-ત્રય-નિવૃત્તાવ્ અપિ વિપ્રકૃષ્ટેષ્વ્ અભાવ-નિશ્ચયઃ ।
17613 વેદ-પ્રામાણ્યં કસ્યચિત્ કર્તૃ-વાદઃ ।
17614 સ્નાને ધર્મ-ઇચ્છા જાતિ-વાદ-અવલેપઃ ।
17615 સન્તાપ-આરમ્ભઃ પાપ-હાનાય ચ ઇતિ ।
17616 ધ્વસ્ત-પ્રજ્ઞાને પઞ્ચ લિઙ્ગાનિ જાડ્યે