ફલદીપિકા · અધ્યાય p1

લગ્નેઽર્કેઽલ્પકચઃ ક્રિયાલસતમઃ ક્રોધી પ્રચણ્ડોન્નતો
માની લોચનરૂક્ષચઃ કૃશતનુઃ શૂરોઽક્ષમો નિર્ઘૃણઃ।
સ્ફોટાક્ષઃ શશિભે ક્રિયે સતિમિરઃ સિંહે નિશાન્ધઃ પુમન્
દરિદ્ર્યોપહતો વિનષ્ટતનયો જાંતસ્તુલાયં ભવેત્

વિગતવિદ્યા વિનયવિત્તં સ્ખલિતવાચં ધનગતઃ
સબલશૌર્ય શ્રિયમુદારં સ્વજનશત્રું સહજગઃ।
જનયતીમં સુહૃદિ સૂર્યો વિસુખબન્ધુક્ષિતિસુહૃદ્
ભવનસુક્તં નૃપતિસેવા જનકસંપદ્વ્યયકરમ્

સુખધનાયુસ્તનયહીનં સુમતિમાત્મન્યટવિગં
પ્રથિતમુર્વીપતિમરિસ્થઃ સુગુણસંપદ્વિજયગમ્।
નૃપવિરુદ્ધં કુતનુમસ્તેઽધ્વગમદારં હ્યવમતં
હતધનાયુઃ સુહૃદમર્કો વિગતદૃષ્ટિ નિધનગઃ

વિજનકોઽર્કે સૌતબન્ધુસ્તપસિ દેવદ્વિજમનાઃ
સસુતયાનસ્તુતિમતિશ્રીબલયશાઃ ખે ક્ષિતિપતિઃ।
ભવગતેઽર્કે બહુધનાયુર્વિગતશોકો જનપતિઃ
પિતુરમિત્રં વિકલનેત્રો વિધનપુત્રો વ્યયગતે

સિતે ચન્દ્રે લગ્ને દૃઢતનુરદભ્રાયુરભયો
બલિષ્ઠો લક્ષ્મીવાન્ ભવતિ વિપરીતં ક્ષયગતે।
ધનાઢયોઽન્તર્વાણિર્વિષયસુખવાન્ વાચિ વિકલઃ
સહોત્યે સભ્રાતૃપ્રમદબલશૌર્યોઽતિકૃપણઃ

સુખી ભોગી ત્યાગી સુહૃદિ સસુહૃદ્વાહનયશાઃ
સુપુત્રો મેધાવી મૃદુગતિરમાત્યઃ સુતગતે।
ક્ષતેઽલ્પાયુશ્ચન્દ્રેઽમતિરુદરરોગી પરિભવી
સ્મરે દૃષ્ટેઃ સૌમ્યો વરયુવતિકાન્તોઽતિસુભગઃ

મૃતૌ રોગ્યલ્પાયુસ્તપસિ શુભધર્માત્મસુતવાન્
જયી સિદ્દારમ્ભો નભસિ શુભકૃત્સત્પ્રિયકરઃ।
મનસ્વી બહ્વાયુર્ધનતનયભૃત્યૈઃ સહ ભવે
વ્યયે દ્વેષ્યો દુહ્ખી શશિનિ પરિભૂતોઽલસતમઃ

ક્ષતતનુરતિક્રૂરોઽલ્પાયુસ્તનૌ ધનસાહસી
વચસિ વિમુખો નિર્વિદ્યાર્થઃ કુજે કુજનાશ્રિતઃ।
સુગુણધનવાઞ્છૂરોઽધૃષ્યઃ સુખી વ્યનુજોઽનુજે
સુહૃદિ વિસુહૃન્મતૃક્ષોણીસુખાલયવાહનઃ

વિસુખતનયોઽનર્થપ્રાયઃ સુતે પિશુનોઽલ્પધીઃ
પ્રબલમદનઃ શ્રીમાન્ ખ્યાતો રિપૌ વિજયી નૃપઃ।
અનુચિતકરો રોગાર્તોઽસ્તેધ્વગો નૃતદારવાન્
કુતનુરધનોઽલ્પાયુશ્છિદ્રે કુજે જનનિન્દિતઃ

નૃપસુહૃદપિ દ્વેષ્યોઽતાતઃ શુભ જનઘતકો
નભસિ નૃપતિ ક્રૂરો દાતા પ્રધાનજનસ્તુતઃ।
ધનસુખયુતોઽશોકઃ શૂરો ભવે સુશીલઃ કુજે
નયનવિકૃતઃ ક્રૂરોઽદારો વ્યયે પિશુનોઽધમઃ

દીર્ઘયુર્જન્મનિ જ્ઞે મધુરચતુરવાક્ સર્વશાસ્ત્રાર્થબોધઃ
સ્યાદ્બુદ્ધ્યોપાર્જિતસ્વઃ કવિરમલવચા વાચિ મિષ્ટાન્નભોક્તા
શૌર્યે શૂરઃ સમાયુઃ સુસહજસહિનઃ સશ્રમો દૈન્યયુક્તઃ
સંખ્યાવણ્ ચાટુવાક્યઃ સુહૃદિ સુક્રસુહૃત્ક્ષેત્રધાન્યાર્થભોગી

વિદ્યાસૌખ્યપ્રતાપઃ પ્રચુરસુતયુતો માન્ત્રિકઃ પઞ્ચમસ્થે
જાતક્રોધો વિવાદિર્દ્વીષિ રિપુબલહન્તાલસો નિષ્ઠુરોક્તિઃ।
પ્રાજ્ઞોઽસ્તે ચારુવેષઃ સસકલમહિમા યાતિ ભાર્યાં સવિત્તાં
વિખ્યાતાખ્યશ્ચિરાયુઃ કુલભૃદધિપતિર્જ્ઞેઽષ્ટમ દણ્દનેતા

વિદ્યાર્થાચારધર્મૈઃ સહ તપસિ બુધે સ્યાત્પ્રવીણોઽતિવાગ્મી
સિદ્ધારમ્ભઃ સુવિદ્યાબલમતિસુખસત્કર્મસત્યાન્વિતઃ ખે।
બહ્વાયુઃ સત્યસન્ધો વિપુલધનસુખી લાભગે ભૃત્યયુક્તો
દીનો વિદ્યાવિહીનઃ પરિભવ સહિતોઽન્ત્યે નૃશંસોઽલસશ્ચ

શોભાવાન્ સુકૃતી ચિરાયુરભયો લગ્ને સુરૌ સાત્મજો
વાગ્મી ભોજનસારવાંશ્ચ સુમુખો વિતે ધની કોવિદઃ
સાવજ્ઞઃ કૃપણઃ પ્રતીતસહજઃ શૌર્યેઽઘકૃદ્દુષ્ટધી-
ર્બન્ધૌ મતૃસુહૃત્પરિચ્છદસુતસ્ત્રીસૌખ્યધાન્યાન્વિતઃ

પુત્રૈઃ ક્લેશયુતો મહીશસચિવો ધીમાન્ સુતસ્થે ગુરૌ
ષષ્ઠે સ્યાદલસોઽરિહા પરિભવી મન્ત્રાભિચારે પદુઃ।
સત્પત્નીસુતવાન્મદેઽતિસુભગસ્તાતાદુદારોઽધિકો
દીનો જીવતિ સેવયા કલુષભગ્દીર્ઘયુરિજ્યેઽષ્ટમે

ખ્યાતઃ સન્ સચિવઃ શુભેઽર્થસુતવાન્ સ્યાદ્ધર્મકાર્યોત્સુકઃ
સ્વાચારઃ સુયશા નભસ્યતિધની જિવે મહીશપ્રિયઃ।
આયસ્થે ધનિકોઽભયોઽલ્પતનયો જૈવાતૃકો યાનગો
દ્વેષ્યો ધિક્કૃતવાગ્વ્યયે વિતનયઃ સાધોઽલસઃ સેવકઃ

તનૌ સુતનુદૃક્પ્રિયં સુખિનમેવ દીર્ઘયુષં
કરોતિ કવિરર્થગઃ કવિમનેકવિત્તાન્વિતમ્।
વિદારસુખસમ્પદં કૃપણમપ્રિયં વિક્રમે
સુવાહનસુમન્દિરાભરણ વસ્ત્રગન્ધં સુખે

અખણ્ડિતધનં નૃપં સુમતિમાત્મજે સાત્મજં
વિશત્રુમધનં ક્ષેતે યુવતિદૂષિતં વિક્લવં।
સુભાર્યમસતીરતં નૃતકલત્રમાઢ્યં મદે
ચિરાયુષમિલાધિપં ધનિનમષ્ટમે સંસ્થિતઃ

સદારસુહૃદાત્મજં ક્ષિતિપલબ્ધભાગ્યં શુભે
નભસ્યતિયશઃ સુહૃત્સુખિતવૃત્તિયુક્તં પ્રભુમ્
ધનાઢ્યમિતરાઙ્ગનારતમનેકસૌખ્યા ભવે
ભૃગુર્જનયતિ વ્યયે સરતિસૌખ્યવિત્તદ્યુતિમ્

સ્વોચ્ચે સ્વકીયભવને ક્ષિતિપાલતુલ્યો
લગ્નેઽર્કજે ભવતિ દેશપુરાધિનાથઃ।
શેષેષુ દુખપરિપીડિત એવ બાલ્યે
દારિદ્ર્યદુઃખવશગો મલિનોઽલસશ્ચ

વિમુખમધનમર્થેઽન્યાયવન્તં ચ પશ્ચા
દિતરજનપદસ્થં યાનભોગાર્થયુક્તમ્।
વિપુલમતિમુદારં દારસૌખ્યં ચ શૌર્યે
જનયતિ રવિપુત્રશ્ચાલસં વિક્લવં ચ

દુઃખી સ્યાદ્ગૃહયાનમાતૃવિયુતો બાલ્યે સરુગ્બન્ધુભે
ભ્રાન્તો જ્ઞાનસુતાર્થહર્ષરહિતો ધીસ્થે શટો દુર્મતિઃ।
બહ્વાશી દ્રવિણાન્વિતો રિપુહતો ધૃષ્ટશ્ચ માની રિપો
કામસ્થે રવિજે કુદારનિરતો નિઃસ્બોઽધ્વગો વિહ્વલઃ

શ્રવૈશ્ચરે મૃતિસ્થિતે મલીમસોઽશંસોઽવસુઃ।
કરાલધીર્બુભુક્ષિતઃ સુહૃઞ્જનવમાનિતઃ

ભાગ્યાર્થત્મજતાતધર્મરહિતો મન્દે શુભે દુર્જનો
મન્ત્રી વા નૃપતિર્ધની કૃષિપરઃ શૂરઃ પ્રસિદ્ધોઽમ્બરે
બહ્વાયુઃ સ્થિરસંપદાયસહિતઃ શૂરો વિરોગો ધની
નિર્લજ્જાર્થસુતો વ્યયેઽઙ્ગવિકલો મૂર્ખો રિપૂત્સારિતઃ

લગ્નેઽહાવચિરાયુરર્થબલાવાનૂર્ધ્વઙ્ગરોગાન્વિત-
શ્છન્નોક્તિર્મુખરુગ્ઘૃણી નૃપધની વિત્તે સરોષઃ સુખી।
માની ભ્રાતૃવિરોધકો દૃઢમતિઃ શૌર્યે ચિરાયુર્ધની
મૂર્ખો વેશ્મનિ દુઃખકૃત્સસુહૃદલ્પાયુઃ કદાચિત્સુખી

નાસોદ્યદ્વચનોઽસુતઃ કઠિનહૃદ્રાહૌ સુતે કુક્ષિરુ-
ગ્દ્વિટ્ક્રૂરગ્રહપીડિતઃ સગુદરુપછ્રીમાંશ્ચિરાયુઃ ક્ષતે।
સ્ત્રીસંગાદધનો મદેઽથ વિધુરોઽવીર્યઃ સ્વતન્ત્રોઽલ્પધી-
રન્ધ્રેઽલ્પાયુરશુદ્ધિકૃચ્ચ વિકલો વાતામયોઽલ્પાત્મજઃ

ધર્મસ્થે પ્રતિકૂલવાગ્ગણપુરગ્રામાધિપોઽપુણ્યવાન્
ખ્યાતઃ ખેઽલ્પસુતોઽન્યકાર્યનિરતઃ સત્કર્મહીનોઽભયઃ।
શ્રીમાન્નાતિસુતશ્ચિરાયુરસુરે લભે સકર્ણામયઃ
પ્રચ્છન્નાઘરતો બહુવ્યયકરો રિઃફેઽમ્બુરુક્પીડિતઃ

લગ્ને કૃતઘ્નમસુખં પિશુનં વિવણં
સ્થાનચ્યુતં વિકલદેહમસત્સમાજમ્।
વિદ્યાર્થહીનમધમોક્તિયુતં કુદૃષ્ટિં
પાતઃ પરાન્નનિરતં કુરુતે ધનસ્થઃ

આયુર્બલં ધનયશા પ્રમદાન્નસૌખ્યં
કેતૌ તૃતિયભવને સહજપ્રણાશમ્
ભૂક્ષેત્રયાનજનનીસુખજન્મભૂમિ-
નાશં સુખે પરગૃહસ્થિતિમેવ દત્તે

પુત્રક્ષયં જઠરરોગપિશાચપીડાં
દુર્બુદ્ધિમાત્મનિ ખલપ્રકૃતિં ચ પાતઃ।
ઔદાર્યમુત્તમગુણં દૃઢતાં પ્રસિદ્ધિં
ષષ્ઠે પ્રભુત્વમરિમદર્નમિષ્ટસિદ્ધિમ્

દ્યૂનેઽવમાનમસતીરતિમાન્ત્રરોગં
પાતઃ સ્વદારવિયુતિં મદધાતુહાનિમ્
સ્વલ્પાયુરિષ્ટવિરહં કલહં ચ રન્ધ્રે
શસ્ત્રક્ષતં સકલકાર્યવિરોધમેવ

પાપપ્રવૃત્તમશુભં પિતૃભાગ્યહીનં
દારિદ્રયમાર્યજનદૂષણમાહ ધર્મે।
સત્કર્મવિઘ્નમશુચિત્વમવદ્યકૃત્યં
તેજસ્વિનં નભસિ શૌર્યમતિપ્રસિદ્ધિમ્

લાભેઽર્થસંચયમનેકગુણં સુભોગં
સદ્દ્રવ્યસોપકરણં સકલાર્થસિદ્ધિમ્।
પ્રચ્છન્નપાપમધમવ્યયમર્થનાશં
રિઃફે વિરુદ્ધગતિમક્ષિરુજં ચ પાતઃ

ઉદયર્ક્ષશસ્ફુટતુલ્યાંશે નિવસન્ પૂર્ણં ફલમાધત્તે
શનિવદ્રાહુઃ કુજવત્કેતુઃ ફલદાતા સ્યાદિહ સંપ્રોક્તઃ

ભાવસમાંશકસંસ્થા ભાવફલં પૂર્ણમેવ કલયન્તિ।
ન્યૂનાધિકાંશવશતઃ ફલવૃદ્ધિહ્લસિતા વાચ્યા