પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રિકા પ્રજ્ઞાપારમિતા · ભાગ 120

પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રિકા પ્રજ્ઞાપારમિતા
એવં મયા શ્રુતમ્ એકસ્મિન્ સમયે ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ સ્મ ગૃધ્રકૂતે પર્વતે મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં પઞ્ચમાત્રૈર્ ભિક્ષુસહસ્રૈઃ સર્વૈર્ અર્હદ્ભિઃ ક્ષીણાસ્રવૈર્ નિઃક્લેશૈર્ વશીભૂતૈઃ સુવિમુક્તચિત્તૈઃ સુવિમુક્તપ્રજ્ઞૈર્ આજાનેયૈર્ મહાનાગૈઃ કૃતકૃત્યૈઃ કૃતકરણીયૈર્ અપહૃતભારૈર્ અનુપ્રાપ્તસ્વકાર્થૈઃ પરિક્ષીણભવસંયોજનૈઃ સમ્યગાજ્ઞાસુવિમુક્તચિત્તૈઃ સર્વચેતોવશિપરમપારમિતાપ્રાપ્તૈઃ પઞ્ચમાત્રૈર્ ભિક્ષુનીશતૈર્ ઉપાસકૈર્ ઉપાસિકાભિશ્ ચ સાર્ધં સર્વૈર્ દૃષ્ટધર્મૈર્ અપરિમાણૈશ્ ચ બોધિસત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રૈઃ સાર્ધં સર્વૈર્ ધારણીપ્રતિલબ્ધૈઃ શૂન્યતાવિહારિભિર્ આનિમિત્તગોચરૈઃ પ્રણિધાનાકલ્પિતૈઃ ક્ષાન્તિસમતાપ્રતિલબ્ધૈર્ અસઙ્ગધારણીપ્રતિલબ્ધૈર્ અચ્યુતાભિજ્ઞૈર્ આદેયવચનૈર્ અકૂહકૈર્ અલપકૈર્ અપગતજ્ઞાત્રલાભચિત્તૈર્ નિરામિષધર્મદેશકૈર્ ગમ્ભીરધર્મક્ષાન્તિપારઙ્ગતૈર્ વૈશારદ્યપ્રાપ્તૈર્ મારકર્મસમતિક્રાન્તૈઃ કર્માવરણપ્રતિપ્રસ્રબ્ધૈર્ ધર્મપ્રવિચયવિભક્તિનિર્દેશકુશલૈર્ અસંખ્યેયકલ્પપ્રણિધાનસુસમારબ્ધૈઃ સ્મિતમુખૈઃ પૂર્વાલાપિભિર્ વિગતભૃકુટીમુખૈર્ ગાથાભિર્ ગીતાલપનકુશલૈર્ અપગતલીનચિત્તૈર્ અનાચ્છેદ્યપ્રતિભાનૈર્ અનન્તપર્ષદભિભવનવૈશારદ્યસમન્વાગતૈર્ અનન્તકલ્પકોટીનિઃસરણકુશલૈર્ માયામરીચિદકચન્દ્રસ્વપ્નપ્રતિશ્રુત્કાપ્રતિભાસપ્રતિબિમ્બનિર્માણોપમધર્માધિમુક્તૈઃ સત્ત્વગતિચરિતસૂક્ષ્મનાનાધિમુક્ત્યવતારકુશલૈર્ અપ્રતિહતચિત્તૈર્ અધિમાત્રક્ષાન્તિસમન્વાગતૈર્ યાથાત્મ્યાવતારણકુશલૈઃ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રાનન્તવ્યૂહપ્રણિધાનપ્રસ્થાનપરિગૃહીતૈર્ અસંખ્યેયલોકધાતુબુદ્ધાનુસ્મૃતિસમાહિતસતતસમિતાભિમુખીભૂતૈર્ અપરિમિતબુદ્ધાધ્યેષણકુશલૈર્ નાનાદૃષ્ટ્યનુશયપર્યવસ્થાનક્લેશપ્રશમનકુશલૈઃ સમાધિવિક્રીડિતશતસહસ્રનિર્હારકુશલૈઃ. તદ્યથા ભદ્રપાલેન ચ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન રત્નાકરેણ ચ સાર્થવાહેન ચ નરદત્તેન ચ વરુણદત્તેન ચ શુભગુપ્તેન ચ ( પ્સ્પ્1-1: 2 ) ઇન્દ્રદત્તેન ચ ઉત્તરમતિના ચ વિશેષમતિના ચ વર્ધમાનમતિના ચ અમોઘદર્શિના ચ સુસંપ્રસ્થિતેન ચ સુવિક્રાન્તવિક્રામિણા ચ નિત્યોદ્યુક્તેન ચ અનિક્ષિપ્તધૂરેણ ચ સૂર્યગર્ભેણ ચ અનુપમચિન્તિના ચ અવલોકિતેશ્વરેણ ચ મહાસ્થામપ્રાપ્તેન ચ મઞ્જુશ્રિયા ચ વજ્રમતિના ચ રત્નમુદ્રાહસ્તેન ચ નિત્યોત્ક્ષિપ્તહસ્તેન ચ મૈત્રેયેણ ચ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન, એવં પ્રમુખૈર્ અનેકૈર્ બોધિસત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રૈઃ સાર્ધમ્.
અથ ખલુ ભગવાન્ સ્વયમ્ એવ સિંહાસનં પ્રજ્ઞપ્ય ન્યષીદત્ પર્યઙ્કં બદ્ધ્વા ઋજુકાયં પ્રણિધાય અભિમુખીં સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપ્ય સમાધિરાજં નામ સમાધિં સમાપદ્યતે સ્મ, યત્ર સર્વસમાધયો ઽન્તર્ગમાન્ સંગ્રહં સમવસરણં ગચ્છન્તિ.
અથ ખલુ ભગવાન્ સ્મૃતિમાન્ સંપ્રજાનંસ્ તસ્માત્ સમાધેર્ વ્યુત્થાય દિવ્યેન ચક્ષુષા સર્વલોકધાતું વ્યવલોક્ય સર્વકાયાત્ સ્મિતમ્ અકરોત્, તસ્યાધસ્તાત્ પાદતલયોઃ સહસ્રાભ્યાં ચક્રાભ્યાં ષષ્ટિષષ્ટીરશ્મિકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ નિશ્ચેરુઃ, દશભ્યઃ પાદાઙ્ગુલિભ્યઃ ષષ્ટિષષ્ટીરશ્મિકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ નિશ્ચેરુઃ, એવં ષષ્ટિષષ્ટિર્ ગુલ્ફાભ્યાં ષષ્ટિષષ્ટિર્ જઙ્ઘાભ્યાં ષષ્ટિષષ્ટિર્ જાનુમણ્ડલાભ્યામ્, એવં દ્વાભ્યામ્ ઊરુભ્યાં કટિનાભિમણ્ડલાભ્યાં દ્વાભ્યાં પાર્શ્વાભ્યાં હૃદયશ્રીવત્સાન્ મહાપુરુષલક્ષણાત્, એવં ષષ્ટિષષ્ટિર્ દશભ્યો હસ્તાઙ્ગુલિભ્યઃ ષષ્ટિષષ્ટિર્ દ્વાભ્યાં બાહુભ્યાં ષષ્ટિષષ્ટિર્ દ્વાભ્યામ્ અંશાભ્યામ્, એવં ગ્રીવાયાશ્ ચત્વારિંશદ્ભ્યો દન્તેભ્યો દ્વાભ્યાં ઘ્રાણાભ્યાં દ્વાભ્યાં શ્રોત્રાભ્યાં દ્વાભ્યાં ચક્ષુર્ભ્યાં મધ્યાદ્ ઊર્ણાયા ઉપરિષ્ટાદ્ ઉષ્ણીષાત્ ષષ્ટિષષ્ટીરશ્મિકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ નિશ્ચેરુઃ. યૈ રશ્મિભિર્ અયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુર્ અવભાસિતો ઽભૂત્ પરિસ્ફુટઃ, પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવસ્ તેન મહતા રશ્મ્યવભાસેન સ્ફુટા અવભાસિતાશ્ ચાભૂવન્, એવં દક્ષિણસ્યાં દિશિ પશ્ચિમાયામ્ ઉત્તરસ્યામ્ ઉત્તરપૂર્વસ્યાં પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દક્ષિણપશ્ચિમાયાં પશ્ચિમોત્તરસ્યામ્ અધસ્તાદ્ ઉપરિષ્ટાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવસ્ તેન મહતા રશ્મ્યવભાસેન સ્ફુટા અવભાસિતાશ્ ચાભૂવન્, યે ચ સત્ત્વાસ્ તેન મહતા રશ્મ્યવભાસેન સ્ફુટા અવભાસિતાસ્ તે સર્વે નિયતા અભૂવન્ન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ.
અથ ખલુ ભગવાન્ પુનર્ એવ સર્વરોમકૂપેભ્યઃ સ્મિતમ્ અકરોત્, એકૈકતશ્ ચ રોમકૂપાત્ ષષ્ટિષષ્ટીરશ્મિકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ નિશ્ચેરુઃ, યૈર્ અયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુર્ અવભાસિતઃ સ્ફુટો ઽભૂત્, તૈશ્ ચ પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાઃ સર્વલોકધાતવો ઽવભાસેનાવભાસિતાઃ સ્ફુટાશ્ ચાભૂવન્, એવં દક્ષિણસ્યાં પશ્ચિમાયામ્ ઉત્તરસ્યામ્ ઉત્તરપૂર્વસ્યાં પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દક્ષિણપશ્ચિમાયાં પશ્ચિમોત્તરસ્યામ્ અધસ્તાદ્ ઉપરિષ્ટાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવો ઽવભાસેનાવભાસિતાઃ સ્ફુટાશ્ ચાભૂવન્, તેન ચ રશ્મ્યવભાસેનયે સત્ત્વાઃ સ્પૃષ્ટાસ્ તે સર્વે નિયતા અભૂવન્ન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ.
અથ ખલુ ભગવાન્ પુનર્ એવ યા સા બુદ્ધાનાં ભગવતાં પ્રકૃતિપ્રભા તયા પ્રભયા ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતુમ્ અવભાસયામાસ, યાવત્ સર્વાસુ દશસુ દિક્ષુ એકૈકસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવસ્ તયા પ્રભયા અવભાસિતા અભૂવન્, યે ચ સત્ત્વાસ્ તયા પ્રભયા સ્પૃષ્ટાસ્ તે સર્વે નિયતા અભૂવન્ન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ.
અથ ખલુ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયાં જિહ્વેન્દ્રિયં નિર્ણામયામાસ, યેનેમં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતું જિહ્વેન્દ્રિયેણાચ્છાદયામાસ, ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતું જિહ્વેન્દ્રિયેણ સ્ફુરિત્વા તસ્માજ્ જિહ્વેન્દ્રિયાત્ સ્મિતમ્ અકરોત્, યતો ઽનેકાનિ રશ્મિકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ નિશ્ચેરુઃ, રશ્મિમુખે ચૈકૈકસ્મિન્ન્ ઉત્તમમયાનિ સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માન્ય્ ઉત્પન્નાન્ય્ અભૂવન્, તેષુ ચ પદ્મેષુ બુદ્ધવિગ્રહા નિષણ્ણાઃ સંસ્થિતાશ્ ચાભૂવન્ ધર્મં દેશયન્તો યદ્ ઉત ઇમામ્ એવ ષટ્પારમિતાપ્રતિસંયુક્તાં ધર્મદેશનામ્, તે પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમવ્યતિવૃત્તાસંખ્યેષુ લોકધાતુષુ ગત્વા સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ સ્મ, એવં દક્ષિણસ્યાં પશ્ચિમાયામ્ ઉત્તરસ્યામ્ અધસ્તાદ્ ઊર્ધ્વં દિગ્વિદિક્ષુ, એકૈકસ્યાં ચ દિશિ દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ અપરિમાણેષુ લોકધાતુષુ ગત્વા સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ સ્મ, યદ્ ઉત ઇમામ્ એવ ષટ્પારમિતાપ્રતિસંયુક્તાં ધર્મદેશનામ્, યે ચ સત્ત્વાસ્ તાં ધર્મદેશનાં શ્મ્વન્તિ તે નિયતા ભવન્ત્ય્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ.

અથ ખલુ ભગવાંસ્ તસ્મિન્ન્ એવ સિંહાસને નિષણ્ણઃ સિંહવિક્રીડિતં નામ સમાધિં સમાપેદે, તથારૂપં ચર્દ્ધ્યભિસંસ્કારમ્ અભિસંસ્કરોતિ સ્મ યથારૂપેણર્દ્ધ્યભિસંસ્કારેણાભિસંસ્કૃતેનાયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ ષડ્વિકારમ્ અકમ્પત પ્રાકમ્પત સંપ્રાકમ્પત, અચલત્ પ્રાચલત્ સંપ્રાચલત્, અવેધત્ પ્રાવેધત્ સંપ્રાવેધત્, અરણત્ પ્રારણત્ સંપ્રારણત્, અક્ષુભ્યત્ પ્રાક્ષુભ્યત્ સંપ્રાક્ષુભ્યત્, અગર્જત્ પ્રાગર્જત્ સંપ્રાગર્જત્, અન્તે ઉન્નમતિ મધ્યે અવનમતિ, મધ્યે ઉન્નમતિ અન્તે અવનમતિ, મૃદુકઃ સ્નિગ્ધઃ સર્વસત્ત્વસુખજનનો ઽભૂત્.
અથ ખલુ તેન ક્ષણલવમુહૂર્તેન યે ઽસ્મિંસ્ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ નિરયા વા તિર્યગ્યોનયો વા યમલોકા વા તે સર્વે સમુચ્છિન્નાઃ શૂન્યા અભૂવન્, સર્વાક્ષણાશ્ ચાસ્તમિતા અભૂવન્, યે ચ સત્ત્વાસ્ તાભ્યો નરકતિર્યગ્યોનિયમલોકગતિભ્યશ્ ચ્યુતાસ્ તે સર્વે તેનૈવ પ્રીતિપ્રામોધ્યેન મનુષ્યાણાં સભાગતાયામ્ ઉપપન્નાશ્ ચાભૂવન્, એવં ચાતુર્મહારાજિકાનાં દેવાનાં ત્રયસ્ત્રિંશાનાં યામાનાં તુષિતાનાં નિર્માણરતીનાં પરનિર્મિતવશવર્તિનાં દેવાનાં સભાગતાયામ્ ઉપપન્નાશ્ ચાભૂવન્.
અથ ખલુ તે મનુષ્યાસ્ તે ચ દેવા ભગવત એવાનુભાવેન પૂર્વજન્માન્ય્ અનુસ્મરન્તિ સ્મ, અનુસ્મૃત્ય ચ તેનૈવ પ્રીતિપ્રામોદ્યેન યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ, ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરોભિર્ અભિવન્દ્ય ભગવન્તં પ્રાઞ્જલયો ભૂત્વા નમસ્યન્તિ સ્મ, એવં પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ દક્ષિણસ્યાં પશ્ચિમાયામ્ ઉત્તરસ્યાં વિદિક્ષૂર્ધ્વમ્ અધઃ સમન્તાદ્ દશસુ દિક્ષ્વ્ એકૈકસ્મિન્ દિગ્ભાગે ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વે નિરયાઃ સર્વાસ્ તિર્યગ્યોનયઃ સર્વે યમલોકાઃ સમુચ્છિન્નાઃ શૂન્યા અભૂવન્, સર્વાક્ષણાશ્ ચાસ્તમિતા અભૂવન્, યે ચ સત્ત્વાસ્ તાભ્યો નિરયતિર્યગ્યોનિયમલોકગતિભ્યશ્ ચ્યુતાસ્ તે સર્વે દેવમનુષ્યેષૂપપદ્યન્તે સ્મ, તે ચ દેવમનુષ્યેષૂપપન્ના ભગવત એવાનુભાવેન પૂર્વનિવાસમ્ ( પ્સ્પ્1-1: 5 ) અનુસ્મરન્તિ સ્મ, અનુસ્મૃત્ય ચ તેનૈવ પ્રીતિપ્રામોદ્યેન સ્વકસ્વકેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ યે તત્ર બુદ્ધા ભગવન્ત ઉત્પન્નાસ્ તેષામ્ અન્તિકાન્ ઉપસંક્રાન્તાઃ, ઉપસંક્રમ્ય તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં પાદવન્દનાં કૃત્વા સર્વે પ્રાઞ્જલયો ભૂત્વા ભગવતો નમસ્યન્તિ સ્મ.
અથ ખલુ યે ઽસ્મિંસ્ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ જાત્યન્ધાઃ સત્ત્વાસ્ તે ચક્ષુષા રૂપાણિ પશ્યન્તિ સ્મ, વધિરાઃ સત્ત્વાઃ શ્રોત્રેણ શબ્દાન્ શૃણ્વન્તિ સ્મ, ઉન્મત્તાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલભન્તે સ્મ, વિક્ષિપ્તચિત્તા એકાગ્રચિત્તા ભવન્તિ સ્મ, જિઘત્સિતાઃ પૂર્ણગાત્રા ભવન્તિ સ્મ, તૃષિતા વિગતપિપાસા ભવન્તિ સ્મ, રોગસ્પૃષ્ટા વિગતરોગા ભવન્તિ સ્મ, હીનેન્દ્રિયાઃ પરિપૂર્ણેન્દ્રિયા ભવન્તિ સ્મ, અવિરહિતાકુશલકાયવાઙ્મનસ્કર્માન્તાજીવા વિરહિતાકુશલકાયવાઙ્મનસ્કર્માન્તાજીવાશ્ ચ ભવન્તિ સ્મ, સર્વસત્ત્વાશ્ ચ માતાપિતૃસમચિત્તા ભવન્તિ સ્મ, ભ્રાતૃભગિનીસમચિત્તા મિત્રામાત્યજ્ઞાતિસાલોહિતસમચિત્તા દશકુશલકર્મપથસેવિનશ્ ચ ભવન્તિ સ્મ, બ્રહ્મચારિણઃ શુચયો નિરામયગન્ધાઃ સર્વસત્ત્વાશ્ ચ સર્વસુખસમર્પિતા ઈદૃશં સુખં પ્રતિલભન્તે સ્મ તદ્યથાપિ નામ તૃતીયધ્યાનસમાપન્નસ્ય ભિક્ષોઃ તસ્મિન્ન્ એવ ચ સમયે એવંરૂપયા પ્રજ્ઞયા તે સમન્વાગતા ભવન્તિ સ્મ, યદ્ અન્યબુદ્ધક્ષેત્રસ્થા બુદ્ધા ભગવન્ત એવમ્ ઉદાનયન્તિ સ્મ. સાધુ દમઃ અસાધુ શમઃ સાધુ સંયમઃ સાધુ ચીર્ણો બ્રહ્મચર્યાવાસઃ સાધુ પ્રાણિભૂતેષ્વ્ અવિહિંસેતિ.
અથ ખલુ ભગવાંસ્ તસ્મિન્ન્ એવ સિંહાસને નિષણ્ણઃ, ઇમં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતુમ્ અભિભૂય તિષ્ઠતિ ભાસતે તપતિ વિરોચતે સ્મ, આભયા વર્ણેન શ્રિયા તેજસા ચ, પૂર્વસ્યાં દિશિ દક્ષિણસ્યાં પશ્ચિમાયામ્ ઉત્તરસ્યામ્ અધસ્તાદ્ ઊર્ધ્વં દિગ્વિદિક્ષુ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અભિભૂય તથાગતસ્ તિષ્ઠતિ ભાસતે તપતિ વિરોચતે સ્મ, આભયા વર્નેન શ્રિયા તેજસા ચ, તદ્યથાપિ નામ સુમેરુઃ પર્વતરાજઃ સર્વપર્વતાન્ અભિભૂય તિષ્ઠતિ ભાસતે તપતિ વિરોચતે સ્મ આભયા વર્ણેન શ્રિયા તેજસા ચ, એવમ્ એવ ભગવાન્ ( પ્સ્પ્1-1: 6 ) સર્વલોકધાતૂન્ અભિભૂય તિષ્ઠતિ ભાસતે તપતિ વિરોચતે સ્મ, આભયા વર્ણેન શ્રિયા તેજસા ચ.
અથ ખલુ ભગવાન્ પુનર્ એવ યાદૃક્ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ સત્ત્વાનામ્ આત્મભાવસ્ તત્ સમાનમ્ આત્મભાવં પ્રાકૃતમ્ ઉપદર્શયામાસ.
અથ ખલુ યે ઽસ્મિંસ્ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવાઃ શુભકૃત્સ્ના આભાસ્વરા બ્રહ્મકાયિકા દેવાઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનશ્ ચ નિર્માણરતયશ્ ચ તુષિતાશ્ ચ યામાશ્ ચ ત્રાયસ્ત્રિંશાશ્ ચ ચાતુર્મહારાજકાયિકાશ્ ચ દેવાસ્ તે તં તથાગતસ્યાસેચનકમ્ આત્મભાવં દૃષ્ટ્વા દિવ્યાઃ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્ત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીર્ ગૃહીત્વા દિવ્યાનિ ઉત્પલકુમુદસૌગન્ધિકપુણ્ડરીકપદ્માનિ ગૃહીત્વા દિવ્યાનિ ચ કેશરતમાલપત્રાણિ ગૃહીત્વા યેન તથાગતસ્યાસેચનક આત્મભાવસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ, યે ચેહ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ મનુષ્યાસ્ તે ઽપિ તં તથાગતસ્યાસેચનકમ્ આત્મભાવં દૃષ્ટ્વા સ્થલજલજાનિ પુષ્પાણિ ગૃહીત્વા યેન તથાગતસ્યાસેચનક આત્મભાવસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ.
અથ ખલુ તે દેવાસ્ તે ચ માનુષાસ્ તાભિર્ દિવ્યાભિઃ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્ત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીભિસ્ તૈશ્ ચ સ્થલજલજૈઃ પુષ્પૈસ્ તં તથાગતકાયમ્ અવકિરન્તિ સ્મ, અભ્યવકિરન્તિ સ્મ.
અથ ખલુ યૈસ્ તૈઃ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્ત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીવર્ષૈઃ સ્થલજલજૈશ્ ચ પુષ્પૈર્ ભગવાન્ અવકીર્ણસ્ તાનિ ચ સર્વાણિ ઉપર્યન્તરીક્ષે ભગવતો ઽધિષ્ઠાનેન ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુપ્રમાણમ્ એકં કૂટાગારં સંસ્થિતમ્ અભૂત્, તતશ્ ચ કૂટાગારાત્ તાનિ દિવ્યાનિ પુષ્પપટ્ટદામાનિ લમ્બન્તે પ્રલમ્બન્તે સ્મ, તૈશ્ ચ પુષ્પદામભિઃ પટ્ટદામભિશ્ ચાયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુર્ અતીવાશોભત, તેન ચ સુવર્ણવર્ણેન ભગવતઃ પ્રભાવભાસેન દશસુ દિક્ષુ પ્રસૃતેન એકૈકસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવઃ સ્ફુટાવભાસિતાશ્ ચાભૂવન્, અસ્મિંશ્ ચ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ સર્વેષુ ચાતુર્દ્વીપકેષુ લોકધાતુષુ તેષાં દેવમનુષ્યાણાં ( પ્સ્પ્1-1: 7 ) ચ એકૈકસ્યૈતદ્ અભૂત્, મમ પુરતસ્ તથાગતો નિષણ્ણો ધર્મં દેશયતીતિ.

અથ ખલુ ભગવાંસ્ તસ્મિન્ન્ એવ સિંહાસને નિષણ્ણઃ પુનર્ એવ સ્મિતમ્ અકરોત્, યેન સ્મિતાવભાસેનાયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ સ્ફુટો ઽભૂત્, યાવદ્ દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવઃ સ્ફુટા અભૂવન્, યે ચેહ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ સત્ત્વાસ્ તે સર્વે પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પશ્યન્તિ સ્મ સશ્રાવકસંઘાન્, તસ્યાં ચ પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ યે સત્ત્વાસ્ તે સર્વે ઇમાં સહાલોકધાતું પશ્યન્તિ સ્મ શાક્યમુનિં ચ તથાગતં સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન. એવં દક્ષિણસ્યાં દિશિ પશ્ચિમાયામ્ ઉત્તરસ્યામ્ ઉત્તરપૂર્વસ્યાં પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દક્ષિણપશ્ચિમાયાં પશ્ચિમોત્તરસ્યામ્ અધ ઊર્ધ્વં દિગ્ભાગે ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પશ્યન્તિ સ્મ સશ્રાવકસંઘાન્, તેષુ ચ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ યે સત્ત્વાસ્ તે સર્વે ઇમાં સહાલોકધાતું પશ્યન્તિ સ્મ શાક્યમુનિઞ્ ચ તથાગતં સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન.
અથ ખલુ પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય તેભ્યો યઃ સર્વાવસાનિકો લોકધાતૂ રત્નાવતી નામ તત્ર રત્નાકરો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ ઇમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાં બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયતિ.
અથ તત્ર લોકધાતૌ સમન્તરશ્મિર્ નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્ તં મહાન્તમ્ અવભાસં દૃષ્ટ્વા તઞ્ ચ મહાન્તં પૃથિવીચાલં તઞ્ ચ ભગવતો ઽસેચનકમ્ આત્મભાવં દૃષ્ટ્વા યેન ભગવાન્ રત્નાકરસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રામદ્ ઉપસંક્રમ્ય તસ્ય ભગવતઃ પાદાવ્ અભિવન્દ્ય તં તથાગતં રત્નાકરમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ? કઃ પ્રત્યયો? ઽસ્ય મહતો ઽવભાસસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાયાસ્ય ચ મહતઃ પૃથિવીચાલસ્યાસ્ય ચ તથાગતસ્યાસેચનકાત્મભાવસ્ય સંદર્શનાય.
એવમ્ ઉક્તે રત્નાકરસ્ તથાગતઃ સમન્તરશ્મિં બોધિસત્ત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: અસ્તિ કુલપુત્રેતઃ પશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ ( પ્સ્પ્1-1: 8 ) અતિક્રમ્ય સહા નામ લોકધાતુસ્ તત્ર શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં સંપ્રકાશયતિ તસ્યાયમ્ ઈદૃશો ઽનુભાવઃ.
અથ ખલુ સમન્તરશ્મિર્ બોધિસત્ત્વો રત્નાકરં તથાગતમ્ એતદ્ અવોચત્: ગમિષ્યામ્ય્ અહં ભગવંસ્ તાં સહાં લોકધાતું તઞ્ ચ શાક્યમુનિં તથાગતં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય તાંશ્ ચ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ ભૂયસ્ત્વેન કુમારભૂતાન્ ધારણીપ્રતિલબ્ધાન્ સમાધિનિર્હારકુશલાન્ સર્વસમાધિવશિપારમિતાઙ્ ગતાન્.
સ ભગવાન્ આહ: ગચ્છ ત્વં કુલપુત્ર યસ્યેદાનીં કાલં મન્યસે.
અથ ખલુ રત્નાકરસ્ તથાગતો નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણાવભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ સમન્તરશ્મયે બોધિસત્ત્વાય પ્રાદાત્, એતૈસ્ ત્વં કુલપુત્ર પદ્મૈસ્ તં શાક્યમુનિં તથાગતમ્ અભ્યવકિરેઃ, એવઞ્ ચ વદેઃ રત્નાકરો ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા રત્નાકરેણ તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન પદ્માનિ પ્રહિતાનિ ભગવત ઇતિ, સંપ્રજાનકારી ચ ત્વં કુલપુત્ર તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ભૂયાઃ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? દુરાસદા હિ તે બોધિસત્ત્વા યે તત્ર સહાયાં લોકધાતાવ્ ઉપપન્નાઃ.
અથ ખલુ સમન્તરશ્મિર્ બોધિસત્ત્વો રત્નાકરસ્ય તથાગતસ્ય સકાશાત્ તાનિ નાનારત્નમયાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા સુવમનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ અનેકૈર્ બોધિસત્ત્વકોટિનિયુતશતસહસ્રૈર્ ગૃહસ્થૈઃ પ્રવ્રજિતૈશ્ ચ દારકૈર્ દારિકાભિશ્ ચ સાર્ધં પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ પૂર્વસ્યાં દિશિ તેષુ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સત્કુર્વન્ ગુરુકુર્વન્ માનયન્ પૂજયન્ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્ત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીભિર્ યેનેયં સહાલોકધાતુસ્ તેન સંપ્રાપ્તઃ, યેન ચ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ, ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય એકાન્તે ઽતિષ્ઠત્, એકાન્તે સ્થિતશ્ ચ સમન્તરશ્મિર્ બોધિસત્ત્વો ભગવન્તં શાક્યમુનિમ્ એતદ્ અવોચત્: રત્નાકરો ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા રત્નાકરેણ તથાગતેન ( પ્સ્પ્1-1: 9 ) નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ પ્રેષિતાનિ ભગવતઃ.
અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા યેન તે પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવસ્ તેન પ્રાક્ષિપત્, તૈશ્ ચ પદ્મૈસ્ તે લોકધાતવઃ સ્ફુટા અભૂવન્, તેષુ ચ પદ્મેષુ બુદ્ધવિગ્રહા નિષણ્ણકાઃ, તેષુ ચ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ધર્મં દેશયન્તિ યદ્ ઉતેમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રતિસંયુક્તાં ધર્મદેશનામ્, યૈશ્ ચ સત્ત્વૈઃ સ ધર્મઃ શ્રુતસ્ તે નિયતા અભૂવન્ન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ.
અથ ખલુ તે બોધિસત્ત્વાસ્ તે ચ ગૃહસ્થાસ્ તે ચ પ્રવ્રજિતાસ્ તે ચ દારકાસ્ તાશ્ ચ દારિકાસ્ તતો રત્નાવત્યા લોકધાતોઃ સમન્તરશ્મિના બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સાર્ધમ્ આગતાઃ સ્વકસ્વકૈઃ કુશલમૂલૈર્ ભગવન્તં શાક્યમુનિં સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય સંમાન્ય સંપૂજ્યૈકાન્તે ન્યષીદન્.
અથ ખલુ દક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય તેભ્યો યઃ સર્વાવસાનિકો લોકધાતુઃ સર્વશોકાપગતો નામ તત્રાશોકશ્રીર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ ઇમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાં બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયતિ.
અથ તત્ર લોકધાતૌ વિગતશોકો નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્ તં મહાન્તમ્ અવભાસં દૃષ્ટ્વા તઞ્ ચ મહાન્તં પૃથિવીચાલં તઞ્ ચ ભગવતો ઽસેચનકમ્ આત્મભાવં દૃષ્ટ્વા યેન ભગવાન્ અશોકશ્રીસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રામદ્ ઉપસંક્રમ્ય તસ્ય ભગવતઃ પાદાવ્ અભિવન્દ્ય તં તથાગતમ્ અશોકશ્રિયમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ? કઃ પ્રત્યયો? ઽસ્ય મહતો ઽવભાસસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાયાસ્ય ચ મહતઃ પૃથિવીચાલસ્યાસ્ય ચ તથાગતસ્યાસેચનકાત્મભાવસ્ય સંદર્શનાય.
એવમ્ ઉક્તે અશોકશ્રીસ્ તથાગતો વિગતશોકં બોધિસત્ત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: અસ્તિ કુલપુત્રેત ઉત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય સહા નામ લોકધાતુસ્ તત્ર શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં સંપ્રકાશયતિ તસ્યાયમ્ ઈદૃશો ઽનુભાવઃ.

અથ ખલુ વિગતશોકો બોધિસત્ત્વો ઽશોકશ્રિયં તથાગતમ્ એતદ્ અવોચત્: ગમિષ્યામ્ય્ અહં ભગવંસ્ તાં સહાં લોકધાતું તઞ્ ચ શાક્યમુનિં તથાગતં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય તાંશ્ ચ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ ભૂયસ્ત્વેન કુમારભૂતાન્ ધારણીપ્રતિલબ્ધાન્ સમાધિનિર્હારકુશલાન્ સર્વસમાધિવશિપારમિતાઙ્ ગતાન્.
સ ભગવાન્ આહ: ગચ્છ ત્વં કુલપુત્ર યસ્યેદાનીં કાલં મન્યસે.
અથ ખલુ અશોકશ્રીસ્ તથાગતો નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણાવભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ વિગતશોકાય બોધિસત્ત્વાય પ્રાદાત્, એતૈસ્ ત્વં કુલપુત્ર પદ્મૈસ્ તં શાક્યમુનિં તથાગતમ્ અભ્યવકિરેઃ, એવઞ્ ચ વદેઃ, અશોકશ્રીર્ ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા અશોકશ્રિયા તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન પદ્માનિ પ્રહિતાનિ ભગવત ઇતિ, સંપ્રજાનકારી ચ ત્વં કુલપુત્ર તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ભૂયાઃ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? દુરાસદા હિ તે બોધિસત્ત્વા યે તત્ર સહાયાં લોકધાતાવ્ ઉપપન્નાઃ.
અથ ખલુ વિગતશોકો બોધિસત્ત્વો ઽશોકશ્રિયઃ તથાગતસ્ય સકાશાત્ તાનિ નાનારત્નમયાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ અનેકૈર્ બોધિસત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રૈર્ ગૃહસ્થૈઃ પ્રવ્રજિતૈશ્ ચ દારકૈર્ દારિકાભિશ્ ચ સાર્ધં પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ દક્ષિણસ્યાં દિશિ તેષુ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સત્કુર્વન્ ગુરુકુર્વન્ માનયન્ પૂજયન્ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્ત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીભિર્ યેનેયં સહાલોકધાતુસ્ તેન સંપ્રાપ્તઃ, યેન ચ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ, ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય એકાન્તે ઽતિષ્ઠત્, એકાન્તે સ્થિતશ્ ચ વિગતશોકો બોધિસત્ત્વો ભગવન્તં શાક્યમુનિમ્ એતદ્ અવોચત્: અશોકશ્રીર્ ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા અશોકશ્રિયા તથાગતેન નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ પ્રેષિતાનિ ભગવતઃ.
અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા ( પ્સ્પ્1-1: 11 ) યેન તે દક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવસ્ તેન પ્રાક્ષિપત્, તૈશ્ ચ પદ્મૈસ્ તે લોકધાતવઃ સ્ફુટા અભૂવન્, તેષુ ચ પદ્મેષુ બુદ્ધવિગ્રહા નિષણ્ણકાસ્ તેષુ ચ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ધર્મં દેશયન્તિ સ્મ, યદ્ ઉતેમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રતિસંયુક્તાં ધર્મદેશનાં, યૈશ્ ચ સત્ત્વૈઃ સ ધર્મઃ શ્રુતસ્ તે નિયતા અભૂવન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ.
અથ ખલુ તે બોધિસત્ત્વાસ્ તે ચ ગૃહસ્થાસ્ તે ચ પ્રવ્રજિતાસ્ તે ચ દારકાસ્ તાશ્ ચ દારિકાસ્ તતઃ સર્વશોકાપગતાયા લોકધાતોઃ વિગતશોકેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સાર્ધમ્ આગતાઃ સ્વકસ્વકૈઃ કુશલમૂલૈર્ ભગવન્તં શાક્યમુનિં સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય સંમાન્ય સંપૂજ્યૈકાન્તે ન્યષીદન્.
અથ ખલુ પશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય તેભ્યો યઃ સર્વાવસાનિકો લોકધાતુર્ ઉપશાન્તા નામ તત્ર રત્નાર્ચિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ ઇમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાં બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયતિ.
અથ તત્ર લોકધાતૌ ચારિત્રમતિર્ નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્ તં મહાન્તમ્ અવભાસં દૃષ્ટ્વા તઞ્ ચ મહાન્તં પૃથિવીચાલં તઞ્ ચ ભગવતો ઽસેચનકમ્ આત્મભાવં દૃષ્ટ્વા યેન ભગવાન્ રત્નાર્ચિસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રામદ્ ઉપસંક્રમ્ય તસ્ય ભગવતઃ પાદાવ્ અભિવન્દ્ય તં તથાગતં રત્નાર્ચિષમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ? કઃ પ્રત્યયો? ઽસ્ય મહતો ઽવભાસસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાયાસ્ય ચ મહતઃ પૃથિવીચાલસ્યાસ્ય ચ તથાગતસ્યાસેચનકાત્મભાવસ્ય સંદર્શનાય.
એવમ્ ઉક્તે રત્નાર્ચિઃ તથાગતઃ ચારિત્રમતિં બોધિસત્ત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: અસ્તિ કુલપુત્રેતઃ પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય સહા નામ લોકધાતુસ્ તત્ર શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં સંપ્રકાશયતિ તસ્યાયમ્ ઈદૃશો ઽનુભાવઃ.
અથ ખલુ ચારિત્રમતિર્ બોધિસત્ત્વો રત્નાર્ચિષં તથાગતમ્ એતદ્ અવોચત્: ગમિષ્યામ્ય્ અહં ભગવંસ્ તાં સહાં લોકધાતું તઞ્ ચ ( પ્સ્પ્1-1: 12 ) શાક્યમુનિં તથાગતં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય તાંશ્ ચ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ ભૂયસ્ત્વેન કુમારભૂતાન્ ધારણીપ્રતિલબ્ધાન્ સમાધિનિર્હારકુશલાન્ સર્વસમાધિવશિપારમિતાઙ્ ગતાન્.
સ ભગવાન્ આહ: ગચ્છ ત્વં કુલપુત્ર યસ્યેદાનીં કાલં મન્યસે.

અથ ખલુ રત્નાર્ચિસ્ તથાગતો નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણાવભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ ચારિત્રમતયે બોધિસત્ત્વાય પ્રાદાત્, એતૈસ્ ત્વં કુલપુત્ર પદ્મૈસ્ તં શાક્યમુનિં તથાગતમ્ અભ્યવકિરેઃ, એવઞ્ ચ વદેઃ, રત્નાર્ચિર્ ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા રત્નાર્ચિષા તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન પદ્માનિ પ્રહિતાનિ ભગવત ઇતિ, સંપ્રજાનકારી ચ ત્વં કુલપુત્ર તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ભૂયાઃ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? દુરાસદા હિ તે બોધિસત્ત્વા યે તત્ર સહાયાં લોકધાતાવ્ ઉપપન્નાઃ.
અથ ખલુ ચારિત્રમતિર્ બોધિસત્ત્વો રત્નાર્ચિષસ્ તથાગતસ્ય સકાશાત્ તાનિ નાનારત્નમયાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ અનેકૈર્ બોધિસત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રૈર્ ગૃહસ્થૈઃ પ્રવ્રજિતૈશ્ ચ દારકૈર્ દારિકાભિશ્ ચ સાર્ધં પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ પશ્ચિમાયાં દિશિ તેષુ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સત્કુર્વન્ ગુરુકુર્વન્ માનયન્ પૂજયન્ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્ત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીભિર્ યેનેયં સહાલોકધાતુસ્ તેન સંપ્રાપ્તઃ, યેન ચ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ, ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય એકાન્તે ઽતિષ્ઠત્, એકાન્તે સ્થિતશ્ ચ ચારિત્રમતિર્ બોધિસત્ત્વો ભગવન્તં શાક્યમુનિમ્ એતદ્ અવોચત્: રત્નાર્ચિર્ ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા રત્નાર્ચિષા તથાગતેન નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ પ્રેષિતાનિ ભગવતઃ.
અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા ( પ્સ્પ્1-1: 13 ) યેન તે પશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવસ્ તેન પ્રાક્ષિપત્, તૈશ્ ચ પદ્મૈસ્ તે લોકધાતવઃ સ્ફુટા અભૂવન્, તેષુ ચ પદ્મેષુ બુદ્ધવિગ્રહા નિષણ્ણકાસ્ તેષુ ચ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ધર્મં દેશયન્તિ યદ્ ઉતેમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રતિસંયુક્તાં ધર્મદેશનામ્, યૈશ્ ચ સત્ત્વૈઃ સધર્મઃ શ્રુતસ્ તે નિયતા અભૂવન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ.
અથ ખલુ તે બોધિસત્ત્વાસ્ તે ચ ગૃહસ્થાસ્ તે ચ પ્રવ્રજિતાસ્ તે ચ દારકાસ્ તાશ્ ચ દારિકાસ્ તત ઉપશાન્તાયા લોકધાતોશ્ ચારિત્રમતિણા બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સાર્ધમ્ આગતાઃ સ્વકસ્વકૈઃ કુશલમૂલૈર્ ભગવન્તં શાક્યમુનિં સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય સંમાન્ય સંપૂજ્યૈકાન્તે ન્યષીદન્.
અથ ખલ્વ્ ઉત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય તેભ્યો યઃ સર્વાવસાનિકો લોકધાતુર્ જયા નામ તત્ર જયેન્દ્રો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ ઇમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાં બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયતિ.
અથ તત્ર લોકધાતૌ જયદત્તો નામ બોધિસત્ત્વસ્ તં મહાન્તમ્ અવભાસં દૃષ્ટ્વા તઞ્ ચ મહાન્તં પૃથિવીચાલં તઞ્ ચ ભગવતો ઽસેચનકમ્ આત્મભાવં દૃષ્ટ્વા યેન ભગવાઞ્ જયેન્દ્રસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રામદ્ ઉપસંક્રમ્ય તસ્ય ભગવતઃ પાદાવ્ અભિવન્દ્ય તં તથાગતં જયેન્દ્રમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ? કઃ પ્રત્યયો? ઽસ્ય મહતો ઽવભાસસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાયાસ્ય ચ મહતાઃ પૃથિવીચાલસ્યાસ્ય ચ તથાગતસ્યાસેચનકાત્મભાવસ્ય સંદર્શનાય.
એવમ્ ઉક્તે જયેન્દ્રસ્ તથાગતો જયદત્તં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: અસ્તિ કુલપુત્રેતો દક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય સહા નામ લોકધાતુસ્ તત્ર શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં સંપ્રકાશયતિ તસ્યાયમ્ ઈદૃશો ઽનુભાવઃ.
અથ ખલુ જયદત્તો બોધિસત્ત્વો જયેન્દ્રં તથાગતમ્ એતદ્ અવોચત્: ( પ્સ્પ્1-1: 14 ) ગમિષ્યામ્ય્ અહં ભગવંસ્ તાં સહાં લોકધાતું તઞ્ ચ શાક્યમુનિં તથાગતં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય તાંશ્ ચ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ ભૂયસ્ત્વેન કુમારભૂતાન્ ધારણીપ્રતિલબ્ધાન્ સમાધિનિર્હારકુશલાન્ સર્વસમાધિવશિપારમિતાઙ્ ગતાન્.
સ ભગવાન્ આહ: ગચ્છ ત્વં કુલપુત્ર યસ્યેદાનીં કાલં મન્યસે.
અથ ખલુ જયેન્દ્રસ્ તથાગતો નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણાવભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ જયદત્તાય બોધિસત્ત્વાય પ્રાદાત્, એતૈસ્ ત્વં કુલપુત્ર પદ્મૈસ્ તં શાક્યમુનિં તથાગતમ્ અભ્યવકિરેઃ, એવઞ્ ચ વદેઃ, જયેન્દ્રો ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા જયેન્દ્રેણ તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન પદ્માનિ પ્રહિતાનિ ભગવત ઇતિ, સંપ્રજાનકારી ચ ત્વં કુલપુત્ર તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ભૂયાઃ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? દુરાસદા હિ તે બોધિસત્ત્વા યે તત્ર સહાયાં લોકધાતાવ્ ઉપપન્નાઃ.
અથ ખલુ જયદત્તો બોધિસત્ત્વો જયેન્દ્રસ્ય તથાગતસ્ય સકાશાત્ તાનિ નાનારત્નમયાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ અનેકૈર્ બોધિસત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રૈર્ ગૃહસ્થૈઃ પ્રવ્રજિતૈશ્ ચ દારકૈર્ દારિકાભિશ્ ચ સાર્ધં પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ ઉત્તરસ્યાં દિશિ તેષુ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સત્કુર્વન્ ગુરુકુર્વન્ માનયન્ પૂજયન્ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્ત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીભિર્ યેનાયં સહાલોકધાતુસ્ તેન સંપ્રાપ્તઃ, યેન ચ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ, ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય એકાન્તે ઽતિષ્ઠત્, એકાન્તે સ્થિતશ્ ચ જયદત્તો બોધિસત્ત્વો ભગવન્તં શાક્યમુનિમ્ એતદ્ અવોચત્: જયેન્દ્રો ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા જયેન્દ્રેણ તથાગતેન નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ પ્રેષિતાનિ ભગવતઃ.
અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા યેન તે ઉત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવસ્ તેન ( પ્સ્પ્1-1: 15 ) પ્રાક્ષિપત્, તૈશ્ ચ પદ્મૈસ્ તે લોકધાતવઃ સ્ફુટા અભૂવન્, તેષુ ચ પદ્મેષુ બુદ્ધવિગ્રહા નિષણ્ણકાસ્ તેષુ ચ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ધર્મં દેશયન્તિ યદ્ ઉતેમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રતિસંયુક્તાં ધર્મદેશનાં, યૈશ્ ચ સત્ત્વૈઃ સ ધર્મઃ શ્રુતસ્ તે નિયતા અભૂવન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ.
અથ ખલુ તે બોધિસત્ત્વાસ્ તે ચ ગૃહસ્થાસ્ તે ચ પ્રવ્રજિતાસ્ તે ચ દારકાસ્ તાશ્ ચ દારિકાસ્ તતો જયાયા લોકધાતોઃ જયદત્તેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સાર્ધમ્ આગતાઃ સ્વકસ્વકૈઃ કુશલમૂલૈર્ ભગવન્તં શાક્યમુનિં સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય સંમાન્ય સંપૂજ્યૈકાન્તે ન્યષીદન્.

અથ ખલ્વ્ ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય તેભ્યો યઃ સર્વાવસાનિકો લોકધાતુઃ સમાધ્યલઙ્કૃતા નામ તત્ર સમાધિહસ્ત્યુત્તરશ્રીર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ ઇમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાં બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયતિ.
અથ તત્ર લોકધાતૌ વિજયવિક્રામી નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્ તં મહાન્તમ્ અવભાસં દૃષ્ટ્વા તઞ્ ચ મહાન્તં પૃથિવીચાલં તઞ્ ચ ભગવતો ઽસેચનકમ્ આત્મભાવં દૃષ્ટ્વા યેન ભગવાન્ સમાધિહસ્ત્યુત્તરશ્રીસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રામદ્ ઉપસંક્રમ્ય તસ્ય ભગવતઃ પાદાવ્ અભિવન્દ્ય ભગવન્તં તથાગતં સમાધિહસ્ત્યુત્તરશ્રિયમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ? કઃ પ્રત્યયો? ઽસ્ય મહતો ઽવભાસસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાય અસ્ય ચ મહતઃ પૃથિવીચાલસ્યાસ્ય ચાસેચનકસ્ય તથાગતાત્મભાવસ્ય સંદર્શનાય.
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ સમાધિહસ્ત્યુત્તરશ્રીસ્ તથાગતો વિજયવિક્રામિણં બોધિસત્ત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: અસ્તિ કુલપુત્રેતો દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય સહા નામ લોકધાતુસ્ તત્ર શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં સંપ્રકાશયતિ, તસ્યાયમ્ ઈદૃશો ઽનુભાવઃ.
અથ ખલુ વિજયવિક્રામી બોધિસત્ત્વઃ સમાધિહસ્ત્યુત્તરશ્રિયં તથાગતમ્ એતદ્ અવોચત્: ગમિષ્યામ્ય્ અહં ભગવંસ્ તાં સહાલોકધાતુન્ ( પ્સ્પ્1-1: 16 ) તઞ્ ચ શાક્યમુનિં તથાગતં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય તાંશ્ ચ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ ભૂયસ્ત્વેન કુમારભૂતાન્ ધારણીપ્રતિલબ્ધાન્ સમાધિનિર્હારકુશલાન્ સર્વસમાધિવશિપારમિઙ્ ગતાન્.
સ ભગવાન્ આહ: ગચ્છ ત્વં કુલપુત્ર યસ્યેદાનીં કાલં મન્યસે.
અથ ખલુ સમાધિહસ્ત્યુત્તરશ્રીસ્ તથાગતો નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણાવભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માણિ વિજયવિક્રામિણે બોધિસત્ત્વાય પ્રાદાત્, એતૈસ્ ત્વં કુલપુત્ર પદ્મૈઃ શાક્યમુનિન્ તથાગતમ્ અભ્યવકિરેઃ, એવં ચ વદેઃ, સમાધિહસ્ત્યુત્તરશ્રીર્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનેતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા સમાધિહસ્ત્યુત્તરશ્રિયા તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન પદ્માનિ પ્રહિતાનિ ભગવત ઇતિ, સંપ્રજાનકારી ચ ત્વં કુલપુત્ર તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ભૂયાઃ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? દુરાસદા હિ તે બોધિસત્ત્વા યે તત્ર સહાયાં લોકધાતાવ્ ઉપપન્નાઃ.
અથ વિજયવિક્રામી બોધિસત્ત્વઃ સમાધિહસ્ત્યુત્તરશ્રિયસ્ તથાગતસ્ય સકાશાત્ તાનિ નાનારત્નમયાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા સુવર્ણનિભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ અનેકૈર્ બોધિસત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રૈર્ ગૃહસ્થૈઃ પ્રવ્રજિતૈશ્ ચ દારકૈર્ દારિકાભિશ્ ચ સાર્ધં પરિવૃતઃ પુરસ્કૃત ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સત્કુર્વન્ ગુરુકુર્વન્ મનયન્ પૂજયન્ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીભિર્ યેનેયં સહાલોકધાતુસ્ તેન સંપ્રાપ્તઃ, યેન ચ શાક્યમુનિસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય એકાન્તે ઽતિષ્ઠત્, એકાન્તે સ્થિતશ્ ચ વિજયવિક્રામી બોધિસત્ત્વો ભગવન્તં શાક્યમુનિમ્ એતદ્ અવોચત્: સમાધિસસ્ત્યુત્તરશ્રીર્ ભગવન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાઞ્ ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા સમાધિહસ્ત્યુત્તરશ્રિયા તથાગતેન નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ પ્રેષિતાનિ ભગવતઃ.
અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા યેન તે ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમા લોકધાતવસ્ તેન ( પ્સ્પ્1-1: 17 ) પ્રાક્ષિપત્, તૈશ્ ચ પદ્મૈસ્ તે લોકધાતવઃ સ્ફુટા અભૂવન્. તેષુ ચ પદ્મેષુ બુદ્ધવિગ્રહા નિષણ્ણકાસ્ તેષુ ચ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ધર્મં દેશયન્તિ યદ્ ઉતેમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રતિસંયુક્તાં ધર્મદેશનાં યૈશ્ ચ સત્ત્વૈઃ સ ધર્મઃ શ્રુતસ્ તે નિયતા અભૂવન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ.
અથ ખલુ તે બોધિસત્ત્વાસ્ તે ચ ગૃહસ્થાસ્ તે ચ પ્રવ્રજિતાસ્ તે ચ દારકાસ્ તાશ્ ચ દારિકાસ્ તતઃ સમાધ્યલંકૃતાયા લોકધાતોર્ વિજયવિક્રામિણા બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સાર્ધમ્ આગતાઃ સ્વકસ્વકૈઃ કુશલમૂલૈર્ ભગવન્તં શાક્યમુનિં સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય સંમાન્ય સંપૂજ્યૈકાન્તે ન્યષીદન્.
અથ ખલુ પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય તેભ્યો યઃ સર્વાવસાનિકો લોકધાતુર્ બોધિમણ્ડાલંકારરુચિરા નામ તત્ર પદ્મોત્તરશ્રીર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ ઇમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાં બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયતિ.
અથ તત્ર લોકધાતૌ પદ્મહસ્તો નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્ તં મહાન્તમ્ અવભાસં દૃષ્ટ્વા તઞ્ ચ મહાન્તં પૃથિવીચાલં તઞ્ ચ ભગવતો ઽસેચનકમ્ આત્મભાવં દૃષ્ટ્વા યેન ભગવાન્ પદ્મોત્તરશ્રીસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રામદ્ ઉપસંક્રમ્ય તસ્ય ભગવતઃ પાદાવ્ અભિવન્દ્ય તં તથાગતં પદ્મોત્તરશ્રિયમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ? કઃ પ્રત્યયો? ઽસ્ય મહતો ઽવભાસસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાયાસ્ય ચ મહતઃ પૃથિવીચાલસ્યાસ્ય ચાસ્યાસેચનકસ્ય તથાગતાત્મભાવસ્ય સંદર્શનાય.
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ પદ્મોત્તરશ્રીસ્ તથાગતઃ પદ્મહસ્તં બોધિસત્ત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: અસ્તિ કુલપુત્રેતઃ પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય સહા નામ લોકધાતુસ્ તત્ર શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં સંપ્રકાશયતિ તસ્યાયમ્ ઈદૃશો ઽનુભાવઃ.
અથ ખલુ પદ્મહસ્તો બોધિસત્ત્વઃ પદ્મોત્તરશ્રિયં તથાગતમ્ ( પ્સ્પ્1-1: 18 ) એતદ્ અવોચત્: ગમિષ્યામ્ય્ અહં ભગવંસ્ તાં સહા નામ લોકધાતું તઞ્ ચ શાક્યમુનિં તથાગતં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય તાંશ્ ચ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ ભૂયસ્ત્વેન કુમારભૂતાન્ ધારણીપ્રતિલબ્ધાન્ સમાધિનિર્હારકુશલાન્ સર્વસમાધિવશિપારમિઙ્ ગતાન્.
સ ભગવાન્ આહ: ગચ્છ ત્વં કુલપુત્ર યસ્યેદાનીં કાલં મન્યસે.

અથ ખલુ પદ્મોત્તરશ્રી તથાગતો નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ પદ્મહસ્તાય બોધિસત્ત્વાય પ્રાદાત્, એતૈસ્ ત્વં કુલપુત્ર પદ્મૈસ્ તં શાક્યમુનિં તથાગતમ્ અભ્યવકિરેઃ, એવઞ્ ચ વદેઃ, પદ્મોત્તરશ્રી ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા પદ્મોત્તશ્રિયા તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન પદ્માનિ પ્રહિતાનિ ભગવત ઇતિ, સંપ્રજાનકારી ચ ત્વં કુલપુત્ર તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ભૂયાઃ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? દુરાસદા હિ તે બોધિસત્ત્વા યે તત્ર સહાયાં લોકધાતાવ્ ઉપપન્નાઃ.
અથ ખલુ પદ્મહસ્તો બોધિસત્ત્વઃ પદ્મોત્તરશ્રિયસ્ તથાગતસ્ય સકાશાત્ તાનિ નાનારત્નમયાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ, અનેકૈર્ બોધિસત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રૈર્ ગૃહસ્થૈઃ પ્રવ્રજિતૈશ્ ચ દારકૈર્ દારિકાભિશ્ ચ સાર્ધં પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ તેષુ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સત્કુર્વન્ ગુરુકુર્વન્ માનયન્ પૂજયન્ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્ત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીભિર્ યેનેયં સહાલોકધાતુસ્ તેન સંપ્રાપ્તઃ, યેન ચ શાક્યમુનિસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ, ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય એકાન્તે ઽતિષ્ઠત્, એકાન્તસ્થિતશ્ ચ પદ્મહસ્તો બોધિસત્ત્વો ભગવન્તં શાક્યમુનિમ્ એતદ્ અવોચત્: પદ્મોત્તરશ્રી ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા પદ્મોત્તરશ્રિયા તથાગતેન નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ પ્રેષિતાનિ ભગવતઃ.
અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા ( પ્સ્પ્1-1: 19 ) યેન તે પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવસ્ તેન પ્રાક્ષિપત્, તૈશ્ ચ પદ્મૈસ્ તે લોકધાતવઃ સ્ફુટા અભૂવન્, તેષુ ચ પદ્મેષુ બુદ્ધવિગ્રહા નિષણ્ણકાસ્ તેષુ ચ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ધર્મં દેશયન્તિ યદ્ ઉતેમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રતિસંયુક્તાં ધર્મદેશનાં, યૈશ્ ચ સત્ત્વૈઃ સ ધર્મઃ શ્રુતસ્ તે નિયતા અભૂવન્ન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ.
અથ ખલુ તે બોધિસત્ત્વાસ્ તે ચ ગૃહસ્થાસ્ તે ચ પ્રવ્રજિતાસ્ તે ચ દારકાસ્ તાશ્ ચ દારિકાસ્ તતો બોધિમણ્ડાલંકારસુરુચિરાયા લોકધાતોઃ પદ્મહસ્તેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સાર્ધમ્ આગતાઃ સ્વકસ્વકૈઃ કુશલમૂલૈર્ ભગવન્તં શાક્યમુનિં સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય સંમાન્ય સંપૂજ્યૈકાન્તે ન્યષીદન્.
અથ ખલુ દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય તેભ્યો યઃ સર્વાવસાનિકો લોકધાતુર્ વિગતરજઃસઞ્ચયા નામ તત્ર સૂર્યમણ્ડલપ્રભાસોત્તમશ્રીર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ ઇમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાં બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયતિ.
અથ તત્ર લોકધાતૌ સૂર્યપ્રભાસો નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્ તં મહાન્તમ્ અવભાસં દૃષ્ટ્વા તઞ્ ચ મહાન્તં પૃથિવીચાલં તઞ્ ચ ભગવતો ઽસેચનકમ્ આત્મભાવં દૃષ્ટ્વા યેન ભગવાન્ સૂર્યમણ્ડલપ્રભાસોત્તમશ્રીસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રામદ્ ઉપસંક્રમ્ય તસ્ય ભગવતઃ પાદાવ્ અભિવન્દ્ય તં તથાગતં સૂર્યમણ્ડલપ્રભાસોત્તમશ્રિયમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ? કઃ પ્રત્યયો? ઽસ્ય મહતો ઽવભાસસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાયાસ્ય ચ મહતઃ પૃથિવીચાલસ્યાસ્ય ચાસેચનકસ્ય તથાગતાત્મભાવસ્ય સંદર્શનાય.
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ સૂર્યમણ્ડલપ્રભાસોત્તમશ્રીસ્ તથાગતઃ સૂર્યપ્રભાસં બોધિસત્ત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: અસ્તિ કુલપુત્રેત ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય સહા નામ લોકધાતુસ્ તત્ર શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં સંપ્રકાશયતિ તસ્યાયમ્ ઈદૃશો ઽનુભાવઃ.
અથ ખલુ સૂર્યપ્રભાસો બોધિસત્ત્વઃ સૂર્યમણ્ડલપ્રભાસોત્તમશ્રિયં તથાગતમ્ એતદ્ અવોચત્: ગમિષ્યામ્ય્ અહં ભગવંસ્ તાં સહાં લોકધાતું તઞ્ ચ સાક્યમુનિં તથાગતં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય તાંશ્ ચ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ ભૂયસ્ત્વેન કુમારભૂતાન્ ધારણીપ્રતિલબ્ધાન્ સમાધિનિર્હારકુશલાન્ સર્વસમાધિવશિપારમિઙ્ ગતાન્.
સ ભગવાન્ આહ: ગચ્છ ત્વં કુલપુત્ર યસ્યેદાનીં કાલં મન્યસે.
અથ ખલુ સૂર્યમણ્ડલપ્રભાસોત્તમશ્રીસ્ તથાગતો નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણાવભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ સૂર્યપ્રભાસાય બોધિસત્ત્વાય પ્રાદાત્, એતૈસ્ ત્વં કુલપુત્ર પદ્મૈસ્ તં શાક્યમુનિં તથાગતમ્ અભ્યવકિરેઃ, એવઞ્ ચ વદેઃ, સૂર્યમણ્ડલપ્રભાસોત્તમશ્રી ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા સૂર્યમણ્ડલપ્રભાસોત્તમશ્રિયા તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન પદ્માનિ પ્રહિતાનિ ભગવત ઇતિ, સંપ્રજાનકારી ચ ત્વં કુલપુત્ર તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ભૂયાઃ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? દુરાસદા હિ તે બોધિસત્ત્વા યે તત્ર સહાયાં લોકધાતાવ્ ઉપપન્નાઃ.
અથ ખલુ સૂર્યપ્રભાસો બોધિસત્ત્વઃ સૂર્યમણ્ડલપ્રભાસોત્તમશ્રિયઃ તથાગતસ્ય સકાશાત્ તાનિ નાનારત્નમયાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ અનેકૈર્ બોધિસત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રૈર્ ગૃહસ્થૈઃ પ્રવ્રજિતૈશ્ ચ દારકૈર્ દારિકાભિશ્ ચ સાર્ધં પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતો દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ તેષુ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સત્કુર્વન્ ગુરુકુર્વન્ માનયન્ પૂજયન્ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્ત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીભિર્ યેનેયં સહાલોકધાતુસ્ તેન સંપ્રાપ્તઃ, યેન ચ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તેનોપસંક્રામત્, ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય એકાન્તે ઽતિષ્ઠત્, એકાન્તસ્થિતશ્ ચ સૂર્યપ્રભાસો બોધિસત્ત્વો ભગવન્તં શાક્યમુનિમ્ એતદ્ અવોચત્: સૂર્યમણ્ડલપ્રભાસોત્તમશ્રી ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ( પ્સ્પ્1-1: 21 ) ચ તેન ભગવતા સૂર્યમણ્ડલપ્રભાસોત્તમશ્રિયા તથાગતેન નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ પ્રેષિતાનિ ભગવતઃ.
અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા યેન તે દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવસ્ તેન પ્રાક્ષિપત્, તૈશ્ ચ પદ્મૈસ્ તે લોકધાતવઃ સ્ફુટા અભૂવન્, તેષુ ચ પદ્મેષુ બુદ્ધવિગ્રહા નિષણ્ણકાસ્ તેષુ ચ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ધર્મં દેશયન્તિ યદ્ ઉતેમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રતિસંયુક્તાં ધર્મદેશનાં, યૈશ્ ચ સત્ત્વૈઃ સ ધર્મઃ શ્રુતસ્ તે નિયતા અભૂવન્ન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ.

અથ ખલુ તે બોધિસત્ત્વાસ્ તે ચ ગૃહસ્થાસ્ તે ચ પ્રવ્રજિતાસ્ તે ચ દારકાસ્ તાશ્ ચ દારિકાસ્ તતો વિગતરજઃસઞ્ચયાયા લોકધાતોઃ સૂર્યપ્રભાસેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સાર્ધમ્ આગતાઃ સ્વકસ્વકૈઃ કુશલમૂલૈર્ ભગવન્તં શાક્યમુનિં સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય સંમાન્ય સંપૂજ્યૈકાન્તે ન્યષીદન્.

અથ ખલુ પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય તેભ્યો યઃ સર્વાવસાનિકો લોકધાતુર્ વશીભૂતા નામ તત્રૈકચ્છત્ત્રો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ ઇમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાં બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયતિ.
અથ તત્ર લોકધાતૌ રત્નોત્તમો નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્ તં મહાન્તમ્ અવભાસં દૃષ્ટ્વા તઞ્ ચ મહાન્તં પૃથિવીચાલં તઞ્ ચ ભગવતો ઽસેચનકમ્ આત્મભાવં દૃષ્ટ્વા યેન ભગવાન્ એકચ્છત્ત્રસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રામદ્ ઉપસંક્રમ્ય તસ્ય ભગવતઃ પાદાવ્ અભિવન્દ્ય તં તથાગતમ્ એકચ્છત્ત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ? કઃ પ્રત્યયો? ઽસ્ય મહતો ઽવભાસસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાય, અસ્ય ચ મહતઃ પૃથિવીચાલસ્યાસ્ય ચાસેચનકસ્ય તથાગતાત્મભાવસ્ય સંદર્શનાય.
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ એકચ્છત્ત્રસ્ તથાગતો રત્નોત્તમં બોધિસત્ત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: અસ્તિ કુલપુત્ર ઇતઃ પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય સહા નામ લોકધાતુસ્ તત્ર શાક્યમુનિર્ ( પ્સ્પ્1-1: 22 ) નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુબ્દ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં સંપ્રકાશયતિ તસ્યાયમ્ ઈદૃશો ઽનુભાવઃ.
અથ ખલુ રત્નોત્તમો બોધિસત્ત્વ એકચ્છત્ત્રં તથાગતમ્ એતદ્ અવોચત્: ગમિષ્યામ્ય્ અહં ભગવંસ્ તાં સહાં લોકધાતું તઞ્ ચ શાક્યમુનિં તથાગતં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય તાંશ્ ચ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ ભૂયસ્ત્વેન કુમારભૂતાન્ ધારણીપ્રતિલબ્ધાન્ સમાધિનિર્હારકુશલાન્ સર્વસમાધિવશિપારમિતાઙ્ ગતાન્.
સ ભગવાન્ આહ: ગચ્છ ત્વં કુલપુત્ર યસ્યેદાનીં કાલં મન્યસે.
અથ ખલુ એકચ્છત્ત્રસ્ તથાગતો નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણાવભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ રત્નોત્તમાય બોધિસત્ત્વાય પ્રાદાત્, એતૈસ્ ત્વં કુલપુત્ર પદ્મૈસ્ તં શાક્યમુનિં તથાગતમ્ અભ્યવકિરેઃ, એવઞ્ ચ વદેઃ, એકચ્છત્ત્રો ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા એકચ્છત્ત્રેણ તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન પદ્માનિ પ્રહિતાનિ ભગવત ઇતિ, સંપ્રજાનકારી ચ ત્વં કુલપુત્ર તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ભૂયાઃ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? દુરાસદા હિ તે બોધિસત્ત્વા યે તત્ર સહાયાં લોકધાતાવ્ ઉપપન્નાઃ.
અથ ખલુ રત્નોત્તમો બોધિસત્ત્વ એકચ્છત્ત્રસ્ય તથાગતસ્ય સકાશાત્ તાનિ નાનારત્નમયાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ અનેકૈર્ બોધિસત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રૈર્ ગૃહસ્થૈઃ પ્રવ્રજિતૈશ્ ચ દારકૈર્ દારિકાભિશ્ ચ સાર્ધં પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ તેષુ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સત્કુર્વન્ ગુરુકુર્વન્ માનયન્ પૂજયન્ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્ત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીભિર્ યેનેયં સહાલોકધાતુસ્ તેન સંપ્રાપ્તઃ, યેન ચ શાક્યમુનિસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ, ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય એકાન્તે ઽતિષ્ઠત્, એકાન્તે સ્થિતશ્ ચ રત્નોત્તમો બોધિસત્ત્વો ( પ્સ્પ્1-1: 23 ) ભગવન્તં શાક્યમુનિમ્ એતદ્ અવોચત્: એકચ્છત્ત્રો ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા એકચ્છત્ત્રેણ તથાગતેન નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ પ્રહિતાનિ ભગવતઃ.
અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા યેન તે પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવસ્ તેન પ્રાક્ષિપત્, તૈશ્ ચ પદ્મૈસ્ તે લોકધાતવઃ સ્ફુટા અભૂવન્, તેષુ ચ પદ્મેષુ બુદ્ધવિગ્રહા નિષણ્ણકાઃ તેષુ ચ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ધર્મં દેશયન્તિ યદ્ ઉતેમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રતિસંયુક્તાં ધર્મદેશનામ્, યૈશ્ ચ સત્ત્વૈઃ સ ધર્મઃ શ્રુતસ્ તે નિયતા અભૂવન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ.
અથ ખલુ તે બોઅધિસત્ત્વાસ્ તે ચ ગૃહસ્થાસ્ તે ચ પ્રવ્રજિતાસ્ તે ચ દારકાસ્ તાશ્ ચ દારિકાસ્ તતો વશીભૂતાયા લોકધાતો રત્નોત્તમેણ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સાર્ધમ્ આગતાઃ સ્વકસ્વકૈઃ કુશલમૂલૈર્ ભગવન્તં શાક્યમુનિં સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય સંમાન્ય સંપૂજ્યૈકાન્તે ન્યષીદન્.
અથ ખલ્વ્ અધસ્તાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય તેભ્યો યઃ સર્વાવસાનિકો લોકધાતુઃ પદ્મા નામ તત્ર પદ્મશ્રીર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ ઇમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાં બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયતિ.
અથ તત્ર લોકધાતૌ પદ્મોત્તરો નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્ તં મહાન્તમ્ અવભાસં દૃષ્ટ્વા તઞ્ ચ મહાન્તં પૃથિવીચાલં તઞ્ ચ ભગવતો ઽસેચનકમ્ આત્મભાવં દૃષ્ટ્વા યેન ભગવાન્ પદ્મશ્રીસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રામદ્ ઉપસંક્રમ્ય તસ્ય ભગવતઃ પાદાવ્ અભિવન્દ્ય તં તથાગતં પદ્મશ્રિયમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ? કઃ પ્રત્યયો? ઽસ્ય મહતો ઽવભાસસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાય, ( પ્સ્પ્1-1: 24 ) અસ્ય ચ મહતઃ પૃથિવીચાલસ્યાસ્ય ચાસેચનકસ્ય તથાગતાત્મભાવસ્ય સંદર્શનાય.
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ પદ્મશ્રીસ્ તથાગતઃ પદ્મોત્તરં બોધિસત્ત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: અસ્તિ કુલપુત્રેત ઉપરિષ્ટા દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય સહા નામ લોકધાતુસ્ તત્ર શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં સંપ્રકાશયતિ તસ્યાયમ્ ઈદૃશો ઽનુભાવઃ.
અથ ખલુ પદ્મોત્તરો બોધિસત્ત્વઃ પદ્મશ્રિયં તથાગતમ્ એતદ્ અવોચત્: ગમિષ્યામ્ય્ અહં ભગવંસ્ તાં સહાં લોકધાતું તઞ્ ચ શાક્યમુનિં તથાગતં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય તાંશ્ ચ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ ભૂયસ્ત્વેન કુમારભૂતાન્ ધારણીપ્રતિલબ્ધાન્ સમાધિનિર્હારકુશલાન્ સર્વસમાધિવશિપારમિઙ્ ગતાન્.
સ ભગવાન્ આહ: ગચ્છ ત્વં કુલપુત્ર યસ્યેદાનીં કાલં મન્યસે.
અથ ખલુ પદ્મશ્રીસ્ તથાગતો નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણાવભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ પદ્મોત્તરાય બોધિસત્ત્વાય પ્રાદાત્, એતૈસ્ ત્વં કુલપુત્ર પદ્મૈસ્ તં શાક્યમુનિં તથાગતમ્ અભ્યવકિરેઃ, એવઞ્ ચ વદેઃ, પદ્મશ્રીર્ ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા પદ્મશ્રિયા તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન પદ્માનિ પ્રહિતાનિ ભગવત ઇતિ, સંપ્રજાનકારી ચ ત્વં કુલપુત્ર તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ભૂયાઃ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? દુરાસદા હિ તે બોધિસત્ત્વા યે તત્ર સહાયાં લોકધાતાવ્ ઉપપન્નાઃ.

અથ ખલુ પદ્મોત્તરો બોધિસત્ત્વઃ પદ્મશ્રિયસ્ તથાગતસ્ય સકાશાત્ તાનિ નાનારત્નમયાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ અનેકૈર્ બોધિસત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રૈર્ ગૃહસ્થૈઃ પ્રવ્રજિતૈશ્ ચ દારકૈર્ દારિકાભિશ્ ચ સાર્ધં પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ અધસ્તાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સત્કુર્વન્ ( પ્સ્પ્1-1: 25 ) ગુરુકુર્વન્ માનયન્ પૂજયન્ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્ત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીભિર્ યેનાયં સહાલોકધાતુસ્ તેન સંપ્રાપ્તઃ, યેન ચ શાક્યમુનિસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ, ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય એકાન્તે ઽતિષ્ઠત્, એકાન્તસ્થિતશ્ ચ પદ્મોત્તરો બોધિસત્ત્વો ભગવન્તં શાક્યમુનિમ્ એતદ્ અવોચત્: પદ્મશ્રીર્ ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા પદ્મશ્રિયા તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ પ્રેષિતાનિ ભગવતઃ.
અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા યેન તે ઽધસ્તાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવસ્ તેન પ્રાક્ષિપત્, તૈશ્ ચ પદ્મૈસ્ તે લોકધાતવઃ સ્ફુટા અભૂવન્, તેષુ ચ પદ્મેષુ બુદ્ધવિગ્રહા નિષણ્ણકાઃ, તેષુ ચ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ધર્મં દેશયન્તિ યદ્ ઉતેમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રતિસંયુક્તાં ધર્મદેશનામ્, યૈશ્ ચ સત્ત્વૈઃ સ ધર્મઃ શ્રુતસ્ તે નિયતા અભૂવન્ન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ.
અથ ખલુ તે બોધિસત્ત્વાસ્ તે ગૃહસ્થાસ્ તે ચ પ્રવ્રજિતાસ્ તે ચ દારકાસ્ તાશ્ ચ દારિકાસ્ તતઃ પદ્માયા લોકધાતોર્ પદ્મોત્તરેણ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સાર્ધમ્ આગતાઃ સ્વકસ્વકૈઃ કુશલમૂલૈર્ ભગવન્તં શાક્યમુનિં સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય સંમાન્ય સંપૂજ્યૈકાન્તે ન્યષીદન્.
અથ ખલૂપરિષ્ટાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય તેભ્યો યઃ સર્વાવસાનિકો લોકધાતુર્ નન્દા નામ તત્ર નન્દશ્રીર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ ઇમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાં બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયતિ.
અથ ખલુ તત્ર લોકધાતૌ નન્દદત્તો નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્ તં મહાન્તમ્ અવભાસં દૃષ્ટ્વા તઞ્ ચ મહાન્તં પૃથિવીચાલં તઞ્ ચ ( પ્સ્પ્1-1: 26 ) ભગવતો ઽસેચનકમ્ આત્મભાવં દૃષ્ટ્વા યેન ભગવાન્ નન્દશ્રીસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રામદ્ ઉપસંક્રમ્ય તસ્ય ભગવતઃ પાદાવ્ અભિવન્દ્ય તં તથાગતં નન્દશ્રિયમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ? કઃ પ્રત્યયો? ઽસ્ય મહતો ઽવભાસસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાય, અસ્ય ચ મહતઃ પૃથિવીચાલસ્યાસ્ય ચાસેચનકસ્ય તથાગતાત્મભાવસ્ય સંદર્શનાય.
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ નન્દશ્રીસ્ તથાગતો નન્દદત્તં બોધિસત્ત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: અસ્તિ કુલપુત્ર ઇતો ઽધસ્તાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ અતિક્રમ્ય સહા નામ લોકધાતુસ્ તત્ર શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, સ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં સંપ્રકાશયતિ તસ્યાયમ્ ઈદૃશો ઽનુભાવઃ.
અથ ખલુ નન્દદત્તો બોધિસત્ત્વો નન્દશ્રિયં તથાગતમ્ એતદ્ અવોઅચત્: ગમિષ્યામ્ય્ અહં ભગવંસ્ તાં સહાં લોકધાતું તઞ્ ચ શાક્યમુનિં તથાગતં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય તાંશ્ ચ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ ભૂયસ્ત્વેન કુમારભૂતાન્ ધારણીપ્રતિલબ્ધાન્ સમાધિનિર્હારકુશલાન્ સર્વસમાધિવશિપારમિઙ્ ગતાન્.
સ ભગવાન્ આહ: ગચ્છ ત્વં કુલપુત્ર યસ્યેદાનીં કાલં મન્યસે.
અથ ખલુ નન્દશ્રીસ્ તથાગતો નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણાવભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ નન્દદત્તાય બોધિસત્ત્વાય પ્રાદાત્, એતૈસ્ ત્વં કુલપુત્ર પદ્મૈસ્ તં શાક્યમુનિં તથાગતમ્ અભ્યવકિરેઃ, એવઞ્ ચ વદેર્, નન્દશ્રીર્ ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા નન્દશ્રિયા તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન પદ્માનિ પ્રહિતાનિ ભગવત ઇતિ, સંપ્રજાનકારી ચ ત્વં કુલપુત્ર તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ભૂયાઃ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? દુરાસદા હિ તે બોધિસત્ત્વા યે તત્ર સહાયાં લોકધાતાવ્ ઉપપન્નાઃ.
અથ નન્દદત્તો બોધિસત્ત્વો નન્દશ્રિયસ્ તથાગતસ્ય સકાશાત્ તાનિ નાનારત્નમયાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ અનેકૈર્ બોધિસત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રૈર્ ગૃહસ્થૈઃ પ્રવ્રજિતૈશ્ ચ દારકૈર્ દારિકાભિશ્ ચ સાર્ધં પરિવૃતઃ પુરસ્કૃત ઉપરિષ્ટાદ્ દિશિ તેષુ ( પ્સ્પ્1-1: 27 ) ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સત્કુર્વન્ ગુરુકુર્વન્ માનયન્ પૂજયન્ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્ત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીભિર્ યેનાયં સહાલોકધાતુસ્ તેન સંપ્રાપ્તઃ, યેન ચ શાક્યમુનિસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ, ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય એકાન્તે ઽતિષ્ઠત્, એકાન્તે સ્થિતશ્ ચ નન્દદત્તો બોધિસત્ત્વો ભગવન્તં શાક્યમુનિં તથાગતમ્ એતદ્ અવોચત્: નન્દશ્રીર્ ભગવાન્ ભગવન્તમ્ અલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં લઘૂત્થાનતાં યાત્રાં બલં સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છતિ, ઇમાનિ ચ તેન ભગવતા નન્દશ્રિયા તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન નાનારત્નમયાનિ સુવર્ણનિર્ભાસાનિ સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ પ્રેષિતાનિ ભગવતઃ.
અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્ તથાગતસ્ તાનિ પદ્માનિ ગૃહીત્વા યેન ત ઉપરિષ્ટાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવસ્ તેન પ્રાક્ષિપત્, તૈશ્ ચ પદ્મૈસ્ તે લોકધાતવઃ સ્ફુટા અભૂવન્, તેષુ ચ પદ્મેષુ બુદ્ધવિગ્રહા નિષણ્ણકાસ્ તેષુ ચ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ધર્મં દેશયન્તિ યદ્ ઉતેમામ્ એવ પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રતિસંયુક્તાં ધર્મદેશનાં, યૈશ્ ચ સત્ત્વૈઃ સ ધર્મઃ શ્રુતસ્ તે નિયતા અભૂવન્ન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ.
અથ ખલુ તે બોધિસત્ત્વાસ્ તે ચ ગૃહસ્થાસ્ તે ચ પ્રવ્રજિતાસ્ તે ચ દારકાસ્ તાશ્ ચ દારિકાસ્ તતો નન્દાયા લોકધાતોર્ નન્દદત્તેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સાર્ધમ્ આગતાઃ સ્વકસ્વકૈઃ કુશલમૂલૈર્ ભગવન્તં શાક્યમુનિં સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય સંમાન્ય સંપૂજ્યૈકાન્તે ન્યષીદન્.

અથ ખલુ તેન ક્ષણલવમુહૂર્તેન અયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ સપ્તરત્નમયઃ સંસ્થિતો ઽભૂત્ પુષ્પાભિકીર્ણઃ, અવસક્તપટ્ટદામકલાપઃ કલ્પવૃક્ષૈર્ નાનાલઙ્કારફલાવનતાગ્રવિટપૈઃ પુષ્પવૃક્ષૈઃ ફલવૃક્ષૈર્ ગન્ધવૃક્ષૈર્ માલ્યવૃક્ષૈશ્ ચોપશોભિતો ઽભૂત્, તદ્યથાપિ નામ પદ્માવતી લોકધાતુઃ સમન્તકુસુમસ્ય તથાગતસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રં યત્ર મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતઃ પ્રતિવસતિ સુસ્થિતમતિશ્ ચ બોધિસત્ત્વઃ, અન્યે ચ મહોજસ્કામહોજસ્કા બોધિસત્ત્વાઃ, ( પ્સ્પ્1-1: 28 ) ભગવાંશ્ ચાદ્રાક્ષીત્, સદેવલોકં સંનિપતિતં સમારકં સબ્રહ્મકં સશ્રમણબ્રાહ્મણિકાં પ્રજાં સંનિપતિતાંસ્ તાંશ્ ચ બોધિસત્ત્વાન્ કુમારભૂતાન્.
ઇતિ નિદાનમ્
તત્ર ખલુ ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ આમન્ત્રયામાસ: સર્વાકારં શારિપુત્ર સર્વધર્માન્ અભિસંબોદ્ધુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યોગઃ કરણીયઃ.
ઇતિ સમાસતઃ સંબોધિકામતાસહગતશ્ ચિત્તોત્પાદઃ
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કથં ભગવન્ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સર્વાકારં સર્વધર્માન્ અભિસંબોદ્ધુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યોગઃ કરણીયઃ?
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: ઇહ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં સ્થિત્વાસ્થાનયોગેન, દાનપારમિતા પરિપૂરયિતવ્યા અપરિત્યાગયોગેન દેયદાયકપ્રતિગ્રાહકાનુપલબ્ધિતામ્ ઉપાદાય, શીલપારમિતા પરિપૂરયિતવ્યા આપત્ત્યનાપત્ત્યનધ્યાપત્તિતામ્ ઉપાદાય, ક્ષાન્તિપારમિતા પરિપૂરયિતવ્યા અક્ષોભણતામ્ ઉપાદાય, વીર્યપારમિતા પરિપૂરયિતવ્યા કાયિકચૈતસિકવીર્યાસ્રંસનતામ્ ઉપાદાય, ધ્યાનપારમિતા પરિપૂરયિતવ્યા અનાસ્વાદનતામ્ ઉપાદાય, પ્રજ્ઞાપારમિતા પરિપૂરયિતવ્યા પ્રજ્ઞાદૌષ્પ્રજ્ઞાનુપલબ્ધિતામ્ ઉપાદાય.
ઇતિ વ્યાસતઃ સંબોધિકામતાસહગતશ્ ચિત્તોત્પાદઃ
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર દશસુ દિક્ષુ પ્રત્યેકં ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ યે સત્ત્વાસ્ તાન્ સર્વાન્ અનુપધિશેષનિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વાપયિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ સમાસતઃ પરાર્થાલમ્બનશ્ ચિત્તોત્પાદઃ
એવં મત્સરિણઃ સત્ત્વાન્ દાને પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન દુઃશીલાન્ શીલે વ્યાપાદબહુલાન્ ક્ષાન્તૌ કુશીદાન્ વીર્યે વિક્ષિપ્તચિત્તાન્ ધ્યાને દુષ્પ્રજ્ઞાન્ પ્રજ્ઞાસંપદિ પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ વ્યાસતઃ પરાર્થાલમ્બનશ્ ચિત્તોત્પાદઃ
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર સર્વાકારં સર્વધર્માન્ અભિસંબોદ્ધુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં સ્થાતવ્યમ્.
ઇતિ ચ્છન્દસહગતઃ પૃથિવ્યુપમઃ

એવમ્ ઇહ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં સ્થિત્વાસ્થાનયોગેન દાનપારમિતા પરિપૂરયિતવ્યા દેયદાયકપ્રતિગ્રાહકાનુપલબ્ધિતામ્ ઉપાદાય, એવં શીલપારમિતા ક્ષાન્તિપારમિતા વીર્યપારમિતા ધ્યાનપારમિતા પ્રજ્ઞાપારમિતા પરિપૂરયિતવ્યા પ્રજ્ઞાદૌષ્પ્રજ્ઞાનુપલબ્ધિતામ્ ઉપાદાય.
ઇત્ય્ આશયસહગતઃ કલ્યાણસુવર્ણોપમઃ
એવં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શારિપુત્ર સ્થિત્વા બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન ચત્વારિ સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ પરિપૂરયિતવ્યાનિ, ચત્વારિ સમ્યક્પ્રહાણાનિ ચત્વાર ઋદ્ધિપાદાઃ પઞ્ચેન્દ્રિયાણિ પઞ્ચ બલાનિ સપ્ત બોધ્યઙ્ગાનિ આર્યાષ્ટાઙ્ગમાર્ગઃ પરિપૂરયિતવ્યઃ, શૂન્યતાસમાધિર્ ભાવયિતવ્યઃ, આનિમિત્તસમાધિર્ ભાવયિતવ્યઃ, અપ્રણિહિતસમાધિર્ ભાવયિતવ્યઃ, એવં ચત્વારિ ધ્યાનાનિ ચત્વાર્ય્ અપ્રમાણાનિ ચતસ્ર આરૂપ્યસમાપત્તયઃ, અષ્ટૌ વિમોક્ષા નવાનુપૂર્વવિહારસમાપત્તયઃ નવાશુભાઃ સંજ્ઞા ભાવયિતવ્યાઃ. કતમા નવ? યદ્ ઉત આધ્માતકસંજ્ઞા વિધૂતકસંજ્ઞા વિપૂયકસંજ્ઞા વિલોહિતકસંજ્ઞા વિનીલકસંજ્ઞા વિખાદિતકસંજ્ઞા વિક્ષિપ્તકસંજ્ઞા અસ્થિસંજ્ઞા વિદગ્ધકસંજ્ઞા ચ, આહારે પ્રતિકૂલસંજ્ઞા ભાવયિતવ્યા, બુદ્ધાનુસ્મૃતિર્ ભાવયિતવ્યા, ધર્માનુસ્મૃતિર્ ભાવયિતવ્યા, સંઘાનુસ્મૃતિર્ ભાવયિતવ્યા, શીલાનુસ્મૃતિર્ ભાવયિતવ્યા, ત્યાગાનુસ્મૃતિર્ ભાવયિતવ્યા, દેવતાનુસ્મૃતિર્ ભાવયિતવ્યા, આનાપાનાનુસ્મૃતિર્ ભાવયિતવ્યા, ઉદ્વેગાનુસ્મૃતિર્ ભાવયિતવ્યા, મરણાનુસ્મૃતિર્ ભાવયિતવ્યા, અનિત્યસંજ્ઞા ભાવયિતવ્યા, દુઃખસંજ્ઞા ભાવયિતવ્યા, અનાત્મસંજ્ઞા ભાવયિતવ્યા, અશુચિસંજ્ઞા ભાવયિતવ્યા, મરણસંજ્ઞા ભાવયિતવ્યા, સર્વલોકે ઽનભિરતિસંજ્ઞા ભાવયિતવ્યા, સર્વલોકે ઽવિશ્વાસસંજ્ઞા ભાવયિતવ્યા, પરિજયસંજ્ઞાનં ભાવયિતવ્યમ્, સંવૃતિસંજ્ઞાનં ભાવયિતવ્યમ્, યથારુતસંજ્ઞાનં ભાવયિતવ્યમ્, સવિતર્કઃ સવિચારઃ સમાધિર્ ભાવયિતવ્યઃ, અવિતર્કો ઽવિચારમાત્રઃ ( પ્સ્પ્1-1: 30 ) સમાધિર્ ભાવયિતવ્યઃ, અવિતર્કો ઽવિચારઃ સમાધિર્ ભાવયિતવ્યઃ, અનાજ્ઞાતમાજ્ઞાસ્યામીન્દ્રિયં ભાવયિતવ્યમ્, આજ્ઞેન્દ્રિયં ભાવયિતવ્યમ્, આજ્ઞાતાવીન્દ્રિયં ભાવયિતવ્યમ્, અભિભ્વાયતનં ભાવયિતવ્યમ્, કૃત્સ્નાયતનં ભવૈતવ્યમ્, સર્વજ્ઞજ્ઞાનં ભાવયિતવ્યમ્, શમથવિપશ્યને ભાવયિતવ્યે, તિસ્રો વિદ્યા ભાવયિતવ્યાઃ. ચતસ્રઃ પ્રતિસંવિદો ભાવયિતવ્યાઃ, ચત્વારિ વૈશારદ્યાનિ ભાવયિતવ્યાનિ, અચ્યુતાઃ પઞ્ચાભિજ્ઞા ભાવયિતવ્યાઃ, ષટ્ પારમિતા ભાવયિતવ્યાઃ, સપ્ત ધનાનિ ભાવયિતવ્યાનિ, અષ્ટૌ મહાપુરુષવિતર્કા ભાવયિતવ્યાઃ, દશ તથાગતબલાનિ ભાવયિતવ્યાનિ, અષ્ટાદશાવેણિકા બુદ્ધધર્મા ભાવયિતવ્યાઃ, મહામૈત્રી ભાવયિતવ્યા, મહાકરુણા ભાવયિતવ્યા, મહામુદિતા ભાવયિતવ્યા, મહોપેક્ષા ભાવયિતવ્યા.
ઇત્ય્ અધ્યાશયસહગતો નવચન્દ્રોપમઃ
સર્વજ્ઞતાં જ્ઞાનેન દર્શનેન ચાવલોક્યાતિક્રમિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતા ભાવયિતવ્યા, માર્ગજ્ઞતાં પરિપૂરયિતુકામેન સર્વાકારજ્ઞતામ્ અનુપ્રાપ્તુકામેન સર્વસત્ત્વચિત્તચરિતજ્ઞાનાકારતાં પરિપૂરયિતુકામેન સર્વવાસનાનુસંધિક્લેશાનુત્પાટયિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યોગઃ કરણીયઃ. એવં બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, બોધિસત્ત્વન્યામમ્ અવક્રમિતુકામેન શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધભૂમિમ્ અતિક્રમિતુકામેન, અવિનિવર્તનીયભૂમૌ સ્થાતુકામેન કુમારભૂમિં સમતિક્રમિતુકામેન, ષડ્ અભિજ્ઞાઃ પ્રાપ્તુકામેન સર્વસત્ત્વચિત્તચરિતવિસ્પન્દિતાનિ વિજ્ઞાતુકામેન સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં જ્ઞાનમ્ અભિભવિતુકામેન ધારણીસમાધિમુખં પ્રતિલબ્ધુકામેન.
ઇતિ પ્રયોગસહગતો જ્વલનોપમઃ
મત્સરિણઃ સત્ત્વાન્ દાને પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધેભ્યો દાનાનિ દીયમાનાનિ એકેનાનુમોદનાસહગતેન ચિત્તોત્પાદેનાભિભવિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ દાનપારમિતાસહગતો મહાનિધાનોપમઃ
દુઃશીલાન્ શીલે પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં શીલમ્ એકેનાનુમોદનાસહગતેન ચિત્તોત્પાદેનાભિભવિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ શીલપારમિતાસહગતો રત્નાકરોપમઃ
વ્યાપન્નચિત્તાન્ ક્ષાન્તૌ પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં ક્ષાન્તિમ્ એકેનાનુમોદનાસહગતેન ચિત્તોત્પાદેનાભિભવિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ ક્ષાન્તિસહગતો મહાર્ણવોપમઃ
કુશીદાન્ વીર્યે પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં વીર્યમ્ એકેનાનુમોદનાસહગતેન ચિત્તોત્પાદેનાભિભવિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ વીર્યસહગતો વજ્રોપમઃ
વિક્ષિપ્તચિત્તાન્ ધ્યાને પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં ધ્યાનમ્ એકેનાનુમોદનાસહગતેન ચિત્તોત્પાદેનાભિભવિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ ધ્યાનપારમિતાસહગતઃ પર્વતોપમઃ
દુષ્પ્રજ્ઞાન્ સત્ત્વાન્ પ્રજ્ઞાયાં પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં પ્રજ્ઞામ્ એકેનાનુમોદનાસહગતેન ચિત્તોત્પાદેનાભિભવિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ પ્રજ્ઞાસહગતો મહાભૈષજ્યોપમઃ
એકમ્ અપિ કુશલચિત્તોત્પાદં સર્વાકારજ્ઞતાયામ્ ઉપાયકૌશલ્યેન પરિણામનયાપ્રમેયમ્ અસંખ્યેયં કર્તુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, અલ્પમ્ અપિ દાનં દદતા, અલ્પમપિ શીલં રક્ષતા, અલ્પામ્ અપિ ક્ષાન્તિં ભાવયતા, અલ્પમ્ અપિ વીર્યમ્ આરભમાણેન, અલ્પમ્ અપિ ધ્યાનં સમાપદ્યમાનેનાલ્પમ્ અપિ પ્રજ્ઞાં ભાવયતા સર્વસત્ત્વેભ્યઃ સર્વાકારજ્ઞતાયામ્ ઉપાયકૌશલ્યેન પરિણામનયાપ્રમેયમ્ અસંખ્યેયં કર્તુકામેન બોધિસત્ત્વેન ( પ્સ્પ્1-1: 32 ) મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરમ્ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન દાનપારમિતાયાં ચરતા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, એવં શીલપારમિતાયાઞ્ ચરતા ક્ષાન્તિપારમિતાયાઞ્ ચરતા વીર્યપારમિતાયાઞ્ ચરતા ધ્યાનપારમિતાયાઞ્ ચરતા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાઞ્ ચરતા બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, સર્વસત્ત્વાનામ્ અર્થાય નરકતિર્યગ્યોનિયમલોકદુઃખાન્ય્ ઉત્સોઢુકામેન કલ્પશતસહસ્રસઞ્ચિતમ્ અપિ શીલં સત્ત્વોપેક્ષયા ત્યક્તુકામેન બુદ્ધકુલે ઉપપત્તુકામેન, અશીત્યનુવ્યઞ્જનાનિ દ્વાત્રિંશન્મહાપુરુષલક્ષણાનિ ચ નિષ્પાદયિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇત્ય્ ઉપાયસહગતો મિત્રોપમઃ
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બુદ્ધકાયં નિષ્પાદયિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કુમારભૂમિમ્ આક્રમિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, બુદ્ધબોધિસત્ત્વૈર્ અવિરહિતેન ભવિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.

પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન એકેન સ્વરેણ પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ વિજ્ઞાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં દક્ષિણસ્યાં પશ્ચિમાયામ્ ઉત્તરસ્યાં વિદિક્ષુ અધ ઊર્ધ્વમ્ એકેન સ્વરેણ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ વિજ્ઞાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન ત્રિરત્નવંશસ્યાનુપચ્છેદાય સ્થાતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન યૈઃ યૈઃ કુશલમૂલૈર્ આકઙ્ક્ષતિ તથાગતાન્ અર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ સત્કર્તું ગુરુકર્તું માનયિતું પૂજયિતું તાનિ તાનિ મે કુશલમૂલાનિ સમૃદ્ધ્યન્તામ્ ઇતિ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ પ્રણિધિસહગતશ્ ચિન્તામણિસદૃશઃ
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સર્વસત્ત્વાનાં મનોરથાન્ પરિપૂરયિતુકામેન અન્નપાનવસ્ત્રગન્ધમાલ્યપુષ્પધૂપચૂર્ણવિલેપનશયનાસનગૃહધનધાન્યાલઙ્કારરત્નમણિમુક્તાવૈડૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાડજાતરૂપરજતોદ્યાનરાજ્યાદિભિર્ ( પ્સ્પ્1-1: 33 ) ઉપકરણૈઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન ધર્મધાતુપરમે લોકે આકાશધાતુપર્યવસાને સર્વસત્ત્વાન્ દાનપારમિતાયાં પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન શીલપારમિતાયાં ક્ષાન્તિપારમિતાયાં વીર્યપારમિતાયાં ધ્યાનપારમિતાયાં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન એકમ્ અપિ કુશલચિત્તોત્પાદમ્ અક્ષયં કર્તુકામેન યાવદ્ બોધિમણ્ડાભિસંબોધિર્ ઇતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરમ્ શારિપુત્ર યે દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્ તે મે વર્ણં ભાષેરન્ન્ ઇતિ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ બલસહગત આદિત્યોપમઃ
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન અધ્યાત્મશૂન્યતાયાં શિક્ષિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં બહિર્ધાશૂન્યતાયામ્ અધ્યાત્મબહિર્ધાશૂન્યતાયાં શૂન્યતાશૂન્યતાયાં મહાશૂન્યતાયાં પરમાર્થશૂન્યતાયાં સંસ્કૃતશૂન્યતાયામ્ અસંસ્કૃતશૂન્યતાયામ્ અત્યન્તશૂન્યતાયામ્ અનવરાગ્રશૂન્યતાયામ્ અનવકારશૂન્યતાયાં પ્રકૃતિશૂન્યતાયાં સર્વધર્મશૂન્યતાયાં સ્વલક્ષણશૂન્યતાયામ્ અનુપલમ્ભશૂન્યતાયામ્ અભાવસ્વભાવશૂન્યતાયાં ભાવશૂન્યતાયામ્ અભાવશૂન્યતાયાં સ્વભાવશૂન્યતાયાં પરભાવશૂન્યતાયાં શિક્ષિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સર્વધર્મતથતામ્ અવબોદ્ધુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં ધર્મધાતુતથતામ્ અવબોદ્ધુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, સર્વભૂતકોટીતથતામ્ અવબોદ્ધુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતૌ યે પૃથિવ્યપ્તેજોવાયુપરમાણવસ્ તાઞ્ જ્ઞાતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરઞ્ જાનાતિ એવં દાનં દત્તં મહાફલં ભવતિ, એવં દાનં દત્તં ક્ષત્રિયમહાશાલકુલેષૂપપાદયતિ, બ્રાહ્મણમહાશાલકુલેષૂપપાદયતિ, ગૃહપતિમહાશાલકુલેષૂપપાદયતિ, એવં દાનં દત્તં ચાતુર્મહારાજકાયિકેષુ દેવેષૂપપાદયતિ, એવં દાનં દત્તં ત્રયસ્ત્રિંશેષુ દેવેષૂપપાદયતિ, એવં દાનં દત્તં યામેષૂપપાદયતિ, એવં દાનં દત્તં તુષિતેષૂપપાદયતિ, એવં દનં દત્તં નિર્માણરતિષૂપપાદયતિ, એવં દાનં દત્તં પરનિર્મિતવશવર્તિષુ દેવેષૂપપાદયતિ, એવં દાનં દત્તં પ્રથમધ્યાનપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે, એવં દાનં દત્તં દ્વિતીયધ્યાનપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે, એવં દાનં દત્તં તૃતીયધ્યાનપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે, એવં દાનં દત્તં ચતુર્થધ્યાનપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે, એવં દાનં દત્તં વિજ્ઞાનાનન્ત્યાયતનસમાપત્તિપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે, એવં દાનં દત્તં આકાશાનન્ત્યાયતનસમાપત્તિપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે, એવં દાનં દત્તં આકિઞ્ચન્યાયતનસમાપત્તિપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે, એવં દાનં દત્તં નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનસમાપત્તિપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે, એવં દાનં દત્તં સપ્તત્રિંશદ્બોધિપક્ષ્યાણાં ધર્માણાં પ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે, એવં દાનં દત્તં સ્રોતઆપત્તિફલપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે, એવં દાનં દત્તં સકૃદાગામિફલપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે, એવં દાનં દત્તં અનાગામિફલપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે, એવં દાનં દત્તં અર્હત્ફલપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે, એવં દાનં દત્તં પ્રત્યેકબુદ્ધત્વપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે, એવં દાનં દત્તં સમ્યક્સંબુદ્ધત્વપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાઞ્ ચરતા જ્ઞાતવ્યમ્, એવમ્ ઉપાયકૌશલેન દાનં દત્તં દાનપારમિતાં પરિપૂરયતિ, એવં દાનં દત્તં શીલપારમિતાં પરિપૂરયતિ, એવં દાનં ( પ્સ્પ્1-1: 35 ) દત્તં ક્ષાન્તિપારમિતાં પરિપૂરયતિ, એવં દાનં દત્તં વીર્યપારમિતાં પરિપૂરયતિ, એવં દાનં દત્તં ધ્યાનપારમિતાં પરિપૂરયતિ, એવં દાનં દત્તં પ્રજ્ઞાપારમિતાં પરિપૂરયતિ.
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કથં ભગવન્ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન દાનં દદતા દાનપારમિતા પરિપૂરિતા ભવતિ? કથં દાનં દદતા શીલપારમિતા પરિપૂરિતા ભવતિ? કથં દાનં દદતા ક્ષાન્તિપારમિતા પરિપૂરિતા ભવતિ? કથં દાનં દદતા વીર્યપારમિતા પરિપૂરિતા ભવતિ? કથં દાનં દદતા ધ્યાનપારમિતા પરિપૂરિતા ભવતિ? કથં ભગવન્ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન દાનં દદતા પ્રજ્ઞાપારમિતા પરિપૂરિતા ભવતિ?
ભગવાન્ આહ: અનુપલમ્ભેન દેયસ્ય દાયકસ્ય ગ્રાહકસ્ય ચ દાનપારમિતા પરિપૂરિતા ભવતિ, આપત્ત્યનાપત્ત્યનધ્યાપત્તિતઃ શીલપારમિતા પરિપૂરિતા ભવતિ, અક્ષોભાનભિક્ષોભણતઃ ક્ષાન્તિપારમિતા પરિપૂરિતા ભવતિ, કાયિકચૈતસિકવીર્યાસ્રંસનતો વીર્યપારમિતા પરિપૂરિતા ભવતિ, અવિક્ષેપાસંકલ્પનતામ્ ઉપાદાય ધ્યાનપારમિતા પરિપૂરિતા ભવતિ, સર્વધર્મપ્રજાનતાનુપલમ્ભયોગેન પ્રજ્ઞાપારમિતા પરિપૂરિતા ભવતિ, એવં બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન દાનં દદતા ષટ્ પારમિતાઃ પરિપૂરિતા ભવન્તિ, એવં શીલપારમિતાયાં સર્વાઃ ષટ્ પારમિતાઃ પરિપૂર્યન્તે, એવં ક્ષાન્તિપારમિતાયાં સર્વાઃ ષટ્ પારમિતાઃ પરિપૂર્યન્તે, એવં વીર્યપારમિતાયાં સર્વાઃ ષટ્ પારમિતાઃ પરિપૂર્યન્તે, એવં ધ્યાનપારમિતાયાં સર્વાઃ ષટ્ પારમિતાઃ પરિપૂર્યન્તે, એવં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં સર્વાઃ ષટ્ પારમિતાઃ પરિપૂર્યન્તે.
ઇતિ જ્ઞાનસહગતો મધુરસઙ્ગીતિઘોષોપમઃ

પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન એકચિત્તોત્પાદેન પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ સમતિક્રમિતુકામેન, એવં દક્ષિણસ્યાં પશ્ચિમાયામ્ ઉત્તરસ્યાં વિદિક્ષ્વ્ અધ ઊર્ધ્વં દિગ્ભાગે ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ સમતિક્રમિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.

પુનર્ અપરં શારિપુત્ર ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્ર લોકધાતૌ યો મહાસમુદ્રેષ્વ્ ( પ્સ્પ્1-1: 36 ) અપ્ય્ અપ્સ્કન્ધો મહાનદીષુ કુનદીષૂત્સસરસ્તડાગેષુ પલ્વલેષુ તં સર્વં શતધાભિન્નયા વાલાગ્રકોટ્યાભ્યુત્ક્ષેપ્તુકામેન ચ તન્નિશ્રિતાન્ પ્રાણિનો ઽવિહેઠયિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતું કલ્પોદ્દાહાગ્નિપ્રદીપ્તમ્ એકેન મુખવાતેન પ્રશમયિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન યા વિક્ષોભણાવાતમણ્ડલી વાતસંવર્તન્યાં વર્તમાનાયાં યાવત્ સુમેરુમહાસુમેરુચક્રવાડમહાચક્રવાડાનુપાદાય સર્વપર્વતાન્ સર્વમહાપૃથિવીં વિધુનોતિ વિકિરતિ નિર્મષીકરોતિ તાં વિક્ષોભણાવાતમણ્ડલીમ્ એકેનાઙ્ગુલિપર્વાગ્રેણાચ્છાદયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ યાવાન્ આકાશધાતુસ્ તં સર્વમ્ એકેન પર્યઙ્કેન સ્ફારિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ યે સુમેરુમહાસુમેરુચક્રવાડમહાચક્રવાડાદયઃ પર્વતાસ્ તાન્ એકેન વાલેન બદ્ધા અસંખ્યેયાન્ અપ્રમાનાન્ લોકધાતૂન્ સમતિક્રામયેયં ક્ષિપેયમ્ ઇતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન દશસુ દિક્ષુ પ્રત્યેકં સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધાન્ ભગવતો દિવ્યેન ચક્ષુષા દ્રષ્ટુકામેન તેષાઞ્ ચ ધર્મદેશનાં દિવ્યેન શ્રોત્રેન શ્રોતુકામેણ સર્વસત્ત્વચિત્તચરિતાનિ ચ જ્ઞાતુકામેન તેષાં પૂર્વનિવાસમ્ અનુસ્મર્તુકામેન આસ્રવક્ષયજ્ઞાનાભિજ્ઞામ્ અભિનિર્હર્તુકામેન ચ ભૂતકોટિં સાક્ષાત્કર્તુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ અભિજ્ઞાસહગતો મહારાજોપમઃ
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન દશસુ દિક્ષુ પ્રત્યેકં યાવન્તો ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધા ( પ્સ્પ્1-1: 37 ) ભગવન્તઃ સશ્રાવકબોધિસત્ત્વસંઘાસ્ તાન્ એકેન પિણ્ડપાત્રેણ પ્રતિપાદયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપટાકામેઘૈસ્ તાંસ્ તથાગતાન્ અર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ સત્કર્તુકામેન ગુરુકર્તુકામેન માનયિતુકામેન પૂજયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષ્ટવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ યે સત્ત્વાસ્ તાન્ શીલસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન સમાધિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન વિમુક્તિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન સ્રોતઆપત્તિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન, સકૃદાગામિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન, અનાગામિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન, અર્હત્ત્વે પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન, પ્રત્યેકબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન યાવદ્ અનુપધિશેષનિર્વાણધાતૌ પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. યથા પૂર્વસ્યાં દિશિ એવં દક્ષિણસ્યાં પશ્ચિમાયામ્ ઉત્તરસ્યાં વિદિક્ષ્વ્ અધ ઊર્ધ્વં પ્રત્યેકં ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ યે સત્ત્વાસ્ તાન્ યાવદ્ અનુપધિશેષનિર્વાણધાતૌ પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ પુણ્યજ્ઞાનસહગતઃ કોષ્ઠાગારોપમઃ
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેનાતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં બુદ્ધગુણાન્ અનુપ્રાપ્તુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સંસ્કૃતાસંસ્કૃતાનાં ધર્માણાં પારં ગન્તુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સર્વધર્માણામ્ અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નાનાં તથાગતાનામ્ અવબોધુકામેન ધર્માણામ્ અનુત્પાદકોટિમ્ અનુપ્રાપ્તુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ બોધિપક્ષસહગતો મહામાર્ગોપમઃ
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં પૂર્વઙ્ગમેન ભવિતુકામેન પ્રજ્નાપારમિતાયાં ( પ્સ્પ્1-1: 38 ) શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ ઉપસ્થાયકેન ભવિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ અભ્યન્તરપરિવારેણ ભવિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન મહાપરિવારેણ ભવિતુકામેન બોધિસત્ત્વં પરિવારં પ્રતિલબ્ધુકામેન ચ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન દક્ષિણાં પરિશોધયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન માત્સર્યચિત્તં નિગ્રહીતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન દૌઃશીલ્યચિત્તમ્ અનુત્પાદયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન વ્યાપાદચિત્તમ્ અનુત્પાદયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન કૌશીદ્યચિત્તમ્ ઉત્સ્રષ્ટુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન વિક્ષિપ્તચિત્તં રિઞ્ચિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન દૌષ્પ્રજ્ઞચિત્તમ્ અપ્રપઞ્ચિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સર્વસત્ત્વાન્ દાનમયપુણ્યક્રિયાવસ્તુનિ પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન, શીલમયપુણ્યક્રિયાવસ્તુનિ પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન, ભાવનામયપુણ્યક્રિયાવસ્તુનિ પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન, વૈયાવૃત્યસહગતે ચૌપધિકે પુણ્યક્રિયાવસ્તુનિ પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પઞ્ચ ચક્ષૂંષ્ય્ ઉપ્ત્પાદયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. કતમાનિ પઞ્ચ? યદ્ ( પ્સ્પ્1-1: 39 ) ઉત માંસચક્ષુર્ દિવ્યચક્ષુઃ પ્રજ્ઞાચક્ષુર્ ધર્મચક્ષુર્ બુદ્ધચક્ષુર્ ઉત્પાદયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પૂર્વસ્યાં દિશિ દિવ્યેન ચક્ષુષા ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતો દ્રષ્ટુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
એવં દક્ષિણસ્યાં દિશિ દિવ્યેન ચક્ષુષા ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતો દ્રષ્ટુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પશ્ચિમાયાં દિશિ દિવ્યેન ચક્ષુષા ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતો દ્રષ્ટુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઉત્તરસ્યાં દિશિ દિવ્યેન ચક્ષુષા ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતો દ્રષ્ટુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.

ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ દિવ્યેન ચક્ષુષા ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતો દ્રષ્ટુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ દિવ્યેન ચક્ષુષા ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતો દ્રષ્ટુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ દિવ્યેન ચક્ષુષા ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતો દ્રષ્ટુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ દિવ્યેન ચક્ષુષા ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતો દ્રષ્ટુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
અધસ્તાદ્ દિશિ દિવ્યેન ચક્ષુષા ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતો દ્રષ્ટુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઉપરિષ્ટાદ્ દિશિ દિવ્યેન ચક્ષુષા ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતો દ્રષ્ટુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યાંશ્ ચ તે બુદ્ધા ભગવન્તો ધર્માન્ ભાષન્તે તાન્ ધર્માન્ દિવ્યેન શ્રોત્રેણ શ્રોતુકામેન, તેષાઞ્ ચ બુદ્ધાનાં ભગવતાં ચેતસૈવ ચિત્તં યથાભૂતં પરિજ્ઞાતુકામેન, તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં પૂર્વયોગસહગતાં બોધિસત્ત્વતામ્ અનુસ્મર્તુકામેન, તેષાઞ્ ચ બુદ્ધાનામ્ ઋદ્ધિવિકુર્વિતં દ્રષ્ટુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન યાંસ્ તે બુદ્ધા ભગવન્તઃ સમન્તાદ્ દશસુ દિક્ષુ સર્વલોકધાતુષુ ધર્માન્ ભાષન્તે ( પ્સ્પ્1-1: 40 ) તાઞ્ છ્રુત્વા અનાચ્છેદ્યેન સ્મૃતિબલાધાનેન સર્વાન્ સંધારયિતુકામેન યાવદ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધ ઇતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન અતીતાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં બુદ્ધક્ષેત્રાણિ દ્રષ્ટુકામેન, અનાગતાનામ્ અપિ બુદ્ધાનાં ભગવતાં બુદ્ધક્ષેત્રાણિ દ્રષ્ટુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. યે ચૈતર્હિ સમન્તાદ્ દશ દિશિ લોકે બુદ્ધા ભગવન્તસ્ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ તેષામ્ અપિ બુદ્ધાનાં ભગવતાં બુદ્ધક્ષેત્રાણિ દ્રષ્ટુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.

ઇતિ શમથવિપશ્યનાસહગતો યાનોપમઃ
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન યત્ કિઞ્ચિદ્ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ ભાષિતં ભાષ્યતે ભાષિષ્યતે ચ, યદ્ ઇદં સૂત્રં ગેયં વ્યાકરણં ગાથા ઉદાનં નિદાનમ્ ઇતિવૃત્તકં જાતકં વૈપુલ્યાદ્ભુતા ધર્મા અવદાનમ્ ઉપદેશાઃ, યચ્ ચ શ્રાવકૈર્ ન શ્રુતં તત્ સર્વમ્ ઉદ્ગ્રહીતુકામેન ધારયિતુકામેન વાચયિતુકામેન તથત્વાય પ્રતિપત્તુકામેન, પરેભ્યશ્ ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન યત્ કિઞ્ચિત્ પૂર્વસ્યાં દિશિ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ ભાષિતં ભાષ્યતે ભાષિષ્યતે ચ તત્ સર્વમ્ ઉદ્ગ્રહીતુકામેન ધારયિતુકામેન વાચયિતુકામેન તથત્વાય પ્રતિપત્તુકામેન પરેભ્યશ્ ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યત્ કિઞ્ચિદ્ દક્ષિણસ્યાં દિશિ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ ભાષિતં ભાષ્યતે ભાષિષ્યતે ચ તત્ સર્વમ્ ઉદ્ગ્રહીતુકામેન ધારયિતુકામેન વાચયિતુકામેન તથત્વાય પ્રતિપત્તુકામેન પરેભ્યશ્ ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યત્ કિઞ્ચિત્ પશ્ચિમાયાં દિશિ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ ભાષિતં ભાષ્યતે ( પ્સ્પ્1-1: 41 ) ભાષિષ્યતે ચ તત્ સર્વમ્ ઉદ્ગ્રહીતુકામેન ધારયિતુકામેન વાચયિતુકામેન તથત્વાય પ્રતિપત્તુકામેન પરેભ્યશ્ ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યત્ કિઞ્ચિદ્ ઉત્તરસ્યાં દિશિ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ ભાષિતં ભાષ્યતે ભાષિષ્યતે ચ તત્ સર્વમ્ ઉદ્ગ્રહીતુકામેન ધારયિતુકામેન વાચયિતુકામેન તથત્વાય પ્રતિપત્તુકામેન પરેભ્યશ્ ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યત્ કિઞ્ચિદ્ ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ ભાષિતં ભાષ્યતે ભાષિષ્યતે ચ તત્ સર્વમ્ ઉદ્ગ્રહીતુકામેન ધારયિતુકામેન વાચયિતુકામેન તથત્વાય પ્રતિપત્તુકામેન પરેભ્યશ્ ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યત્ કિઞ્ચિત્ પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ ભાષિતં ભાષ્યતે ભાષિષ્યતે ચ તત્ સર્વમ્ ઉદ્ગ્રહીતુકામેન ધારયિતુકામેન વાચયિતુકામેન તથત્વાય પ્રતિપત્તુકામેન પરેભ્યશ્ ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યત્ કિઞ્ચિદ્ દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ ભાષિતં ભાષ્યતે ભાષિષ્યતે ચ તત્ સર્વમ્ ઉદ્ગ્રહીતુકામેન ધારયિતુકામેન વાચયિતુકામેન તથત્વાય પ્રતિપત્તુકામેન પરેભ્યશ્ ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યત્ કિઞ્ચિત્ પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ ભાષિતં ભાષ્યતે ભાષિષ્યતે ચ તત્ સર્વમ્ ઉદ્ગ્રહીતુકામેન ધારયિતુકામેન વાચયિતુકામેન તથત્વાય પ્રતિપત્તુકામેન પરેભ્યશ્ ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યત્ કિઞ્ચિદ્ અધો દિશિ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ ભાષિતં ભાષ્યતે ભાષિષ્યતે ચ તત્ સર્વમ્ ઉદ્ગ્રહીતુકામેન ધારયિતુકામેન વાચયિતુકામેન ( પ્સ્પ્1-1: 42 ) તથત્વાય પ્રતિપત્તુકામેન પરેભ્યશ્ ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યત્ કિઞ્ચિદ્ ઊર્ધ્વં દિશિ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ ભાષિતં ભાષ્યતે ભાષિષ્યતે ચ તત્ સર્વમ્ ઉદ્ગ્રહીતુકામેન ધારયિતુકામેન વાચયિતુકામેન તથત્વાય પ્રતિપત્તુકામેન પરેભ્યશ્ ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ ધારણીપ્રતિભાનસહગતઃ પ્રસ્રવણોપમઃ
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન યાનિ પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષ્વ્ અન્ધકારતમિસ્રાણિ, યત્ર સૂર્યચન્દ્રમસોર્ અપિ પ્રભાયા ગતિર્ નાસ્તિ, તાનિ સર્વાણ્ય્ અવભાસયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યાનિ દક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષ્વ્ અન્ધકારતમિસ્રાણિ, યત્ર સૂર્યચન્દ્રમસોર્ અપિ પ્રભાયા ગતિર્ નાસ્તિ, તાનિ સર્વાણ્ય્ અવભાસયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યાનિ પશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષ્વ્ અન્ધકારતમિસ્રાણિ, યત્ર સૂર્યચન્દ્રમસોર્ અપિ પ્રભાયા ગતિર્ નાસ્તિ, તાનિ સર્વાણ્ય્ અવભાસયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યાન્ય્ ઉત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષ્વ્ અન્ધકારતમિસ્રાણિ, યત્ર સૂર્યચન્દ્રમસોર્ અપિ પ્રભાયા ગતિર્ નાસ્તિ, તાનિ સર્વાણ્ય્ અવભાસયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યાન્ય્ ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષ્વ્ અન્ધકારતમિસ્રાણિ, યત્ર સૂર્યચન્દ્રમસોર્ અપિ પ્રભાયા ગતિર્ નાસ્તિ, તાનિ સર્વાણ્ય્ અવભાસયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યાનિ પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષ્વ્ અન્ધકારતમિસ્રાણિ, યત્ર સૂર્યચન્દ્રમસોર્ અપિ પ્રભાયા ગતિર્ નાસ્તિ, તાનિ સર્વાણ્ય્ અવભાસયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યાનિ દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષ્વ્ અન્ધકારતમિસ્રાણિ, યત્ર સૂર્યચન્દ્રમસોર્ અપિ પ્રભાયા ગતિર્ નાસ્તિ, તાનિ સર્વાણ્ય્ અવભાસયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યાનિ પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષ્વ્ ( પ્સ્પ્1-1: 43 ) અન્ધકારતમિસ્રાણિ, યત્ર સૂર્યચન્દ્રમસોર્ અપિ પ્રભાયા ગતિર્ નાસ્તિ, તાનિ સર્વાણ્ય્ અવભાસયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યાનિ અધસ્તાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષ્વ્ અન્ધકારતમિસ્રાણિ, યત્ર સૂર્યચન્દ્રમસોર્ અપિ પ્રભાયા ગતિર્ નાસ્તિ, તાનિ સર્વાણ્ય્ અવભાસયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યાન્ય્ ઉપરિષ્ટાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષ્વ્ અન્ધકારતમિસ્રાણિ, યત્ર સૂર્યચન્દ્રમસોર્ અપિ પ્રભાયા ગતિર્ નાસ્તિ, તાનિ સર્વાણ્ય્ અવભાસયિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન યે પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વા નાના બુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપન્નાસ્ તાન્ સર્વાન્ બુદ્ધશબ્દં ધર્મશબ્દં સંઘશબ્દં સંશ્રાવયિતુકામેન, તાંશ્ ચ સત્ત્વાન્ સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યે દક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વા નાના બુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપન્નાસ્ તાન્ સર્વાન્ બુદ્ધશબ્દં ધર્મશબ્દં સંઘશબ્દં સંશ્રાવયિતુકામેન, તાંશ્ ચ સત્ત્વાન્ સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યે પશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વા નાના બુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપન્નાસ્ તાન્ સર્વાન્ બુદ્ધશબ્દં ધર્મશબ્દં સંઘશબ્દં સંશ્રાવયિતુકામેન, તાંશ્ ચ સત્ત્વાન્ સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.

યે ઉત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વા નાના બુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપન્નાસ્ તાન્ સર્વાન્ બુદ્ધશબ્દં ધર્મશબ્દં સંઘશબ્દં સંશ્રાવયિતુકામેન, તાંશ્ ચ સત્ત્વાન્ સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યે ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વા નાના બુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપન્નાસ્ તાન્ સર્વાન્ બુદ્ધશબ્દં ધર્મશબ્દં સંઘશબ્દં સંશ્રાવયિતુકામેન, તાંશ્ ચ સત્ત્વાન્ સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યે પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વા નાના બુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપન્નાસ્ તાન્ સર્વાન્ બુદ્ધશબ્દં ધર્મશબ્દં સંઘશબ્દં સંશ્રાવયિતુકામેન, તાંશ્ ચ સત્ત્વાન્ સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યે દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વા નાના બુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપન્નાસ્ તાન્ સર્વાન્ બુદ્ધશબ્દં ધર્મશબ્દં સંઘશબ્દં સંશ્રાવયિતુકામેન, તાંશ્ ચ સત્ત્વાન્ સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યે પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વા નાના બુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપન્નાસ્ તાન્ સર્વાન્ બુદ્ધશબ્દં ધર્મશબ્દં સંઘશબ્દં સંશ્રાવયિતુકામેન, તાંશ્ ચ સત્ત્વાન્ સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યે અધસ્તાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વા નાના બુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપન્નાસ્ તાન્ સર્વાન્ બુદ્ધશબ્દં ધર્મશબ્દં સંઘશબ્દં સંશ્રાવયિતુકામેન, તાંશ્ ચ સત્ત્વાન્ સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યે ઉપરિષ્ટાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વા નાના બુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપન્નાસ્ તાન્ સર્વાન્ બુદ્ધશબ્દં ધર્મશબ્દં સંઘશબ્દં સંશ્રાવયિતુકામેન, તાંશ્ ચ સત્ત્વાન્ સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયિતુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ ધર્મોદ્દાનસહગત આનન્દશબ્દોપમઃ
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ યે સત્ત્વા અન્ધાસ્ તે મમાનુભાવેન ચક્ષુષા રૂપાણિ દ્રક્ષ્યન્તીતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં વધિરાઃ શ્રોત્રેણ શબ્દાન્ શ્રોષ્યન્તીતિ, ઉન્મત્તાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, નગ્નાશ્ ચૈલાનિ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, જિઘત્સિતાઃ સત્ત્વાઃ પૂર્ણગાત્રા ભવિષ્યન્તીતિ, પિપાસિતા વિગતપિપાસા ભવિષ્યન્તીતિ, અપાયોપપન્નાશ્ ચ સત્ત્વાઃ સર્વાપાયેભ્યો વિમોક્ષ્યન્તે, મનુષ્યાત્મભાવઞ્ ચ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, દુઃશીલાન્ શીલસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અસમાહિતાન્ સમાધિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, દુષ્પ્રજ્ઞાન્ પ્રજ્ઞાસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, ( પ્સ્પ્1-1: 45 ) અવિમુક્તાન્ વિમુક્તિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનાન્ વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અદૃષ્ટસત્યાન્ સ્રોતઆપત્તિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, સકૃદાગામિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અનાગામિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અર્હત્ત્વે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, પ્રત્યેકબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યે દક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વા અન્ધાસ્ તે મમાનુભાવેન ચક્ષુષા રૂપાણિ દ્રક્ષ્યન્તીતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં વધિરાઃ શ્રોત્રેણ શબ્દાન્ શ્રોષ્યન્તીતિ, ઉન્મત્તાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલપ્સ્યન્તે ઇતિ, નગ્નાશ્ ચૈલાનિ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, જિઘત્સિતાઃ સત્ત્વાઃ પૂર્ણગાત્રા ભવિષ્યન્તીતિ, પિપાસિતાઃ સત્ત્વા વિગતપિપાસા ભવિષ્યન્તીતિ, અપાયોપપન્નાશ્ ચ સત્ત્વાઃ સર્વાપાયેભ્યો વિમોક્ષ્યન્તે, મનુષ્યાત્મભાવઞ્ ચ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, દુઃશીલાન્ શીલસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અસમાહિતાન્ સમાધિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, દુષ્પ્રજ્ઞાન્ પ્રજ્ઞાસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તાન્ વિમુક્તિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનાન્ વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અદૃષ્ટસત્યાન્ સ્રોતઆપત્તિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, સકૃદાગામિફલે અનાગામિફલે અર્હત્ત્વે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, પ્રત્યેકબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યે પશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વા અન્ધાસ્ તે મમાનુભાવેન ચક્ષુષા રૂપાણિ દ્રક્ષ્યન્તીતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં વધિરાઃ શ્રોત્રેણ શબ્દાન્ શ્રોષ્યન્તીતિ, ઉન્મત્તાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, નગ્નાશ્ ચૈલાનિ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, જિઘત્સિતાઃ સત્ત્વાઃ પૂર્નગાત્રા ભવિષ્યન્તીતિ, પિપાસિતાઃ સત્ત્વા વિગતપિપાસા ભવિષ્યન્તીતિ, અપાયોપપન્નાશ્ ચ સત્ત્વાઃ સર્વાપાયેભ્યો વિમોક્ષ્યન્તે મનુષ્યાત્મભાવઞ્ ચ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, દુઃશીલાન્ શીલસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અસમાહિતાન્ સમાધિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, દુષ્પ્રજ્ઞાન્ પ્રજ્ઞાસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તાન્ વિમુક્તિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, ( પ્સ્પ્1-1: 46 ) અવિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનાન્ વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અદૃષ્ટસત્યાન્ સ્રોતઆપત્તિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, સકૃદાગામિફલે અનાગામિફલે અર્હત્ત્વે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, પ્રત્યેકબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યે ઉત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વા અન્ધાસ્ તે મમાનુભાવેન ચક્ષુષા રૂપાણિ દ્રક્ષ્યન્તીતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં વધિરાઃ શ્રોત્રેણ શબ્દાન્ શ્રોષ્યન્તીતિ, ઉન્મત્તાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, નગ્નાશ્ ચૈલાનિ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, જિઘત્સિતાઃ સત્ત્વાઃ પૂર્ણગાત્રા ભવિષ્યન્તીતિ, પિપાસિતાઃ સત્ત્વા વિગતપિપાસા ભવિષ્યન્તીતિ, અપાયોપપન્નાશ્ ચ સત્ત્વાઃ સર્વાપાયેભ્યો વિમોક્ષ્યન્તે મનુષ્યાત્મભાવઞ્ ચ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, દુઃશીલાન્ શીલસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અસમાહિતાન્ સમાધિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, દુષ્પ્રજ્ઞાન્ પ્રજ્ઞાસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તાન્ વિમુક્તિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનાન્ વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અદૃષ્ટસત્યાન્ સ્રોતઆપત્તિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, સકૃદાગામિફલે અનાગામિફલે અર્હત્ત્વે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, પ્રત્યેકબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.

યે ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વા અન્ધાસ્ તે મમાનુભાવેન ચક્ષુષા રૂપાણિ દ્રક્ષ્યન્તીતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં વધિરાઃ શ્રોત્રેણ શબ્દાન્ શ્રોષ્યન્તીતિ, ઉન્મત્તાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, નગ્નાશ્ ચૈલાનિ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, જિઘત્સિતાઃ સત્ત્વાઃ પૂર્ણગાત્રા ભવિષ્યન્તીતિ, પિપાસિતાઃ સત્ત્વા વિગતપિપાસા ભવિષ્યન્તીતિ, અપાયોપપન્નાશ્ ચ સત્ત્વાઃ સર્વાપાયેભ્યો વિમોક્ષ્યન્તે મનુષ્યાત્મભાવઞ્ ચ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, દુઃશીલાન્ શીલસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અસમાહિતાન્ સમાધિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, દુષ્પ્રજ્ઞાન્ પ્રજ્ઞાસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તાન્ વિમુક્તિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનાન્ વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અદૃષ્ટસત્યાન્ સ્રોતઆપત્તિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, ( પ્સ્પ્1-1: 47 ) સકૃદાગામિફલે અનાગામિફલે અર્હત્ત્વે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, પ્રત્યેકબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યે પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વા અન્ધાસ્ તે મમાનુભાવેન ચક્ષુષા રૂપાણિ દ્રક્ષ્યન્તીતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં વધિરાઃ શ્રોત્રેણ શબ્દાન્ શ્રોષ્યન્તીતિ, ઉન્મત્તાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, નગ્નાશ્ ચૈલાનિ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, જિઘત્સિતાઃ સત્ત્વાઃ પૂર્ણગાત્રા ભવિષ્યન્તીતિ, પિપાસિતાઃ સત્ત્વા વિગતપિપાસા ભવિષ્યન્તીતિ, અપાયોપપન્નાશ્ ચ સત્ત્વાઃ સર્વાપાયેભ્યો વિમોક્ષ્યન્તે મનુષ્યાત્મભાવઞ્ ચ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, દુઃશીલાન્ શીલસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અસમાહિતાન્ સમાધિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, દુષ્પ્રજ્ઞાન્ પ્રજ્ઞાસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તાન્ વિમુક્તિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનાન્ વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અદૃષ્ટસત્યાન્ સ્રોતઆપત્તિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, સકૃદાગામિફલે અનાગામિફલે અર્હત્ત્વે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, પ્રત્યેકબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.

યે દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વા અન્ધાસ્ તે મમાનુભાવેન ચક્ષુષા રૂપાણિ દ્રક્ષ્યન્તીતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં વધિરાઃ શ્રોત્રેણ શબ્દાન્ શ્રોષ્યન્તીતિ, ઉન્મત્તાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, નગ્નાશ્ ચૈલાનિ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, જિઘત્સિતાઃ સત્ત્વાઃ પૂર્ણગાત્રા ભવિષ્યન્તીતિ, પિપાસિતાઃ સત્ત્વા વિગતપિપાસા ભવિષ્યન્તીતિ, અપાયોપપન્નાશ્ ચ સત્ત્વાઃ સર્વાપાયેભ્યો વિમોક્ષ્યન્તે મનુષ્યાત્મભાવઞ્ ચ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, દુઃશીલાન્ શીલસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અસમાહિતાન્ સમાધિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, દુષ્પ્રજ્ઞાન્ પ્રજ્ઞાસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તાન્ વિમુક્તિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનાન્ વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અદૃષ્ટસત્યાન્ સ્રોતઆપત્તિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, સકૃદાગામિફલે અનાગામિફલે અર્હત્ત્વે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, પ્રત્યેકબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યે પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ ( પ્સ્પ્1-1: 48 ) સત્ત્વા અન્ધાસ્ તે મમાનુભાવેન ચક્ષુષા રૂપાણિ દ્રક્ષ્યન્તીતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં વધિરાઃ શ્રોત્રેણ શબ્દાન્ શ્રોષ્યન્તીતિ, ઉન્મત્તાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, નગ્નાશ્ ચૈલાનિ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, જિઘત્સિતાઃ સત્ત્વાઃ પૂર્ણગાત્રા ભવિષ્યન્તીતિ, પિપાસિતાઃ સત્ત્વા વિગતપિપાસા ભવિષ્યન્તીતિ, અપાયોપપન્નાશ્ ચ સત્ત્વાઃ સર્વાપાયેભ્યો વિમોક્ષ્યન્તે મનુષ્યાત્મભાવઞ્ ચ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, દુઃશીલાન્ શીલસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અસમાહિતાન્ સમાધિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, દુષ્પ્રજ્ઞાન્ પ્રજ્ઞાસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તાન્ વિમુક્તિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનાન્ વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અદૃષ્ટસત્યાન્ સ્રોતઆપત્તિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, સકૃદાગામિફલે અનાગામિફલે અર્હત્ત્વે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, પ્રત્યેકબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યે ઽધો દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વા અન્ધાસ્ તે મમાનુભાવેન ચક્ષુષા રૂપાણિ દ્રક્ષ્યન્તીતિ, પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં વધિરાઃ શ્રોત્રેણ શબ્દાન્ શ્રોષ્યન્તીતિ, ઉન્મત્તાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, નગ્નાશ્ ચૈલાનિ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, જિઘત્સિતાઃ સત્ત્વાઃ પૂર્ણગાત્રા ભવિષ્યન્તીતિ, પિપાસિતાઃ સત્ત્વા વિગતપિપાસા ભવિષ્યન્તીતિ, અપાયોપપન્નાશ્ ચ સત્ત્વાઃ સર્વાપાયેભ્યો વિમોક્ષ્યન્તે મનુષ્યાત્મભાવઞ્ ચ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, દુઃશીલાન્ શીલસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અસમાહિતાન્ સમાધિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, દુષ્પ્રજ્ઞાન્ પ્રજ્ઞાસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તાન્ વિમુક્તિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનાન્ વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અદૃષ્ટસત્યાન્ સ્રોતઆપત્તિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, સકૃદાગામિફલે અનાગામિફલે અર્હત્ત્વે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, પ્રત્યેકબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્,
યે ઊર્ધ્વં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વા અન્ધાસ્ તે મમાનુભાવેન ચક્ષુષા રૂપાણિ દ્રક્ષ્યન્તીતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્. એવં વધિરાઃ શ્રોત્રેણ શબ્દાન્ શ્રોષ્યન્તીતિ, ઉન્મત્તાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલપ્સ્યન્તે ઇતિ, નગ્નાશ્ ચૈલાનિ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, જિઘત્સિતાઃ સત્ત્વાઃ પૂર્ણગાત્રા ભવિષ્યન્તીતિ, પિપાસિતાઃ સત્ત્વા વિગતપિપાસા ( પ્સ્પ્1-1: 49 ) ભવિષ્યન્તીતિ, અપાયોપપન્નાશ્ ચ સત્ત્વાઃ સર્વાપાયેભ્યો વિમોક્ષ્યન્તે મનુષ્યાત્મભાવઞ્ ચ પ્રતિલપ્સ્યન્ત ઇતિ, દુઃશીલાન્ શીલસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અસમાહિતાન્ સમાધિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, દુષ્પ્રજ્ઞાન્ પ્રજ્ઞાસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તાન્ વિમુક્તિસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અવિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનાન્ વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અદૃષ્ટસત્યાન્ સ્રોતઆપત્તિફલે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, સકૃદાગામિફલે અનાગામિફલે અર્હત્ત્વે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, પ્રત્યેકબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ એકાયનમાર્ગસહગતો નદીસ્રોતોપમઃ
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન તથાગતેર્યાપથે શિક્ષિતુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા એવમ્ ઉપપરીક્ષિતવ્યમ્, કદા ન્વ્ અહં નાગાવલોકિતમ્ અવલોકયિષ્યામીતિ, કિમ્ ઇત્ય્ અહં પૃથીવીં ચતુરઙ્ગુલમ્ અસ્પૃશન્ પદ્ભ્યાં ગચ્છેયમ્ ઇતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા એવમ્ ઉપપરીક્ષિતવ્યં, કિમ્ ઇત્ય્ અહં ચાતુર્મહારાજકાયિકૈસ્ ત્રયસ્ત્રિંશૈર્ યામૈસ્ તુષિતૈર્ નિર્માણરતિભિઃ પરનિર્મિતવશવર્તિભિર્ બ્રહ્મકાયિકૈર્ બ્રહ્મપુરોહિતૈર્ બ્રહ્મપારિષદ્યૈઃ પરીત્તાભૈર્ અપ્રમાણાભૈર્ આભાસ્વરૈઃ પરીત્તશુભૈર્ અપ્રમાણશુભૈઃ શુભકૃત્સ્નૈર્ અનભ્રકૈઃ પુણ્યપ્રસવૈર્ બૃહત્ફલૈર્ અસંજ્ઞિસત્ત્વૈઃ શુદ્ધાવાસૈર્ અસ્પૃહૈર્ અતપૈઃ સુદૃશૈઃ સુદર્શનૈર્ અકનિષ્ઠૈશ્ ચ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતો ઽનેકદેવપુત્રકોટીનિયુતશતસહસ્રૈર્ બોધિમણ્ડદ્રુમમૂલમ્ ઉપસંક્રામેયમ્ ઇતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા એવમ્ ઉપપરીક્ષિતવ્યં, કિમ્ ઇતિ યે ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશા યામાસ્ તુષિતા નિર્માણરતયઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનો બ્રહ્મકાયિકા બ્રહ્મપુરોહિતા બ્રહ્મપારિષદ્યઃ પરીત્તાભા અપ્રમાણાભા આભાસ્વરાઃ પરીત્તશુભા અપ્રમાણશુભાઃ શુભકૃત્સ્ના અનભ્રકાઃ પુણ્યપ્રસવા બૃહત્ફલા અસંજ્ઞિસત્ત્વાઃ શુદ્ધાવાસા અસ્પૃહા અતપાઃ ( પ્સ્પ્1-1: 50 ) સુદૃશાઃ સુદર્શના અકનિષ્ઠાશ્ ચ દેવાઃ, બોધિમણ્ડદ્રુમમૂલં પ્રતિસંસ્તરેયુર્ ઇતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા એવમ્ ઉપપરીક્ષિતવ્યં, કિમ્ ઇતિ મે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધસ્ય ગચ્છતો વા તિષ્ઠતો વા નિષણ્ણસ્ય વા શયાનસ્ય વા સ પૃથિવીપ્રદેશો વજ્રમયઃ સંતિષ્ઠેતેતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.

પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા એવમ્ ઉપપરીક્ષિતવ્યં, કિમ્ ઇત્ય્ અહં યત્રૈવ દિવસે નિષ્કામેયં તત્રૈવ દિવસે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધ્યેયમ્ ઇતિ, તત્રૈવ દિવસે ધર્મચક્રં પ્રવર્તયેયમ્ ઇતિ, ધર્મચક્રં ચ મે પ્રવર્તયમાનસ્યાસંખ્યેયાનામ્ અપ્રમેયાણાં સત્ત્વાનાં વિરજોવિગતમલં ધર્મેષુ ધર્મચક્ષુર્ વિશુધ્યેદ્ ઇતિ, અસંખ્યેયાનામ્ અપ્રમેયાણાં સત્ત્વાનામ્ અનુપાદાયાસ્ર્વેભ્યશ્ ચિત્તાનિ વિમુચ્યેયુર્ ઇતિ, અસંખ્યેયા અપ્રમેયા સત્ત્વા અવિનિવર્તનીયા ભવેયુર્ અનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધિર્ ઇતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા એવમ્ ઉપપરીક્ષિતવ્યં, કિમ્ ઇતિ મે ઽપ્રમેયો ઽસંખ્યેયઃ શ્રાવકસંઘઃ સ્યાદ્ ઇતિ, અપ્રમેયાઃ અસંખ્યેયાઃ સત્ત્વા એકધર્મદેશનાયા એકાસનિકા બોધિસત્ત્વા ભવેયુર્ અવિનિવર્તનીયા અનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેર્ ઇતિ, અસંખ્યેયશ્ ચાપ્રમેયશ્ ચ બોધિસત્ત્વસંઘો ભવેદ્ ઇતિ, અપરિમિતં ચાયુઃપ્રમાણં ભવેદ્ ઇતિ, અપરિમિતા ચ પ્રભાસંપદ્ ભવેદ્ ઇતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા એવમ્ ઉપપરીક્ષિતવ્યં, કિમ્ ઇતિ મે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધસ્ય તસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે રાગદ્વેષમોહાયતનાનિ સર્વેણ સર્વં સર્વથા સર્વં ન ભવેયુર્ ઇતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા એવમ્ ઉપપરીક્ષિતવ્યમ્, કિમ્ ઇતિ મે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધસ્ય એવંરૂપયા પ્રજ્ઞયા સત્ત્વાઃ સમન્વાગતા ( પ્સ્પ્1-1: 51 ) ભવેયુર્, યદ્ અન્યબુદ્ધક્ષેત્રસ્થા બુદ્ધા ભગવન્તઃ એવમ્ ઉદાનમ્ ઉદાનયેયુઃ. સાધુ શમઃ સાધુ દમઃ સાધુ સંયમઃ સાધુ ચીર્ણબ્રહ્મચર્યવાસઃ સાધ્વ્ અવિહિંસા સર્વપ્રાણિભૂતેષ્વ્ ઇતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા એવમ્ ઉપપરીક્ષિતવ્યં, કિમ્ ઇતિ મે પરિનિર્વૃતસ્ય સદ્ધર્માન્તર્ધાનમ્ અપિ ન સ્યાત્, સહશ્રવણેન ચ મે નામધેયસ્ય યે દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વાસ્ તે નિયતા ભવેયુર્ અનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેર્ ઇતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.
યસ્મિન્ સમયે શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ન્ ઇમાન્ ગુણાન્ ઉત્પાદયતિ, તદા યે ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ મહારાજાનસ્ ત એવં ચિન્તયન્તિ, વયમ્ અસ્મૈ બોધિસત્ત્વાય ચત્વારિ પાત્રાણિ દાસ્યામઃ, યથા દત્તાનિ પૂર્વકૈર્ મહારાજૈઃ પૂર્વકાણાં તથાગતાનાં ત્રયસ્ત્રિંશાશ્ ચ દેવા આત્તમનસ્કા ભવન્તિ યામાસ્ તુષિતા નિર્માણરતયઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનો દેવા ઉત્સુકા ભવિષ્યન્તિ, વયમ્ અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્યોપસ્થાનપરિચર્યાઃ કરિષ્યામ ઇતિ, એવમ્ આસુરાઃ કાયાઃ પરિહાસ્યન્તે દિવ્યાઃ કાયાઃ અભિવર્ધિષ્યન્તે.
આત્તમનસ્કાશ્ ચ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ ભવન્તિ બ્રહ્મપારિષદ્યા બ્રહ્મપુરોહિતા મહાબ્રહ્માણઃ, આત્તમનસ્કા ભવન્તિ પરીત્તાભા અપ્રમાણાભાશ્ ચ આભાસ્વરાઃ પરીત્તશુભા અપ્રમાણશુભાઃ શુભકૃત્સ્ના અનભ્રકાઃ પુણ્યપ્રસવા બૃહત્ફલા અસંજ્ઞિસત્ત્વાઃ શુદ્ધાભાસા અવૃહા અતપાઃ સુદૃશાઃ સુદર્શના અકનિષ્ઠાશ્ ચ દેવાસ્ તેષામ્ એવં ભવતિ, વયમ્ એનમ્ અભિસંબુદ્ધમ્ અધ્યેષિષ્યામો ધર્મચક્રપ્રવર્તનાય, યસ્મિન્ સમયે શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ વિવર્ધતે ષડ્ભિઃ પારમિતાભિઃ, તસ્મિન્ સમય આત્તમનસ્કા ભવન્તિ બોધિસત્ત્વયાનિકાઃ કુલપુત્રાઃ કુલદુહિતરશ્ ચ વયમ્ અસ્ય માતાપિતરૌ ભવિષ્યામો ભાર્યાપુત્રજ્ઞાતિસાલોહિતા ઇતિ.
આત્તમનસ્કા ભવન્તિ ચત્વારો મહારાજાનો દેવાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશા દેવા યામા દેવાસ્ તુષિતા દેવા નિર્માણરતયો દેવાઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનો દેવા બ્રહ્મપાર્ષદ્યા દેવા બ્રહ્મપુરોહિતા દેવા મહાબ્રહ્માણો ( પ્સ્પ્1-1: 52 ) દેવાઃ પરીત્તશુભા દેવા અપ્રમાણશુભા દેવા આભાસ્વરા દેવાઃ શુભકૃત્સ્ના દેવા અનભ્રકા દેવાઃ પુણ્યપ્રસવા દેવા બૃહત્ફલા દેવા અસંજ્ઞિસત્ત્વા દેવાઃ શુદ્ધાવાસા દેવા અસ્પૃહા દેવા અતપા દેવાઃ સુદૃશા દેવાઃ સુદર્શના દેવા અકનિષ્ઠાશ્ ચ દેવા બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય મૈથુનધર્મપરિવર્જનેન, અથ યઃ પ્રથમચિત્તોત્પાદમ્ ઉપાદાય બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો બ્રહ્મચારી ભવતિ, ન સંયોજનીયૈર્ ધર્મૈઃ સંયુજ્યતે, તસ્યૈવં ભવતિ અબ્રહ્મચારિણઃ સ ખલુ પુનઃ કામાન્ પ્રતિસેવમાણસ્ય બ્રહ્મલોકોપપત્તેર્ અપ્ય્ અન્તરાયો ભવતિ, કઃ પુનર્ વાદો ઽનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ, તસ્માત્ તર્હિ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન બ્રહ્મચારિણૈવ ગૃહાદ્ અભિનિષ્ક્રમ્યાનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિર્ અભિસંબોદ્ધવ્યા નાબ્રહ્મચારિણા.
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કિં પુનર્ ભગવન્ન્ અવશ્યં બોધિસત્ત્વસ્ય માતાપિતૃભ્યાં ભવિતવ્યં ભાર્યાપુત્રજ્ઞાતિસાલોહિતૈર્ ભવિતવ્યમ્?
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: કેષાંચિચ્ છારિપુત્ર બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં માતાપિતરૌ ભવતઃ ભાર્યાપુત્રજ્ઞાતિસાલોહિતા વા, કેષાઞ્ચિદ્ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રથમચિત્તોત્પાદમ્ ઉપાદાય બ્રહ્મચર્યસમાદાનન્ તે કુમારભૂતા એવ બોધિસત્ત્વચારિકાં ચરન્તો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે, કેચિદ્ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા ઉપાયકૌશલ્યેન ચ પઞ્ચ કામગુણાન્ પરિભુજ્યાભિનિષ્ક્રમ્યાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે, તદ્યથાપિ નામ શારિપુત્ર દક્ષો માયાકારો વા માયાકારાન્તેવાસી વા સુશિક્ષિતો ભવેન્ માયાયાં, સ પઞ્ચ કામગુણાન્ અભિનિર્માય તૈઃ પઞ્ચભિઃ કામગુણૈ રમેત્ ક્રીડેત્ પરિચરેત્, તત્ કિં મન્યસે? શારિપુત્ર અપિ નુ તેન માયાકારેણ વા માયાકારાન્તેવાસિના વા પઞ્ચ કામગુણા આસ્વાદિતાઃ પરિભુક્તા ભવેયુઃ.
શારિપુત્ર આહ: નો હીદં ભગવન્,
ભગવાન્ આહ: એવમ્ એવ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઉપાયકૌશલ્યેન ચ પઞ્ચ કામગુણાન્ પરિભુઙ્ક્તે સત્ત્વાનાં પરિપાકહેતોઃ, ન પુનર્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ કામગુણૈર્ લિપ્યતે, અનેન પર્યાયેણ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ કામાનામ્ અવર્ણં ભાષતે, આદીપ્તાઃ કામા જુગુપ્સિતાઃ કામા બધકાઃ કામાઃ પ્રત્યર્થિકાઃ કામાઃ, એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સત્ત્વપરિપાકહેતોઃ પઞ્ચ કામગુણાન્ ઉપાદદાતિ.
ઇતિ ધર્મકામસહગતો મહામેઘોપમઃ
ઇતિ ઉક્તશ્ ચિત્તોત્પાદઃ
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કથં ભગવન્ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરિતવ્યમ્?

એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: ઇહ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ બોધિસત્ત્વ એવ સમાનો બોધિસત્ત્વં ન સમનુપશ્યતિ, બોધિસત્ત્વનામાપિ ન સમનુપશ્યતિ, બોધિસત્ત્વચર્યામ્ અપિ ન સમનુપશ્યતિ, પ્રજ્ઞાપારમિતામ્ અપિ ન સમનુપશ્યતિ, રૂપમ્ અપિ ન સમનુપશ્યતિ, એવં વેદનાં સંજ્ઞાં સંસ્કારાન્ વિજ્ઞાનમ્ અપિ ન સમનુપશ્યતિ, તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો બોધિસત્ત્વસ્વભાવેન શૂન્યઃ પ્રજ્ઞાપારમિતા પ્રજ્ઞાપારમિતાસ્વભાવેન શૂન્યઃ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? પ્રકૃતિર્ અસ્યૈષા, તથા હિ શૂન્યતયા ન રૂપં શૂન્યં, ન વેદના ન સંજ્ઞા ન સંસ્કારા ન વિજ્ઞાનં શૂન્યતયા શૂન્યં, નાન્યત્ર રૂપાચ્ છૂન્યતા, નાન્યત્ર વેદનાયાઃ શૂન્યતા, નાન્યત્ર સંજ્ઞાયાઃ શૂન્યતા, નાન્યત્ર સંસ્કારેભ્યઃ શૂન્યતા, નાન્યત્ર વિજ્ઞાનાચ્ છૂન્યતા. તત્ કસ્ય હેતોઃ? રૂપમ્ એવ શૂન્યતા, વેદનૈવ શૂન્યતા, સંજ્ઞૈવ શૂન્યતા, સંસ્કારા એવ શૂન્યતા, વિજ્ઞાનમ્ એવ શૂન્યતા, શૂન્યતૈવ રૂપં, શૂન્યતૈવ વેદના, શૂન્યતૈવ સંજ્ઞા, શૂન્યતૈવ સંસ્કારાઃ, શૂન્યતૈવ વિજ્ઞાનમ્. તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ નામમાત્રમ્ ઇદં યદ્ ઇદં બોધિસત્ત્વ ઇતિ, નામમાત્રમ્ ઇદં યદ્ ઇદં પ્રજ્ઞાપારમિતેતિ, નામમાત્રમ્ ઇદં યદ્ ઇદં રૂપં વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનં, તથા હિ માયોપમં રૂપં વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનં, માયા ચ નામમાત્રં ન દેશસ્થા ન પ્રદેશસ્થા અસદસંભૂતં વિતથદર્શનસમં, માયાદર્શનસ્વભાવસ્ય હિ ( પ્સ્પ્1-1: 54 ) નોત્પાદો ન નિરોધો ન સંક્લેશો ન વ્યવદાનમ્, એવં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઉત્પાદમ્ અપિ ન સમનુપશ્યતિ, નિરોધમ્ અપિ ન સમનુપશ્યતિ, સંક્લેશમ્ અપિ ન સમનુપશ્યતિ, વ્યવદાનમ્ અપિ ન સમનુપશ્યતિ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ કૃત્રિમં નામ પ્રતિધર્મં, તે ચ કલ્પિતાઃ, આગન્તુકેન નામધેયેન વ્યવહ્રિયન્તે, તાનિ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ સર્વનામાનિ ન સમનુપશ્યતિ અસમનુપશ્યન્ નાભિનિવિશતે.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ નૈવમ્ ઉપપરીક્ષતે નામમાત્રમ્ ઇદં યદ્ ઇદં બોધિસત્ત્વ ઇતિ, નામમાત્રમ્ ઇદં યદ્ ઉત બોધિર્ ઇતિ, નામમાત્રમ્ ઇદં યદ્ ઉત બુદ્ધ ઇતિ, નામમાત્રમ્ ઇદં યદ્ ઉત પ્ર્જ્ઞાપારમિતેતિ, નામમાત્રમ્ ઇદં યદ્ ઉત પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચર્યેતિ, નામમાત્રમ્ ઇદં યદ્ ઉત રૂપમ્ ઇતિ, નામમાત્રમ્ ઇદં યદ્ ઉત વેદનેતિ, નામમાત્રમ્ ઇદં યદ્ ઉત સંજ્ઞેતિ, નામમાત્રમ્ ઇદં યદ્ ઉત સંસ્કારા ઇતિ, નામમાત્રમ્ ઇદં યદ્ ઉત વિજ્ઞાનમ્ ઇતિ, તદ્યથાપિ નામ શારિપુત્ર આત્મેતિ ચોચ્યતે, ન ચાત્મા ઉપલભ્યતે, ન સત્ત્વો ન જીવો ન પોષો ન પુરુષો ન પુદ્ગલો ન મનુજો ઽપ્ય્ ઉપલભ્યતે, અનુપલમ્ભશૂન્યતામ્ ઉપાદાય. તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ બોધિસત્ત્વસ્ તમ્ અપિ ન સમનુપશ્યતિ યેનાભિનિવિશેત, એવં ચરન્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ.
સ ચેચ્ છારિપુત્રાયઞ્ જમ્બુદ્વીપઃ પરિપૂર્ણો ભવેચ્ છારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ ભિક્ષુભિઃ, તદ્યથાપિ નામ નડવનં વા વેણુવનં વા ઇક્ષુવનં વા શરવનં વા શાલિવનં વા તિલવનં વા તેષાં યા પ્રજ્ઞા સા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો બોધિસત્ત્વસ્ય પ્રજ્ઞાયાઃ શતતમીમ્ અપિ કલાં નોપૈતિ, સહસ્રતમીમ્ અપિ શતસહસ્રતમીમ્ અપિ સંખ્યામ્ અપિ કલામ્ અપિ ગણનામ્ અપ્ય્ અપમામ્ અપ્ય્ ઉપનિષદમ્ અપ્ય્ ઉપનિશામ્ અપિ નોપૈતિ, એવં શારિપુત્ર પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો બોધિસત્ત્વસ્યૈકદિવસભાવિતા યા પ્રજ્ઞા સા સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં પ્રજ્ઞામ્ અભિભવતિ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ શારિપુત્ર યા બોધિસત્ત્વસ્ય પ્રજ્ઞા સા સર્વસત્ત્વાનાં નિર્વાણાય પ્રત્યુપસ્થિતા, તિષ્ઠતુ શારિપુત્રાયઞ્ જમ્બુદ્વીપઃ પરિપૂર્ણઃ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ ( પ્સ્પ્1-1: 55 ) ભિક્ષુભિઃ.
સ ચેચ્ છારિપુત્ર ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ પરિપૂર્ણો ભવેચ્ છારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ ભિક્ષુભિઃ, તદ્યથાપિ નામ નડવનં વા વેણુવનં વા ઇક્ષુવનં વા શરવનં વા શાલિવનં વા તિલવનં વા તેષાં યા પ્રજ્ઞા સા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો બોધિસત્ત્વસ્યૈકદિવસભાવિતાયાઃ પ્રજ્ઞાયાઃ શતતમીમ્ અપિ કલાં નોપૈતિ, સહસ્રતમીમ્ અપિ શતસહસ્રતમીમ્ અપિ સંખ્યામ્ અપિ કલામ્ અપિ ગણનામ્ અપ્ય્ ઉપમામ્ અપ્ય્ ઉપનિષદમ્ અપ્ય્ ઉપનિશામ્ અપિ નોપૈતિ. તિષ્ઠતુ શારિપુત્ર ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ પરિપૂર્ણઃ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ ભિક્ષુભિઃ.
સ ચેચ્ છારિપુત્ર પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવઃ પરિપૂર્ણા ભવેયુઃ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ ભિક્ષુભિઃ, તદ્યથાપિ નામ નડવનં વા વેણુવનં વા ઇક્ષુવનં વા શરવનં વા શાલિવનં વા તિલવનં વા તેષાં યા પ્રજ્ઞા સા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો બોધિસત્ત્વસ્યૈકદિવસભાવિતાયાઃ પ્રજ્ઞાયાઃ શતતમીમ્ અપિ કલાં નોપૈતિ સહસ્રતમીમ્ અપિ શતસહસ્રતમીમ્ અપિ સંખ્યામ્ અપિ કલામ્ અપિ ગણનામ્ અપ્ય્ ઉપમામ્ અપ્ય્ ઉપનિષદમ્ અપ્ય્ ઉપનિશામ્ અપિ નોપૈતિ.
સ ચેચ્ છારિપુત્ર દક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવઃ પરિપૂર્ણા ભવેયુઃ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ ભિક્ષુભિઃ, તદ્યથાપિ નામ નડવનં વા વેણુવનં વા ઇક્ષુવનં વા શરવનં વા શાલિવનં વા તિલવનં વા તેષાં યા પ્રજ્ઞા સા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો બોધિસત્ત્વસ્યૈકદિવસભાવિતાયાઃ પ્રજ્ઞાયાઃ શતતમીમ્ અપિ કલાં નોપૈતિ, સહસ્રતમીમ્ અપિ શતસહસ્રતમીમ્ અપિ સંખ્યામ્ અપિ કલામ્ અપિ ગણનામ્ અપ્ય્ ઉપમામ્ અપ્ય્ ઉપનિષદમ્ અપ્ય્ ઉપનિશામ્ અપિ નોપૈતિ.
સ ચેચ્ છારિપુત્ર પશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવઃ પરિપૂર્ણા ભવેયુઃ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ ભિક્ષુભિઃ, તદ્યથાપિ નામ નડવનં વા વેણુવનં વા ઇક્ષુવનં વા શરવનં વા શાલિવનં વા તિલવનં વા તેષાં યા પ્રજ્ઞા સા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ( પ્સ્પ્1-1: 56 ) ચરતો બોધિસત્ત્વસ્યૈકદિવસભાવિતાયાઃ પ્રજ્ઞાયાઃ શતતમીમ્ અપિ કલાં નોપૈતિ, સહસ્રતમીમ્ અપિ શતસહસ્રતમીમ્ અપિ સંખ્યામ્ અપિ કલામ્ અપિ ગણનામ્ અપ્ય્ ઉપમામ્ અપ્ય્ ઉપનિષદમ્ અપ્ય્ ઉપનિશામ્ અપિ નોપૈતિ.
સ ચેચ્ છારિપુત્ર ઉત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવઃ પરિપૂર્ણા ભવેયુઃ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ ભિક્ષુભિઃ, તદ્યથાપિ નામ નડવનં વા વેણુવનંવા ઇક્ષુવનં વા શરવનં વા શાલિવનં વા તિલવનં વા તેષાં યા પ્રજ્ઞા સા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો બોધિસત્ત્વસ્યૈકદિવસભાવિતાયાઃ પ્રજ્ઞાયાઃ શતતમીમ્ અપિ કલાં નોપૈતિ, સહસ્રતમીમ્ અપિ શતસહસ્રતમીમ્ અપિ સંખ્યામ્ અપિ કલામ્ અપિ ગણનામ્ અપ્ય્ ઉપમામ્ અપ્ય્ ઉપનિષદમ્ અપ્ય્ ઉપનિશામ્ અપિ નોપૈતિ.

સ ચેચ્ છારિપુત્ર ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવઃ પરિપૂર્ણા ભવેયુઃ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ ભિક્ષુભિઃ, તદ્યથાપિ નામ નડવનં વા વેણુવનં વા ઇક્ષુવનં વા શરવનં વા શાલિવનં વા તિલવનં વા તેષાં યા પ્રજ્ઞા સા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો બોધિસત્ત્વસ્યૈકદિવસભાવિતાયાઃ પ્રજ્ઞાયાઃ શતતમીમ્ અપિ કલાં નોપૈતિ, સહસ્રતમીમ્ અપિ શતસહસ્રતમીમ્ અપિ સંખ્યામ્ અપિ કલામ્ અપિ ગણનામ્ અપ્ય્ ઉપમામ્ અપ્ય્ ઉપનિષદમ્ અપ્ય્ ઉપનિશામ્ અપિ નોપૈતિ.
સ ચેચ્ છારિપુત્ર પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવઃ પરિપૂર્ણા ભવેયુઃ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ ભિક્ષુભિઃ, તદ્યથાપિ નામ નડવનં વા વેણુવનં વા ઇક્ષુવનં વા શરવનં વા શાલિવનં વા તિલવનં વા તેષાં યા પ્રજ્ઞા સા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો બોધિસત્ત્વસ્યૈકદિવસભાવિતાયાઃ પ્રજ્ઞાયાઃ શતતમીમ્ અપિ કલાં નોપૈતિ, સહસ્રતમીમ્ અપિ શતસહસ્રતમીમ્ અપિ સંખ્યામ્ અપિ કલામ્ અપિ ગણનામ્ અપ્ય્ ઉપમામ્ અપ્ય્ ઉપનિષદમ્ અપ્ય્ ( પ્સ્પ્1-1: 57 ) ઉપનિશામ્ અપિ નોપૈતિ.
સ ચેચ્ છારિપુત્ર દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદિબાલુકોપમા લોકધાતવઃ પરિપૂર્ણા ભવેયુઃ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ ભિક્ષુભિઃ, તદ્યથાપિ નામ નડવનં વા વેણુવનં વા ઇક્ષુવનં વા શરવનં વા શાલિવનં વા તિલવનં વા તેષાં યા પ્રજ્ઞા સા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો બોધિસત્ત્વસ્યૈકદિવસભાવિતાયાઃ પ્રજ્ઞાયાઃ શતતમીમ્ અપિ કલાં નોપૈતિ સહસ્રતમીમ્ અપિ શતસહસ્રતમીમ્ અપિ સંખ્યામ્ અપિ કલામ્ અપિ ગણનામ્ અપ્ય્ ઉપમામ્ અપ્ય્, ઉપનિષદમ્ અપ્ય્ ઉપનિશામ્ અપિ નોપૈતિ.
સ ચેચ્ છારિપુત્ર પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવઃ પરિપૂર્ણા ભવેયુઃ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ ભિક્ષુભિઃ, તદ્યથાપિ નામ નડવનં વા વેણુવનં વા ઇક્ષુવનં વા શરવનં વા શાલિવનં વા તિલવનં વા, તેષાં યા પ્રજ્ઞા સા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો બોધિસત્ત્વસ્યૈકદિવસભાવિતાયાઃ પ્રજ્ઞાયાઃ શતતમીમ્ અપિ કલાં નોપૈતિ, સહસ્રતમીમ્ અપિ શતસહસ્રતમીમ્ અપિ સંખ્યામ્ અપિ કલામ્ અપિ ગણનામ્ અપ્ય્ ઉપમામ્ અપ્ય્ ઉપનિષદમ્ અપ્ય્ ઉપનિશામ્ અપિ નોપૈતિ.
સ ચેચ્ છારિપુત્રાધસ્તાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવઃ પરિપૂર્ણા ભવેયુઃ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ ભિક્ષુભિઃ, તદ્યથાપિ નામ નડવનં વા વેણુવનં વા ઇક્ષુવનં વા શરવનં વા શાલિવનં વા તિલવનં વા તેષાં યા પ્રજ્ઞા સા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો બોધિસત્ત્વસ્યૈકદિવસભાવિતાયાઃ પ્રજ્ઞાયાઃ શતતમીમ્ અપિ કલાં નોપૈતિ, સહસ્રતમીમ્ અપિ શતસહસ્રતમીમ્ અપિ સંખ્યામ્ અપિ કલામ્ અપિ ગણનામ્ અપ્ય્ ઉપમામ્ અપ્ય્ ઉપનિષદમ્ અપ્ય્ ઉપનિશામ્ અપિ નોપૈતિ.
સ ચેચ્ છારિપુત્ર ઊર્ધ્વં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવઃ પરિપૂર્ણા ભવેયુઃ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ ભિક્ષુભિઃ, તદ્યથાપિ નામ નડવનં વા વેણુવનં વા ઇક્ષુવનં વા શરવનં ( પ્સ્પ્1-1: 58 ) વા શાલિવનં વા તિલવનં વા તેષાં યા પ્રજ્ઞા સા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો બોધિસત્ત્વસ્યૈકદિવસભાવિતાયાઃ પ્રજ્ઞાયાઃ શતતમીમ્ અપિ કલાં નોપૈતિ, સહસ્રતમીમ્ અપિ શતસહસ્રતમીમ્ અપિ સંખ્યામ્ અપિ કલામ્ અપિ ગણનામ્ અપ્ય્ ઉપમામ્ અપ્ય્ ઉપનિષદમ્ અપ્ય્ ઉપનિશામ્ અપિ નોપૈતિ.
અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: યેયં ભગવન્ સ્રોતઆપન્નસ્ય પ્રજ્ઞા સકૃદાગામિનો ઽનાગામિનો ઽર્હતઃ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય પ્રજ્ઞા બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પ્રજ્ઞા તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પ્રજ્ઞા સર્વા એતાઃ પ્રજ્ઞા અભિન્ના વિવિક્તા અનુત્પન્ના અસ્વભાવાઃ શૂન્યાઃ, ન ચ ભગવન્ન્ અભિન્નસ્ય વિવિક્તસ્ય અનુત્પન્નસ્યાસ્વભાવસ્ય શૂન્યસ્ય નાનાકરણમ્ ઉપલભ્યતે વિશેષો વા, તત્ કથં પુનર્ ભગવન્ યા બોધિસત્ત્વસ્યૈકદિવસભાવિતા પ્રજ્ઞા સા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતઃ પ્રજ્ઞા સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં પ્રજ્ઞામ્ અભિભવતિ?

એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: તત્ કિં મન્યસે? શારિપુત્ર યેન કાર્યેણ બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરત એકદિવસભાવિતા પ્રજ્ઞા પ્રત્યુપસ્થિતા સર્વાકારવરોપેતા સર્વજ્ઞતાયાં ચરતઃ સર્વસત્ત્વાનામ્ અર્થં કુર્વતઃ સર્વાકારં સર્વધર્માન્ બુદ્ધા સર્વસત્ત્વાઃ પરિનિર્વાપયિતવ્યા ઇતિ, અપિ નુ શારિપુત્ર તેન કૃત્યેન સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં પ્રજ્ઞા પ્રત્યુપસ્થિતા.
શારિપુત્ર આહ: નો હીદં ભગવન્.
ભગવાન્ આહ: તત્ કિં મન્યસે? શારિપુત્ર અપિ નુ સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનામ્ એવં ભવતિ, અસ્માભિર્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્ય સર્વસત્ત્વા નિરુપધિશેષનિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વાપયિતવ્યા ઇતિ.
શારિપુત્ર આહ: નો હીદં ભગવન્.
ભગવાન્ આહ: તદ્ અનેનાપિ તે શારિપુત્ર પર્યાયેણૈવં વેદિતવ્યં, યેયં સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં પ્રજ્ઞા સા બોધિસત્ત્વસ્ય પ્રજ્ઞા યા એકદિવસભાવિતાયાઃ શતતમીમ્ અપિ કાલં નોપૈતિ સહસ્રતમીમ્ અપિ શતસહસ્રતમીમ્ અપિ સંખ્યામ્ અપિ કલામ્ અપિ ગણનામ્ અપ્ય્ ઉપમામ્ અપ્ય્ ( પ્સ્પ્1-1: 59 ) ઉપનિષદમ્ અપ્ય્ ઉપનિશામ્ અપિ નોપૈતિ, તત્ કિં મન્યસે? શારિપુત્રાપિ નુ સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનામ્ એવં ભવતિ, વયં ષટ્સુ પારમિતાસુ ચરિત્વા સત્ત્વાન્ પરિપાચ્ય બુદ્ધક્ષેત્રં પરિશોધ્ય દશતથાગતબલાનિ પરિપૂર્ય ચત્વારિ વૈશારદ્યાનિ ચતસ્રઃ પ્રતિસંવિદો ઽષ્ટાદશાવેણિકાન્ બુદ્ધધર્માન્ પરિપૂર્યાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્ય અપ્રમેયાન્ અસંખ્યેયાન્ અપરિમાણાન્ સત્ત્વાન્ પરિનિર્વાપયિષ્યામ ઇતિ.
શારિપુત્ર આહ: નો હીદં ભગવન્.
ભગવાન્ આહ: બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પુનઃ શારિપુત્રૈવં ભવતિ, અહં ષટ્સુ પારમિતાસુ ચરિત્વા સત્ત્વાન્ પરિપાચ્ય બુદ્ધક્ષેત્રં પરિશોધ્ય દશતથાગતબલાનિ પરિપૂર્ય ચત્વારિ વૈશારદ્યાનિ ચતસ્રઃ પ્રતિસંવિદો ઽષ્ટાદશાવેણિકાન્ બુદ્ધધર્માન્ પરિપૂર્યાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્ય અપ્રમેયાન્ અસંખ્યેયાન્ અપરિમાણાન્ સત્ત્વાન્ પરિનિર્વાપયિષ્યામીતિ, તદ્યથાપિ નામ શારિપુત્ર ન ભવતિ ખદ્યોતકસ્ય પ્રાણકજાતસ્ય મમાભયા જમ્બુદ્વીપો ઽવભાસ્યતેતિ, મમાભયા જમ્બુદ્વીપઃ સ્ફુટો ભવેદ્ ઇતિ, એવમ્ એવ શારિપુત્ર સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં નૈવં ભવતિ, એકસ્યાપ્ય્ અહં ષટ્સુ પારમિતાસુ ચરિત્વા સત્ત્વાન્ પરિપાચ્ય બુદ્ધક્ષેત્રં પરિશોધ્ય દશતથાગતબલાનિ પરિપૂર્ય ચત્વારિ વૈશારદ્યાનિ ચતસ્રઃ પ્રતિસંવિદો ઽષ્ટાદશાવેણિકાન્ બુદ્ધધર્માન્ પરિપૂર્ય અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્ય અપ્રમેયાન્ અસંખ્યેયાન્ અપરિમાણાન્ સત્ત્વાન્ પરિનિર્વાપયિષ્યામીતિ, તદ્યથાપિ નામ શારિપુત્ર સૂર્યમણ્ડલમ્ ઉદયન્ સર્વં જમ્બુદ્વીપમ્ અવભાસેન સ્ફુટીકરોતિ, એવમ્ એવ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ ષટ્સુ પારમિતાસુ ચરિત્વા સત્ત્વાન્ પરિપાચ્ય બુદ્ધક્ષેત્રં પરિશોધ્ય દશતથાગતબલાનિ પરિપૂર્ય ચત્વારિ વૈશારદ્યાનિ ચતસ્રઃ પ્રતિસંવિદો ઽષ્ટાદશાવેણિકાન્ બુદ્ધધર્માન્ પરિપૂર્ય અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્ય અપ્રમેયાન્ અસંખ્યેયાન્ અપરિમાણાન્ સત્ત્વાન્ પરિનિર્વાપયતિ.
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કથં ભગવન્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધભૂમિં ચાતિક્રમ્ય અવિનિવર્તનીયભૂમિમ્ અનુપ્રાપ્નોતિ બોધિમાર્ગં ચ પરિશોધયતિ.
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: ઇહ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રથમચિત્તોત્પાદમ્ ઉપાદાય ષટ્સુ પારમિતાસુ ચરન્ શૂન્યતાનિમિત્તાપ્રણિહિતેષુ સર્વેષુ સ્થિત્વા શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધભૂમિં ચાતિક્રામતિ, અવિનિવર્તનીયભૂમિમ્ અનુપ્રાપ્નોતિ બોધિમાર્ગં ચ પરિશોધયતિ.
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કતમસ્યાં ભગવન્ ભૂમૌ સ્થિત્વા બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સતતસમિતં સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં દક્ષિણીયો ભવતિ.
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: પ્રથમચિત્તોત્પાદમ્ ઉપાદાય શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ ષટ્સુ પારમિતાસુ ચરન્ યાવદા બોધિમણ્ડાદ્ અત્રાન્તરે સતતસમિતં સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં દક્ષિણીયો ભવતિ, તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમ્ આગમ્ય સર્વેષાં કુશલાનાં ધર્માણાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ, યદ્ ઉત દશાનાં કુશલાનાં કર્મપથાનાં પઞ્ચાનાં શિક્ષાપદાનામ્ અષ્ટાઙ્ગસમન્વાગતસ્ય પોષધસ્ય ચતુર્ણાં ધ્યાનાનાં ચતુર્ણામ્ અપ્રમાણાનાં ચતસૃણામ્ આરૂપ્યસમાપત્તીનાં પઞ્ચાનામ્ અભિજ્ઞાનાં ચતુર્ણામ્ આર્યસત્યાનાં ચતુર્ણાં સ્મૃત્યુપસ્થાનાનાં ચતુર્ણાં સમ્યક્પ્રહાણાનાં ચતુર્ણામ્ ઋદ્ધિપાદાનાં પઞ્ચાનામ્ ઇન્દ્રિયાણાં પઞ્ચાનાં બલાનાં સપ્તાનાં બોધ્યઙ્ગાનામ્ આર્યાષ્ટાઙ્ગસ્ય માર્ગસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ, ચતુર્ણાં વૈશારદ્યાનાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ, ચતસૃણાં પ્રતિસંવિદાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ, ષણ્ણાં પારમિતાનાં દશાનાં તથાગતબલાનામ્ અષ્ટાદશાનામ્ આવેણિકાનાં બુદ્ધધર્માણાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ, એતેષાં ચ કુશલાનાં ધર્માણાં લોકે પ્રાદુર્ભાવાત્ ક્ષત્રિયમહાશાલકુલાનિ પ્રજ્ઞાયન્તે, બ્રાહ્મણમહાશાલકુલાનિ પ્રજ્ઞાયન્તે, ગૃહપતિમહાશાલકુલાનિ પ્રજ્ઞાયન્તે, ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, ત્રયસ્ત્રિંશા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, યામા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, તુષિતા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, નિર્માણરતયો દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, પરનિર્મિતવશવર્તિનો દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, બ્રહ્મકાયિકા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, બ્રહ્મપુરોહિતા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, મહાબ્રહ્મણો દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, પરીત્તાભા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, ( પ્સ્પ્1-1: 61 ) અપ્રમાણાભા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, આભાસ્વરા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, પરીત્તશુભા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, અપ્રમાણશુભા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, શુભકૃત્સ્ના દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, અનભ્રકા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, પુણ્યપ્રસવા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, વૃહત્ફલા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, અસંજ્ઞિસત્ત્વા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, શુદ્ધાવાસા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, અસ્પૃહા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, અતપા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, સુદૃશા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, સુદર્શના દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, અકનિષ્ઠા દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, આકાશાનન્ત્યાયતના દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, વિજ્ઞાનાનન્ત્યાયતના દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, આકિઞ્ચન્યાયતના દેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનાદેવાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે, સ્રોતઆપન્ના લોકે ઉત્પદ્યન્તે, સકૃદાગામિનો લોકે ઉત્પદ્યન્તે, અનાગામિનો લોકે ઉત્પદ્યન્તે, અર્હન્તો લોકે ઉત્પદ્યન્તે, પ્રત્યેકબુદ્ધા લોકે ઉત્પદ્યન્તે, બોધિસત્ત્વા લોકે ઉત્પદ્યન્તે, તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા લોકે ઉત્પદ્યન્તે.
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કિં પુનર્ ભગવન્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો દક્ષિણાં શોધયતિ ઉત નેતિ.

ભગવાન્ આહ: ન હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો દક્ષિણાં શોધયતિ, તત્ કસ્ય હેતોઃ? આત્યન્તશુદ્ધૈવ દક્ષિણા બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય, તત્ કસ્ય હેતોઃ? દાયકઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ. કસ્ય દાયકઃ? કુશલાનાં ધર્માણાં દાયકઃ. કતમેષાં કુશલાનાં ધર્માણાં દાયકઃ? યદ્ ઉત દશાનાં કુશલાનાં કર્મપથાનાં પઞ્ચાનાં શિક્ષાપદાણામ્ અષ્ટાઙ્ગસમન્વાગતસ્ય પોષધસ્ય ચતુર્ણાં ધ્યાનાનાં ચતુર્ણામ્ અપ્રમાણાનાં ચતસ્મામ્ આરૂપ્યસમાપત્તીનાં પઞ્ચાનામ્ અભિજ્ઞાનાં ચતુર્ણામ્ આર્યસત્યાનાં ચતુર્ણાં સ્મૃત્યુપસ્થાનાનાં ચતુર્ણાં સમ્યક્પ્રહાણાનાં ચતુર્ણામ્ ઋદ્ધિપાદાનાં પઞ્ચાનામ્ ઇન્દ્રિયાણાં પઞ્ચાનાં બલાનાં સપ્તાનાં બોધ્યઙ્ગાનામ્ આર્યાષ્ટાઙ્ગસ્ય માર્ગસ્ય ચતુર્ણાં વૈશારદ્યાનાં ચતસૃણાં પ્રતિસંવિદાં ષણ્ણાં પારમિતાનાં દશાનાં તથાગતબલાનામ્ અષ્ટાદશાનામ્ આવેણિકાનાં બુદ્ધધર્માણાં દાયકઃ.
ઇતિ પ્રતિપત્ત્યવવાદઃ
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કથં ( પ્સ્પ્1-1: 62 ) યુજ્યમાનો ભગવન્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: ઇહ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો રૂપશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ. વેદનાશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, સંજ્ઞાશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, સંસ્કારશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, વિજ્ઞાનશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વશ્ ચક્ષુઃશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, શ્રોત્રશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, ઘ્રાણશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, જિહ્વાશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, કાયશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, મનઃશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, રૂપશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, શબ્દશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, ગન્ધશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, રસશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, સ્પ્રષ્ટવ્યશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, ધર્મશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તબ્વ્યઃ, જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, કાયવિજ્ઞાનધાતુશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, મનોવિજ્ઞાનધાતુશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, દુઃખશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, સમુદયશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, નિરોધશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, માર્ગશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, અવિદ્યાશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, સંસ્કારશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, વિજ્ઞાનશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, નામરૂપશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, ષડાયતનશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, સ્પર્શશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, વેદનાશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, તૃષ્ણાશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, ઉપાદાનશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, ભવશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, જાતિશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસશૂન્યતાયાં ( પ્સ્પ્1-1: 63 ) યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ન્ અધ્યાત્મશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, બહિર્ધાશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, અધ્યાત્મબહિર્ધાશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, યાવત્ પરભાવશૂન્યતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ,
એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ન્ આસુ સર્વાસુ શૂન્યતાસુ યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ, સ આભિઃ શૂન્યતાભિઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન તાવદ્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યો ઽયુક્ત ઇતિ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ ન સ રૂપં ન વેદનાં ન સંજ્ઞાં ન સંસ્કારાન્ ન વિજ્ઞાનં યુક્તમ્ ઇતિ વા અયુક્તમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ઇતિ દુઃખસત્યાવવાદઃ
સ ન રૂપમ્ ઉત્પાદધર્મિ વા નિરોધધર્મિ વા સમનુપશ્યતિ, ન વેદનામ્ ઉત્પાદધર્મિણીં વા નિરોધધર્મિણીં વા સમનુપશ્યતિ ન સંજ્ઞામ્ ઉત્પાદધર્મિણીં વા નિરોધધર્મિણીં વા સમનુપશ્યતિ, ન સંસ્કારાન્ ઉત્પાદધર્મિણો વા નિરોધધર્મિણો વા સમનુપશ્યતિ, ન વિજ્ઞાનામ્ ઉત્પાદધર્મિ વા નિરોધધર્મિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં સંક્લેશધર્મિ વા વ્યવદાનધર્મિ વા સમનુપશ્યતિ, ન વેદનાં સંક્લેશધર્મિણીં વા વ્યવદાનધર્મિણીં વા સમનુપશ્યતિ, ન સંજ્ઞાં સંક્લેશધર્મિણીં વા વ્યવદાનધર્મિણીં વા સમનુપશ્યતિ, ન સંસ્કારાન્ સંક્લેશધર્મિણો વા વ્યવદાનધર્મિણો વા સમનુપશ્યતિ, ન વિજ્ઞાનં સંક્લેશધર્મિ વા વ્યવદાનધર્મિ વા સમનુપશ્યતિ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ન રૂપં વેદનાયાં સમવસરતીતિ સમનુપશ્યતિ, ન વેદના સંજ્ઞાયાં સમવસરતીતિ સમનુપશ્યતિ, ન સંજ્ઞા સંસ્કારેષુ સમવસરતીતિ સમનુપશ્યતિ, ન સંસ્કારા વિજ્ઞાને સમવસરન્તીતિ સમનુપશ્યતિ, ન વિજ્ઞાનં ધર્મે સમવસરતીતિ સમનુપશ્યતિ, ન ધર્મઃ ક્વચિદ્ ધર્મે સમવસરતીતિ સમનુપશ્યતિ, તત્ કસ્ય હેતોઃ? ન હિ કશ્ચિદ્ ધર્મઃ ક્વચિદ્ ધર્મે સમવસરતિ પ્રકૃતિશૂન્યતામ્ ઉપાદાય, તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ શારિપુત્ર યા રૂપસ્ય શૂન્યતા ન તદ્ રૂપમ્, યા વેદનાયાઃ શૂન્યતા ન સા વેદના, યા ( પ્સ્પ્1-1: 64 ) સંજ્ઞાયાઃ શૂન્યતા ન સા સંજ્ઞા, યા સંસ્કારાણાં શૂન્યતા ન તે સંસ્કારાઃ, યા વિજ્ઞાનસ્ય શૂન્યતા ન તદ્ વિજ્ઞાનમ્. તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ યા રૂપશૂન્યતા ન સા રૂપયતિ, યા વેદનાશૂન્યતા ન સા વેદયતિ, યા સંજ્ઞાશૂન્યતા ન સા સંજાનીતે, યા સંસ્કારશૂન્યતા ન સાભિસંસ્કારોતિ, યા વિજ્ઞાનશૂન્યતા ન સા વિજાનાતિ, તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ શારિપુત્ર નાન્યદ્ રૂપમ્ અન્યા શૂન્યતા, નાન્યા શૂન્યતા અન્યદ્ રૂપં, રૂપમ્ એવ શૂન્યતા શૂન્યતૈવ રૂપમ્, નાન્યા વેદના અન્યા શૂન્યતા, નાન્યા શૂન્યતા અન્યા વેદના, વેદનૈવ શૂન્યતા શૂન્યતૈવ વેદના, નાન્યા સંજ્ઞા અન્યાશૂન્યતા, નાન્યા શૂન્યતા અન્યા સંજ્ઞા, સંજ્ઞૈવ શૂન્યતા શૂન્યતૈવસંજ્ઞા, નાન્યે સંસ્કારા અન્યા શૂન્યતા, નાન્યા શૂન્યતા અન્યે સંસ્કારાઃ, સંસ્કારા એવ શૂન્યતા શૂન્યતૈવ સંસ્કારાઃ, નાન્યદ્ વિજ્ઞાનમ્ અન્યા શૂયતા, નાન્યા શૂન્યતા અન્યદ્ વિજ્ઞાનં, વિજ્ઞાનમ્ એવ શૂન્યતા શૂન્યતૈવ વિજ્ઞાનમ્.
ઇતિ સમુદયસત્યાવવાદઃ

શૂન્યતા શારિપુત્ર નોત્પદ્યતે ન નિરુધ્યતે, ન સંક્લિશ્યતે ન વ્યવદાયતે, ન હીયતે ન વર્ધતે, નાતીતા નાનાગતા ન પ્રત્યુત્પન્ના, યા ચ ઈદૃશી ન તત્ર રૂપં ન વેદના ન સંજ્ઞા ન સંસ્કારા ન વિજ્ઞાનં ન પૃથિવીધાતુર્ નાબ્ધાતુર્ ન તેજોધાતુર્ ન વાયુધાતુર્ નાકાશધાતુર્ ન વિજ્ઞાનધાતુર્ ન ચક્ષુરાયાયતનં ન રૂપાયતનં ન શ્રોત્રાયતનંન શબ્દાયતનં ન ઘ્રાણાયતનં ન ગન્ધાયતનં ન જિહ્વાયતનં રસાયતનં ન કાયાયતનં સ્પ્રષ્ટવ્યાયતનં ન મનઆયતનં ધર્માયતનમ્, ન ચક્ષુર્ધાતુર્ ન રૂપધાતુર્ ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુઃ, ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુઃ, ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુઃ, ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુઃ, ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુઃ ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુઃ, નાવિદ્યોત્પાદો નાવિદ્યાનિરોધઃ, ન સંસ્કારોત્પાદો ન સંસ્કારનિરોધઃ, ન વિજ્ઞાનોત્પાદો ન વિજ્ઞાનનિરોધઃ, ન નામરૂપોત્પાદો ન નામરૂપનિરોધઃ, ન ષડાયતનોત્પાદો ન ષડાયતનનિરોધઃ, ન સ્પર્શોત્પાદો ન સ્પર્શનિરોધઃ, ન વેદનોત્પાદો ન વેદનાનિરોધઃ, ન તૃષ્ણોત્પાદો ન તૃષ્ણાનિરોધઃ, ન ઉપાદાનોત્પાદો નોપાદાનનિરોધઃ, ન ભવોત્પાદો ન ( પ્સ્પ્1-1: 65 ) ભવનિરોધઃ, ન જાત્યુત્પાદો ન જાતિનિરોધઃ ન જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસોત્પાદો ન જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસનિરોધઃ, ન દુઃખં ન સમુદયો ન નિરોધો ન માર્ગો ન પ્રાપ્તિર્ નાભિસમયો ન સ્રોતઆપન્નો ન સ્રોતઆપત્તિફલં, ન સકૃદાગામી ન સકૃદાગામિફલં, નાનાગામીનાનાગામિફલં, નાર્હત્ત્વં નાર્હત્ત્વફલં, ન પ્રત્યેકબુદ્ધો ન પ્રત્યેકબોધિઃ, ન બુદ્ધો ન બોધિઃ, એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
ઇતિ નિરોધસત્યાવવાદઃ
સ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન દાનપારમિતાયાં યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા આત્માનં સમનુપશ્યતિ, ન શીલપારમિતાયાં યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ક્ષાન્તિપારમિતાયાં યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન વીર્યપારમિતાયાં યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ધ્યાનપારમિતાયાં યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપે યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન વેદનાયાં યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન સંજ્ઞાયાં યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન સંસ્કારેષુ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન વિજ્ઞાને યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુષિ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન શ્રોત્રે યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ઘ્રાણે યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન જિહ્વાયાં યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન કાયે યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન મનસિ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપે યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન શબ્દે યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ગન્ધે યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રસે યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન સ્પ્રષ્ટવ્યે યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ધર્મે યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન સ્મૃત્યુપસ્થાનેષુ ( પ્સ્પ્1-1: 66 ) યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન સમ્યક્પ્રહાણેષુ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ઋદ્ધિપાદેષુ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, નેન્દ્રિયેષુ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન બલેષુ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન બોધ્યઙ્ગેષુ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન માર્ગેષુ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચતુર્ષુ સત્યેષુ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચતુર્ષુ વૈશારદ્યેષુ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચતસૃષુ પ્રતિસંવિત્સુ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, નાભિજ્ઞાસુ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન દશસુ તથાગતબલેષુ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, નાષ્ટાદશસ્વ્ આવેણિકેષુ બુદ્ધધર્મેષુ યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, યાવન્ ન સર્વાકારજ્ઞતાયાં યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન સર્વજ્ઞજ્ઞાને યુક્ત ઇતિ વા અયુક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, તદ્ અનેનાપિ તે શારિપુત્ર પર્યાયેણૈવં વેદિતવ્યં બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ એવં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન શૂન્યતાયાં શૂન્યતયા યોજયતિ, ન શૂન્યતાયોગઃ, નાનિમિત્તમ્ આનિમિત્તેન યોજયતિ નાનિમિત્તયોગં, નાપ્રણિહિતમ્ અપ્રણિહિતેન યોજયતિ નાપ્રણિહિતયોગમ્. તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ શૂન્યતા ન યોગો નાયોગઃ, એવમ્ આનિમિત્તમ્ અપ્રણિહિતં ન યોગો નાયોગઃ. એવં યુજ્યમાનઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યુક્તો યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ધર્માણાં સ્વલક્ષણશૂન્યતામ્ અવતરતિ, એવમ્ એવ તરન્ ન રૂપં યોજયતિ ન વિયોજયતિ ન વેદનાં યોજયતિ ન વિયોજયતિ, ન સંજ્ઞાં યોજયતિ ન વિયોજયતિ, ન સંસ્કારાન્ યોજયતિ ન વિયોજયતિ, ન વિજ્ઞાનં યોજયતિ ન વિયોજયતિ, ન રૂપં પૂર્વાન્તેન યોજયતિ ન વિયોજયતિ, પૂર્વાન્તમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ અપરાન્તેન યોજયતિ ન વિયોજયતિ, અપરાન્તમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં પ્રત્યુત્પન્નેન યોજયતિ ન વાયોજયતિ, પ્રત્યુત્પન્નમ્ એવ ન સમનુઉપશ્યતિ, ન વેદનાં પૂર્વાન્તેન યોજયતિ ન વિયોજયતિ, પૂર્વાન્તમ્ એવ ન સમનુપાશ્યતિ, ન ( પ્સ્પ્1-1: 67 ) વેદનામ્ અપરાન્તેન યોજયતિ ન વિયોજયતિ, અપરાન્તમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન વેદનાં પ્રત્યુત્પન્નેન યોજયતિ ન વિયોજયતિ, પ્રત્યુત્પન્નમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન સંજ્ઞાં પૂર્વાન્તેન યોજયતિ ન વિયોજયતિ, પૂર્વાન્તમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન સંજ્ઞામ્ અપરાન્તેન યોજયતિ ન વિયોજયતિ, અપરાન્તમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન સંજ્ઞાં પ્રત્યુત્પન્નેન યોજયતિ ન વિયોજયતિ, પ્રત્યુત્પન્નમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન સંસ્કારાન્ પૂર્વાન્તેન યોજયતિ ન વિયોજયતિ, પૂર્વાન્તમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન સંસ્કારાન્ અપરાન્તેન યોજયતિ ન વિયોજયતિ, અપરાન્તમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન સંસ્કારાન્ પ્રત્યુત્પન્નેન યોજયતિ ન વિયોજયતિ, પ્રત્યુત્પન્નમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન વિજ્ઞાનં પૂર્વાન્તેન યોજયતિ ન વિયોજયતિ, પૂર્વાન્તમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન વિજ્ઞાનમ્ અપરાન્તેન યોજયતિ ન વિયોજયતિ, અપરાન્તમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન વિજ્ઞાનં પ્રત્યુત્પન્નેન યોજયતિ ન વિયોજયતિ, પ્રત્યુત્પન્નમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ.

પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન પૂર્વાન્તમ્ અપરાન્તેન યોજયતિ નાપરાન્તં પૂર્વાન્તેન યોજયતિ, ન પ્રત્યુત્પન્નં પૂર્વાન્તેન વા અપરાન્તેન વા યોજયતિ, નાપરાન્તં પૂર્વાન્તેન વા પ્રત્યુત્પન્નેન વા યોજયતિ, ન પૂર્વાન્તમ્ અપરાન્તેન વા પ્રત્યુત્પન્નેન વા યોજયતિ, અધ્વશૂન્યતામ્ ઉપાદાય. એવં યુજ્યમાનઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ એવં યુજ્યતે, યથા યુજ્યમાનો ન સર્વાકારજ્ઞતામ્ અતીતેન યોજયતિ, અતીતમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, કથમ્ અતીતેન સર્વાકારજ્ઞતાં યોજયતિ. ન સર્વાકારજ્ઞતામ્ અનાગતેન યોજયતિ, અનાગતમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, કથમ્ અનાગતેન સર્વાકારજ્ઞતાં યોજયતિ. ન સર્વાકારજ્ઞતાં પ્રત્યુત્પન્નેન યોજયતિ, પ્રત્યુત્પન્નમ્ એવ સમનુપશ્યતિ, કથં પ્રત્યુત્પન્નેન સર્વાકારજ્ઞતાં યોજયતિ, એવં યુજ્યમાનઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
ઇતિ માર્ગસત્યાવવાદઃ
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન રૂપં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ રૂપમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન વેદનાં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ વેદનામ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન સંજ્ઞાં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ સંજ્ઞામ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન સંસ્કારાન્ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ સંસ્કારાન્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન વિજ્ઞાનં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ વિજ્ઞાનમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુઃ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ ચક્ષુર્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન શ્રોત્રં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ શ્રોત્રમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન ઘ્રાણં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ ઘ્રાણમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન જિહ્વાં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ જિહ્વામ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન કાયઞ્ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ કાયમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન મનઃ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ મન એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ રૂપમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન શબ્દાન્ સર્વાકારજ્ઞતયાયોજયતિ શબ્દાન્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન ગન્ધાન્ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ ગન્ધાન્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન રસાન્ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ રસાન્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન સ્પ્રષ્ટવ્યં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ સ્પ્રષ્ટવ્યં એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન ધર્માન્ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ ધર્માન્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, એવં યુજ્યમાનઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન દાનપારમિતાં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ દાનપારમિતામ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન શીલપારમિતાં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ શીલપારમિતામ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન ક્ષાન્તિપારમિતાં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ ક્ષાન્તિપારમિતામ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન વીર્યપારમિતાં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ વીર્યપારમિતામ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન ધ્યાનપારમિતાં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ, ધ્યાનપારમિતામ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન પ્રજ્ઞાપારમિતાં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ પ્રજ્ઞાપારમિતામ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ સ્મૃત્યુપસ્થાનાન્ય્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન સમ્યક્પ્રહાણાનિ ( પ્સ્પ્1-1: 69 ) સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ સમ્યક્પ્રહાણાન્ય્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન ઋદ્ધિપાદાન્ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ ઋદ્ધિપાદાન્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, નેન્દ્રિયાણિ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ ઇન્દ્રિયાણ્ય્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન બલાનિ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ બલાન્ય્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન બોધ્યઙ્ગાનિ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ બોધ્યઙ્ગાન્ય્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન માર્ગાન્ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ માર્ગાન્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન પ્રતિસંવિદેઇઃ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ પ્રતિસંવિદ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન વૈશારદ્યાનિ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ વૈશારદ્યાન્ય્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, નાભિજ્ઞાઃ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયત્ય્ અભિજ્ઞા એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન દશતથાગતબલાનિ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ દશતથાગતબલાન્ય્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, નાષ્ટાદશાવેણિકાન્ બુદ્ધધર્માન્ સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયત્ય્ અષ્ટાદશાવેણિકાન્ બુદ્ધધર્માન્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, એવં યુજ્યમાનઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન બુદ્ધં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ બુદ્ધમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન સર્વાકારજ્ઞતાં બુદ્ધેન યોજયતિ સર્વાકારજ્ઞતામ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન બોધિં સર્વાકારજ્ઞતયા યોજયતિ બોધિમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, ન સર્વાકારજ્ઞતાં બોધ્યા યોજયતિ સર્વાકારજ્ઞતામ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, તત્ કસ્ય હેતોઃ? બુદ્ધ એવ સર્વાકારજ્ઞતા સર્વાકારજ્ઞતૈવ બુદ્ધઃ, બોધિર્ એવ સર્વાકારજ્ઞતા સર્વાકારજ્ઞતૈવ બોધિઃ, એવં યુજ્યમાનઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
ઇતિ બુદ્ધરત્નાવવાદઃ

પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન રૂપં ભવતીતિ યોજયતિ ન રૂપં વિભવતીતિ યોજયતિ, ન વેદના ભવતીતિ યોજયતિ ન વેદના વિભવતીતિ યોજયતિ, ન સંજ્ઞા ભવતીતિ યોજયતિ ન સંજ્ઞા વિભવતીતિ યોજયતિ, ન સંસ્કારા ભવતીતિ ( પ્સ્પ્1-1: 70 ) યોજયતિ ન સંસ્કારા વિભવતીતિ યોજયતિ, ન વિજ્ઞાનં ભવતીતિ યોજયતિ ન વિજ્ઞાનં વિભવતીતિ યોજયતિ, ન રૂપં નિત્યમ્ ઇતિ યોજયતિ ન રૂપમ્ અનિત્યમ્ ઇતિ યોજયતિ, ન રૂપં સુખમ્ ઇતિ યોજયતિ ન રૂપં દુઃખમ્ ઇતિ યોજયતિ, ન રૂપમ્ આત્મેતિ યોજયતિ ન રૂપમ્ અનાત્મેતિ યોજયતિ, ન રૂપં શાન્તમ્ ઇતિ યોજયતિ, ન રૂપમ્ અશાન્તમ્ ઇતિ યોજયતિ, ન વેદના નિત્યેતિ યોજયતિ ન વેદના અનિત્યેતિ યોજયતિ, ન વેદના સુખેતિ યોજયતિ ન વેદના દુઃખેતિ યોજયતિ, ન વેદના આત્મેતિ યોજયતિ ન વેદના અનાત્મેતિ યોજયતિ, ન વેદના શાન્તેતિ યોજયતિ ન વેદના અશાન્તેતિ યોજયતિ, ન સંજ્ઞા નિત્યેતિ યોજયતિ ન સંજ્ઞા અનિત્યેતિ યોજયતિ, ન સંજ્ઞા સુખેતિ યોજયતિ ન સંજ્ઞા દુઃખેતિ યોજયતિ, ન સંજ્ઞા આત્મેતિ યોજયતિ ન સંજ્ઞા અનાત્મેતિ યોજયતિ, ન સંજ્ઞા શાન્તેતિ યોજયતિ ન સંજ્ઞા અશાન્તેતિ યોજયતિ, ન સંસ્કારા નિત્યા ઇતિ યોજયતિ ન સંસ્કારા અનિત્યા ઇતિ યોજયતિ, ન સંસ્કારાઃ સુખા ઇતિ યોજયતિ ન સંસ્કારા દુઃખા ઇતિ યોજયતિ, ન સંસ્કારા આત્માન ઇતિ યોજયતિ ન સંસ્કારા અનાત્માન ઇતિ યોજયતિ, ન સંસ્કારાઃ શાન્તા ઇતિ યોજયતિ ન સંસ્કારા અશાન્તા ઇતિ યોજયતિ, ન વિજ્ઞાનં નિત્યમ્ ઇતિ યોજયતિ ન વિજ્ઞાનમ્ અનિત્યમ્ ઇતિ યોજયતિ, ન વિજ્ઞાનં સુખમ્ ઇતિ યોજયતિ ન વિજ્ઞાનં દુઃખમ્ ઇતિ યોજયતિ, ન વિજ્ઞાનમ્ આત્મેતિ યોજયતિ ન વિજ્ઞાનમ્ અનાત્મેતિ યોજયતિ, ન વિજ્ઞાનં શાન્તમ્ ઇતિ યોજયતિ ન વિજ્ઞાનમ્ અશાન્તમ્ ઇતિ યોજયતિ, ન રૂપં શૂન્યમ્ ઇતિ યોજયતિ ન રૂપમ્ અશૂન્યમ્ ઇતિ યોજયતિ, ન રૂપં સનિમિત્તમ્ ઇતિ વા ચરતિ ન રુપમ્ અનિમિત્તમ્ ઇતિ વા ચરતિ, ન રૂપં સપ્રણિહિતમ્ ઇતિ વા ચરતિ ન રૂપમ્ અપ્રણિહિતમ્ ઇતિ વા ચરતિ, ન વેદના શૂન્યા ઇતિ વા ચરતિ ન વેદના અશૂન્યા ઇતિ વા ચરતિ, ન વેદના સનિમિત્તા ઇતિ વા ચરતિ ન વેદના અનિમિત્તા ઇતિ વા ચરતિ, ન વેદના સપ્રણિહિતા ઇતિ વા ચરતિ ન વેદના અપ્રણિહિતા ઇતિ વા ચરતિ, ન સંજ્ઞા શૂન્યા ઇતિ વા ચરતિ ન સંજ્ઞા અશૂન્યા ઇતિ વા ચરતિ, ન સંજ્ઞા સનિમિત્તા ઇતિ વા ચરતિ ન સંજ્ઞા અનિમિત્તા ઇતિ વા ચરતિ, ન સંજ્ઞા સપ્રણિહિતા ઇતિ વા ચરતિ ન સંજ્ઞા અપ્રણિહિતા ઇતિ વા ચરતિ, ન સંસ્કારાઃ શૂન્યા ઇતિ વા ચરતિ ન સંસ્કારા અશૂન્યા ઇતિ વા ચરતિ, ન સંસ્કારાઃ સનિમિત્તા ઇતિ વા ચરતિ ન સંસ્કારા અનિમિત્તા ઇતિ ( પ્સ્પ્1-1: 71 ) વા ચરતિ, ન સંસ્કારાઃ સપ્રણિહિતા ઇતિ વા ચરતિ ન સંસ્કારા અપ્રણિહિતા ઇતિ વા ચરતિ, ન વિજ્ઞાનં શૂન્યમ્ ઇતિ વા ચરતિ ન વિજ્ઞાનમ્ અશૂન્યમ્ ઇતિ વા ચરતિ, ન વિજ્ઞાનં સનિમિત્તમ્ ઇતિ વા ચરતિ ન વિજ્ઞાનમ્ અનિમિત્તમ્ ઇતિ વા ચરતિ, ન વિજ્ઞાનં સપ્રણિહિતમ્ ઇતિ વા ચરતિ ન વિજ્ઞાનમ્ અપ્રણિહિતમ્ ઇતિ વા ચરતિ, ય એવં ચરતિ સ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતીતિ નોપૈતિ ન ચરતીતિ નોપૈતિ, ચરતિ ચ ન ચરતિ ચેતિ નોપૈતિ, નૈવ ચરતિ
ન ચરતીતિ નોપૈતિ, એવં ચરન્ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન દાનપારમિતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન શીલપારમિતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન ક્ષાન્તિપારમિતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન વીર્યપારમિતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન ધ્યાનપારમિતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, નાવિનિવર્તનીયભૂમેઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન સત્ત્વપરિપાકહેતોઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધિહેતોઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન દશાનાં તથાગતબલાનાં કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન ચતુર્ણાં વૈશારદ્યાનાં કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન ચતસૃણાં પ્રતિસંવિદાં કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, નાષ્ટાદશાનામ્ આવેણિકાનાં બુદ્ધધર્માણાં કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, નાધ્યાત્મશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન બહિર્ધાશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, નાધ્યાત્મબહિર્ધાશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન શૂન્યતાશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન મહાશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન પરમાર્થશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન સંસ્કૃતશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, નાસંસ્કૃતશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, નાત્યન્તશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, નાનવરાગ્રશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, નાનવકારશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન પ્રકૃતિશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ ( પ્સ્પ્1-1: 72 ) પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન સર્વધર્મશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન સ્વલક્ષણશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, નાનુપલમ્ભશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, નાભાવસ્વભાવશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન ભાવશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, નાભાવશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન સ્વભાવશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન પરભાવશૂન્યતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન તથતાયાઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન ધર્મધાતોઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન ભૂતકોટેઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, તત્ કસ્ય હેતોઃ? ન હિ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ કસ્યચિદ્ ધર્મસ્ય સંભેદં સમનુપશ્યતિ. એવં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન દિવ્યસ્ય ચક્ષુષઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન દિવ્યસ્ય શ્રોત્રસ્ય કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન પરચિત્તજ્ઞાનસ્ય કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃતેઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન ઋદ્ધિવિધેઃ કૃતશઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ પ્રજ્ઞાપારમિતામ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, કુત એવ બોધિસત્ત્વં કુત એવ સર્વાકારં સર્વાભિજ્ઞાઃ, એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.

પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો નૈવં ભવતિ, અહં દિવ્યેન ચક્ષુષા પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં જ્ઞાસ્યામીતિ, દિવ્યેન શ્રોત્રેણૈષાં શબ્દાન્ શ્રોષ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ ચિત્તાનિ જ્ઞાસ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ પૂર્વનિવાસમ્ અનુસ્મૃત્ય ઋદ્ધ્યા ગત્વા ધર્મં દેશયિષ્યામીતિ.
એવં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય નૈવં ભવતિ, અહં દિવ્યેન ચક્ષુષા દક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં જ્ઞાસ્યામીતિ, દિવ્યેન શ્રોત્રેણૈષાં શબ્દાન્ શ્રોષ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ ચિત્તાનિ જ્ઞાસ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ પૂર્વનિવાસમ્ અનુસ્મૃત્ય ઋદ્ધ્યા ગત્વા ધર્મં દેશયિષ્યામીતિ.

એવં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય નૈવં ભવતિ, અહં ( પ્સ્પ્1-1: 73 ) દિવ્યેન ચક્ષુષા પશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં જ્ઞાસ્યામીતિ, દિવ્યેન શ્રોત્રેણૈષાં શબ્દાં શ્રોષ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ ચિત્તાનિ જ્ઞાસ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ પૂર્વનિવાસમ્ અનુસ્મૃત્ય ઋદ્ધ્યા ગત્વા ધર્મં દેશયિષ્યામીતિ.
એવં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય નૈવં ભવતિ, અહં દિવ્યેન ચક્ષુષા ઉત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં જ્ઞાસ્યામીતિ, દિવ્યેન શ્રોત્રેણૈષાં શબ્દાં શ્રોષ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ ચિત્તાનિ જ્ઞાસ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ પૂર્વનિવાસમ્ અનુસ્મૃત્ય ઋદ્ધ્યા ગત્વા ધર્મં દેશયિષ્યામીતિ.
એવં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય નૈવં ભવતિ, અહં દિવ્યેન ચક્ષુષા ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં જ્ઞાસ્યામીતિ, દિવ્યેન શ્રોત્રેણૈષાં શબ્દાન્ શ્રોષ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ ચિત્તાનિ જ્ઞાસ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ પૂર્વનિવાસમ્ અનુસ્મૃત્ય ઋદ્ધ્યા ગત્વા ધર્મં દેશયિષ્યામીતિ.
એવં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય નૈવં ભવતિ, અહં દિવ્યેન ચક્ષુષા પૂર્વદક્ષિનસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં જ્ઞાસ્યામીતિ, દિવ્યેન શ્રોત્રેણૈષાં શબ્દાન્ શ્રોષ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ ચિત્તાનિ જ્ઞાસ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ પૂર્વનિવાસમ્ અનુસ્મૃત્ય ઋદ્ધ્યા ગત્વા ધર્મં દેશયિષ્યામીતિ.
એવં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય નૈવં ભવતિ, અહં દિવ્યેન ચક્ષુષા દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં જ્ઞાસ્યામીતિ, દિવ્યેન શ્રોત્રેણૈષાં શબ્દાન્ શ્રોષ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ ચિત્તાનિ જ્ઞાસ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ પૂર્વનિવાસમ્ અનુસ્મૃત્ય ઋદ્ધ્યા ગત્વા ધર્મં દેશયિષ્યામીતિ.
એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય નૈવં ભવતિ, અહં દિવ્યેન ચક્ષુષા પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં જ્ઞાસ્યામીતિ, દિવ્યેન શ્રોત્રેણૈષાં શબ્દાન્ શ્રોષ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ ચિત્તાનિ જ્ઞાસ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ પૂર્વનિવાસમ્ અનુસ્મૃત્ય ઋદ્ધ્યા ગત્વા ધર્મં દેશયિષ્યામીતિ.
એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય નૈવં ભવતિ, અહં દિવ્યેન ચક્ષુષા અધસ્તાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ ( પ્સ્પ્1-1: 74 ) સત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં જ્ઞાસ્યામીતિ, દિવ્યેન શ્રોત્રેણૈષાં શબ્દાન્ શ્રોષ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ ચિત્તાનિ જ્ઞાસ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ પૂર્વનિવાસમ્ અનુસ્મૃત્ય ઋદ્ધ્યા ગત્વા ધર્મં દેશયિષ્યામીતિ.
એવં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય નૈવં ભવતિ, અહં દિવ્યેન ચક્ષુષા ઊર્ધ્વં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં જ્ઞાસ્યામીતિ, દિવ્યેન શ્રોત્રેણૈષાં શબ્દાન્ શ્રોષ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ ચિત્તાનિ જ્ઞાસ્યામીતિ, તેષામ્ એવ ચ પૂર્વનિવાસમ્ અનુસ્મૃત્ય ઋદ્ધ્યા ગત્વા ધર્મં દેશયિષ્યામીતિ.
એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ન્ અપ્રમેયાન્ અસંખ્યેયાન્ અપરિમાણાન્ સત્ત્વાન્ પરિનિર્વાપયન્ યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો મારઃ પાપીયાન્ અવતારં ન લભતે, સર્વે ચાસ્યાન્યે ઽપિ લૌકિકા યે કેચિત્ ક્લેશાસ્ તે સર્વે દલિતા ભવન્તિ.
યે ઽપિ તે શારિપુત્ર પૂર્વસ્યાં દિશિ બુદ્ધા ભગવન્તો ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ, યે ચ તેષાં શ્રાવકા યે ચ પ્રત્યેકબુદ્ધા યે ચ ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશા યામાસ્ તુષિતા નિર્માણરતયઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનો બ્રહ્મપાર્ષદ્યા બ્રહ્મપુરોહિતા મહાબ્રહ્મણઃ પરીત્તાભા અપ્રમાણાભા આભાસ્વરાઃ પરીત્તશુભા અપ્રમાણશુભાઃ શુભકૃત્સ્ના અનભ્રકાઃ પુણ્યપ્રસવા બૃહત્ફલા અસંજ્ઞિસત્ત્વાઃ શુદ્ધાવાસા અવૃહા અતપાઃ સુદૃશાઃ સુદર્શના અકનિષ્ઠા દેવાસ્ તે ઽપિ તં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વં રક્ષન્તિ, મા ખલ્વ્ અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય કશ્ચિદ્ અન્તરાયઙ્ કાર્ષીત્, યે ઽપ્ય્ અસ્ય કેચિત્ કાયિકા દોષાસ્ તે ઽપ્ય્ અસ્ય દૃષ્ટધાર્મિકા ભવન્તિ, તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ સ સર્વસત્ત્વાન્ મૈત્ર્યા સ્ફરતિ.
યે ઽપિ તે શારિપુત્ર દક્ષિણસ્યાં દિશિ બુદ્ધા ભગવન્તો ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ, યે ચ તેષાં શ્રાવકા, યે ચ પ્રત્યેકબુદ્ધા, યે ચ ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશા યામાસ્ તુષિતા નિર્માણરતયઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનો બ્રહ્મપાર્ષદ્યા બ્રહ્મપુરોહિતા મહાબ્રહ્મણઃ પરીત્તાભા અપ્રમાણાભા આભાસ્વરાઃ પરીત્તશુભા અપ્રમાણશુભાઃ શુભકૃત્સ્ના અનભ્રકાઃ પુણ્યપ્રસવા બૃહત્ફલા અસંજ્ઞિસત્ત્વાઃ શુદ્ધાવાસા અવૃહા અતપાઃ સુદૃશાઃ સુદર્શના અકનિષ્ઠા દેવાસ્ તે ઽપિ તં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વં રક્ષન્તિ, મા ખલ્વ્ અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય કશ્ચિદ્ અન્તરાયઙ્ કાર્ષીત્, યે ઽપ્ય્ અસ્ય કેચિત્ કાયિકા દોષાસ્ તે ઽપ્ય્ અસ્ય દૃષ્ટધાર્મિકા ભવન્તિ, તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ સ સર્વસત્ત્વાન્ મૈત્ર્યા સ્ફરતિ.
યે ઽપિ તે શારિપુત્ર પશ્ચિમાયાં દિશિ બુદ્ધા ભગવન્તો ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ યે ચ તેષાં શ્રાવકા યે ચ પ્રત્યેકબુદ્ધા યે ચ ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશા યામાસ્ તુષિતા નિર્માણરતયઃ ( પ્સ્પ્1-1: 75 ) પરનિર્મિતવશવર્તિનો બ્રહ્મપાર્ષદ્યા બ્રહ્મપુરોહિતા મહાબ્રહ્મણઃ પરીતાભા અપ્રમાણાભા આભાસ્વરાઃ પરીત્તશુભા અપ્રમાણશુભાઃ શુભકૃત્સ્ના અનભ્રકાઃ પુણ્યપ્રસવા બૃહત્ફલા અસંજ્ઞિસત્ત્વાઃ શુદ્ધાવાસા અવૃહા અતપાઃ સુદૃશાઃ સુદર્શના અકનિષ્ઠા દેવાસ્ તે ઽપિ તં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વં રક્ષન્તિ, મા ખલ્વ્ અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય કશ્ચિદ્ અન્તરાયઙ્ કાર્ષીત્, યે ઽપ્ય્ અસ્ય કેચિત્ કાયિકા દોષાસ્ તે ઽપ્ય્ અસ્ય દૃષ્ટધાર્મિકા ભવન્તિ, તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ સ સર્વસત્ત્વાન્ મૈત્ર્યા સ્ફરતિ.
યે ઽપિ તે શારિપુત્ર ઉત્તરસ્યાં દિશિ બુદ્ધા ભગવન્તો ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ યે ચ તેષાં શ્રાવકા યે ચ પ્રત્યેકબુદ્ધા યે ચ ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશા યામાસ્ તુષિતા નિર્માણરતયઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનો બ્રહ્મપાર્ષદ્યા બ્રહ્મપુરોહિતા મહાબ્રહ્મણઃ પરીત્તાભા અપ્રમાણાભા આભાસ્વરાઃ પરીત્તશુભા અપ્રમાણશુભાઃ શુભકૃત્સ્ના અનભ્રકાઃ પુણ્યપ્રસવા બૃહત્ફલા અસંજ્ઞિસત્ત્વાઃ શુદ્ધાવાસા અવૃહા અતપાઃ સુદૃશાઃ સુદર્શના અકનિષ્ઠા દેવાસ્ તે ઽપિ તં ( પ્સ્પ્1-1: 76 ) બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વં રક્ષન્તિ, મા ખલ્વ્ અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય કશ્ચિદ્ અન્તરાયઙ્ કાર્ષીત્, યે ઽપ્ય્ અસ્ય કેચિત્ કાયિકા દોષાસ્ તે ઽપ્ય્ અસ્ય દૃષ્ટધાર્મિકા ભવન્તિ, તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ સ સર્વસત્ત્વાન્ મૈત્ર્યા સ્ફરતિ.

યે ઽપિ તે શારિપુત્ર ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ, યે ચ તેષાં શ્રાવકા યે ચ પ્રત્યેકબુદ્ધા યે ચ ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવા યાવદ્ અકનિષ્ઠા દેવાસ્ તે ઽપિ તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય રક્ષાં કુર્વન્તિ, મા ખલ્વ્ અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્યાન્તરાયો ઽભૂદ્ ઇતિ.
યે ઽપિ તે શારિપુત્ર પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ, યે ચ તેષાં શ્રાવકા યે ચ પ્રત્યેકબુદ્ધા યે ચ ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવા યાવદ્ અકનિષ્ઠા દેવાસ્ તે ઽપિ તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય રક્ષાં કુર્વન્તિ, મા ખલ્વ્ અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્યાન્તરાયો ઽભૂદ્ ઇતિ.
યે ઽપિ તે શારિપુત્ર દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ, યે ચ તેષાં શ્રાવકા યે ચ પ્રત્યેકબુદ્ધા યે ચ ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવા યાવદ્ અકનિશ્ઠા દેવાસ્ તે ઽપિ તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય રક્ષાં કુર્વન્તિ, મા ખલ્વ્ અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્યાન્તરાયો ઽભૂદ્ ઇતિ.
યે ઽપિ તે શારિપુત્ર પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ
લોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ, યે ચ તેષાં શ્રાવકા યે ચ પ્રત્યેકબુદ્ધા યે ચ ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવા યાવદ્ અકનિશ્ઠા દેવાસ્ તે ઽપિ તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય રક્ષાં કુર્વન્તિ, મા ખલ્વ્ અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્યાન્તરાયો ઽભૂદ્ ઇતિ.
યે ઽપિ તે શારિપુત્ર અધસ્તાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ ધર્મં ચ ( પ્સ્પ્1-1: 77 ) દેશયન્તિ, યે ચ તેષાં શ્રાવકા યે ચ પ્રત્યેકબુદ્ધા યે ચ ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવા યાવદ્ અકનિષ્ઠા દેવાસ્ તે ઽપિ તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય રક્ષાં કુર્વન્તિ, મા ખલ્વ્ અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્યાન્તરાયો ઽભૂદ્ ઇતિ,
યે ઽપિ તે શારિપુત્ર ઊર્ધ્વં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ,
યે ચ તેષાં શ્રાવકા યે ચ પ્રત્યેકબુદ્ધા યે ચ ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવા યાવદ્ અકનિષ્ઠા દેવાસ્ તે ઽપિ તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય રક્ષાં કુર્વન્તિ, મા ખલ્વ્ અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્યાન્તરાયો ઽભૂદ્ ઇતિ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતઃ, અલ્પકૃચ્છ્રેણ ધારણીમુખાનિ સમાધિમુખાનિ ચામુખીભવન્તિ સર્વોપપત્ત્યાયતનેષુ ચ તથાગતાન્ અર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ આરાગયતિ નનુ કદાચિદ્ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ વિરહિતો ભવતિ, યાવદ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધ્ય ઇતિ, એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો નૈવં ભવતિ, અસ્તિ સ કશ્ચિદ્ ધર્મો યો ધર્મૈઃ સહ સંયુજ્યતે વા વિસંયુજ્યતે વા.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો નૈવં ભવતિ, કઞ્ચિદ્ અહં ક્ષિપ્રતરં ધર્મધાતુમ્ અભિસંબુધ્યેયં વા ન ચાભિસંબુધ્યેયં, તત્ કસ્ય હેતોઃ? ન હિ ધર્મધાતુર્ ધર્મધાતુનાભિસંબુધ્યતે, એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન કિઞ્ચિદ્ ધર્મધાતોર્ વ્યતિરિક્તં સમનુપશ્યતિ, નાપિ ધર્મધાતોર્ ધર્મનાનાકરણં કરોતિ, નાપ્ય્ અસ્યૈવં ભવતિ, અયં ધર્મધાતુર્ એવં પ્રતિવિધ્યતે ન વા પ્રતિવિધ્યત ઇતિ, તથા હિ ન સ કઞ્ચિદ્ ધર્મં સમનુપશ્યતિ યેન ધર્મેણ તાં ધર્મતાં પ્રતિવિધ્યેદ્ ઇતિ, તથા હિ સ ન ધર્મધાતું શૂન્યમ્ ઇતિ યોજયતિ નાશૂન્યમ્ ઇતિ યોજયતિ, એવં હિ ( પ્સ્પ્1-1: 78 ) શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ યુક્ત ઇતિ વક્તવ્યઃ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન ચક્ષુર્ધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં ચક્ષુર્ધાતુના યોજયન્તિ, ન રૂપધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં રૂપધાતુના યોજયતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુના યોજયતિ.
ન શ્રોત્રધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં શ્રોત્રધાતુના યોજયતિ, ન શબ્દધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં શબ્દધાતુના યોજયન્તિ, ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં ચક્ષુર્ધાતુના યોજયતિ.
ન ઘ્રાણધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં ઘ્રાણધાતુના યોજયન્તિ, ન ગન્ધધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં ગન્ધધાતુના યોજયતિ, ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુના યોજયતિ.
ન જિહ્વાધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં જિહ્વાધાતુના યોજયન્તિ, ન રસધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં રસધાતુના યોજયતિ, ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુના યોજયતિ.
ન કાયધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં કાયધાતુના યોજયતિ, ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુના યોજયતિ, ન કાયવિજ્ઞાનધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં કાયવિજ્ઞાનધાતુના યોજયતિ.
ન મનોધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં મનોધાતુના યોજયન્તિ, ન ધર્મધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં ધર્મધાતુના યોજયતિ, ન મનોવિજ્ઞાનધાતું શૂન્યતયા યોજયતિ ન શૂન્યતાં મનોવિજ્ઞાનધાતુના યોજયતિ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? એષ હિ શારિપુત્ર પરમો યોગો બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય યદ્ ઉત શૂન્યતાયોગઃ, શૂન્યતાયાં શારિપુત્ર ચરન્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ન શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધભૂમૌ પતતિ બુદ્ધક્ષેત્રં પરિશોધયતિ સત્ત્વાન્ પરિપાચયતિ ક્ષિપ્રં ચાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યતે.
યે કેચિચ્ છારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય યોગાસ્ તેષાં પ્રજ્ઞાપારમિતાયોગો ( પ્સ્પ્1-1: 79 ) ઽગ્ર આખ્યાયતે શ્રેષ્ઠ આખ્યાયતે જ્યેષ્ઠ આખ્યાયતે વરઃ પ્રવર ઉત્તમો ઽનુત્તમો નિરુત્તમો ઽસમો ઽસમસમઃ પ્રણીત આખ્યાયતે. તત્ કસ્ય હેતોઃ? નિરુત્તમો હ્ય્ એષઃ શારિપુત્ર યોગો યદ્ ઉત પ્રજ્ઞાપારમિતાયોગઃ શૂન્યતાયોગ આનિમિત્તયોગો ઽપ્રણિહિતયોગઃ, એવં યુજ્યમાનઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો વ્યાકૃત ઇતિ ધારયિતવ્યઃ, આસન્નીભૂતો વ્યાકરણસ્ય.

એવં યુજ્યમાનઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ઽપ્રમેયાણામ્ અસંખ્યેયાનાં સત્ત્વાનામ્ અર્થં કરિષ્યતિ, ન ચાસ્યૈવં ભવિષ્યતિ, માં બુદ્ધા ભગવન્તો વ્યાકરિષ્યન્તીતિ, અહમ્ આસન્નીભૂતો વ્યાકરણસ્યેતિ, અહં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિશોધયિષ્યામીતિ, અહં સત્ત્વાન્ પરિપાચયિષ્યામીતિ, અહમ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્ય ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિષ્યામીતિ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ સ ધર્મધાતું ન વિવિક્તીકરોતિ, ન ચ ધર્મધાતોર્ અન્યધર્મં સમનુપશ્યતિ, યઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરેત્, યો વા બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ વ્યાક્રિયેત અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો ન સત્ત્વસંજ્ઞોત્પદ્યતે. તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હ્ય્ અત્યન્તતયા સત્ત્વો નોત્પદ્યતે ન નિરૂધ્યતે, અનુત્પાદાનિરોધધર્મત્વાત્, યસ્ય ચ નોત્પાદો ન નિરોધઃ સ કથં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરિષ્યતિ. એવં ચરન્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સત્ત્વાનુત્પાદતયા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, સત્ત્વશૂન્યતયા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, સત્ત્વાનુપલબ્ધ્યા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, સત્ત્વવિવિક્તતયા પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ.
એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પરમો યોગો યદ્ ઉત શૂન્યતાયોગઃ સર્વાન્ અન્યાન્ યોગાન્ અભિભૂયાવતિષ્ઠતે, અત્ર હિ શારિપુત્ર યોગે ચરન્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો મહાકરુણામ્ અભિનિર્હરતિ, મહામૈત્રીમ્ અભિનિર્હરતિ, ન ચ માત્સર્યચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ, ન દૌઃશીલ્યચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ, ન વ્યાપાદચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ, ન કુશીદચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ, ન વિક્ષિપ્તચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ, ન દૌષ્પ્રજ્ઞાચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ.
ઇતિ ધર્મરત્નાવવાદઃ
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: યો ભગવન્ બોધિસત્ત્વો ઽનેન પ્રજ્ઞાપારમિતાવિહારેણ વિહરતિ સ કુતશ્ ચ્યુત ઇહોપપદ્યતે, ઇતો વા ચ્યુતઃ કુત્રોપપત્સ્યતે?
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: યઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ઽનેન પ્રજ્ઞાપારમિતાવિહારેણ વિહરતિ સ ઇતશ્ ચ્યુત ઇહૈવ બુદ્ધક્ષેત્રે ઉપપદ્યતે, અન્યેભ્યો વા બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યશ્ ચ્યુતસ્ તુષિતેભ્યો વા દેવેભ્યશ્ ચ્યુત ઇહોપપદ્યતે.
ઇતિ બોધિસત્ત્વો ઽષ્ટમકઃ
તત્ર શારિપુત્ર યો ઽયં બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો મનુષ્યેભ્ય એવ ચ્યુત્વા મનુષ્યાણામ્ એવ સભાગતાયામ્ ઉપપદ્યતે, તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્યાવિનિવર્તનીયાન્ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ સ્થાપયિત્વા ધન્વાનીન્દ્રિયાણિ ભવન્તિ, ન ચ ક્ષિપ્રં પ્રજ્ઞાપારમિતાયોગં સમાપદ્યતે, ન ચાસ્ય ધારણીમુખમ્ અભિમુખીભવતિ ન ચ સમાધિમુખમ્,

યત્ પુનઃ શારિપુત્ર એવં વદસિ, યો ભગવન્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વૈમં પ્રજ્ઞાપારમિતાયોગં સમાપદ્યતે સ ઇતશ્ ચ્યુતઃ કુત્રોપપદ્યત ઇતિ, યઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઇમં પ્રજ્ઞાપારમિતાયોગં સમાપદ્યતે, સ ઇતો બુદ્ધક્ષેત્રાચ્ ચ્યુતઃ બુદ્ધક્ષેત્રાદ્ બુદ્ધક્ષેત્રં સંક્રમિષ્યતિ, તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે બુદ્ધાન્ ભગવત આરાગયિષ્યતિ, ન કદાચિદ્ બુદ્ધવિરહિતો ભવિષ્યતિ.
ઇતિ બોધિસત્ત્વશ્રદ્ધાનુસારી
યઃ પુનઃ શારિપુત્રાયં બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ઽન્યેભ્યો બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યશ્ ચ્યુત ઇહોપપદ્યતે તસ્ય તીક્ષ્ણાનીન્દ્રિયાણિ ભવન્તિ, સ ક્ષિપ્રમ્ ઇમં યોગમ્ આપદ્યતે, યદ્ ઉત પ્રજ્ઞાપારમિતાયોગમ્, તસ્ય જાતિવ્યતિવૃત્તસ્યાપ્ય્ અમી ગમ્ભીરગમ્ભીરા ધર્મા અભિમુખીભવન્તિ, સ પશ્ચાત્ પ્રજ્ઞાપારમિતાયોગં સમાપદ્યતે, યત્ર યત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ઉપપદ્યતે તત્ર તત્ર તથાગતાન્ અર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ આરાગયિષ્યતિ.
યઃ પુનઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ તુષિતેભ્યો દેવેભ્યશ્ ચ્યુત્વા ઇહોપપન્નો ભવતિ તસ્યાપિ પટુતરાણીન્દ્રિયાણિ ભવન્તિ, અવિપ્રમુષિતાઃ ષટ્ પારમિતાઃ સર્વધારણીસમાધિમુખાનિ ચાભિમુખીભવન્તિ.
ઇતિ બોધિસત્ત્વધર્માનુસારી
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તો ઘટમાના વ્યાયચ્છન્તઃ સત્ત્વપરિપાકાયોપાયકૌશલ્યબલેન સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કુર્વન્તિ, ન ચ તેન મન્યન્તે.
ઇતિ સ્રોતઆપન્નઃ
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા અનુપાયકુશલા યે ચત્વારિ ધ્યાનાનિ નિષ્પાદયન્તિ પારમિતાસુ ચ ચરન્તિ, તેન ચ ધ્યાનલાભેન દીર્ઘાયુષ્કેષુ દેવેષૂપપદ્યન્તે, સચેત્ તતશ્ ચ્યુત્વા મનુષ્યેષુ દેવેષુ ચોપપદ્યન્તે, બુદ્ધાંશ્ ચ ભગવત આરાગયિષ્યન્તિ, તેષામ્ અપિ ધન્વાનીન્દ્રિયાણિ ભવન્તિ ન તીક્ષ્ણાનિ.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા ધ્યાનાનિ ચ સમાપદ્યન્તે પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચ ચરન્તિ, તે ચાનુપાયકૌશલ્યેન ધ્યાનાન્ય્ ઉત્સૃજ્ય કામધાતાવ્ ઉપપદ્યન્તે, તેષામ્ અપિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં ધન્વાનીન્દ્રિયાણિ ભવન્તિ ન તીક્ષ્ણાનિ.
ઇતિ દ્વિતીયતૃતીયફલપ્રતિપન્નકઃ શ્રદ્ધાધિમુક્તઃ
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાશ્ ચત્વારિ ધ્યાનાન્ય્ ઉત્પાદ્ય ચત્વાર્ય્ અપ્રમાણાનિ સમાપદ્યન્તે, ચતસ્ર આરૂપ્યસમાપત્તીઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનસમ્યક્પ્રહાણર્દ્ધિપાદેન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગમાર્ગાન્ સમાપદ્યન્તે, મહાકારુણિકા ઉપાયકૌશલ્યેન ચોપપદ્યન્તે, ન ધ્યાનવશેન નાપ્રમાણવશેન નારૂપ્યસમાપત્તિવશેન તત્ર ચોપપદ્યન્તે યત્ર તથાગતાન્ અર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ આરાગયિષ્યન્તિ, તે પુનઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાવિહારેણાવિરહિતા ઇહૈવ ભદ્રકલ્પે અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંભોત્સ્યન્તે.
ઇતિ દ્વિતીયતૃતીયફલપ્રતિપન્નકો દૃષ્ટિપ્રાપ્તઃ
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા એકજાતિપ્રતિબદ્ધા યે પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ત ઉપાયકૌશલ્યેન ચત્વારિ ધ્યાનાનિ સમાપદ્યન્તે, ચત્વાર્ય્ અપ્રમાણાનિ ચતસ્ર આરૂપ્યસમાપત્તીઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનસમ્યક્પ્રહાણર્દ્ધિપાદેન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગમાર્ગાન્ ભાવયન્તિ, શૂન્યતાસમાધિં સમાપદ્યન્તે, આનિમિત્તસમાધિં સમાપદ્યન્તે, અપ્રણિહિતસમાધિં સમાપદ્યન્તે, ન ચ તેષાં વશેન ગચ્છન્તિ સંમુખીભૂતાંશ્ ( પ્સ્પ્1-1: 82 ) ચ બુદ્ધાન્ ભગવત આરાગયિત્વા તત્ર બ્રહ્મચર્યં ચરિત્વા પુનર્ એવ તુષિતાનાં સભાગતાયૈ ઉપપદ્યન્તે, તે તત્ર યાવદ્ આયુસ્ તિષ્ઠન્તિ, તે તત્ર યાવદ્ આયુઃ સ્થિત્વા અહીનેન્દ્રિયાઃ સ્મૃતિમન્તઃ સંપ્રજાનાના અનેકૈર્ દેવકોટીનિયુતશતસહસ્રૈઃ પરિવૃતાઃ પુરસ્કૃતા ઇહોપપત્તિં દર્શયિત્વા નાનાબુદ્ધક્ષેત્રેષ્વ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે.
ઇતિ સકૃદાગામી
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ ષણ્ણામ્ અભિજ્ઞાનાં લાભિનો યે ન કામધાતૌ ન રૂપધાતૌ નારૂપ્યધાતાવ્ ઉપપદ્યન્તે, અપિ તુ બુદ્ધક્ષેત્રેણ બુદ્ધક્ષેત્રં સંક્રામન્તિ, તથાગતાન્ અર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ સત્કુર્વન્તો ગુરુકુર્વન્તો માનયન્તઃ પૂજયન્તઃ.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ ષણ્ણામ્ અભિજ્ઞાનાં લાભિનસ્ તે તાભિર્ અભિજ્ઞાભિર્ વિક્રીડન્તો બુદ્ધક્ષેત્રેણ બુદ્ધક્ષેત્રં સંક્રામન્તિ યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ન શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાનસ્ય પ્રજ્ઞપ્તિર્ અપ્ય્ અસ્તિ.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ ષણ્ણામ્ અભિજ્ઞાનાં લાભિનસ્ તે તાભિર્ અભિજ્ઞાભિર્ વિક્રીડન્તો બુદ્ધક્ષેત્રેણ બુદ્ધક્ષેત્રં સંક્રામન્તિ યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષ્વ્ અમિતમ્ આયુઃ.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ ષણ્ણામ્ અભિજ્ઞાનાં લાભિનઃ યે લોકધાતોર્ લોકધાતું સંક્રામન્તિ, તે તત્રોપસંક્રમ્ય યત્ર ન બુદ્ધશબ્દો ન ધર્મશબ્દો ન સંઘશબ્દસ્ તત્રાવસ્થિતાઃ બુદ્ધશબ્દં ચ ધર્મશબ્દં સંઘશબ્દં ચ સત્ત્વાનાં સંશ્રાવયન્તિ, ત્રયાણાં ચ રત્નાનાં વર્ણં ભાષન્તે, તે તેન બુદ્ધશબ્દેન ધર્મશબ્દેન સંઘશબ્દેન તતશ્ ચ્યુતા યત્ર યત્ર બુદ્ધા ભગવન્તો ભવન્તિ તે તત્ર તત્રોપપદ્યન્તે.
ઇત્ય્ અનાગામી
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાશ્ ચત્વારિ ધ્યાનાન્ય્ ઉત્પદ્ય ચત્વાર્ય્ અપ્રમાણાનિ ચતસ્ર આરૂપ્યસમાપત્તીઃ, તે ચોપાયકૌશલ્યેન સમન્વાગતાઃ સમાધિસમાપત્તિભ્યો નિવૃત્ય કામધાતાવ્ ઉપપદ્યન્તે, ક્ષત્રિયમહાશાલકુલેષુ વા બ્રાહ્મણમહાશાલકુલેષુ વા ગૃહપતિમહાશાલકુલેષુ ( પ્સ્પ્1-1: 83 ) વોપપદ્યન્તે સત્ત્વપરિપાકાય.
ઇત્ય્ અયં મનુષ્યકુલંકુલઃ
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાશ્ ચત્વારિ ધ્યાનાનિ સમાપદ્યન્તે ચત્વાર્ય્ અપ્રમાણાનિ ચતસ્ર આરૂપ્યસમાપત્તીઃ સમાપદ્યન્તે, તે ઽપ્ય્ ઉપાયકૌશલ્યબલેન ધ્યાનસમાધિસમાપત્તિવશેન વા ચાતુર્મહારાજકાયિકાનામ્ અપિ દેવાનાં સભાગતાયૈ ઉપપદ્યન્તે, ત્રયસ્ત્રિંશાનાં યામાનાં તુષિતાનાં નિર્માણરતીનાં પરનિર્મિતવશવર્તિનાં સભાગતાયૈ ઉપપદ્યન્તે, તે તત્ર સ્થિત્વા સત્ત્વાન્ પરિપાચયન્તિ, બુદ્ધક્ષેત્રં ચ પરિશોધયન્તિ, બુદ્ધાંશ્ ચ ભગવત આરાગયન્તિ.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાશ્ ચત્વારિ ધ્યાનાનિ ઉત્પદ્ય ચત્વાર્ય્ અપ્રમાણાનિ ચતસ્ર આરૂપ્યસમાપત્તીઃ, તે તતશ્ ચ્યુતાઃ સન્ત ઉપાયકૌશલ્યેન બ્રહ્મલોકે યાવદ્ અકનિષ્ઠે ઉપપદ્યન્તે, તે તત્ર ભવન્તિ બ્રહ્માણો મહાબ્રહ્માણસ્ તેષુ બ્રહ્મભવનેષુ તિષ્ઠન્તિ, તે તત્ર સ્થિત્વા બુદ્ધક્ષેત્રેણ બુદ્ધક્ષેત્રં સંક્રામન્તિ, યે ચ તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાસ્ તાંસ્ તથાગતાન્ ધર્મચક્રપ્રવર્તનાયાધ્યેષયન્તિ.
ઇતિ દેવકુલંકુલઃ
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ચતુર્ણાં ધ્યાનાનાં લાભિનો યાવદ્ અષ્ટાદશાનામ્ આવેણિકાનાં બુદ્ધધર્માણાં લાભિનસ્ તેષાં ચાનુબોધાય ચરન્તિ, ચતુર્ણામ્ આર્યસત્યાનાં લાભિનો ન ચ તાનિ પ્રતિવિધ્યન્તિ, તે પુનર્ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા એકજાતિપ્રતિબદ્ધા વેદિતવ્યાઃ.
ઇત્ય્ એકવીચિકઃ

સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે પ્રથમચિત્તોત્પાદાય ચતુર્ણાં ધ્યાનાનાં લાભિનો ભવન્તિ, ચતુર્ણામ્ અપ્રમાણાનાં લાભિનો ભવન્તિ, ચતસૃણામ્ આરૂપ્યસમાપત્તીનાં લાભિનો ભવન્તિ, સ્મૃત્યુપસ્થાનસમ્યક્પ્રહાણર્દ્ધિપાદેન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગમાર્ગાન્ ભાવયન્તિ, બલવૈશારદ્યપ્રતિસંવિદાવેણિકબુદ્ધધર્માન્ પ્રતિલભન્તે, ઉપાયકૌશલ્યેન બ્રહ્મકાયિકેષુ દેવેષુ યાવદ્ અકનિષ્ઠેષુ દેવેષૂપપદ્યન્તે, તત્ર ચાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્ય સત્ત્વાનામ્ અર્થં કુર્વન્તિ.
ઇત્ય્ અન્તરા પરિનિર્વાયી
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે પ્રથમચિત્તોત્પાદેનૈવાનુત્તરાં ( પ્સ્પ્1-1: 84 ) સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે, ધર્મચક્રં પ્રવર્તયન્ત્ય્ અપ્રમેયાણામ્ અસંખ્યેયાનાં સત્ત્વાનાં ચાર્થં કૃત્વા નિરૂપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વાન્તિ, તેષાં પરિનિર્વૃતાનાં કલ્પં વા કલ્પાવશેષં વા સદ્ધર્મસ્ તિષ્ઠતિ.
ઇત્ય્ ઉપપદ્યપરિનિર્વાયી
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ષટ્પારમિતાસુ ચરન્તો લોકધાતોર્ લોકધાતું સંક્રામન્તિ, તત્ર ચ સત્ત્વાન્ બોધયે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યન્તિ, તે નિત્યમ્ ઉદ્યુક્તાઃ સત્ત્વાનાં કૃતશો ન કદાચિદ્ અનર્થસંહિતાં વાચં ભાષન્તે, સત્ત્વાનાં કૃતશો નિત્યમ્ ઉદ્યુક્તા બુદ્ધક્ષેત્રેણ બુદ્ધક્ષેત્રં સંક્રામન્તિ, તે ઽપિ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ સત્ત્વાનાં કૃતશો ઽસંખ્યેયૈર્ અપ્રમેયૈઃ કલ્પૈર્ નાનાબુદ્ધક્ષેત્રેષ્વ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે.
ઇત્ય્ અભિસંસ્કારપરિનિર્વાયી
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે પ્રથમચિત્તોત્પાદેનૈવ બોધિસત્ત્વન્યામમ્ અવક્રામન્તિ, અવિનિવર્તનીયભૂમૌ વાવતિષ્ઠન્તે, સર્વબુદ્ધધર્માન્ વા સમુદાનયન્તિ.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે પ્રથમચિત્તોત્પાદેનૈવ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યોગમ્ આપદ્યન્તે, તે ઽનેકૈર્ બોધિસત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રૈઃ સાર્ધં બુદ્ધક્ષેત્રેણ બુદ્ધક્ષેત્રં સ્વબુદ્ધક્ષેત્રપરિશોધનાય સંક્રામન્તિ, નાનાબુદ્ધક્ષેત્રેષુ ચાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે.
ઇત્ય્ અનભિસંસ્કારપરિનિર્વાયી
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ષટ્સુ પારમિતાસુ ચરન્તશ્ ચક્રવર્તિનો ભૂત્વા દાનપારમિતાં પુરસ્કૃત્ય સર્વસત્ત્વાનાં સર્વસુખોપધાનાન્ય્ ઉપસંહરિષ્યન્તિ, અન્નમ્ અન્નાર્થિકેભ્યઃ પાનં પાનાર્થિકેભ્યઃ, એવં ગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણધૂપશયનાસનોપાશ્રયગૃહધનધાન્યમણિમુક્તાસુવર્ણરૂપ્યપ્રવાડાભરણાનિ જીવિતોપકરણાનિ ઉપસંહરિષ્યન્તિ, યાવદ્ દશકુશલકર્મપથેષુ સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપ્ય બ્રહ્મકાયિકેષુ યાવદ્ અકનિષ્ઠેષુ દેવેષૂપપદ્યમાના નાનાબુદ્ધક્ષેત્રેષ્વ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે.
ઇત્ય્ અકનિષ્ઠપરમઃ
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ચત્વારિ ધ્યાનાનિ નિષ્પાદ્ય ધ્યાનેભ્યઃ પરિહીણાઃ પ્રથમં ધ્યાનમ્ આસાદ્ય બ્રહ્મકાયિકેષુ દેવેષૂપપદ્યન્તે, તે પુનર્ ધ્યાનાનિ નિષ્પાદ્યાકનિષ્ઠેષૂપપદ્ય નાનાબુદ્ધક્ષેત્રેષ્વ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે.
ઇતિ પ્લુતઃ
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે બ્રહ્મલોકાચ્ ચ્યુત્વા શુદ્ધાવાસેષૂપપદ્યન્તે, તે શુદ્ધાવાસાનામ્ એકં વા દ્વે વા સ્થાને વિલઙ્ઘ્યાકનિષ્ઠેષુ દેવેષૂપપદ્ય નાનાબુદ્ધક્ષેત્રેષ્વ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે.

ઇત્ય્ અર્ધપ્લુતઃ
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે તથાગતસદૃશમ્ આત્મભાવમ્ અભિનિર્માય તુષિતભવનં પરિશોધ્ય બ્રહ્મકાયિકેષુ દેવેષુ યાવદ્ અકનિષ્ઠેષુ દેવેષૂપપદ્યોપાયકૌશલ્યેન નૈરયિકાણાં સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ, તિર્યગ્યોનિગતાનાં સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ, યામલૌકિકાનાં સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ષટ્સુ પારમિતાસુ સ્થિત્વા યાદૃશસ્ તથાગતકાયસ્ તાદૃશમ્ આત્મભાવમ્ અભિનિર્માય ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્ય્ ઉપસંક્રમ્ય સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ, તથાગતાંશ્ ચ પર્યુપાસતે, બુદ્ધક્ષેત્રં ચ નિષ્પાદયન્તિ, ધર્મં ચ શૃણ્વન્તિ, એવં પૂર્વસ્યાં દિશિ દક્ષિણસ્યાં પશ્ચિમાયામ્ ઉત્તરસ્યામ્ ઉત્તરપૂર્વસ્યાં પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દક્ષિણપશ્ચિમાયાં પશ્ચિમોત્તરસ્યામ્ ઊર્ધ્વમ્ અધઃ સર્વાસુ દશસુ દિક્ષ્વ્ એકૈકસ્યાં અદિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ ગત્વા સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ, બુદ્ધક્ષેત્રાણિ ચ નિષ્પાદયન્તિ, બુદ્ધાંશ્ ચ પર્યુપાસતે, ધર્મં ચ શૃણ્વન્તિ, તે તેભ્યો બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યો નિર્મિતાનિ નિર્માય શ્રેષ્ઠાનિ વિશિષ્ટાન્ય્ અનુત્તરાણિ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ નિષ્પાદયન્તિ, એકજાતિપ્રતિબદ્ધાશ્ ચ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાસ્ તત્ર તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપદ્ય નાનાબુદ્ધક્ષેત્રેષ્વ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે.
ઇતિ સર્વસ્થાનચ્યુતઃ
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ધ્યાનારૂપ્યસમાપત્તીર્ આસાદયન્તો બ્રહ્મકાયિકેષુ યાવચ્ છુભકૃત્સ્નેષુ દેવેષૂપપદ્યન્તે, તત્ર આકાશાનન્ત્યાયતને યાવદ્ ભવાગ્રે ઉપપદ્યન્તે, તતો નાનાબુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપદ્યન્તે.
ઇતિ ભવાગ્રપરમઃ
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ધ્યાનારૂપ્યસમાપત્તીનાં લાભિનસ્ ત આકાશાનન્ત્યાયતને યાવદ્ ભવાગ્રે ઉપપદ્યન્તે, તતો નાનાબુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપદ્યન્તે.
ઇતિ રૂપવીતરાગઃ
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ષટ્પારમિતાસુ ચરન્તો દ્વાત્રિંશન્ મહાપુરુષલક્ષણાલંકૃતમૂર્તયો નિરુત્તરૈઃ પરિશુદ્ધૈર્ ઇન્દ્રિયૈઃ સમન્વાગતા ભવન્તિ, તે તૈઃ પરિશુદ્ધૈર્ ઇન્દ્રિયૈઃ સમન્વાગતા બહુજનસ્ય પ્રિયાશ્ ચ ભવન્તિ, મનઆપાશ્ ચ યે પુનઃ સત્ત્વાસ્ તાન્ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ પશ્યન્તિ, તે તેનૈવ ચિત્તપ્રસાદેનાનુપૂર્વેણ ત્રિભિર્ યાનૈઃ પરિનિર્વાન્તિ, એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન કાયપરિશુદ્ધયે શિક્ષિતવ્યં વાક્પરિશુદ્ધયે શિક્ષિતવ્યં મનઃપરિશુદ્ધયે શિક્ષિતવ્યમ્.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ષટ્સુ પારમિતાસુ ચરન્ત ઉત્તપ્તાનીન્દ્રિયાણિ પ્રતિલભન્તે, તે તૈર્ ઉત્તપ્તૈર્ ઇન્દ્રિયૈર્ નાત્માનમ્ ઉત્કર્ષયન્તિ ન પરાન્ પંસયન્તિ.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે પ્રથમચિત્તોત્પાદમ્ ઉપાદાય દાનપારમિતાયાં શીલપારમિતાયાં સ્થિત્વા નૈવં કદાચિદ્ અપાયદુર્ગતિવિનિપાતેષૂપપદ્યન્તે યાવદ્ અવિનિવર્તનીયભૂમિમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે પ્રથમચિત્તોત્પાદમ્ ઉપાદાય ન જાતુ દશકુશલાન્ કર્મપથાન્ ઉત્સૃજન્તિ, યાવદ્ અવિનિવર્તનીયાં ભૂમિમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે દાનપારમિતાયાં શીલપારમિતાયાં સ્થિત્વા રાજાનશ્ ચક્રવર્તિનો ભૂત્વા દાનં સત્ત્વેભ્યો દત્ત્વા તાન્ એવ દશકુશલકર્મપથેષુ પ્રતિષ્ઠાપયન્તિ.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે દાનપારમિતાયાં શીલપારમિતાયાં સ્થિત્વા અનેકાનિ ચક્રવર્તિરાજ્યશતાનિ પરિગૃહ્ણન્તિ, ( પ્સ્પ્1-1: 87 ) અનેકાનિ ચક્રવર્તિરાજ્યશતસહસ્રાણિ પરિગૃહ્ણન્તિ, તત્ર સ્થિત્વા અનેકાનિ ચ બુદ્ધકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ આરાગયન્તિ, તાંશ્ ચ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સત્કુર્વન્તિ ગુરુકુર્વન્તિ માનયન્તિ પૂજયન્તિ, તતો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે.
ઇતિ દૃષ્ટધર્મપરિનિર્વાયી
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તશ્ ચતુર્ણાં ધ્યાનાનાં લાભિનશ્ ચતસૃણામ્ આરૂપ્યસમાપત્તીનાં લાભિનસ્ તે તાભિર્ વિક્રીડન્તઃ પ્રથમં ધ્યાનં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય નિરોધસમાપત્તિં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય દ્વિતીયં ધ્યાનં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય નિરોધસમાપત્તિં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય તૃતીયં ધ્યાનં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય નિરોધસમાપત્તિં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય ચતુર્થં ધ્યાનં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય નિરોધસમાપત્તિં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય આકાશાનન્ત્યાયતનં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય નિરોધસમાપત્તિં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય વિજ્ઞાનાનન્ત્યાયતનં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય નિરોધસમાપત્તિં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય આકિઞ્ચન્યાયતનં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય નિરોધસમાપત્તિં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનં સમાપદ્યન્તે, તતો વ્યુત્થાય નિરોધસમાપત્તિં સમાપદ્યન્તે.
એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ત ઉપાયકૌશલ્યેનાવસ્કન્દકેન સમાધિં સમાપદ્ય નાનાબુદ્ધક્ષેત્રેષ્વ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે.
ઇતિ કાયસાક્ષી
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ષટ્સુ પારમિતાસુ સ્થિત્વા સત્ત્વાનાં બુદ્ધધર્માવભાસં કુર્વન્તિ, આત્મનાપિ બુદ્ધધર્માવભાસેનાવિરહિતા ભવન્તિ, યાવદ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે.
ઇત્ય્ અર્હત્ત્વપ્રતિપન્નકઃ
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ઽબુદ્ધકેષુ લોકધાતુષુ અપગતશ્રાવકેષુ પ્રત્યેકાં બોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે, ત ઉપાયકૌશલ્યેન ( પ્સ્પ્1-1: 88 ) બહૂનિ પ્રાણિકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ ત્રિષુ યાનેષુ પરિપાચ્યાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે.
ઇતિ પ્રત્યેકબુદ્ધઃ
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે સ્મૃત્યુપસ્થાનસમ્યક્પ્રહાણર્દ્ધિપાદેન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગમાર્ગાણાં લાભિનો દશબલવૈશારદ્યપ્રતિસંવિદષ્ટાદશાવેણિકબુદ્ધધર્માણાં લાભિનઃ, ન ચ સ્રોતઆપત્તિફલં પ્રાપ્નુવન્તિ, ન સકૃદાગામિફલં નાનાગામિફલં નાર્હત્ત્વં પ્રાપ્નુવન્તિ, ન પ્રત્યેકબુદ્ધત્વં પ્રાપ્નુવન્તિ, તે પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ત ઉપાયકૌશલ્યેન સર્વસત્ત્વાન્ માર્ગે ઽવતાર્ય વિશોધ્ય સ્રોતઆપત્તિફલં પ્રાપયન્તિ, સકૃદાગામિફલં પ્રાપયન્તિ, અનાગામિફલં પ્રાપયન્તિ, અર્હત્ત્વં પ્રાપયન્તિ, પ્રત્યેકાં બોધિં પ્રાપયન્તિ, સ્વયમ્ અસાક્ષાત્કુર્વન્તઃ પરાંસ્ તત્ર પ્રતિષ્ઠાપયન્તિ.
ઇતિ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધમાર્ગલભ્યાનિ ફલાનિ
યચ્ છારિપુત્ર સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં જ્ઞાનં ચ પ્રહાણં ચ સાનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય ક્ષાન્તિઃ.
ઇતિ સ્વયમ્ અપ્રાપ્તે ધર્મે પરપ્રતિષ્ઠાપનમ્
અમી શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા અવિનિવર્તનીયા વેદિતવ્યાઃ, યે ઽનયા પ્રજ્ઞાપારમિતયા વિહરન્તિ.

સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ષટ્સુ પારમિતાસુ સ્થિત્વા તુષિતભવનં વિશોધયન્તિ, તે ખલુ પુનર્ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા ભદ્રકલ્પિકા વેદિતવ્યાઃ, અમી શારિપુત્રાવૈવર્તિકા બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યેષામ્ અયમ્ ઉદયો બુદ્ધધર્મેષુ તસ્માત્ તર્હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા સાવદ્યસ્ય કાયવાઙ્મનસ્કર્મણો ઽવકાશો ન દાતવ્યઃ કાયવાઙ્મનસ્કર્મપરિશુદ્ધયે ચ શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતીદમ્ અવૈવર્તિકબોધિસત્ત્વસંઘપરિદીપનમ્
ઇતિ સંઘરત્નાવવાદઃ
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કતમદ્ ભગવન્ સાવદ્યં કાયકર્મ સાવદ્યં વાક્કર્મ સાવદ્યં મનસ્કર્મ?
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: ઇહ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્યૈવં ભવતિ, કતમઃ સ કાયઃ, યેન કાયેન કાયકર્મ સમારભેય, કતમા સા વાગ્, યયા વાક્કર્મ સમારભેય, કતમત્ તન્ મનઃ, યેન મનસ્કર્મ સમારભેય? એવમ્ ઉપપરીક્ષમાણઃ કાયમ્ ઉપલભતે, વાચમ્ ઉપલભતે, મન ઉપલભતે, અયં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય કાયવાઙ્મનસ્કર્મસમારમ્ભઃ સાવદ્યઃ.
ન ખલુ પુનઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ કાયમ્ ઉપલભતે, ન વાચમ્ ઉપલભતે, ન મન ઉપલભતે, યેન કાયેન વાચા મનસા માત્સર્યદૌઃશીલ્યવ્યાપાદકૌસીદ્યવિક્ષેપદૌષ્પ્રજ્ઞચિત્તમ્ ઉત્પાદયેત્. અસ્થાનમ્ એતચ્ છારિપુત્રાનવકાશો યદ્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ કાયવાઙ્મનોદૌષ્ઠુલ્યમ્ ઉત્પાદયેત્, નૈતત્ સ્થાનં વિદ્યતે. તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ ષટ્સુ પારમિતાસુ ચરન્ કાયદૌષ્ઠુલ્યં શોધયતિ, વાગ્દૌષ્ઠુલ્યં શોધયતિ, મનોદૌષ્ઠુલ્યં શોધયતિ.
શારિપુત્ર આહ: કથં ભગવન્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ કાયવાઙ્મનોદૌષ્ઠુલ્યં શોધયતિ?
ભગવાન્ આહ: યતઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ન કાયમ્ ઉપલભતે, ન વાચમ્ ઉપલભતે, ન મન ઉપલભતે.
એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ કાયવાઙ્મનોદૌષ્ઠુલ્યં શોધયતિ, સચેત્ પુનઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પ્રથમચિત્તોત્પાદમ્ ઉપાદાય દશ કુશલાઃ કર્મપથા અનુવર્તન્તે, ન ચ શ્રાવકચિત્તં પ્રત્યેકબુદ્ધચિત્તં ચોત્પાદયતિ, સતતસમિતં ચાસ્ય સર્વસત્ત્વેષુ મહાકારુણાચિત્તં પ્રત્યુપસ્થિતં ભવતિ. એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય કાયવાઙ્મનોદૌષ્ઠુલ્યં શુદ્ધમ્ ઇતિ વદામિ.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તો બોધિમાર્ગં પરિશોધયન્તો દાનપારમિતાયાં ચરન્તિ, શીલપારમિતાયાં ચરન્તિ, ક્ષાન્તિપારમિતાયાં ચરન્તિ, વીર્યપારમિતાયાં ચરન્તિ, ધ્યાનપારમિતાયાં ચરન્તિ, પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તિ.
શારિપુત્ર આહ: કતમો ભગવન્ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં ( પ્સ્પ્1-1: 90 ) બોધિમાર્ગઃ?
ભગવાન્ આહ: યદા શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન કાયમ્ ઉપલભતે, ન વાચમ્ ઉપલભતે, ન મન ઉપલભતે, ન દાનપારમિતામ્ ઉપલભતે, ન શીલપારમિતામ્ ઉપલભતે, ન ક્ષાન્તિપારમિતામ્ ઉપલભતે, ન વીર્યપારમિતામ્ ઉપલભતે, ન ધ્યાનપારમિતામ્ ઉપલભતે, ન પ્રજ્ઞાપારમિતામ્ ઉપલભતે, ન શ્રાવકમ્ ઉપલભતે, ન પ્રત્યેકબુદ્ધમ્ ઉપલભતે, ન બોધિસત્ત્વમ્ ઉપલભતે, ન બુદ્ધમ્ ઉપલભતે. અયં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય બોધિમાર્ગો યદ્ ઉત સર્વધર્માનુપલમ્ભો ઽનેન માર્ગેણ ગચ્છન્ બોધિસત્ત્વો મહસત્ત્વઃ ષટ્સુ પારમિતાસુ ચરન્ ન શક્યો ઽવમર્દિતુમ્.
ઇત્ય્ અશક્ત્યવવાદઃ

પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ ષટ્સુ પારમિતાસુ ચરન્ ન રૂપં મન્યતે, ન વેદનાં મન્યતે, ન સંજ્ઞાં મન્યતે, ન સંસ્કારાન્ મન્યતે, ન વિજ્ઞનં મન્યતે, ન પૃથિવીધાતું મન્યતે, નાબ્ધાતું મન્યતે, ન તેજોધતું મન્યતે, ન વાયુધાતું મન્યતે, નાકાશધાતું મન્યતે, ન વિજ્ઞાનધતું મન્યતે, ન ચક્ષુર્ધાતું મન્યતે, ન રૂપધાતું મન્યતે, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતું મન્યતે, ન શ્રોત્રધાતું મન્યતે, ન શબ્દધાતું મન્યતે, ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતું મન્યતે, ન ઘ્રાણધાતું મન્યતે, ન ગન્ધધાતું મન્યતે, ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતું મન્યતે, ન જિહ્વાધાતું મન્યતે, ન રસધાતું મન્યતે, ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતું મન્યતે, ન કાયધાતું મન્યતે, ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતું મન્યતે, ન કાયવિજ્ઞાનધાતું મન્યતે, ન મનોધાતું મન્યતે, ન ધર્મધાતું મન્યતે, ન મનોવિજ્ઞાનધાતું મન્યતે, ન સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ મન્યતે, ન સમ્યક્પ્રહાણાનિ મન્યતે, નર્દ્ધિપાદાન્ મન્યતે, નેન્દ્રિયાણિ મન્યતે, ન બલાનિ મન્યતે, ન બોધ્યઙ્ગાનિ મન્યતે, ન માર્ગં મન્યતે, ન દાનપારમિતાં મન્યતે, ન શીલપારમિતાં મન્યતે, ન ક્ષાન્તિપારમિતાં મન્યતે, ન વીર્યપારમિતાં મન્યતે, ન ધ્યાનપારમિતાં મન્યતે, ન પ્રજ્ઞાપારમિતાં મન્યતે, ન વૈશારદ્યાનિ મન્યતે, ન પ્રતિસંવિદો મન્યતે, ન દશતથાગતબલાનિ મન્યતે, નાષ્ટાદશાવેણિકાન્ બુદ્ધધર્માન્ મન્યતે, ન સ્રોતઆપત્તિફલં મન્યતે, ન સકૃદાગમિફલં મન્યતે, નાનાગામિફલં મન્યતે, નાર્હત્ત્વં મન્યતે, ન પ્રત્યેકબોધિં મન્યતે, ન ( પ્સ્પ્1-1: 91 ) બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વં મન્યતે, નાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં મન્યતે. એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ ષડ્ભિઃ પારમિતાભિર્ વર્ધતે, ન ચ કેનચિદ્ અવમૃદ્યતે.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં સ્થિત્વા સર્વજ્ઞજ્ઞાનં પરિપૂરયન્તિ, યેન જ્ઞાનેન સમન્વાગતાનાં સર્વાણ્ય્ અપાયદ્વારાણિ પિથિતાનિ ભવન્તિ, નાપિ મનુષ્યદારિદ્ર્યવિપત્તિમ્ અનુભવન્તિ, નાપિ તાદૃશમ્ આત્મભાવં પરિગૃહ્ણન્તિ, યેન નિન્દ્યા ભવન્તિ સદેવકસ્ય લોકસ્ય.
ઇત્ય્ અપરિશ્રાન્ત્યવવાદઃ
શારિપુત્ર આહ: કતમદ્ ભગવન્ બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય સર્વજ્ઞજ્ઞાનમ્?
ભગવાન્ આહ: યેન જ્ઞાનેન સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમાંસ્ તથાગતાન્ અર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ પશ્યતિ તેષાં ચ ધર્મદેશનાં શૃણોતિ, સંઘં ચ પર્યુપાસ્તે, બુદ્ધક્ષેત્રવિશુદ્ધિં ચ પશ્યતિ, એવં દક્ષિણસ્યાં પશ્ચિમાયામ્ ઉત્તરસ્યાં વિદિક્ષ્વ્ અધ ઊર્ધ્વં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમાંસ્ તથાગતાન્ અર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ પશ્યતિ, તેષાં ચ ધર્મદેશનાં શૃણોતિ, સંઘં ચ પર્યુપાસ્તે, બુદ્ધક્ષેત્રવિશુદ્ધિં ચ પશ્યતિ,
યેન જ્ઞાનેન સમન્વાગતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં ન બુદ્ધસંજ્ઞા ભવતિ, ન બોધિસંજ્ઞા ભવતિ, ન શ્રાવકસંજ્ઞા ભવતિ, ન પ્રત્યેકબુદ્ધસંજ્ઞા ભવતિ, નાત્મસંજ્ઞા ભવતિ, ન પરસંજ્ઞા ભવતિ, ન બુદ્ધક્ષેત્રસંજ્ઞા ભવતિ, યેન જ્ઞાનેન સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહસત્ત્વો દાનપારમિતાયાં ચરતિ, શીલપારમિતાયાં ચરતિ, ક્ષાન્તિપારમિતાયાં ચરતિ, વીર્યપારમિતાયાં ચરતિ, ધ્યાનપારમિતાયાં ચરતિ, પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતિ, ન ચ પારમિતામુપલભતે,
યેન જ્ઞાનેન સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ ભાવયતિ, ન ચ સ્મૃત્યુપસ્થાનાન્ય્ ઉપલભતે, સમ્યક્પ્રહાણર્દ્ધિપાદેન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગમાર્ગાન્ ભાવયતિ, ન ચ સમ્યક્પ્રહાણર્દ્ધિપાદેન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગમાર્ગાન્ ઉપલભતે, બલવૈશારદ્યાવેણિકાન્ ( પ્સ્પ્1-1: 92 ) બુદ્ધધર્માન્ સમુદાનયતિ, ન ચ બલવૈશારદ્યાવેણિકાન્ બુદ્ધધર્માન્ ઉપલભતે. ઇદં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય જ્ઞાનં, યેન જ્ઞાનેન સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સર્વબુદ્ધધર્માંશ્ ચ પરિપૂરયતિ, ન ચ સર્વબુદ્ધધર્માંશ્ ચ મન્યતે.
ઇતિ પ્રતિપત્સંપરિગ્રહાવવાદઃ
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે પઞ્ચચક્ષૂંષિ પ્રતિલભન્તે પરિશોધયન્તિ, કતમાનિ પઞ્ચ યદ્ ઉત માંસચક્ષુઃ દિવ્યચક્ષુઃ પ્રજ્ઞાચક્ષુઃ ધર્મચક્ષુઃ બુદ્ધચક્ષુઃ.
શારિપુત્ર આહ: કતમદ્ ભગવન્ બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પરિશુદ્ધં માંસચક્ષુઃ?
ભગવાન્ આહ: અસ્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય માંસચક્ષુઃ, યદ્ યોજનશતં પશ્યતિ, અસ્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય માંસચક્ષુર્ યદ્ યોજનશતદ્વયં પશ્યતિ, અસ્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય માંસચક્ષુર્ યજ્ જંબુદ્વીપં પશ્યતિ, અસ્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય માંસચક્ષુર્ યચ્ ચાતુર્દ્વીપકં લોકધાતું પશ્યતિ, અસ્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય માંસચક્ષુર્ યત્ સાહસ્રં લોકધાતું પશ્યતિ, અસ્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય માંસચક્ષુર્ યદ્ દ્વિસાહસ્રં લોકધાતું પશ્યતિ, અસ્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય માંસચક્ષુર્ યત્ ત્રિસાહસ્રં મહાસાહસ્રં લોકધાતું પશ્યતિ. ઇદં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પરિશુદ્ધં માંસચક્ષુઃ.
શારિપુત્ર આહ: કતમદ્ ભગવન્ બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પરિશુદ્ધં દિવ્યચક્ષુઃ?

ભગવાન્ આહ: યચ્ છારિપુત્ર ચાતુર્મહારાજકાયિકાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યત્ ત્રયસ્ત્રિંશાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યદ્ યામાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યત્ તુષિતાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યન્ નિર્માણરતીનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યત્ પરનિર્મિતવશવર્તિનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યદ્ બ્રહ્મપાર્ષદ્યાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યદ્ બ્રહ્મપુરોહિતાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યન્ મહાબ્રહ્મણાં દેવાનાં ( પ્સ્પ્1-1: 93 ) દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યત્ પરીત્તાભાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યદ્ અપ્રમાણાભાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યદ્ આભાસ્વરાણાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યચ્ છુભકૃત્સ્નાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યદ્ અનબ્રકાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યત્ પુણ્યપ્રસવાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યદ્ બૃહત્ફલાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યદ્ અસંજ્ઞિસત્ત્વાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યચ્ છુદ્ધાભાસાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યદ્ અસ્પૃહાણાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યદ્ અતપાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યત્ સુદૃશાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યત્ સુદર્શાનાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે, યદ્ અકનિષ્ઠાનાં દેવાનાં દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્બોધિસત્ત્વઃ પ્રજાનીતે.
યત્ પુનઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય દિવ્યં ચક્ષુસ્ તચ્ ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવા ન પ્રજાનન્તિ, ન ત્રયસ્ત્રિંશા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન યામા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન તુષિતા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન નિર્માણરતયો દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન પરનિર્મિતવશવર્તિનો દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન બ્રહ્મપાર્ષદ્યા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન બ્રહ્મપુરોહિતા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન મહાબ્રહ્મણો દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન પરીત્તભા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, નાપ્રમાણાભા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, નાભાસ્વરા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન પરીત્તશુભા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, નાપ્રમાણશુભા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન શુભકૃત્સ્ના દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, નાનભ્રકા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન પુણ્યપ્રસવા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન બૃહત્ફલા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, નાસંજ્ઞિસત્ત્વા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન શુદ્ધાવાસા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, નાસ્પૃહાદેવાઃ પ્રજાનન્તિ, નાતપા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન સુદૃશા દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, ન સુદર્શના દેવાઃ પ્રજાનન્તિ, યદ્ બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય દિવ્યં ચક્ષુસ્ તદ્ અકનિષ્ઠા દેવા ન પ્રજાનન્તિ.
તેનૈવ પરિશુદ્ધેન દિવ્યેન ચક્ષુષા પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ ( પ્સ્પ્1-1: 94 ) લોકધાતુષુ સર્વસત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, તેનૈવ પરિશુદ્ધેન દિવ્યેન ચક્ષુષા દક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વસત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, તેનૈવ પરિશુદ્ધેન દિવ્યેન ચક્ષુષા પશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વસત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, તેનૈવ પરિશુદ્ધેન દિવ્યેન ચક્ષુષા ઉત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વસત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, એવમ્ ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વસત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વસત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વસત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વસત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, અધો દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વસત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, ઊર્ધ્વં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુષુ સર્વસત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ. ઇદં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પરિશુદ્ધં દિવ્યં ચક્ષુઃ.
શારિપુત્ર આહ: કતમદ્ ભગવન્ બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પરિશુદ્ધં પ્રજ્ઞાચક્ષુઃ?
ભગવાન્ આહ: યેન શારિપુત્ર પ્રજ્ઞાચક્ષુષા સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ન કઞ્ચિદ્ ધર્મં પ્રજાનાતિ, સંસ્કૃતં વા અસંસ્કૃતં વા કુશલં વા અકુશલં વા સાવદ્યં વા અનવદ્યં વા સાસ્રવં વા અનાસ્રવં વા સંક્લેશં વા નિષ્ક્લેશં વા લૌકિકં વા લોકોત્તરં વા સંક્લિષ્ટં વા વ્યવદાનં વા, યેન પ્રજ્ઞાચક્ષુષા બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન કશ્ચિદ્ ધર્મો ન દૃષ્ટો ન શ્રુતો ન મતો ન વિજ્ઞાતઃ. ઇદં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પરિશુદ્ધં પ્રજ્ઞાચક્ષુઃ,
શારિપુત્ર આહ: કતમદ્ ભગવન્ બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પરિશુદ્ધં ધર્મચક્ષુઃ?
ભગવાન્ આહ: ઇહ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ધર્મચક્ષુષૈવં જાનાતિ, અયં પુદ્ગલઃ શ્રદ્ધાનુસારી, અયં પુદ્ગલો ધર્માનુસારી, ( પ્સ્પ્1-1: 95 ) અયં પુદ્ગલઃ શૂન્યતાવિહારી, અયં પુદ્ગલો ઽનિમિત્તવિહારી, અયં પુદ્ગલો ઽપ્રણિહિતવિહારી.
અયં પુદ્ગલઃ શૂન્યતાવિહારી, અસ્ય પુદ્ગલસ્ય શૂન્યતાવિમોક્ષમુખેણ પઞ્ચેન્દ્રિયાણ્ય્ ઉત્પત્સ્યન્તે, પઞ્ચભિર્ ઇન્દ્રિયૈર્ આનન્તર્યસમાધિં પ્રક્ષ્યતિ, આનન્તર્યેણ સમાધિના વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનમ્ ઉત્પાદયિષ્યતિ, વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનેન ત્રીણિ સંયોજનાનિ પ્રહાસ્યતિ, સત્કાયદૃષ્ટિં શીલવ્રતપરામર્શવિચિકિત્સાં ચેતિ, અયમ્ ઉચ્યતે પુદ્ગલઃ સ્રોતઆપન્નઃ, સ ભાવનામાર્ગં પ્રતિલભ્ય કામરાગવ્યાપાદતનુત્વાદ્ અયમ્ ઉચ્યતે પુદ્ગલઃ સકૃદાગામી, સ તેનૈવ ભાવનામાર્ગેણાધિમાત્રભાવિતેન કામરાગવ્યાપાદપ્રહાણાદ્ અયમ્ ઉચ્યતે પુદ્ગલો ઽનાગામી, સ તેનૈવ ભાવનામાર્ગેણાધિમાત્રભાવિતેન રૂપરાગમ્ આરૂપ્યરાગમ્ અવિદ્યાં માનમ્ ઔદ્ધત્યં ચ પ્રહાયાયમ્ ઉચ્યતે પુદ્ગલો ઽર્હન્.
અયં પુદ્ગલો ઽનિમિત્તવિહારી, અસ્ય પુદ્ગલસ્યાનિમિત્તવિમોક્ષમુખેન પઞ્ચેન્દ્રિયાણ્ય્ ઉત્પત્સ્યન્તે, પઞ્ચભિર્ ઇન્દ્રિયૈર્ આનન્તર્યસમાધિં પ્રક્ષ્યતિ આનન્તર્યેણ સમાધિના વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનમ્ ઉત્પાદયિષ્યતિ, વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનેન ત્રીણિ સંયોજનાનિ પ્રહાસ્યતિ, સત્કાયદૃષ્ટિં શીલવ્રતપરામર્શવિચિકિત્સાં ચેતિ, અયમ્ ઉચ્યતે પુદ્ગલઃ સ્રોતઆપન્નઃ, સ ભાવનામાર્ગં પ્રતિલભ્ય કામરાગવ્યાપાદતનુત્વાદ્ અયમ્ ઉચ્યતે પુદ્ગલઃ સકૃદાગામી, સ તેનૈવ ભાવનામાર્ગેણાધિમાત્રભાવિતેન કામરાગવ્યાપાદપ્રહાણાદ્ અયમ્ ઉચ્યતે પુદ્ગલો ઽનાગામી, સ તેનૈવ ભાવનામાર્ગેણાધિમાત્રભાવિતેન રૂપરાગમ્ આરૂપ્યરાગમ્ અવિદ્યાં માનમ્ ઔદ્ધત્યં ચ પ્રહાયાયમ્ ઉચ્યતે પુદ્ગલો ઽર્હન્.

અયં પુદ્ગલો ઽપ્રણિહિતવિહારી, અસ્ય પુદ્ગલસ્યાપ્રણિહિતવિમોક્ષમુખેન પઞ્ચેન્દ્રિયાણ્ય્ ઉત્પત્સ્યન્તે, પઞ્ચભિર્ ઇન્દ્રિયૈર્ આનન્તર્યસમાધિં પ્રક્ષ્યતિ, આનન્તર્યેણ સમાધિના વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનમ્ ઉત્પાદયિષ્યતિ, વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનેન ત્રીણિ સંયોજનાનિ પ્રહાસ્યતિ, સત્કાયદૃષ્ટિં શીલવ્રતપરામર્શવિચિકિત્સાં ચેતિ, અયમ્ ઉચ્યતે પુદ્ગલઃ સ્રોતઆપન્નઃ, સ ભાવનામાર્ગં પ્રતિલભ્ય કામરાગવ્યાપાદતનુત્વાદયમ્ ઉચ્યતે પુદ્ગલઃ સકૃદાગામી, સ તેનૈવ ભાવનામાર્ગેણાધિમાત્રભાવિતેન કામરાગવ્યાપાદપ્રહાણાદ્ અયમ્ ઉચ્યતે પુદ્ગલો ઽનાગામી, સ ( પ્સ્પ્1-1: 96 ) તેનૈવ ભાવનામાર્ગેણાધિમાત્રભાવિતેન રૂપરાગમ્ આરૂપ્યરાગમ્ અવિદ્યાં માનમ્ ઔદ્ધત્યં ચ પ્રહાયાયમ્ ઉચ્યતે પુદ્ગલો ઽર્હન્. ઇદં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પરિશુદ્ધં ધર્મચક્ષુઃ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ એવં જાનાતિ, યત્ કિઞ્ચિત્ સમુદયધર્મી સર્વં તન્ નિરોધધર્મીતિ પ્રજાનાતિ, પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ પઞ્ચેન્દ્રિયાણિ પ્રાપ્નોતિ. ઇદં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પરિશુદ્ધં ધર્મચક્ષુઃ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ એવં જાનાતિ, અયં બોધિસત્ત્વઃ પ્રથમચિત્તોત્પાદિકો યો દાનપારમિતાયાં વા ચરતિ, શીલપારમિતાયાં વા ચરતિ, સ તતઃ શુદ્ધેન્દ્રિયં પ્રતિલભતે, વીર્યેન્દ્રિયં ચ, સ ઉપાયકૌશલ્યેન સમન્વાગતઃ સંચિન્ત્યાત્મભાવં પરિગૃહ્ણાતિ, કુશલમૂલોપલમ્ભશ્ ચ ભવતિ, અયં બોધિસત્ત્વો બ્રાહ્મણમહાશાલકુલેષૂપપત્સ્યતે, અયં ક્ષત્રિયમહાશાલકુલેષૂપપત્સ્યતે, અયં ગૃહપતિમહાશાલકુલેષૂપપત્સ્યતે, અયં ચાતુર્મહારાજકાયિકેષુ દેવેષૂપપત્સ્યતે, અયં ત્રયસ્ત્રિંશેષુ દેવેષૂપપત્સ્યતે, અયં યામેષુ દેવેષૂપપત્સ્યતે, અયન્ તુષિતેષુ દેવેષૂપપત્સ્યતે, અયં નિર્માણરતિષુ દેવેષૂપપત્સ્યતે, અયં પરનિર્મિતવશવર્તિષુ દેવેષૂપપત્સ્યતે, અયં યાવદ્ અકનિષ્ઠેષુ દેવેષૂપપત્સ્યતે, સ તત્ર સ્થિત્વા સત્ત્વાન્ પરિપાચયિષ્યતિ, સર્વસુખોપધાનેન ચ સત્ત્વાન્ પ્રત્યુપસ્થાસ્યતિ, બુદ્ધક્ષેત્રં ચ પરિશોધયિશ્યતિ, તથાગતાંશ્ ચાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ આરાગયિષ્યતિ, સત્કરિષ્યતિ ગુરુકરિષ્યતિ માનયિષ્યતિ પૂજયિષ્યતિ, ન ચ શ્રાવકભૂમૌ વા પ્રત્યેકબુદ્ધભૂમૌ વા પતિષ્યતિ, અયં બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ન નિવર્તતે યાવન્ નાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધ ઇતિ. ઇદં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પરિશુદ્ધં ધર્મચક્ષુઃ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ એવં જાનાતિ, અમી બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા વ્યાકૃતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, અમી બોધિસત્ત્વા ન વ્યાકૃતા, અમી બોધિસત્ત્વા અવિનિવર્તનીયાઃ, અમી બોધિસત્ત્વા નાવિનિવર્તનીયાઃ, એષાં બોધિસત્ત્વાનામ્ અભિજ્ઞાઃ પરિપૂર્ણાઃ, એષાં બોધિસત્ત્વાનાં ન પરિપૂર્ણાઃ, અયં બોધિસત્ત્વો ઽભિજ્ઞાપરિપૂર્ણઃ પૂર્વસ્યાં દિશિ યાવદ્ ઉપરિષ્ટાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ ગત્વા તથાગતાન્ અર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ સત્કરોતિ ગુરુકરોતિ માનયતિ ( પ્સ્પ્1-1: 97 ) પૂજયતિ, અયં બોધિસત્ત્વો નાભિજ્ઞાપરિપૂર્ણો યાવન્ ન પૂજયતિ, અયં બોધિસત્ત્વો ઽભિજ્ઞાનાં લાભી ભવિષ્યતિ, અયં બોધિસત્ત્વો નાભિજ્ઞાનાં લાભી ભવિષ્યતિ, અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં ભવિષ્યતિ, અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્યાપરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં ભવિષ્યતિ, અનેન બોધિસત્ત્વેન સત્ત્વાઃ પરિશોધિતાઃ, અનેન બોધિસત્ત્વેન સત્ત્વા ન પરિશોધિતાઃ, અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય બુદ્ધા ભગવન્તો વર્ણં ભાષન્તે, અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય ન ભાષન્તે, અમી બોધિસત્ત્વા બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ આસન્નસ્થાયિનો ભવિષ્યન્તિ, અમી બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા નાસન્નસ્થાયિનો ભવિષ્યન્તિ, અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય પરિમિતમ્ આયુર્ ભવિષ્યતિ, અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્યાપરિમિતમ્ આયુર્ ભવિષ્યતિ, અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય પરિમિતઃ સંઘો ભવિષ્યતિ, અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્યાપરિમિતઃ સંઘો ભવિષ્યતિ, અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્યાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધસ્ય બોધિસત્ત્વસંઘો ભવિષ્યતિ, અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્યાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધસ્ય ન બોધિસત્ત્વસંઘો ભવિષ્યતિ, અયં બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો દુષ્કરચર્યાં ચરિષ્યતિ, અયં બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ન દુષ્કરચર્યાં ચરિષ્યતિ, અયં બોધિસત્ત્વશ્ ચરમભવિકઃ, અયં બોધિસત્ત્વો ન ચરમભવિકઃ, અયં બોધિસત્ત્વો બોધિમણ્ડે નિષત્સ્યતે, અયં બોધિસત્ત્વો બોધિમણ્ડે ન નિષત્સ્યતે, અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મારો ભવિષ્યતિ, અસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય ન મારો ભવિષ્યતિ. એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પરિશુદ્ધં ધર્મચક્ષુઃ.
શારિપુત્ર આહ: કતમદ્ ભગવન્ બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પરિશુદ્ધં બુદ્ધચક્ષુઃ?
ભગવાન્ આહ: યચ્ છારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો બોધિચિત્તાનન્તરં વજ્રોપમં સમાધિં સમાપદ્ય એકચિત્તક્ષણસમાયુક્તયા પ્રજ્ઞયા સર્વાકારજ્ઞતામ્ અનુપ્રાપ્નોતિ, દશભિસ્ તથાગતબલૈઃ સમન્વાગતઃ, ચતુર્ભિર્ વૈશારદ્યૈશ્ ચતસૃભિઃ પ્રતિસંવિદ્ભિર્ અષ્ટાદશભિર્ આવેણિકૈર્ બુદ્ધધર્મૈર્ મહામૈત્ર્યા મહાકરુણયા ચ સમન્વાગતઃ, યેન ચ ચક્ષુષા બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન નાસ્તિ કિઞ્ચિદ્ અદૃષ્ટં વાશ્રુતં ( પ્સ્પ્1-1: 98 ) વામતં વાવિજ્ઞાતં વા સર્વૈર્ આકારૈઃ. એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પરિશુદ્ધં બુદ્ધચક્ષુઃ.
એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પઞ્ચચક્ષૂંષિ શોધયિતુકામેન ષટ્સુ પારમિતાસુ યોગઃ કરણીયઃ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ શારિપુત્ર ષટ્સુ પારમિતાસુ સર્વે કુશલા ધર્મા અન્તર્ગતાઃ સર્વશ્રાવકધર્માશ્ ચ સર્વપ્રત્યેકબુદ્ધધર્માશ્ ચ બોધિસત્ત્વધર્માશ્ ચ, યત્ ખલુ શારિપુત્ર સમ્યગ્ વદન્તો વદેયુઃ સર્વકુશલધર્મસંગ્રહ ઇતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાં ખલુ સમ્યગ્ વદન્તોવદેયુઃ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ શારિપુત્ર પ્રજ્ઞાપારમિતા જનયિત્રી સર્વાસાં પારમિતાનામ્, એષાં ચ પઞ્ચાનાં બોધિસત્ત્વચક્ષુષામ્, એષુ ચ શારિપુત્ર પઞ્ચસુ બોધિસત્ત્વચક્ષુઃષુ શિક્ષિત્વા બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે.
ઇતિ પઞ્ચચક્ષુર્ અવવાદઃ

અત્ર શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ન્ અભિજ્ઞાપારમિતાં ભાવયતિ, સો ઽનેકવિધમ્ ઋદ્ધિવિધિં પ્રત્યનુભવતિ, પૃથિવીમ્ અપિ કમ્પયતિ, એકો ઽપિ ભૂત્વા બહુધા ભવતિ, બહુધાપિ ભૂત્વા એકો ભવતિ, આવિર્ભાવં તિરોભાવમ્ અપિ પ્રત્યનુભવતિ, તિરઃકુડ્યં તિરઃપ્રાકારં તિરઃપર્વતમ્ અપ્ય્ અસક્તો ગચ્છતિ તદ્યથાપિ નામાકાશે ઽપિ ક્રામતિ તદ્યથાપિ નામ પક્ષી શકુનિઃ, પૃથિવ્યામ્ અપ્ય્ ઉન્મજ્જનિમજ્જં કરોતિ તદ્યથાપિ નામોદકે, ઉદકે ઽભિદ્યમાનો ગચ્છતિ તદ્યથાપિ નામ પૃથિવ્યામ્, ધૂમાયત્ય્ અપિ પ્રજ્જલત્ય્ અપિ તદ્યથાપિ નામ મહાન્ અગ્નિસ્કન્ધઃ, ઉદકમ્ અપિ કાયાત્ પ્રમુઞ્ચતિ તદ્યથાપિ નામ મહામેઘઃ, ઇમાવ્ અપિ સૂર્યાચન્દ્રમસાવ્ એવં મહર્દ્ધિકૌ મહાનુભાવૌ પાણિના પરામૃશતિ પરિમાર્ષ્ટિ યાવદ્ બ્રહ્મલોકાદ્ અપિ કાયં વશેન વર્તયતિ, તયા ચ ઋદ્ધ્યા ન મન્યતે, તથા હિ સતામ્ ઋદ્ધિં નોપલભતે યયા મન્યતે તદ્ અપિ ન મન્યતે યેનાપિ મન્યતે સ્વભાવશૂન્યતામ્ ઉપાદાય, સ્વભાવવિવિક્તતામ્ ઉપાદાય, સ્વભાવાનુપલબ્ધિતામ્ ઉપાદાય, સ ન ઋદ્ધિચેતનામ્ અપ્ય્ ઉત્પાદયતિ ન ઋદ્ધ્યભિનિર્હારચેતનાં વા અન્યત્ર સર્વજ્ઞતા મનસિકારાત્. એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ઋદ્ધિવિધ્યભિજ્ઞાસાક્ષાત્ક્રિયાજ્ઞાનમ્ ( પ્સ્પ્1-1: 99 ) અભિનિર્હરતિ.
સ દિવ્યેન શ્રોત્રધાતુના વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષ્યકેણ શબ્દાન્ શૃણોતિ દિવ્યાન્ માનુષ્યકાંશ્ ચ, ન ચ તેન દિવ્યેન શ્રોત્રેણ મન્યતે, અહં શબ્દાન્ શૃણોમિ, તથા હિ સ તર્ન્ અપિ શબ્દં નોપલભતે સ્વભાવશૂન્યતામ્ ઉપાદાય સ્વભાવવિવિક્તતામ્ ઉપાદાય સ્વભાવાનુપલબ્ધિતામ્ ઉપાદાય, સ ન દિવ્યશ્રોત્રચેતનામ્ અપ્ય્ ઉત્પાદયતિ, ન દિવ્યશ્રોત્રાભિનિર્હારચેતનાં વાન્યત્ર સર્વાકારજ્ઞતામનસ્કારાત્. એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ દિવ્યશ્રોત્રાભિજ્ઞાસાક્ષાત્ક્રિયાજ્ઞાનમ્ અભિનિર્હરતિ.
સ પરસત્ત્વાનાં પરપુદ્ગલાનાં ચેતસૈવ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, સરાગચિત્તં સરાગચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, વિગતરાગં ચિત્તં વિગતરાગં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, સદોષં ચિત્તં સદોષં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, વીતદોષં ચિત્તં વીતદોષં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, સમોહં ચિત્તં સમોહં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, વીતમોહં ચિત્તં વીતમોહં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, સતૃષ્ણં ચિત્તં સતૃષ્ણં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, વીઅતતૃષ્ણં ચિત્તં વીતતૃષ્ણં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, સોપાદાનં ચિત્તં સોપાદાનં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, નિરૂપાદાનં ચિત્તં નિરૂપાદાનં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, સંક્ષિપ્તં ચિત્તં સંક્ષિપ્તં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, વિક્ષિપ્તં ચિત્તં વિક્ષિપ્તં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, પરીત્તં ચિત્તં પરીત્તં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, વિપુલં ચિત્તં વિપુલં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, મહદ્ગતં ચિત્તં મહદ્ગતં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, સમાહિતં ચિત્તં સમાહિતં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, અસમાહિતં ચિત્તમ્ અસમાહિતં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, વિવિક્તં ચિત્તં વિવિક્તં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, અવિવિક્તં ચિત્તમ્ અવિવિક્તં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, સાસ્રવં ચિત્તં સાસ્રવં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, અનાસ્રવં ચિત્તમ્ અનાસ્રવં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, સાઙ્ગણં ચિત્તં સાઙ્ગણં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, અનઙ્ગણં ચિત્તમ્ અનઙ્ગણં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, સોત્તરં ( પ્સ્પ્1-1: 100 ) ચિત્તં સોત્તરં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, અનુત્તરં ચિત્તમ્ અનુત્તરં ચિત્તમ્ ઇતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ, તેન ચ ન મન્યતે, તથા હિ તચ્ ચિત્તમ્ અચિત્તમ્ અચિન્ત્યતામ્ ઉપાદાય, સો ઽહં પ્રજાનામીતિ ન મન્યતે, તદ્ એવ ચિત્તં નોપલભતે સ્વભાવશૂન્યતામ્ ઉપાદાય, સ્વભાવવિવિક્તતામ્ ઉપાદાય સ્વભાવાનુપલબ્ધિતામ્ ઉપાદાય, ન સ પરચિત્તચેતનામ્ અપ્ય્ ઉત્પાદયતિ, ન પરચિત્તાભિનિર્હારચેતનાં વાન્યત્રસર્વાકારજ્ઞતામનસિકારાત્. એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ સર્વસત્ત્વચિત્તચરિતાભિજ્ઞાસાક્ષાત્ક્રિયાજ્ઞાનમ્ અભિનિર્હરતિ.
પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃતિજ્ઞાનેન સ એકામ્ અપિ જાતિમ્ અનુસ્મરતિ, દ્વે તિસ્રો યાવજ્ જાતિશતસહસ્રાણ્ય્ અપ્ય્ અનુસ્મરતિ, સ એકમ્ અપિ ચિત્તમ્ અનુસ્મરતિ યાવચ્ ચિત્તશતમ્ અપિ, એકમ્ અપિ દિવસં દિવસશતમ્ અપિ, એકમ્ અપિ માસં માસશતમ્ અપિ, એકમ્ અપિ વર્ષં વર્ષશતમ્ અપિ, એકમ્ અપિ કલ્પં કલ્પશતમ્ અપિ, અનેકાનિ અપિ કલ્પશતાન્ય્ અનેકાન્ય્ અપિ કલ્પસહસ્રાણ્ય્ અનેકાન્ય્ અપિ કલ્પશતસહસ્રાણ્ય્ અનેકાન્ય્ અપિ કલ્પકોટિનિયુતશતસહસ્રાણિ અનુસ્મરતિ યાવત્ પૂર્વાન્તકોટીમ્ અપ્ય્ અનુસ્મરતિ, અમુત્રાહમ્ આસમ્ એવંનામા એવંગોત્ર એવંજાતિર્ એવમાહાર એવંચિરસ્થિતિકઃ, એવમાયુષ્પર્યન્તઃ, સ તતશ્ ચ્યુતો ઽમુત્રોપપન્નઃ, તતશ્ ચ્યુત ઇહાસ્મ્ય્ ઉપપન્ન ઇતિ, સ એવં સાકારં સાદૃશં સનિર્દેશમ્ અનેકવિધં પૂર્વનિવાસમ્ અનુસ્મરતિ, તેન ચ પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃત્યભિજ્ઞાનેન ન મન્યતે, તથા હિ તજ્જ્ઞાનમ્ અજ્ઞાનમ્ અચિન્ત્યતામ્ ઉપાદાય, સો ઽહં પ્રજાનામીતિ ન મન્યતે, સ તદ્ એવ જ્ઞાનં નોપલભતે સ્વભાવશૂન્યતામ્ ઉપાદાય સ્વભાવવિવિક્તતામ્ ઉપાદાય સ્વભાવાનુપલબ્ધિતામ્ ઉપાદાય, ન સ પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃતિચેતનામ્ અપ્ય્ ઉત્પાદયતિ, ન પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃત્યભિનિર્હારચેતનાં વા અન્યત્ર સર્વાકારજ્ઞતામનસિકારાત્. એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃતિસાક્ષાત્ક્રિયાજ્ઞાનમ્ અભિનિર્હરતિ.
સ દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષ્યકેણ સત્ત્વાન્ પશ્યતિ ચ્યવમાનાન્ ઉત્પદ્યમાનાન્ સુવર્ણાન્ દુર્વર્ણાન્ હીનાન્ પ્રણીતાન્ સુગતૌ દુર્ગતૌ યથાકર્મોપગાન્ સત્ત્વાન્ પ્રજાનાતિ, અમી ભવન્તઃ સત્ત્વાઃ ( પ્સ્પ્1-1: 101 ) કાયસુચરિતેન સમન્વાગતાઃ વાક્સુચરિતેન સમન્વાગતાઃ મનઃસુચરિતેન સમન્વાગતાઃ, આર્યાણામ્ અનપવાદકાઃ સમ્યગ્દૃષ્ટયઃ તેન કાયવાઙ્મનઃસુચરિતેન હેતુના સુગતૌ સ્વર્ગલોક ઉપપદ્યન્તે.
ઇમે પુનર્ ભવન્તઃ સત્ત્વાઃ કાયદુશ્ચરિતેન સમન્વાગતાઃ, વાગ્દુશ્ચરિતેન સમન્વાગતાઃ, મનોદુશ્ચરિતેન સમન્વાગતાઃ, આર્યાણામ્ અપવાદકાઃ મિથ્યાદૃષ્ટયસ્ તે મિથ્યાદૃષ્ટિકર્મસમાદાનહેતોઃ કાયસ્ય ભેદાત્ પરં મરણાદ્ અપાયદુર્ગતિવિનિપાતં નરકેષૂપપદ્યન્તે.
ઇતિ હિ દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષ્યકેણ દશદિશિ લોકે સર્વલોકધાતુષુ ધર્મધાતુપરમે આકાશધાતુપર્યવસાને ષડ્ગતિકાનાં સત્ત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ.

તેન ચ ન મન્યતે તથા હિ તચ્ ચક્ષુર્ અચક્ષુર્ અચિન્ત્યતામ્ ઉપાદાય, સો ઽહં પશ્યામીતિ ન મન્યતે, તદ્ એવ ચક્ષુર્ નોપલભતે સ્વભાવશૂન્યતામ્ ઉપાદાય, સ્વભાવવિવિક્તતામ્ ઉપાદાય, સ્વભાવાનુપલબ્ધિતામ્ ઉપાદાય, ન સ દિવ્યચક્ષુશ્ચેતનામ્ અપ્ય્ ઉત્પાદયતિ, ન દિવ્યચક્ષુરભિનિર્હારચેતનાં વા અન્યત્ર સર્વાકારજ્ઞતામનસિકારાત્.
એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ દિવ્યચક્ષુરભિજ્ઞાસાક્ષાત્ક્રિયાજ્ઞાનમ્ અભિનિર્હરતિ, સો ઽનુત્પાદસાક્ષાત્ક્રિયાભિજ્ઞાજ્ઞાનમ્ અભિનિર્હરતિ, ન ચ શ્રાવકભૂમૌ વા પ્રત્યેકબુદ્ધભૂમૌ વા પતતિ, નાપ્ય્ અન્યં કઞ્ચિદ્ ધર્મમ્ આશંસતિ અન્યત્રાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંભોત્સ્યમીતિ, સ તયા આસ્રવક્ષય સાક્ષાત્ક્રિયાભિજ્ઞાજ્ઞાનાભિનિર્હારકુશલતયા ન મન્યતે તથા હિ તજ્ જ્ઞાનમ્ અજ્ઞાનમ્ અચિન્ત્યતામ્ ઉપાદાય, સો ઽહં પ્રજાનામીતિ ન મન્યતે, તદ્ એવ ચ જ્ઞાનં નોપલભતે સ્વભાવશૂન્યતામ્ ઉપાદાય સ્વભાવવિવિક્તતામ્ ઉપાદાય સ્વભાવાનુપલબ્ધિતામ્ ઉપાદાય, ન સ આસ્રવક્ષયચેતનામ્ અપ્ય્ ઉત્પાદયતિ નાસ્રવક્ષયાભિજ્ઞાભિનિર્હારચેતનાં વાન્યત્ર સર્વાકારજ્ઞતામનસિકારાત્. એવં હિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ન્ આસ્રવક્ષયાભિજ્ઞાસાક્ષાત્ક્રિયાજ્ઞાનમ્ અભિનિર્હરતિ.
એવં પુનઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતઃ ષડભિજ્ઞાઃ પરિપૂર્યન્તે પરિશુધ્યન્તે ચ, અભિજ્ઞાઃ ( પ્સ્પ્1-1: 102 ) શારિપુત્ર પરિશુદ્ધાઃ સર્વાકારજ્ઞતામ્ અર્પયન્તિ,
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તો દાનપારમિતાયાં સ્થિત્વા સર્વાકારજ્ઞતાપન્થાનં શોધયન્તિ, અત્યન્તશૂન્યતયા ન ચ ગૃહીતતામ્ ઉપાદાય.

સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તઃ શીલપારમિતાયાં સ્થિત્વા સર્વાકારજ્ઞતાપન્થાનં શોધયન્તિ, અત્યન્તશૂન્યતયા આપત્ત્યનધ્યાપત્તિતામ્ ઉપાદાય.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તઃ ક્ષાન્તિપારમિતાયાં સ્થિત્વા સર્વાકારજ્ઞતાપન્થાનં શોધયન્તિ, અત્યન્તશૂન્યતયા અક્ષોભણતામ્ ઉપાદાય.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તો વીર્યપારમિતાયાં સ્થિત્વા સર્વાકારજ્ઞતાપન્થાનં શોધયન્તિ, અત્યન્તશૂન્યતયા કાયિકચૈતસિકવીર્યાસ્રંસનતામ્ ઉપાદાય.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તો ધ્યાનપારમિતાયાં સ્થિત્વા સર્વાકારજ્ઞતાપન્થાનં શોધયન્તિ, અત્યન્તશૂન્યતયા અવિક્ષિપ્તચિત્તતામ્ ઉપાદાય.
સન્તિ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં સ્થિત્વા સર્વાકારજ્ઞતાપન્થાનં શોધયન્તિ, અત્યન્તશૂન્યતયા દૌષ્પ્રજ્ઞચિત્તપરિવર્જનતામ્ ઉપાદાય.
એવં ખલુ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તઃ ષટ્સુ પારમિતાસુ સ્થિત્વા સર્વાકારજ્ઞતાપન્થાનં શોધયન્તિ, અત્યન્તશૂન્યતામ્ ઉપાદાય, દાનં પરિગ્રહતામ્ ઉપાદાય પ્રજ્ઞપ્યતે, શીલં દૌઃશીલ્યમ્ ઉપાદાય પ્રજ્ઞપ્યતે, ક્ષાન્તિર્ અક્ષાન્તિતામ્ ઉપાદાય પ્રજ્ઞપ્યતે, વીર્યં કૌશીદ્યમ્ ઉપાદાય પ્રજ્ઞપ્યતે, સમાધિર્ અસમાહિતતામ્ ઉપાદાય પ્રજ્ઞપ્યતે, પ્રજ્ઞા દૌષ્પ્રજ્ઞમ્ ઉપાદાય પ્રજ્ઞપ્યતે, સ તીર્ણ ઇતિ ન મન્યતે, ન તીર્ણ ઇતિ ન મન્યતે, દાનં પરિગ્રહ ઇતિ ન મન્યતે, શીલં દૌઃશીલ્યમ્ ઇતિ ન મન્યતે, ક્ષાન્તિઃ ક્ષોભ ઇતિ ન મન્યતે, વીર્યં કૌશીદ્યમ્ ઇતિ ન મન્યતે, સમાધિર્ અસમાહિતેતિ ન મન્યતે, પ્રજ્ઞાદૌષ્પ્રજ્ઞમ્ ઇતિ ન મન્યતે, આક્રુષ્ટો ઽહમ્ ઇતિ ન મન્યતે, વન્દિતો ઽહમ્ ઇતિ ન મન્યતે, સત્કૃતો ઽહમ્ ઇતિ ન મન્યતે, અસત્કૃતો ઽહમ્ ઇતિ ન મન્યતે. તત્ કસ્ય હેતોઃ? ન હિ શારિપુત્ર અનુત્પાદ આક્રુષ્ટો ઽહમ્ ઇતિ મન્યતે, ( પ્સ્પ્1-1: 103 ) વન્દિતો ઽહમ્ ઇતિ મન્યતે, સત્કૃતો ઽહમ્ ઇતિ મન્યતે, અસત્કૃતો ઽહમ્ ઇતિ મન્યતે. તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ પ્રજ્ઞાપારમિતા સર્વમનનાઃ સમુચ્છિનત્તિ, ઇહ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો યે ગુણા ભવન્તિ ન તે સર્વે શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં સંવિદ્યન્તે, સ ઇમાન્ ગુણાન્ પરિપૂરયન્ સત્ત્વાંશ્ ચ પરિપાચયતિ બુદ્ધક્ષેત્રં ચ પરિશોધયતિ સર્વાકારજ્ઞતાં ચાનુપ્રાપ્નોતિ.
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ સર્વસત્ત્વાનામ્ અન્તિકે સમચિત્તતામ્ ઉત્પાદયતિ, સર્વસત્ત્વાનામ્ અન્તિકે સમચિત્તતામ્ ઉત્પાદ્ય સર્વધર્મસમતાં પ્રતિલભતે, સર્વધર્મસમતાં પ્રતિલભ્ય સર્વસત્ત્વાન્ સર્વધર્મસમતાયાં પ્રતિષ્ઠાપયતિ, સ દૃષ્ટ એવ ધર્મે બુદ્ધાનાં ભગવતાં પ્રિયો ભવતિ મનઆપશ્ ચ, સર્વબોધિસત્ત્વાનાં ચ સર્વશ્રાવકાનાં ચ પ્રત્યેકબુદ્ધાનાં ચ પ્રિયો ભવતિ મનઆપશ્ ચ, સ યત્ર યત્રોપપદ્યતે તત્ર તત્ર ન જાતુ ચક્ષુષા અમનઆપાનિ રૂપાણિ પશ્યતિ, ન શ્રોત્રેણામનઆપાન્ શબ્દાન્ શૃણોતિ, ન ઘ્રાણેનામનઆપાન્ ગન્ધાઞ્ જિઘ્રતિ, ન જિહ્વયામનઆપાન્ રસાન્ આસ્વાદયતિ, ન કાયેનામનઆપાન્ સ્પર્શાન્ સ્પૃશતિ, ન મનસામનઆપાન્ ધર્માન્ વિજાનાતિ, ન ચ પરિહીયતે ઽનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ.
અસ્મિન્ ખલુ પુનઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાનિર્દેશે નિર્દિશ્યમાને ત્રીણિ ભિક્ષુણીશતાનિ ભગવન્તં યથાવૃતૈશ્ ચીવરૈર્ અભિચ્છાદયામાસુર્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પાદયામાસુઃ. અથ ખલુ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયાં સ્મિતમ્ અકરોત્.
અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ આનન્દઃ સમુત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણઞ્ જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયઃ સ્મિતસ્ય પ્રાદુર્ભાવાય, નાહેતુકં નાપ્રત્યયં બુદ્ધા ભગવન્તઃ સ્મિતં પ્રાદુષ્કુર્વન્તિ?
ભગવાન્ આહ: એતાન્ય્ આનન્દ ત્રીણિ ભિક્ષુણીશતાનિ એકષષ્ટિતમે કલ્પે મહાકેતુનામાનસ્ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા લોકે ઉત્પત્સ્યન્તે, તારકોપમે કલ્પે ઇતશ્ ચ્યુતાનિ સન્તિ અક્ષોભ્યસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રે ઉપપત્સ્યતે, ષષ્ટિશ્ ચ દેવપુત્રસહસ્રાણિ ( પ્સ્પ્1-1: 104 ) યાનિ યાન્ય્ અનયા ધર્મદેશનયા પરિપાચિતાનિ તાનિ તાનિ મૈત્રેયસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્યાન્તિકે પરિનિર્વાસ્યન્તિ.
અથ ખલુ ભગવતો ઽનુભાવેન તસ્યાં વેલાયાં પૂર્વસ્યાં દિશિ બુદ્ધસહસ્રં પશ્યન્તિ સ્મ, ચતસ્રઃ પરિષદો ભગવતઃ શાક્યમુનેઃ પર્ષન્મણ્ડલાદ્, એવં દક્ષિણસ્યાં દિશિ બુદ્ધસહસ્રં પશ્યન્તિ, પશ્ચિમાયાં દિશિ બુદ્ધસહસ્રં પશ્યન્તિ, ઉત્તરસ્યાં દિશિ બુદ્ધસહસ્રં પશ્યન્તિ, ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ બુદ્ધસહસ્રં પશ્યન્તિ, પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ બુદ્ધસહસ્રં પશ્યન્તિ, દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ બુદ્ધસહસ્રં પશ્યન્તિ, પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ બુદ્ધસહસ્રં પશ્યન્તિ, અધ ઊર્ધ્વમ્ એકૈકસ્યાં દિશિ બુદ્ધસહસ્રં પશ્યન્તિ, મહતો બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાં પશ્યન્તિ, ન ચેહ સહાયાં લોકધાતૌ તાન્ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાન્ પશ્યન્તિ યાન્ દશસુ દિક્ષુ તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાન્ પશ્યન્તિ સ્મ.
અથ ખલુ ભગવતઃ શાક્યમુનેઃ પર્ષન્મણ્ડલાદ્ દશભિઃ પ્રાણિસહસ્રૈઃ પ્રણિધાનાનિ કૃતાનિ વયં તાનિ પુણ્યાનિ કરિષ્યામો યૈઃ પુણ્યૈર્ એતેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપત્સ્યામહ ઇતિ.
અથ ખલુ ભગવાંસ્ તેષાં કુલપુત્રાણામ્ આશયં વિદિત્વા તસ્યાં વેલાયાં સ્મિતમ્ અકરોત્.
આનન્દ આહ: કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયઃ સ્મિતસ્ય પ્રાદુર્ભાવાય?
ભગવાન્ આહ: પશ્યસિ ત્વમ્ આનન્દેમાનિ દશપ્રાણિસહસ્રાણિ.
આનન્દ આહ: પશ્યામિ ભગવન્.
ભગવાન્ આહ: એતાન્ય્ આનન્દ દશપ્રાણિસહસ્રાણિ ઇતશ્ ચ્યુતાનિ તેષુ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રસહસ્રેષૂપપત્સ્યન્તે, ન ચ કદાચિત્ તથાગતવિરહિતાનિ ભવિષ્યન્તિ, તતઃ પશ્ચાદ્ વ્યૂહરાજનામાનસ્ તથાગતા લોકે ઉત્પત્સ્યન્તે.
અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ શારિપુત્ર આયુષ્માંશ્ ચ મહામૌદ્ગલ્યાયન આયુષ્માંશ્ ચ સુભૂતિર્ આયુષ્માંશ્ ચ મહાકાશ્યપઃ, એતે ચાન્યે ચ સંબહુલા અભિજ્ઞાતા અભિજ્ઞાતા ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વાશ્ ચ ભિક્ષુભિક્ષુણ્ય્ ઉપાસકોપાસિકાશ્ ચ ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચન્: મહાપારમિતેયં ભગવન્ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં યદ્ ઉત પ્રજ્ઞાપારમિતા, અગ્રપારમિતેયં ( પ્સ્પ્1-1: 105 ) વિશિષ્ટપારમિતેયં પ્રવરપારમિતેયમ્ અનુત્તરપારમિતેયં નિરુત્તરપારમિતેયં અસમપારમિતેયં આકાશપારમિતેયં સ્વલક્ષણશૂન્યતાપારમિતેયં સર્વગુણસમન્વાગતપારમિતેયં, અનવમર્દનીયપારમિતેયં ભગવન્ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં યદ્ ઉત પ્રજ્ઞાપારમિતા.
અત્ર હિ ભગવન્ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરદ્ભિર્ બોધિસત્ત્વૈર્ મહાસત્ત્વૈર્ અસમસમં દાનં દત્તં તૈર્ અસમસમા દાનપારમિતા પરિપૂરિતા, તૈર્ અસમસમ આત્મભાવઃ પ્રતિલબ્ધઃ, તે ઽસમસમસ્ય ધર્મસ્ય લાભિનો ભવિષ્યન્તિ યદ્ ઉતાનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ.

તૈર્ અસમસમં શીલં રક્ષિતં, તૈર્ અસમસમા શીલપારમિતા પરિપૂરિતા, તૈર્ અસમસમ આત્મભાવઃ પ્રતિલબ્ધઃ, તે ઽસમસમસ્ય ધર્મસ્ય લાભિનો ભવિષ્યન્તિ યદ્ ઉતાનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ.
તૈર્ અસમસમા ક્ષાન્તિર્ ભાવિતા, તૈર્ અસમસમા ક્ષાન્તિપારમિતા પરિપૂરિતા, તૈર્ અસમસમ આત્મભાવઃ પ્રતિલબ્ધઃ, તે ઽસમસમસ્ય ધર્મસ્ય લાભિનો ભવિષ્યન્તિ યદ્ ઉતાનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ,
તૈર્ અસમસમં વીર્યમ્ આરબ્ધં, તૈર્ અસમસમા વીર્યપારમિતા પરિપૂરિતા, તૈર્ અસમસમ આત્મભાવઃ પ્રતિલબ્ધઃ, તે ઽસમસમસ્ય ધર્મસ્ય લાભિનો ભવિષ્યન્તિ યદ્ ઉતાનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ.
તૈર્ અસમસમં ધ્યાનમ્ ઉત્પાદિતં, તૈર્ અસમસમા ધ્યાનપારમિતા પરિપૂરિતા, તૈર્ અસમસમ આત્મભાવઃ પ્રતિલબ્ધઃ, તે ઽસમસમસ્ય ધર્મસ્ય લાભિનો ભવિષ્યન્તિ યદ્ ઉતાનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ,
તૈર્ અસમસમા પ્રજ્ઞા ભાવિતા, તૈર્ અસમસમા પ્રજ્ઞાપારમિતા પરિપૂરિતા, તૈર્ અસમસમ આત્મભાવઃ પ્રતિલબ્ધઃ, તે ઽસમસમસ્ય ધર્મસ્ય લાભિનો ભવિષ્યન્તિ યદ્ ઉતાનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ.
અત્રૈવ ચ ત્વં ભગવન્ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ન્ અસમસમસ્ય રૂપસ્ય લાભી જાતો ઽસમસમાયા વેદનાયાઃ સંજ્ઞાયાઃ સંસ્કારાણામ્ અસમસમસ્ય વિજ્ઞાનસ્ય લાભી જાતો ઽસમસમાં બોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો ઽસમસમં ધર્મચક્રં પ્રવર્તિતમ્.
એવમ્ અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્ના બુદ્ધા ભગવન્તો ઽત્રૈવ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં સમ્યક્સંબુદ્ધા અભિસંભોત્સ્યન્તે ચ અભિસંબુધ્યન્તે ચ, તસ્માત્ તર્હિ ભગવન્ સર્વધર્માણાં ( પ્સ્પ્1-1: 106 ) પારં ગન્તુકામેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યોગઃ કરણીયઃ, નમસ્કરણીયાસ્ તે ભગવન્ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ઽસ્યાં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તિ સદેવમાનુષાસુરેણ લોકેન.
એવમ્ ઉક્તે ભગવાંસ્ તાન્ સંબહુલાન્ શ્રાવકાંસ્ તાંશ્ ચ બોધિસત્ત્વાન્ એતદ્ અવોચત્: એવમ્ એતત્ કુલપુત્ર એવમ્ એતત્, નમસ્કરણીયાસ્ તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ સદેવમાનુષાસુરેણ લોકેન યે ઽસ્યાં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તિ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? બોધિસત્ત્વં હિ શારિપુત્રાગમ્ય લોકસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ, મનુષ્યલોકસ્ય દેવલોકસ્ય ક્ષત્રિયમહાશાલકુલાનાં બ્રાહ્મણમહાશાલકુલાનાં ગૃહપતિમહાશાલકુલાનાં રાજ્ઞાં ચક્રવર્તિનાં ચાતુર્મહારાજકાયિકાનાં દેવાનાં ત્રયસ્ત્રિંશાનાં દેવાનાં યામાનાં દેવાનાં તુષિતાનાં દેવાનાં નિર્માણરતીનાં દેવાનાં પરનિર્મિતવશવર્તિનાં દેવાનાં બ્રહ્મપાર્ષદ્યાનાં દેવાનાં બ્રહ્મપુરોહિતાનાં દેવાનાં મહાબ્રહ્માણાં દેવાનાં પરીત્તાભાનાં દેવાનામ્ અપ્રમાણાભાનાં દેવાનામ્ આભાસ્વરાણાં દેવાનાં પરીત્તશુભાનાં દેવાનામ્ અપ્રમાણશુભાનાં દેવાનાં શુભકૃત્સ્નાનાં દેવાનામ્ અનભ્રકાનાં દેવાનાં પુણ્યપ્રસવાનાં દેવાનાં બૃહત્ફલાનાં દેવાનામ્ અસંજ્ઞિસત્ત્વાનાં દેવાનાં શુદ્ધાભાસાનાં દેવાનામ્ અસ્પૃહાણાં દેવાનામ્ અતપાનાં દેવાનાં સુદૃશાનાં દેવાનાં સુદર્શનાનાં દેવાનામ્ અકનિષ્ઠાનાં દેવાનામ્ આકાશાનન્ત્યાયતનોપગાનાં દેવાનાં વિજ્ઞાનાનન્ત્યાયતનોપગાનાં દેવાનામ્ આકિઞ્ચાન્યાયતનોપગાનાં દેવાનાં નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનોપગાનાં દેવાનાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ, સ્રોતઆપન્નાનાં સકૃદાગામિનામ્ અનાગામિનામ્ અર્હતાં પ્રત્યેકબુદ્ધાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં તથાગતાનામ્ અર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ, બોધિસત્ત્વં હિ શારિપુત્રાગમ્ય ત્રયાણાં રત્નાનાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ, લૌકિકાનાં ચ સર્વજીવિતોપકરણાનામ્ અન્નપાનવસ્ત્રશય્યાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિસ્કારાણાં મણિમુક્તાવૈડૂર્યશંખશિલાપ્રવાલજાતરૂપરજતાનાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ, યાવચ્ છારિપુત્ર સર્વસુખોપધાનાં દિવ્યાનાં માનુષ્યકાણાં ચ ભવસુખાનાં ચ નિર્વાણસુખાનાં ચ ( પ્સ્પ્1-1: 107 ) લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ, સર્વશઃ શારિપુત્ર બોધિસત્ત્વમ્ આગમ્ય. તત્ કસ્ય હેતોઃ? બોધિસત્ત્વો હિ શારિપુત્ર ચર્યાઞ્ ચરન્ ષટ્સુ પારમિતાસુ સત્ત્વાન્ નિયોજયતિ, દાનં દાપયતિ શીલં સમાદાપયતિ ક્ષાન્ત્યાં પ્રતિષ્ઠાપયતિ વીર્યં નિયોજયતિ ધ્યાને પ્રતિષ્ઠાપયતિ પ્રજ્ઞાયાં નિયોજયતિ, સર્વે ચ સત્ત્વા બોધિસત્ત્વમ્ આગમ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્તિ, તસ્માચ્ છારિપુત્ર બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો સર્વસત્ત્વાનાં હિતસુખાય પ્રતિપન્નો ભવતિ.
અથ ખલુ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયાં જિહ્વેન્દ્રિયં નિર્નામયિત્વા ઇમં ત્રિસાહસ્રં મહાસાહસ્રં લોકધાતું જિહ્વેન્દ્રિયેણાચ્છાદયામાસ.
અથ ખલુ તતો જિહ્વેન્દ્રિયાદ્ અનેકવર્ણા નાનાવર્ણા અર્ચિષો નિશ્ચેરુઃ, નિઃસૃત્ય પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ આભયાવભાસયામાસુઃ. એવં દક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ આભયાવભાસયામાસુઃ, પશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ આભયાવભાસયામાસુઃ, ઉત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ આભયાવભાસયામાસુઃ, ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ આભયાવભાસયામાસુઃ, પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ આભયાવભાસયામાસુઃ, દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ આભયાવભાસયામાસુઃ, પશ્ચિમોત્તરસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ આભયાવભાસયામાસુઃ, અધસ્તાદ્ દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ આભયાવભાસયામાસુઃ, ઊર્ધ્વં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમાન્ લોકધાતૂન્ આભયાવભાસયામાસુઃ,
અથ ખલુ પૂર્વસ્યાં યાવદ્ ઊર્ધ્વં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમેભ્યો બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યો ઽપ્રમેયાસંખ્યેયા બોધિસત્ત્વાસ્ તાન્ પ્રભાવ્યૂહાન્ દૃષ્ટ્વા સ્વકસ્વકેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પરિપૃચ્છન્તિ સ્મ: કસ્યાયં ભગવન્ન્ અનુભાવો યેનાયમ્ એવ પ્રભાવભાસઃ સંદૃશ્યતે?
તે બુદ્ધા ભગવન્તસ્ તાન્ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ એવમ્ આહુઃ: એષ કુલપુત્રાઃ પશ્ચિમે યાવદ્ અધો દિગ્ભાગે સહાયાં લોકધાતૌ શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્દ્ઃસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ, તેન જિહ્વેન્દ્રિયં નિર્ણમય્ય પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા ઇઓકધાતવો ( પ્સ્પ્1-1: 108 ) ઽવભાસેન સ્ફુટીકૃતા યાવદ્ ઊર્ધ્વં દિશિ, એવં દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીબાલુકોપમા લોકધાતવો ઽવભાસેન સ્ફુટીકૃતા યદ્ ઉત બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં દેશનાય સંપ્રકાશનાય.
તે બોધિસત્ત્વાસ્ તાંસ્ તથાગતાન્ એવમ્ આહુઃ: ગમિષ્યામો વયં ભગવંસ્ તાં સહાલોકધાતું તં ભગવન્તં શાક્યમુનિં તથાગતં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય, તાંશ્ ચ દશદિક્સંનિપતિતાન્ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાંસ્ તાં ચ પ્રજ્ઞાપારમિતાં શ્રવણાય.
તે બુદ્ધા ભગવન્ત આહુઃ: ગચ્છત કુલપુત્રા યસ્યેદાનીં કાલં મન્યધ્વમ્.
અથ ખલુ તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા દશભ્યો દિગ્ભ્યઃ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીર્ ગૃહીત્વા નાનારત્નસુવર્ણરૂપ્યપુષ્પપુટાનિ ચ ગૃહીત્વા મહત્યા તૂર્યતાડાવચરસંગીત્યા ભગવન્તં શાક્યમુનિમ્ ઉપસંક્રાન્તા અભૂવન્.

અથ ખલુ ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશા દેવા યામા દેવાસ્ તુષિતા દેવા નિર્માણરતયો દેવાઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનો દેવા બ્રહ્મપુરોહિતા દેવા મહાબ્રહ્માણો દેવાઃ પરીત્તાભા દેવા અપ્રમાણાભા દેવા આભાસ્વરા દેવાઃ પરીત્તશુભા દેવા અપ્રમાણશુભા દેવાઃ શુભકૃત્સ્ના દેવા અનભ્રકા દેવાઃ પુણ્યપ્રસવા દેવા બૃહત્ફલા દેવા અસંજ્ઞિસત્ત્વા દેવાઃ શુદ્ધાભાસા દેવા અસ્પૃહા દેવા અતપા દેવાઃ સુદૃશા દેવાઃ સુદર્શના દેવા અકનિષ્ઠાશ્ ચ દેવા દિવ્યપુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકા ઉત્પલકુમુદપુણ્ડરીકમાન્દારવકેસરતમાલપત્રાણિ ગૃહીત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રામન્.
અથ ખલુ તે બોધિસત્ત્વાસ્ તે ચ દેવાસ્ તૈઃ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનૈસ્ તથાગતમ્ અર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધમ્ અવકિરન્તિ સ્મ.
અથ ખલુ તાનિ પુષ્પાણિ વૈહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્યાસ્ય ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રસ્ય લોકધાતોર્ ઉપરિષ્ટાત્ પુષ્પકૂટાગારઃ સંસ્થિતો ઽભૂત્ ચતુસ્થૂણશ્ ચતુરસ્રો ભાગતઃ સુવિભક્તો રમણીયો મનોરમઃ.
અથ ખલુ તતઃ પર્ષદઃ પ્રાણિકોટીનિયુતશતસહસ્રમ્ ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં ( પ્સ્પ્1-1: 109 ) પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: વયં ભગવન્ન્ અનાગતે ઽધ્વનિ એવંરૂપાણાં ધર્માણાં લાભિનો ભવેમ યથા તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ, એવં ચ શ્રાવકગણં પરિકર્ષેમ એવં ચ પર્ષદિ ધર્મં દેશયેમ યચ્ ચૈતર્હિ તથાગતો ભગવાન્ ધર્મં દેશયતિ.
અથ ખલુ ભગવાંસ્ તેષાં કુલપુત્રાણામ્ આસયં વિદિત્વા સર્વધર્માણાં ચાનુત્પાદાયાનિરોધાયાનભિસંસ્કારાયાપ્રાદુર્ભાવાય ક્ષાન્તિં વિદિત્વા સ્મિતમ્ અકરોત્. અથ તતો ઽનેકવર્ણા રશ્મયો ભગવતો મુખદ્વારાન્ નિશ્ચરિતાસ્ તે સર્વાવન્તં લોકં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનર્ એવાગતા ભગવતો મૂર્ધન્ય્ અન્તર્ધીયન્તે સ્મ.
અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ આનન્દ ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણં જનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયઃ સ્મિતસ્ય પ્રદુર્ભાવાય?

અથ ખલુ ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ એતદ્ અવોચત્: એતદ્ આનન્દ પ્રાણિકોટીનિયુતશતસહસ્રમ્ અષ્ટષષ્ટ્યા કલ્પકોટીભિર્ બોધ્યઙ્ગપુષ્પનામાનસ્ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા લોક ઉત્પત્સ્યન્તે પુષ્પાકરે કલ્પે.
ઇતિ ષડભિજ્ઞાવવાદઃ
અથ ખલુ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયામ્ આયુષ્મન્તં સુભૂતિમ્ આમન્ત્રયામાસ: પ્રતિભાતુ તે સુભૂતે બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતામ્ આરભ્ય યથા બોધિસત્ત્વાઃ મહાસત્ત્વાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં નિર્યાયુર્ ઇતિ.
અથ ખલુ તેષાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં તેષાં ચ મહાશ્રાવકાણાં તેષાં ચ દેવપુત્રાણામ્ એતદ્ અભવત્, કિં નુ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ સુભૂતિઃ સ્વકેન પ્રજ્ઞાપ્રતિભાનબલાધાનેન બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતામ્ ઉપદેક્ષ્યત્ય્ ઉતાહો બુદ્ધાનુભાવેન?
અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ સુભૂતિર્ બુદ્ધાનુભાવેન તેષાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં તેષાઞ્ ચ મહાશ્રાવકાણાં તેષાઞ્ ચ દેવપુત્રાણાં ચેતસૈવ ચેતઃપરિવિતર્કમ્ આજ્ઞાય આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: યત્ કિઞ્ચિદ્ ( પ્સ્પ્1-1: 110 ) આયુષ્મન્ શારિપુત્ર ભગવતઃ શ્રાવકા ભાષન્તે દેશયન્ત્ય્ ઉપદિશન્તિ સર્વઃ સ તથાગતસ્ય પુરુષકારો વેદિતવ્યઃ. તત્ કસ્ય હેતોઃ? યો હિ તથાગતેન ધર્મો દેશિતસ્ તસ્યાં ધર્મદેશનાયાં શિક્ષમાણાસ્ તાં ધર્મતાં સાક્ષાત્કુર્વન્તિ તાં ધર્મતાં સાક્ષાત્કૃત્વા યદ્ યદ્ એવ ભાષન્તે દેશયન્ત્ય્ ઉપદિશન્તિ સર્વં તદ્ ધર્મતયા ન વિરુધ્યતે, તથાગત એવૈષ શારિપુત્ર ઉપાયયોગેન બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતામ્ ઉપદેક્ષ્યતિ, અવિષયો ઽત્ર શારિપુત્ર સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતામ્ ઉપદેષ્ટુમ્.
ઇતિ દર્શનમાર્ગાવવાદોપક્ષેપઃ
અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ સુભૂતિર્ ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: બોધિસત્ત્વ ઇતિ ભગવન્ન્ ઉચ્યતે, કતમસ્યૈતદ્ ભગવન્ ધર્મસ્યાધિવચનં યદ્ ઉત બોધિસત્ત્વ ઇતિ? નાહં ભગવન્ ધર્મં સમનુપશ્યામિ યદ્ ઉત બોધિસત્ત્વ ઇતિ, સો ઽહં ભગવન્ બોધિસત્ત્વમ્ અસમનુપશ્યન્ પ્રજ્ઞાપારમિતામ્ અપ્ય્ અનુપલભમાનઃ કતમં બોધિસત્ત્વં કતમસ્યાં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં વદિષ્યામિ?
ભગવાન્ આહ: નામમાત્રમ્ ઇદં સુભૂતે યદ્ ઉત પ્રજ્ઞાપારમિતા ઇતિ બોધિસત્ત્વ ઇતિ ચ, તદ્ અપિ ચ બોધિસત્ત્વનામ નાધ્યાત્મં ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે, તદ્યથાપિ નામ સુભૂતે સત્ત્વઃ સત્ત્વ ઇતિ ચોચ્યતે, ન ચ કાચિત્ સત્ત્વોપલબ્ધિઃ, યચ્ ચ તન્નામ તત્ પ્રજ્ઞપ્તિમાત્રં પ્રજ્ઞપ્તિધર્મઃ પ્રજ્ઞપ્તિસત્.
ઇતિ દુઃખે ધર્મજ્ઞાનક્ષાન્તિઃ
તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે, એવમ્ આત્મસત્ત્વજીવપોષપુરુષપુદ્ગલમનુજમાનવકારકવેદકજાનકપશ્યકાઃ સર્વ એતે પ્રજ્ઞપ્તિધર્માઃ સર્વ એતે અનુત્પાદા અનિરોધા યાવદ્ એવ નામમાત્રેણ વ્યવહ્રિયન્તે.
એવમ્ એવ સુભૂતે યા ચ પ્રજ્ઞાપારમિતા, યશ્ ચ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો, યચ્ ચ બોધિસત્ત્વનામ સર્વ એતે પ્રજ્ઞપ્તિધર્માઃ, સર્વ એતે અનુત્પાદા અનિરોધા યાવદ્ એવ નામમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે.
તદ્યથાપિ નામ સુભૂતે ઇદમ્ અધ્યાત્મિકં રૂપમ્ ઇતિ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રં ( પ્સ્પ્1-1: 111 ) તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે.
વેદનેતિ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે.
સંજ્ઞેતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે.
સંસ્કારા ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે.
વિજ્ઞાનમ્ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે.
એવમ્ એવ સુભૂતે પ્રજ્ઞાપારમિતા ચ બોધિસત્ત્વશ્ ચ બોધિસત્ત્વનામ ચ સર્વ એતે પ્રજ્ઞપ્તિધર્માસ્ તેષાઞ્ ચ પ્રજ્ઞપ્તિધર્માણાં નોત્પાદોન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે.
ચક્ષુર્ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે યદ્ ઉત ચક્ષુર્ ઇતિ, તચ્ ચ ચક્ષુર્ નાધ્યાત્મં ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે.
શ્રોત્રમ્ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે યદ્ ઉત શ્રોત્રમ્ ઇતિ, તચ્ ચ શ્રોત્રં નાધ્યાત્મં ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે.
ઘ્રાણમ્ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાસ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે યદ્ ઉત ઘ્રાણમ્ ઇતિ, તચ્ ચ ઘ્રાણં નાધ્યાત્મં ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે.
જિહ્વેતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે યદ્ ઉત જિહ્વેતિ, સા ચ જિહ્વા નાધ્યાત્મં ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે.
કાય ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ ( પ્સ્પ્1-1: 112 ) નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે યદ્ ઉત કાય ઇતિ, સ ચ કાયો નાધ્યાત્મં ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે.
મન ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તૈર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે યદ્ ઉત મન ઇતિ, તચ્ ચ મનો નાધ્યાત્મં ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે.
રૂપમ્ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તૈર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે રૂપમ્ ઇતિ.
શબ્દ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તૈર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે શબ્દ ઇતિ.
ગન્ધ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તૈર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે ગન્ધ ઇતિ.
રસ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તૈર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે રસ ઇતિ.
સ્પર્શ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તૈર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે, સ્પર્શ ઇતિ.
ધર્મ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તૈર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે, ધર્મ ઇતિ.
ચક્ષુર્ધાતૂ રૂપધાતુશ્ ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુર્ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તૈર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે, તે ચ નાધ્યાત્મન્ ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યન્તે.

શ્રોત્રધાતુઃ શબ્દધાતુઃ શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુર્ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો નિરોધો ઽન્યત્ર ( પ્સ્પ્1-1: 113 ) નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે, તે ચ નાધ્યાત્મન્ ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યન્તે,
ઘ્રાણધાતુર્ ગન્ધધાતુર્ ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુર્ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાસ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામ સંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે, તે ચ નાધ્યાત્મન્ ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યન્તે.
જિહ્વાધાતૂ રસધાતુર્ જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુર્ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામ સંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે, તે ચ નાધ્યાત્મન્ ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યન્તે.
કાયધાતુઃ સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુઃ કાયવિજ્ઞાનધાતુર્ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામ સંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે, તે ચ નાધ્યાત્મન્ ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યન્તે.
મનોધાતુર્ ધર્મધાતુર્ મનોવિજ્ઞાનધાતુર્ ઇતિ સુભૂતે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામ સંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે, તે ચ નાધ્યાત્મન્ ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યન્તે.
એવમ્ એવ સુભૂતે યદ્ ઉચ્યતે પ્રજ્ઞાપારમિતેતિ, બોધિસત્ત્વ ઇતિ, બોધિસત્ત્વનામેતિ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રમ્ એતત્, તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે, તચ્ ચ નામ નાધ્યાત્મં ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે.
તદ્યથાપિ નામ સુભૂતે યદ્ એતદ્ આધ્યાત્મિકં શરીરં શરીરમ્ ઇતિ વ્યવહ્રિયતે, શિરો ગ્રીવા ઉદરમ્ અંસૌ સ્કન્ધૌ બાહૂ પૃષ્ઠં પાર્શ્વકાઃ કઠ્યૂરૂ જઙ્ઘે પાદાવ્ અસ્થીનીતિ વ્યવહ્રિયન્તે, તે ચ પ્રજ્ઞપ્તિધર્માસ્ તેષાં નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયન્તે, તચ્ ચ નામ નાધ્યાત્મન્ ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે.
એવમ્ એવ સુભૂતે યદ્ ઉચ્યતે પ્રજ્ઞાપારમિતેતિ બોધિસત્ત્વ ઇતિ બોધિસત્ત્વનામેતિ ચ સર્વ એતે પ્રજ્ઞપ્તિધર્માસ્ તેષાં ચ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયન્તે, તચ્ ચ નામ નાધ્યાત્મન્ ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે.
તદ્યથાપિ નામ સુભૂતે બાહ્યં તૃણકાષ્ઠં શાખાપર્ણપલાશં સર્વં તં નાનાનામધેયૈર્ વ્યપદિશ્યતે, તેષાઞ્ ચ નામ્નાં નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયન્તે, તાનિ ચ નામાનિ નાધ્યાત્મં ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યન્તે.
એવમ્ એવ સુભૂતે યદ્ ઉચ્યતે પ્રજ્ઞાપારમિતેતિ બોધિસત્ત્વ ઇતિ બોધિસત્ત્વનામેતિ ચ સર્વ એતે પ્રજ્ઞપ્તિધર્માસ્ તે ચ નાનાનામધેયૈર્ વ્યપદિશ્યન્તે, તેષાં ચ નામ્નાં નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયન્તે, તાનિ ચ નામાનિ નાધ્યાત્મં ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યન્તે. એવં હિ સુભૂતે બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્.

પુનર્ અપરં સુભૂતે તદ્યથાપિ નામ સ્વપ્નપ્રતિશ્રુત્કામરીચિપ્રતિભાસમાયોપમાસ્ તથાગતનિર્મિતાઃ સર્વે તે ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રાસ્ તેષાઞ્ ચ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે, તચ્ ચ નામ નાધ્યાત્મન્ ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે.
એવમ્ એવ સુભૂતે યદ્ ઉચ્યતે પ્રજ્ઞાપારમિતેતિ બોધિસત્ત્વ ઇતિ બોધિસત્ત્વનામેતિ ચ સર્વમ્ એતદ્ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિમાત્રં તસ્યાશ્ ચ ધર્મપ્રજ્ઞપ્તેર્ નોત્પાદો ન નિરોધો ઽન્યત્ર નામસંકેતમાત્રેણ વ્યવહ્રિયતે, તચ્ ચ નામ નાધ્યાત્મન્ ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે.
એવં હિ સુભૂતે બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા નામસંકેતપ્રજ્ઞપ્ત્યામ્ અવવાદપ્રજ્ઞપ્ત્યાં ધર્મપ્રજ્ઞપ્ત્યાં ચ શિક્ષિતવ્યમ્.
ઇતિ દુઃખે ધર્મજ્ઞાનમ્
એવં હિ સુભૂતે પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ન રૂપં નિત્યમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ અનિત્યમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં સુખમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં દુઃખમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ આત્મેતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ અનાત્મેતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં શાન્તમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ અશાન્તમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં શૂન્યમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ અશૂન્યમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં નિમિત્તમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ અનિમિત્તમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં પ્રણિહિતમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ અપ્રણિહિતમ્ ઇતિ ( પ્સ્પ્1-1: 115 ) સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં સંસ્કૃતમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ અસંસ્કૃતમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ ઉત્પન્નમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ અનુત્પન્નમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં નિરુદ્ધમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ અનિરુદ્ધમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં વિવિક્તમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ અવિવિક્તમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં કુશલમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ અકુશલમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં સાવદ્યમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ અનવદ્યમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં સાસ્રવમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપમ્ અનાસ્રવમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં સંક્લેશમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં નિઃક્લેશમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં લૌકિકમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં લોકોત્તરમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં સંક્લેશમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં વ્યવદાનમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં સંસાર ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન રૂપં નિર્વાણમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ.
ન વેદના નિત્યેતિ સમનુપશ્યતિ, ન વેદનાનિત્યેતિ સમનુપશ્યતિ, ન સુખેતિ સમનુપશ્યતિ, ન દુઃખેતિ સમનુપશ્યતિ, નાત્મેતિ નાનાત્મેતિ ન શાન્તેતિ નાશાન્તેતિ, ન શૂન્યેતિ નાશૂન્યેતિ, ન નિમિત્તેતિ નાનિમિત્તેતિ, ન પ્રણિહિતેતિ નાપ્રણિહિતેતિ વેદનાં સમનુપશ્યતિ, ન સંસ્કૃતેતિ નાસંસ્કૃતેતિ, નોત્પન્નેતિ નાનુત્પન્નેતિ, ન નિરુદ્ધેતિ નાનિરુદ્ધેતિ, ન વિવિક્તેતિ નાવિવિક્તેતિ ન કુશલેતિ નાકુશલેતિ, ન સાવદ્યેતિ નાનવદ્યેતિ, ન સાસ્રવેતિ નાનાસ્રવેતિ, ન સંક્લેશેતિ ન નિઃક્લેશેતિ, ન લૌકિકેતિ ન લોકોત્તરેતિ, ન સંક્લેશેતિ ન વ્યવદાનમ્ ઇતિ, ન સંસાર ઇતિ ન નિર્વાણમ્ ઇતિ, વેદનાં સમનુપશ્યતિ.
ન સંજ્ઞા નિત્યેતિ સમનુપશ્યતિ, ન સંજ્ઞાનિત્યેતિ સમનુપશ્યતિ, ન સુખેતિ ન દુઃખેતિ નાત્મેતિ નાનાત્મેતિ, ન શાન્તેતિ નાશાન્તેતિ ન શૂન્યેતિ નાશૂન્યેતિ ન નિમિત્તેતિ નાનિમિત્તેતિ, ન પ્રણિહિતેતિ નાપ્રણિહિતેતિ સંજ્ઞાં સમનુપશ્યતિ, ન સંસ્કૃતેતિ નાસંસ્કૃતેતિ નોત્પન્નેતિ નાનુત્પન્નેતિ, ન નિરુદ્ધેતિ નાનિરુદ્ધેતિ ન વિવિક્તેતિ નાવિવિક્તેતિ, ન કુશલેતિ નાકુશલેતિ ન સાવદ્યેતિ નાનવદ્યેતિ ન સાસ્રવેતિ નાનાસ્રવેતિ, ન સંક્લેશેતિ ન નિઃક્લેશેતિ ન લૌકિકેતિ ન લોકોત્તરેતિ ન સંક્લેશમ્ ઇતિ ન વ્યવદાનમ્ ઇતિ ન સંસાર ઇતિ ન નિર્વાણમ્ ઇતિ સંજ્ઞાં સમનુપશ્યતિ.
ન સંસ્કારા નિત્યા ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન સંસ્કારા અનિત્યા ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન સુખા ઇતિ ન દુઃખા ઇતિ નાત્માન ઇતિ નાનાત્માન ઇતિ ન શાન્તા ઇતિ નાશાન્તા ઇતિ ન શૂન્યા ઇતિ નાશૂન્યા ઇતિ ન નિમિત્તા ઇતિ નાનિમિત્તા ઇતિ ન પ્રણિહિતા ઇતિ નાપ્રણિહિતા ઇતિ સંસ્કારાન્ સમનુપશ્યતિ, ન સંસ્કૃતા ઇતિ નાસંસ્કૃતા ઇતિ નોત્પન્ના ઇતિ નાનુત્પન્ના ઇતિ ન નિરુદ્ધા ઇતિ નાનિરુદ્ધા ઇતિ ન વિવિક્તા ઇતિ નાવિવિક્તા ઇતિ, ન કુશલા ઇતિ નાકુશલા ઇતિ, ન સાવદ્યા ઇતિ નાનવદ્યા ઇતિ, ન સાસ્રવા ઇતિ નાનાસ્રવા ઇતિ, ન સંક્લેશા ઇતિ ન નિઃક્લેશા ઇતિ, ન લૌકિકા ઇતિ ન લોકોત્તરા ઇતિ ન સંક્લેશા ઇતિ ન વ્યવદાનમ્ ઇતિ ન સંસાર ઇતિ ન નિર્વાણમ્ ઇતિ સંસ્કારાન્ સમનુપશ્યતિ.
ન વિજ્ઞાનં નિત્યમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન વિજ્ઞાનમ્ અનિત્યમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ, ન સુખમ્ ઇતિ ન દુઃખમ્ ઇતિ, નાત્મેતિ નાનાત્મેતિ, ન શાન્તમ્ ઇતિ નાશાન્તમ્ ઇતિ ન શૂન્યમ્ ઇતિ નાશૂન્યમ્ ઇતિ ન નિમિત્તમ્ ઇતિ નાનિમિત્તમ્ ઇતિ ન પ્રણિહિતમ્ ઇતિ નાપ્રણિહિતમ્ ઇતિ વિજ્ઞાનં સમનુપશ્યતિ, ન સંસ્કૃતમ્ ઇતિ નાસંસ્કૃતમ્ ઇતિ નોત્પન્નમ્ ઇતિ નાનુત્પન્નમ્ ઇતિ, ન નિરુદ્ધમ્ ઇતિ નાનિરુદ્ધમ્ ઇતિ ન વિવિક્તમ્ ઇતિ નાવિવિક્તમ્ ઇતિ ન કુશલમિતિ નાકુશલમ્ ઇતિ, ન સાવદ્યમ્ ઇતિ નાનવદ્યમ્ ઇતિ ન સાસ્રવમ્ ઇતિ નાનસ્રવમ્ ઇતિ ન સંક્લેશમ્ ઇતિ ન નિઃક્લેશમ્ ઇતિ, ન લૌકિકમ્ ઇતિ ન લોકોત્તરમ્ ઇતિ, ન સંક્લેશમ્ ઇતિ ન વ્યવદાનમ્ ઇતિ, ન સંસર ઇતિ ન નિર્વાણમ્ ઇતિ વિજ્ઞાનં સમનુપશ્યતિ.
એવં ન ચક્ષુર્ધાતુર્ નિત્ય ઇતિ વા અનિત્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુર્ નિત્ય ઇતિ વા અનિત્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુર્ નિત્ય ઇતિ વા અનિત્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુઃ સુખ ઇતિ વા દુઃખ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુઃ સુખ ઇતિ વા દુઃખ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુઃ સુખ ઇતિ વા દુઃખ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુર્ આત્મેતિ વા અનાત્મેતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુર્ આત્મેતિ વા અનાત્મેતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુર્ આત્મેતિ વા અનાત્મેતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુઃ શાન્ત ઇતિ વા અશાન્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુઃ શાન્ત ઇતિ વા અશાન્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુઃ શાન્ત ઇતિ વા અશાન્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુઃ શૂન્ય ઇતિ વા અશૂન્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુઃ શૂન્ય ઇતિ વા અશૂન્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુઃ શૂન્ય ઇતિ વા અશૂન્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુર્ નિમિત્ત ઇતિ વા અનિમિત્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુર્ નિમિત્ત ઇતિ વા અનિમિત્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુર્ નિમિત્ત ઇતિ વા અનિમિત્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુઃ પ્રણિહિત ઇતિ વા અપ્રણિહિત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુઃ પ્રણિહિત ઇતિ વા અપ્રણિહિત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુઃ પ્રણિહિત ઇતિ વા અપ્રણિહિત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુઃ સંસ્કૃત ઇતિ વા અસંસ્કૃત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુઃ સંસ્કૃત ઇતિ વા અસંસ્કૃત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુઃ સંસ્કૃત ઇતિ વા અસંસ્કૃત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.

ન ચક્ષુર્ધાતુર્ ઉત્પન્ન ઇતિ વા અનુત્પન્ન ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુર્ ઉત્પન્ન ઇતિ વા અનુત્પન્ન ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુર્ ઉત્પન્ન ઇતિ વા અનુત્પન્ન ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુર્ નિરુદ્ધ ઇતિ વા અનિરુદ્ધ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુર્ નિરુદ્ધ ઇતિ વા અનિરુદ્ધ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુર્ નિરુદ્ધ ઇતિ વા અનિરુદ્ધ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુર્ વિવિક્ત ઇતિ વા અવિવિક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુર્ વિવિક્ત ઇતિ વા અવિવિક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુર્ વિવિક્ત ઇતિ વા અવિવિક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુઃ કુશલ ઇતિ વા અકુશલ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુઃ કુશલ ઇતિ વા અકુશલ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુઃ કુશલ ઇતિ વા અકુશલ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુઃ સાવદ્ય ઇતિ વા અનવદ્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુઃ સાવદ્ય ઇતિ વા અનવદ્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુઃ સાવદ્ય ઇતિ વા અનવદ્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુઃ સાસ્રવ ઇતિ વા અનાસ્રવ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુઃ સાસ્રવ ઇતિ વા અનાસ્રવ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુઃ સાસ્રવ ઇતિ વા અનાસ્રવ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા નિઃક્લેશ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા નિઃક્લેશ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુઃ ( પ્સ્પ્1-1: 118 ) સંક્લેશ ઇતિ વા નિઃક્લેશ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુર્ લૌકિક ઇતિ વા લોકોત્તર ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુર્ લૌકિક ઇતિ વા લોકોત્તર ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુર્ લૌકિક ઇતિ વા લોકોત્તર ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા વ્યવદાનમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા વ્યવદાનમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા વ્યવદાનમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ચક્ષુર્ધાતુઃ સંસાર ઇતિ વા નિર્વાણમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન રૂપધાતુઃ સંસર ઇતિ વા નિર્વાણમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુઃ સંસાર ઇતિ વા નિર્વાણમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
એવં ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુર્ નિત્ય ઇતિ વા અનિત્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુઃ સુખ ઇતિ વા દુઃખ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુર્ આત્મેતિ વા અનાત્મેતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુઃ શાન્ત ઇતિ વા અશાન્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુઃ શૂન્ય ઇતિ વા અશૂન્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુર્ નિમિત્ત ઇતિ વા અનિમિત્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુઃ પ્રણિહિત ઇતિ વા અપ્રણિહિત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુઃ સંસ્કૃત ઇતિ વા અસંસ્કૃત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુર્ ઉત્પન્ન ઇતિ વા અનુત્પન્ન ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુર્ નિરુદ્ધ ઇતિ વા અનિરુદ્ધ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુર્ વિવિક્ત ઇતિ વા અવિવિક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુઃ કુશલ ઇતિ વા અકુશલ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુઃ સાવદ્ય ઇતિ વા અનવદ્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.

ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુઃ સાસ્રવ ઇતિ વા અનાસ્રવ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા નિઃક્લેશ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુર્ લૌકિક ઇતિ વા લોકોત્તર ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા વ્યવદાનમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન શ્રોત્રધાતુર્ ન શબ્દધાતુર્ ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનધાતુઃ સંસાર ઇતિ વા નિર્વાણમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુર્ નિત્ય ઇતિ વા અનિત્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુઃ સુખ ઇતિ વા દુઃખ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુર્ આત્મેતિ વા અનાત્મેતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુઃ શાન્ત ઇતિ વા અશાન્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુઃ શૂન્ય ઇતિ વા અશૂન્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુર્ નિમિત્ત ઇતિ વા અનિમિત્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુઃ પ્રણિહિત ઇતિ વા અપ્રણિહિત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુઃ સંસ્કૃત ઇતિ વા અસંસ્કૃત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુર્ ઉત્પન્ન ઇતિ વા અનુત્પન્ન ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુર્ નિરુદ્ધ ઇતિ વા અનિરુદ્ધ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુર્ વિવિક્ત ઇતિ વા અવિવિક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુઃ કુશલ ઇતિ વા અકુશલ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુઃ સાવદ્ય ઇતિ વા અનવદ્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુઃ સાસ્રવ ઇતિ વા અનાસ્રવ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા નિઃક્લેશ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુર્ લૌકિક ઇતિ વા લોકોત્તર ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા વ્યવદાનમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન ઘ્રાણધાતુર્ ન ગન્ધધાતુર્ ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનધાતુઃ સંસાર ઇતિ વા નિર્વાણમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુર્ નિત્ય ઇતિ વા અનિત્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુઃ સુખ ઇતિ વા દુઃખ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુર્ આત્મેતિ વા અનાત્મેતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુઃ શાન્ત ઇતિ વા અશાન્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુઃ શૂન્ય ઇતિ વા અશૂન્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુર્ નિમિત્ત ઇતિ વા અનિમિત્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુઃ પ્રણિહિત ઇતિ વા અપ્રણિહિત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુઃ સંસ્કૃત ઇતિ વા અસંસ્કૃત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુર્ ઉત્પન્ન ઇતિ વા અનુત્પન્ન ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુર્ નિરુદ્ધ ઇતિ વા અનિરુદ્ધ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુર્ વિવિક્ત ઇતિ વા અવિવિક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુઃ કુશલ ઇતિ વા અકુશલ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુઃ સાવદ્ય ઇતિ વા અનવદ્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુઃ સાસ્રવ ઇતિ વા અનાસ્રવ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા નિઃક્લેશ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુર્ લૌકિક ઇતિ વા લોકોત્તર ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા વ્યવદાનમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.

ન જિહ્વાધાતુર્ ન રસધાતુર્ ન જિહ્વાવિજ્ઞાનધાતુઃ સંસાર ઇતિ વા નિર્વાણમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુર્ નિત્ય ઇતિ વા અનિત્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુઃ સુખ ઇતિ વા દુઃખ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુર્ આત્મેતિ વા અનાત્મેતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુઃ શાન્ત ઇતિ વા અશાન્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુઃ શૂન્ય ઇતિ વા અશૂન્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુર્ નિમિત્ત ઇતિ વા અનિમિત્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુઃ પ્રણિહિત ઇતિ વા અપ્રણિહિત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુઃ સંસ્કૃત ઇતિ વા અસંસ્કૃત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુર્ ઉત્પન્ન ઇતિ વા અનુત્પન્ન ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુર્ નિરુદ્ધ ઇતિ વા અનિરુદ્ધ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુર્ વિવિક્ત ઇતિ વા અવિવિક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુઃ કુશલ ઇતિ વા અકુશલ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુઃ સાવદ્ય ઇતિ વા અનવદ્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુઃ સાસ્રવ ઇતિ વા અનાસ્રવ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા નિઃક્લેશ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુર્ લૌકિક ઇતિ વા લોકોત્તર ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા વ્યવદાનમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન કાયધાતુર્ ન સ્પ્રષ્ટવ્યધાતુર્ ન કાયવિજ્ઞાનધાતુઃ સંસાર ઇતિ વા નિર્વાણમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુર્ નિત્ય ઇતિ વા અનિત્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
નમનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુઃ સુખ ઇતિ વા દુઃખ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુર્ આત્મેતિ વા અનાત્મેતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુઃ શાન્ત ઇતિ વા અશાન્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુઃ શૂન્ય ઇતિ વા અશૂન્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુર્ નિમિત્ત ઇતિ વા અનિમિત્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુઃ પ્રણિહિત ઇતિ વા અપ્રણિહિત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુઃ સંસ્કૃત ઇતિ વા અસંસ્કૃત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુર્ ઉત્પન્ન ઇતિ વા અનુત્પન્ન ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુર્ નિરુદ્ધ ઇતિ વા અનિરુદ્ધ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુર્ વિવિક્ત ઇતિ વા અવિવિક્ત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુઃ કુશલ ઇતિ વા અકુશલ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુઃ સાવદ્ય ઇતિ વા અનવદ્ય ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુઃ સાસ્રવ ઇતિ વા અનાસ્રવ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા નિઃક્લેશ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુર્ લૌકિક ઇતિ વા લોકોત્તર ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુઃ સંક્લેશ ઇતિ વા વ્યવદાનમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન મનોધાતુર્ ન ધર્મધાતુર્ ન મનોવિજ્ઞાનધાતુઃ સંસાર ઇતિ વા નિર્વાણમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
યદ્ અપિ ચક્ષુરૂપચક્ષુર્વિજ્ઞાનસંસ્પર્શપ્રત્યયાદ્ ઉત્પદ્યતે વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા, તદ્ અપિ ન નિત્યમ્ ઇતિ વા નાનિત્યમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
એવં ન સુખમ્ ઇતિ વા ન દુઃખમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
નાત્મેતિ વા નાનાત્મેતિ વા સમનુપશ્યતિ,

ન શાન્તમ્ ઇતિ વા નાશાન્તં વા સમનુપશ્યતિ,
ન શૂન્યમ્ ઇતિ વા નાશૂન્યમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
ન નિમિત્તમ્ ઇતિ વા નાનિમિત્તમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
ન પ્રણિહિતમ્ ઇતિ વા નાપ્રણિહિતમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
ન સંસ્કૃત ઇતિ વા નાસંસ્કૃત ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
નોત્પન્નમ્ ઇતિ વા નાનુત્પન્નમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
ન નિરુદ્ધમ્ ઇતિ વા નાનિરુદ્ધં વા સમનુપશ્યતિ,
ન વિવિક્તમ્ ઇતિ વા નાવિવિક્તમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
ન કુશલમ્ ઇતિ વા નાકુશલમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
ન સાવદ્યમ્ ઇતિ વા નાનવદ્યમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
ન સાસ્રવમ્ ઇતિ વા નાનાસ્રવમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
ન સંક્લેશમ્ ઇતિ વા ન નિઃક્લેશમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
ન લૌકિકમ્ ઇતિ વા ન લોકોત્તરમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
ન સંક્લેશમ્ ઇતિ વા ન વ્યવદાનાનમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
યદ્ અપિ ચક્ષુરૂપચક્ષુર્વિજ્ઞાનસંસ્પર્શપ્રત્યયાદ્ ઉત્પદ્યતે વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા, તદ્ અપિ ન સંસાર ઇતિ વા ન નિર્વાણમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
યદ્ અપિ શ્રોત્રશબ્દશ્રોત્રવિજ્ઞાનસંસ્પર્શપ્રત્યયાદ્ ઉત્પદ્યતે વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા, તદ્ અપિ ન નિત્યમ્ ઇતિ વા નાનિત્યમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
એવં ન સુખમ્ ઇતિ વા ન દુઃખમ્ ઇતિ વા,
નાત્મેતિ વા નાનાત્મેતિ વા,
ન શાન્તમ્ ઇતિ વા નાશાન્તમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
ન શૂન્યમ્ ઇતિ વા નાશૂન્યમ્ ઇતિ વા,
ન નિમિત્તમ્ ઇતિ વા નાનિમિત્તમ્ ઇતિ વા,
ન પ્રણિહિતમ્ ઇતિ વા નાપ્રણિહિતમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
ન સંસ્કૃતમ્ ઇતિ વા નાસંસ્કૃતમ્ ઇતિ વા,
નોત્પન્નમ્ ઇતિ વા નાનુત્પન્નમ્ ઇતિ વા,
ન નિરુદ્ધમ્ ઇતિ વા નાનિરુદ્ધમ્ ઇતિ વા,
ન વિવિક્તમ્ ઇતિ વા નાવિવિક્તમ્ ઇતિ વા,
ન કુશલમ્ ઇતિ વા નાકુશલમ્ ઇતિ વા,
ન સાવદ્યમ્ ઇતિ વા નાનવદ્યમ્ ઇતિ વા,
ન સાસ્રવમ્ ઇતિ વા નાનાસ્રવમ્ ઇતિ વા,
ન સંક્લેશમ્ ઇતિ વા ન નિઃક્લેશમ્ ઇતિ વા,
ન લૌકિકમ્ ઇતિ વા ન લોકોત્તરમ્ ઇતિ વા,
ન સંક્લેશમ્ ઇતિ વા ન વ્યવદાનમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
યદ્ અપિ શ્રોત્રશબ્દશ્રોત્રવિજ્ઞાનસંસ્પર્શપ્રત્યયાદ્ ઉત્પદ્યતે વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા, તદ્ અપિ ન સંસારમ્ ઇતિ વા ન નિર્વાણમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
યદ્ અપિ ઘ્રાણગન્ધઘ્રાણવિજ્ઞાનસંસ્પર્શપ્રત્યયાદ્ ઉત્પદ્યતે વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા, તદ્ અપિ ન નિત્યમ્ ઇતિ વા નાનિત્યમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન સુખમ્ ઇતિ વા ન દુઃખમ્ ઇતિ વા,
નાત્મેતિ નાનાત્મેતિ,
ન શાન્તમ્ ઇતિ નાશાન્તમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ,
ન શૂન્યમ્ ઇતિ નાશૂન્યમ્ ઇતિ,
ન નિમિત્તમ્ ઇતિ નાનિમિત્તમ્ ઇતિ,
ન પ્રણિહિતમ્ ઇતિ નાપ્રણિહિતમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ,

ન સંસ્કૃતમ્ ઇતિ નાસંસ્કૃતમ્ ઇતિ,
નોત્પન્નમ્ ઇતિ નાનુત્પન્નમ્ ઇતિ,
ન નિરુદ્ધમ્ ઇતિ નાનિરુદ્ધમ્ ઇતિ,
ન વિવિક્તમ્ ઇતિ નાવિવિક્તમ્ ઇતિ,
ન કુશલમ્ ઇતિ નાકુશલમ્ ઇતિ,
ન સાવદ્યમ્ ઇતિ નાનવદ્યમ્ ઇતિ,
ન સાસ્રવમ્ ઇતિ નાનાસ્રવમ્ ઇતિ,
ન સંક્લેશમ્ ઇતિ ન નિઃક્લેશમ્ ઇતિ,
ન લૌકિકમ્ ઇતિ ન લોકોત્તરમ્ ઇતિ,
ન સંક્લેશમ્ ઇતિ વા ન વ્યવદાનમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
યદ્ અપિ ઘ્રાણગન્ધઘ્રાણવિજ્ઞાનસંસ્પર્શપ્રત્યયાદ્ ઉત્પદ્યતે વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા, તદ્ અપિ ન સંસારમ્ ઇતિ વા નિર્વાણમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
યદ્ અપિ જિહ્વારસજિહ્વાવિજ્ઞાનસંસ્પર્શપ્રત્યયાદ્ ઉત્પદ્યતે વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા, તદ્ અપિ ન નિત્યમ્ ઇતિ વા નાનિત્યમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન સુખમ્ ઇતિ ન દુઃખમ્ ઇતિ,
નાત્મેતિ નાનાત્મેતિ,
ન શાન્તમ્ ઇતિ નાશાન્તમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ,
ન શૂન્યમ્ ઇતિ નાશૂન્યમ્ ઇતિ,
ન નિમિત્તમ્ ઇતિ નાનિમિત્તમ્ ઇતિ,
ન પ્રણિહિતમ્ ઇતિ નાપ્રણિહિતમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ,
ન સંસ્કૃતમ્ ઇતિ નાસંસ્કૃતમ્ ઇતિ, નોત્પન્નમ્ ઇતિ નાનુત્પન્નમ્ ઇતિ,
ન નિરુદ્ધમ્ ઇતિ નાનિરુદ્ધમ્ ઇતિ,
ન વિવિક્તમ્ ઇતિ નાવિવિક્તમ્ ઇતિ,
ન કુશલમ્ ઇતિ નાકુશલમ્ ઇતિ,
ન સાવદ્યમ્ ઇતિ નાનવદ્યમ્ ઇતિ,
ન સાસ્રવમ્ ઇતિ નાનાસ્રવમ્ ઇતિ,
ન સંક્લેશમ્ ઇતિ ન નિઃક્લેશમ્ ઇતિ,
ન લૌકિકમ્ ઇતિ ન લોકોત્તરમ્ ઇતિ,
ન સંક્લેશમ્ ઇતિ ન વ્યવદાનમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ.
યદ્ અપિ જિહ્વારસજિહ્વાવિજ્ઞાનસંસ્પર્શપ્રત્યયાદ્ ઉત્પદ્યતે વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા, તદ્ અપિ ન સંસારમ્ ઇતિ વા નિર્વાણમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
યદ્ અપિ કાયસ્પ્રષ્ટવ્યકાયવિજ્ઞાનસંસ્પર્શપ્રત્યયાદ્ ઉત્પદ્યતે વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા, તદ્ અપિ ન નિત્યમ્ ઇતિ વા નાનિત્યમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ,
ન સુખમ્ ઇતિ ન દુઃખમ્ ઇતિ,
નાત્મેતિ નાનાત્મેતિ,
ન શાન્તમ્ ઇતિ નાશાન્તમ્ ઇતિ,
ન શૂન્યમ્ ઇતિ નાશૂન્યમ્ ઇતિ,
ન નિમિત્તમ્ ઇતિ નાનિમિત્તમ્ ઇતિ,
ન પ્રણિહિતમ્ ઇતિ નાપ્રણિહિતમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ,
ન સંસ્કૃતમ્ ઇતિ નાસંસ્કૃતમ્ ઇતિ,
નોત્પન્નમ્ ઇતિ નાનુત્પન્નમ્ ઇતિ,
ન નિરુદ્ધમ્ ઇતિ નાનિરુદ્ધમ્ ઇતિ,
ન વિવિક્તમ્ ઇતિ નાવિવિક્તમ્ ઇતિ,
ન કુશલમ્ ઇતિ નાકુશલમ્ ઇતિ,

ન સાવદ્યમ્ ઇતિ નાનવદ્યમ્ ઇતિ,
ન સાસ્રવમ્ ઇતિ નાનાસ્રવમ્ ઇતિ,
ન સંક્લેશમ્ ઇતિ ન નિઃક્લેશમ્ ઇતિ,
ન લૌકિકમ્ ઇતિ ન લોકોત્તરમ્ ઇતિ,
ન સંક્લેશમ્ ઇતિ ન વ્યવદાનમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ.
યદ્ અપિ કાયસ્પ્રષ્ટવ્યકાયવિજ્ઞાનસંસ્પર્શપ્રત્યયાદ્ ઉત્પદ્યતે વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા, તદ્ અપિ ન સંસારમ્ ઇતિ વા ન નિર્વાણમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
યદ્ અપિ મનોધર્મમનોવિજ્ઞાનસંસ્પર્શપ્રત્યયાદ્ ઉત્પદ્યતે વેદયિતં ( પ્સ્પ્1-1: 128 ) સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા, તદ્ અપિ ન નિત્યમ્ ઇતિ વા નાનિત્યમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ન સુખમ્ ઇતિ ન દુઃખમ્ ઇતિ,
નાત્મેતિ વા નાનાત્મેતિ,
ન શાન્તમ્ ઇતિ નાશાન્તમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ,
ન શૂન્યમ્ ઇતિ નાશૂન્યમ્ ઇતિ,
ન નિમિત્તમ્ ઇતિ નાનિમિત્તમ્ ઇતિ,
ન પ્રણિહિતમ્ ઇતિ નાપ્રણિહિતમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ,
ન સંસ્કૃતમ્ ઇતિ નાસંસ્કૃતમ્ ઇતિ,
નોત્પન્નમ્ ઇતિ નાનુત્પન્નમ્ ઇતિ,
ન નિરુદ્ધમ્ ઇતિ નાનિરુદ્ધમ્ ઇતિ,
ન વિવિક્તમ્ ઇતિ નાવિવિક્તમ્ ઇતિ,
ન કુશલમ્ ઇતિ નાકુશલમ્ ઇતિ,
ન સાવદ્યમ્ ઇતિ નાનવદ્યમ્ ઇતિ,
ન સાસ્રવમ્ ઇતિ નાનાસ્રવમ્ ઇતિ,
ન સંક્લેશમ્ ઇતિ ન નિઃક્લેશમ્ ઇતિ,
ન લૌકિકમ્ ઇતિ ન લોકોત્તરમ્ ઇતિ,
ન સંક્લેશમ્ ઇતિ ન વ્યવદાનમ્ ઇતિ સમનુપશ્યતિ.
યદ્ અપિ મનોધર્મમનોવિજ્ઞાનસંસ્પર્શપ્રત્યયાદ્ ઉત્પદ્યતે વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા, તદ્ અપિ ન સંસારમ્ ઇતિ વા ન નિર્વાણમ્ ઇતિ વા સમનુપશ્યતિ.
ઇતિ દુઃખે ઽન્વયજ્ઞાનક્ષાન્તિઃ
તત્ કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ પ્રજ્ઞાપારમિતાં પ્રજ્ઞાપારમિતાનામ તં ચ બોધિસત્ત્વં તચ્ ચ બોધિસત્ત્વનામ ન સમનુપશ્યતિ, સંસ્કૃતે વા ધાતાવ્ અસંસ્કૃતે વા ધાતૌ તથા હિ સુભૂતે બોધિસત્ત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ નૈતાન્ સર્વધર્માન્ કલ્પયતિ ન વિકલ્પયતિ, સો ઽવિકલ્પે ધર્મે સ્થિત્વા સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ ભાવયતિ, પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન પ્રજ્ઞાપારમિતાં નાપિ પ્રજ્ઞાપારમિતાનામ સમનુપશ્યતિ, ન બોધિસત્ત્વં નાપિ બોધિસત્ત્વનામ સમનુપશ્યતિ.
એવં સમ્યક્પ્રહાણર્દ્ધિપાદેન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગમાર્ગપારમિતાતથાગતબલવૈશારદ્યપ્રતિસંવિદષ્ટાદશાવેણિકાન્ બુદ્ધધર્માન્ ભાવયતિ, પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ ન પ્રજ્ઞાપારમિતાં નાપિ પ્રજ્ઞાપારમિતાનામ, ન બોધિસત્ત્વં નાપિ બોધિસત્ત્વનામ સમનુપશ્યતિ, અન્યત્ર સર્વાકારજ્ઞતા મનસિકારાત્.
ઇતિ દુઃખે ઽન્વયજ્ઞાનમ્
તથા હિ તેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા ધર્મલક્ષણં પ્રતિવિદ્ધં ભવતિ, યચ્ ચ ધર્માણાં લક્ષણં તન્ ન સંક્લિશ્યતે ન વ્યવદાયતે. એવં હિ સુભૂતે બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા નામસાંકેતિકી ધર્મપ્રજ્ઞપ્તિર્ અનુબોદ્ધવ્યા.
ઇતિ સમુદયે ધર્મજ્ઞાનક્ષાન્તિઃ
સ નામસાંકેતિક્યા ધર્મપ્રજ્ઞપ્ત્યા અવબુદ્ધયા ન રૂપમ્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન વેદનામ્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન સંજ્ઞામ્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન સંસ્કારાન્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન વિજ્ઞાનમ્ અભિનિવેક્ષ્યતે.
ન ચક્ષુર્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન રૂપમ્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન ચક્ષુર્વિજ્ઞાનમ્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન ચક્ષુઃસંસ્પર્શમ્ અભિનિવેક્ષ્યતે, યદ્ અપિ ચક્ષુઃસંસ્પર્શપ્રત્યયોત્પન્નં વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા તદ્ અપિ નાભિનિવેક્ષ્યતે.
ન શ્રોત્રમ્ અભિનિવેક્ષ્યતે ન શબ્દં ન શ્રોત્રવિજ્ઞાનં ન શ્રોત્રસંસ્પર્શં, યદ્ અપિ શ્રોત્રસંસ્પર્શપ્રત્યયોત્પન્નં વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા તદ્ અપિ નાભિનિવેક્ષ્યતે.
ન ઘ્રાણમ્ અભિનિવેક્ષ્યતે ન ગન્ધં ન ઘ્રાણવિજ્ઞાનં ન ઘ્રાણસંસ્પર્શમ્, યદ્ અપિ ઘ્રાણસંસ્પર્શપ્રત્યયોત્પન્નં વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા તદ્ અપિ નાભિનિવેક્ષ્યતે.
ન જિહ્વામ્ અભિનિવેક્ષ્યતે ન રસં ન જિહ્વાવિજ્ઞાનં ન જિહ્વાસંસ્પર્શં, યદ્ અપિ જિહ્વાસંસ્પર્શપ્રત્યયોત્પન્નં વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા તદ્ અપિ નાભિનિવેક્ષ્યતે.
ન કાયમ્ અભિનિવેક્ષ્યતે ન સ્પ્રષ્ટવ્યં ન કાયવિજ્ઞાનં ન કાયસંસ્પર્શં, યદ્ અપિ કાયઃસંસ્પર્શપ્રત્યયોત્પન્નં વેદયિતં ( પ્સ્પ્1-1: 130 ) સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા તદ્ અપિ નાભિનિવેક્ષ્યતે.
ન મનો ઽભિનિવેક્ષ્યતે ન ધર્માન્ ન મનોવિજ્ઞાનં ન મનઃસંસ્પર્શં, યદ્ અપિ મનઃસંસ્પર્શપ્રત્યયોત્પન્નં વેદયિતં સુખં વા દુઃખં વા અદુઃખાસુખં વા તદ્ અપિ નાભિનિવેક્ષ્યતે, નાપિ સંસ્કૃતધાતુમ્ અભિનિવેક્ષ્યતે, નાપ્ય્ અસંસ્કૃતધાતુમ્ અભિનિવેક્ષ્યતે.
ઇતિ સમુદયે ધર્મજ્ઞાનમ્
સ ન દાનપારમિતામ્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન શીલપારમિતામ્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન ક્ષાન્તિપારમિતામ્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન વીર્યપારમિતામ્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન ધ્યાનપારમિતામ્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન પ્રજ્ઞાપારમિતામ્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન નામાપિ ન લક્ષણમ્ અપિ તાસામ્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન કાયે ઽભિનિવેક્ષ્યતે.
ન માંસચક્ષુષ્ય્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન દિવ્યચક્ષુષ્ય્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન પ્રજ્ઞાચક્ષુષ્ય્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન ધર્મચક્ષુષ્ય્ અભિનિવેક્ષ્યતે, ન બુદ્ધચક્ષુષ્ય્ અભિનિવેક્ષ્યતે, નાભિજ્ઞાસ્વ્ અભિનિવેક્ષ્યતે.