નિષ્પણ્ણયોગાવલિ · ભાગ 11

ઓં નમઃ શ્રીવજ્રસત્ત્વાય ॥
જ્યોતિભિર્ વિજિતં યદ્ અસ્ય જગતીં જિષ્ણ્વ્ અન્તરત્વતમો (?)
યચ્ ચાદ્વૈતદશાર્ણસત્ય્ અપિ પરીણામો ગુણૌઘઃ શ્રિયામ્ ।
યત્ કારુણ્યતરામૃતાર્દ્રહૃદયૈર્ ઉહ્યન્તિ તં વજ્રિણસ્
તૈર્ એતચ્ ચરિતાદ્ભુતાનિ નિજધીધામાનિ ધાવન્તુ વઃ ॥
વજ્રાવલીમણ્ડિતમણ્ડલેષુ દ્રાગ્ વજ્રભૃચ્ ચારુચરિત્રમ્ ઉચ્ચૈઃ ।
તદઞ્ચિતૈસ્ તદ્વચનિર્મિતૌઘૈર્ અમોઘમ્ અગ્ર્યાં શ્રિયમ્ આદધાતુ ॥
ઇહ હિ મૃદુમધ્યક્રમાભ્યાં સુભાવિતસમાધેર્ અધિમાત્રપ્રજ્ઞસ્ય ભગવતા ।
સર્વાકારવરોપેતઃ સ્ફુરત્ સંહારકારકઃ ।
ઝતિતિ જ્ઞાનનિષ્પન્નો યોગો નિષ્પન્ન ઉચ્યતે ॥
સ હિ ત્વાં સર્વસત્ત્વાંશ્ ચ વજ્રધરત્વં પ્રાપયિતુમ્ અભ્યુત્સાહવાન્ સ્કન્ધધાત્વાયતનાદિકં પ્રતિબિમ્બમયં શૂન્યતૈકરસં નિશ્ચિન્વન્ । પ્રભાસ્વરં પ્રવિશ્ય ઝતિતિ સપરિકરકૂટાગરોદરમણ્ડલમાણ્ડલેયપરિકરિતઃ કુલેશભૂષિતો ( અમ્ 225 ) હૃદ્બીજયુક્તઃ શૂન્યતાકરુણૈકરસમહાસુખમયઃ શ્રીવજ્રસત્ત્વમઞ્જુવજ્રાદિરૂપો ઽપરિમિતતથાગતદેવીબોધિસત્ત્વક્રોધાદીન્ સ્ફારયેત્ । ધર્મદેશનાદિભિર્ યથાભવ્યં પરહિતાનિ કુર્વાણઃ પરપુણ્યાવધિં સ્થાપયન્ સંહરંશ્ ચાચિન્ત્ય મૂર્તિર્ ઉદેતિ ॥
તત્રાયં પરિકરાદિઃ । આરસાતલમ્ અભિમતપ્રસરા ઘનૈકસારા જ્વલન્તી વજ્રમયી ભૂમિઃ કલ્પાન્તજ્વલનવનમયૂખજ્વાલાવલીસીમાબન્ધા । આરસાતલમ્ ઉપર્ય્ અત્યુચ્ચૈર્ ઘનનિબુડજ્વલદ્વજ્રપ્રાકારોર્ધ્વે નિઃસંધ્યેકખણ્ડીભૂતમ્ ઉપરિ વજ્રશરજાલાધો વજ્રવિતાનમણ્ડિતં જ્વલદ્વજ્રપઞ્જરં તદભ્યન્તરસ્થિતવિશ્વાબ્જસૂર્યસ્થપીતદક્ષિણાવર્તભ્રમદ્દશારચક્રં ચ 61 ॥
તત્ર પૂર્વસ્યામ્ આરાયાં યમાન્તકઃ કૃષ્ણઃ સિતરક્તમુખઃ કૃષ્ણવજ્રમુદ્ગરખડ્ગમણિકમલધારી । દક્ષિણસ્યાં પ્રજ્ઞાન્તકઃ સિતઃ કૃષ્ણરક્તમુખો વજ્રાઙ્કિતસિતદણ્ડાસિમણિપદ્મધારી । પશ્ચિમાયાં પદ્માન્તકો રક્તો નીલસિતાસ્યો રક્તપદ્માસિમણિચક્રધારિ । ઉત્તરસ્યાં વિઘ્નાન્તકઃ કૃષ્ણઃ સિતરક્તમુખઃ કરાલવજ્રાસિમણિપદ્મધારી । આગ્નેય્યાં ટક્કિરાજો નીલઃ સિતરક્તાસ્યો ઽઙ્કુશખડ્ગમણિસરોજધારી । નૈરૃત્યાં નીલદણ્ડઃ કૃષ્ણઃ સિતરક્તાસ્યો નીલદણ્ડખડ્ગમણ્યબ્જધારી । વાયવ્યાં મહાબલઃ કૃષ્ણઃ સિતરક્તમુખસ્ ત્રિશૂલાસિમણિકમલધારી । ઐશાન્યામ્ અચલો નીલઃ સિતરક્તાસ્યઃ ખડ્ગવજ્રમણિપદ્મધારી । ઊર્ધ્વમ્ ઉષ્ણીષચક્રવર્તી પીતો નીલરક્તાસ્યઃ પીતચક્રખડ્ગમણિપદ્મધારી । અધઃ સુમ્ભરાજો નીલઃ સિતરક્તાસ્યો વજ્રખડ્ગમણિકમલભૃત્ ॥
તત્રોષ્ણીષટક્ક્યચલસુમ્ભા રત્નમુકુટિનો વિચિત્રરત્નાભરણા લલિતા ઈષદ્દર્શિતદંષ્ટ્રા વિગતશ્મશ્રવઃ । તદન્યે વિકૃતરૂપાઃ સભ્રૂભઙ્ગાઃ પિઙ્ગોર્ધ્વકેશભ્રૂશ્મશ્રવો વ્યાવૃત્તદંષ્ટ્રાકરાલવક્ત્રા લલજ્જિહ્વા અટ્ટાટ્ટહાસિનઃ ક્રૂરાષ્ટનાગભૂષના વામનાઃ પીનાસ્ તુન્દિલાઃ । દશાપ્ય્ એતે સહાસનૈર્ નિશ્ચલાઃ પ્રત્યાલીઢેનારાગ્રેષ્વ્ ઈષદલગ્નવિશ્વાબ્જસૂર્યસ્થાઃ સૂર્યપ્રભાઃ સરોષણા જ્વલન્તો નદન્તો ઽતિભીમાઃ પ્રલયાનલપ્રતિમમયૂખમુખૈર્ અપરિમિતાત્મકમૂર્તિનિર્માણૈશ્ ચ નિરવધિધાતુત્રયેષુ વિઘ્નૌઘમ્ અખિલમ્ અસકૃન્નિર્મૂલયન્તઃ । ષડ્ભુજાઃ પ્રધાનભુજાભ્યાં સ્વાભપ્રજ્ઞાલિઙ્ગિતાસ્ ત્રિમુખાઃ । મુખં તુ મૂલં શરિરવર્ણં સવ્યવામં ચ યથોક્તવર્ણં પ્રતિમુખં રક્તવર્તુલનેત્રત્રયમ્ ॥
ચક્રં ચાતિભ્રમણાન્ નિશ્ચલોપમં નિરન્તરં સ્ફુરદ્ અનેકજ્વાલાકલાપં તસ્ય નાભ્યન્તરે ઽધઃસૂકોપરિ વિશાલત્રિકોણધવલધર્મોદયાન્તરધઃકોણોદરગતવિશ્વદલકમલોપરિ વિશ્વકુલિશસહિતા તદ્વજ્રસ્ય દિગારા યથાયોગં વૈરોચનાદિસમવર્ણા વેદી ચ । તસ્યાં પઞ્ચવર્ણરત્નપરિનિષ્પન્નં ભાસ્વન્મુનીન્દ્રમણ્ડલચિત્રાંશુવ્યાપ્તસર્વદિક્ચક્રં કૂટાગારમ્ । તસ્ય મધ્યે ભગવાન્ વજ્રસત્ત્વો મઞ્જુવજ્રરૂપઃ કુઙ્કુમારુણઃ કૃષ્ણસિતસવ્યેતરવદનઃ પ્રધાનભુજાભ્યાં સ્વાભપ્રજ્ઞાલિઙ્ગિતો ઽસિશરેન્દીવરચાપધરો રત્નમુકુટી વિચિત્રરત્નાદ્યાભરણો ઽનન્તાભઃ । તસ્ય પૂર્વસ્યાં દિશિ વૈરોચનઃ સિતઃ કૃષ્ણરક્તસવ્યેતરમુખઃ સિતાષ્ટારચક્રાસિમણિકમલધરઃ । દક્ષિણસ્યાં રત્નેશઃ પીતો નવાંશમરકતરત્નાસિચક્રપદ્મધરઃ । પશ્ચિમાયામ્ અમિતાભો રક્તો રક્તપદ્માસિમણિચક્રધરઃ । ઉત્તરસ્યામ્ અમોઘસિદ્ધિર્ હરિતઃ ખડ્ગચક્રમણિકમલધરઃ1 । ત્રયો ઽમી કૃષ્ણસિતસવ્યેતરવક્ત્રાઃ સર્વે તથાગતા રત્નમુકુટિનો વિચિત્રરત્નાભરણાઃ । આગ્નેય્યાં લોચના વૈરોચનસમા । નૈરૃત્યાં ( અમ્ 229 ) મામકી અક્ષોભ્યસમા રક્તોત્પલાસિમણિપદ્મધરા સર્વસાધનેષુ તથા પાઠાત્ । વાયવ્યાં પાણ્ડરા અમિતાભસમા । ઐશાન્યાં તારા રત્નેશસમા પીતોત્પલાસિમણિપદ્મધરા ।
અતો ગર્ભપુટાદ્ બહિર્ આગ્નેયકોણે રૂપવજ્રા વૈરોચનસદૃશી રત્નદર્પણાસિમણ્યબ્જધરા । નૈરૃત્યે શબ્દવજ્રા અક્ષોભ્યસમા નીલવીણાકૃપાણમણ્યબ્જધરા । વાયવ્યે ગન્ધવજ્રા રત્નેશસમા પીતગન્ધશઙ્ખાસિચક્રાબ્જધરા । ઐશાને રસવજ્રા અમિતાભસદૃશી રક્તરસપાત્રાસિમણિચક્રધરા । પ્રાગ્દ્વારોત્તરપાર્શ્વે સ્પર્શવજ્રા અમોઘસિદ્ધિસમા વિશ્વવર્ણવસ્ત્રાસિમણ્યબ્જધરા । પ્રાગ્દ્વારદક્ષિણપાર્શ્વે ધર્મધાતુવજ્રા વજ્રસત્ત્વસમા ધવલધર્મોદયાસિમણ્યબ્જધરા ॥
એતા મઞ્જુવજ્રાદિદેવતાસ્ ત્રિવદનાઃ ષડ્ભુજાઃ । આદ્યચિહ્નદ્વયં સવ્યાભ્યામ્ અપરદ્વયં વામાભ્યાં દધાનાઃ । સર્વત્ર મૂલમુખં શરિરવર્ણમ્ એવ । પૂર્વાદિદ્વારેષુ યમાન્તકપ્રજ્ઞાન્તકપદ્માન્તકામૃતકુણ્ડલયઃ ॥
અત્ર મઞ્જુવજ્રવૈરોચનદશદેવ્યશ્ ચન્દ્રેષુ વજ્રપર્યઙ્કિણો ઽન્યે સૂર્યેષુ ચન્દ્રસૂર્યતલેષુ વિશ્વપદ્માનિ । તથાગતાઃ પ્રધાનભુજાભ્યાં સ્વાભપ્રજ્ઞાલિઙ્ગિતા દેવ્યસ્ તુ સ્વાભમ્ ઉપાયમ્ ॥
કુલાધિપતિસ્ તુ શિરસિ મઞ્જુવજ્રાદિતથાગતમામકીશબ્દવજ્રારક્ષાચક્રગતાષ્ટક્રોધાનામ્ અક્ષોભ્યઃ । લોચનારૂપવજ્રાયમાન્તકાનાં વૈરોચનઃ । ગન્ધવજ્રાયા રત્નેશઃ । પાણ્ડરારસવજ્રાપદ્માન્તકાનામ્ અમિતાભઃ । તારાસ્પર્શવજ્રયોર્ અમોઘસિદ્ધિઃ । ધર્મધાતુવજ્રાયા વજ્રધરઃ । અક્ષોભ્ય ઇત્ય્ અન્યે ॥
વજ્રસત્ત્વો ઽત્રેષદ્રક્તાનુવિદ્ધસિતવર્ણો નીલરક્તસવ્યેતરવક્ત્રઃ પ્રધાનભુજાભ્યાં સ્વાભપ્રજ્ઞાલિઙ્ગિતો નીલવજ્રાસિમણિકમલધારી વિશ્વપદ્મચન્દ્રાસનશ્ ચન્દ્રપ્રભો વજ્રપર્યઙ્કી રત્નમુકુટી રત્નાભરણો ઽક્ષોભ્યમુદ્રિતઃ ॥
ઇહ મઞ્જુવજ્રસ્ય સ્તનાન્તરે સમયસત્ત્વસદૃશં જ્ઞાનસત્ત્વં તદ્ધૃચ્ચન્દ્રે ખડ્ગમુષ્ટિચન્દ્રસ્થં મંબીજમ્ । શાશ્વતરત્નેશામિતાભામોઘસિદ્ધ્યક્ષોભ્યાનાં હૃદિ ચિહ્ને યથાયોગં ચન્દ્રે સૂર્યે વા વું આં જ્રીં ખં હૂં । લોચનાદિદેવીનાં ઇઓં માં પાં તાં જઃ હૂં વં હોઃ ખં રં । ક્રોધાનાં હૂં । સર્વદેવતાનાં હૃદયમન્ત્રા વજ્રાવલ્યાં ઉક્તાઃ ॥

ઇહ નિષ્પન્નયોગિનશ્ ચક્ષુરાદ્યધિષ્ઠાનં જ્ઞાનસત્ત્વપ્રવેશાદિકં ચ નોક્તમ્ ॥ તદન્તરેણાપ્ય્ અપરિમિતાચિન્ત્યચક્ષુરભિજ્ઞાદિગુણગ્રામરમણીયમૂર્તેર્ અભીષ્ટદેવતાયાઃ સકૃદ્ એવ સુપરિશુદ્ધસર્વાકારપરિનિષ્પત્તેર્ મુહુર્ મુહુર્ અધિમોક્ષદાર્ઢ્યાત્ । હૃન્મન્ત્રાદિકથનં તુ કલશાધિવાસનાદિષુ પ્રયોગાર્થમ્ ॥ યદા તુ મધ્યે ઽન્યસ્ તથાગતો ભવતિ નાયકસ્ તદા મધ્યસ્થિતસ્ તસ્ય સ્થાને તિષ્ઠેત્ । અમિતાભઃ શુભ્રો ઽપિ ભવતિ શુક્લા ધર્માઃ પ્રકૃત્યેતિ વાગીશસ્યાત્ર શુક્લતેત્ય્ ઉક્તેઃ ॥ ઇહ વક્ષ્યમાનેષુ ચ મન્દલેષુ યસ્યા માણ્ડલેયદેવતાયા મુખ્યતો યત્સ્થાનમ્ ઉચ્યતે તસ્મિન્ સૈવ પ્રધાનતયા મણ્ડલેશભિમુખી । તદાલિઙ્ગિતા તુ તદભિમુખ્ય્ એવ પરસ્થાનગમનાત્ ॥
અત્ર કૂટાગારસ્ય વજ્રભૂમ્યાદિપરિતો વજ્રપઞ્જરં રક્ષાચક્રં ધર્મોદયા ચેતિ ત્રયઃ પરિકરાઃ । તત્ર વજ્રપઞ્જરં વક્ષ્યમાનાનામ્ અપિ સર્વેષાં કૂટાગારાણાં રક્ષાચક્રં ( અમ્ 232 ) ધર્મોદયા ચ કેષાંચિદ્ એવેતિ વક્ષ્યામઃ । લેખ્યકૂટાગારાણાં તુ ધર્મધાતુસ્વરૂપધર્મોદયાયા ધર્મધાત્વન્તર્ગતસ્ય વા સૂચકં લિખનમ્ ઉક્તં વજ્રાવલ્યામ્ ॥ યથા બાહ્યં તથાધ્યાત્મમ્ ઇત્ય્ ઉત્પન્નક્રમમણ્ડલપ્રતિપાદનાકૃતેન લોકધાતોશ્ ચક્રવાડસૂચકં વજ્રાવલીલિખનં ચ નિયમેનૈવ । નૈવં રક્ષાચક્રમ્ અતો ન લિખ્યતે । વિઘ્નનિવારણં ત્વ્ અન્યથા ક્રિયતે । અપિ ચ શૂન્યતૈવ ભગવતી નિખિલવિઘ્નૌઘં સમૂલમ્ ઉન્મૂલયિતું પ્રભવતીતિ તદધિમોક્ષદૃઢત્વમ્ એવાદરોત્પાદનાય રક્ષાચક્રલિખનં ન વર્ણિતં લેખ્યમણ્ડલેષુ । ભાવ્યમણ્ડલેષુ તુ ક્વચિદ્ એવ તદ્ભાવનોક્તા ન સર્વેષુ । વિઘ્નઘાતાનન્તરં શૂન્યતાપ્રવેશાદ્ ભાવ્યમણ્ડલે ઽપિ રક્ષાચક્રં નાસ્ત્ય્ અતો ન લિખ્યતે ચૈતત્ । એવં તર્હિ વજ્રપ્રાકારમ્ અપિ ચક્રવાડસૂચકં ન લિખિતવ્યમ્ । અથ કૂટાગારોત્પત્તૌ ( અમ્ 233 ) તદ્ ઉત્પદ્યતે । નહિ ભગવતા વજ્રપ્રાકારસ્ય દ્વિતીયવારોત્પત્તિઃ ક્વચિદ્ ઉક્તા ॥
કિં વા દ્વિર્ ઉત્પત્ત્યા । સકૃદ્ ઉત્પન્નમ્ એવ હિ વજ્રભૂબન્ધપ્રાકારાદિકં સમસ્તસમારોપશૂન્યતાસ્વભાવં માયામયમ્ અવતિષ્ઠત એવ । વિદ્યમાનત્વે ઽપિ રક્ષાચક્રસ્ય મણ્ડલેષ્વ્ અલિખનોપત્તિર્ ઉક્તૈવ । કૈશ્ચિત્ તુ ક્વચિદ્ રક્ષાચક્રમ્ અપિ લિખિતું સંમન્યતે ॥
ઇતિ મઞ્જુવજ્રમણ્ડલમ્ ॥ ॥