નિદાનસંયુક્ત · ભાગ 115

સૂત્ર 1: વૃક્ષ ઇ (બૌમ્)
નિદ્સ 1.1 શ્રાવસ્ત્યાં નિદા નમ્ ।
નિદ્સ 1.2 તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતિ ।
નિદ્સ 1.3 ઉપાદાનીયેષુ ધર્મેષ્વ્ આસ્વાદાનુદર્શિનો વિહરતસ્ તૃષ્ણા પ્રવર્ધતે । તૃષ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપાદાનમ્ । ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવઃ । ભ વપ્રત્ય યા જ્ આતિઃ । જાતિપ્રત્યયં જરામરણં શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ સંભવન્તિ । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો સમુદયો ભવ તિ ।
નિદ્સ 1.4 તદ્યથા વૃક્ષસ્ય નવસ્ય દહ્ અરસ્ય પુરુષ ઉત્પદ્યેત અર્થકામો હિતકામો યોગક્ષેમકામો યસ્ તં વૃક્ષં + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + ક્ આ લેન કાલમ્ ઉત્કીલયેત્ ક્ આ લેન કાલં શ્ ઈતોષ્ણ + + + + + + + + + + કાલેન કાલમ્ ઉદકં દદ્યાત્ । સ વૃક્ષસ્ તન્નિદાનં વૃદ્ધિં વિરૂઢિમ્ વિપુલતામ્ આપદ્યેત ।
નિદ્સ 1.5 એવમ્ એવ ઉપા દાનીયેષુ ધર્મેષ્વ્ આસ્વાદાનુદર્શિનો વિહ્ અરતસ્ તૃષ્ણા પ્રવર્ધતે પૂર્વવદ્ યાવત્ સમુદયો ભવતિ ।
નિદ્સ 1.6 ઉપાદાનીયેષુ ધર્મેષ્વ્ અનિત્યાનુદર્શિનો વિભવાનુદર્શિનો વિરાગાનુદર્શિ નો નિરોધાનુદર્શિનઃ પ્રતિનિઃસર્ગાનુ દર્શિનસ્ તૃષ્ણા નિરુધ્યતે । તૃષ્ણાનિ રોધાદ્ ઉપાદાનનિ રોધઃ। ઉપાદાનનિરોધાદ્ ભવનિરોધાહ્ । ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ । જાતિનિરોધાજ્ જરામરણનિરોધઃ । શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્ યોપાયાસા નિરુધ્યન્ તે । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધ સ્ય નિરોધો ભવતિ ।
નિદ્સ 1.7 તદ્યથા તસ્યૈવ વૃક્ષસ્ય્ અ નવસ્ય દહરસ્ય .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. પુરુષ ઉત્પદ્યેત અનર્થકામો ઽહિતકામો ઽયો ગક્ષેમકામો યસ્ તં વૃક્ષં મૂલાચ્ છિત્વા અગ્ર .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. વાતાતપાભ્યાં પરિશો ષયેત્ । વાતાતપાભ્યાં પરિશોષયિત્વા અગ્નિના દહેત્ । અ ગ્નિના દગ્ધ્વા .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ઃ ।
નિદ્સ 1.8 કિં મન્યધ્વે ભિક્ષ વો નનુ સ વૃક્ષસ્ ત્ અન્ નિદાનમ્ ઉ ચ્છિન્નમૂ લસ્ તાલમસ્તકવદ્ અનાભવગતિક આયત્યામ્ અનુત્પાદધ ર્મા ।
નિદ્સ 1.9 એવં ભદ્ અન્ત ।
નિદ્સ 1.10 એવમ્ એવ ઉપાદાનીયેષુ ધર્મે ષ્વ્ અનિત્યાનુદર્શિનો વિ ભવાનુદર્શિનો વિરાગાનુદર્શિનો નિરોધાનુદર્ શિનઃ પ્રતિનિઃસર્ગાનુદર્શિ નસ્ તૃષ્ણા નિરુ ધ્યતે । તૃષ્ણાનિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ । ઉપાદાનનિરોધાદ્ ભવનિરોધઃ । ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ । જાતિનિરોધાજ્ જરામરણનિરોધઃ । શોકપરિ દેવદુઃખૌર્મ નસ્યોપાયાસા નિરુધ્યન્તે । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિઓધો ભવતિ ।
નિદ્સ 1.11 અથ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્ । અભિનન્દ્યાનુમોદ્ય ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તાઃ ॥
સૂત્ર 2: વૃક્ષ ઇઇ (બૌમ્)
નિદ્સ 2.1 શ્રાવસ્ત્યાં નિદાનમ્ ।
નિદ્સ 2.2 તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતિ ।
નિદ્સ 2.3 ઉપાદા નીયેષુ ભિક્ષવો ધ ર્મેષ્વ્ આસ્વાનુદર્ષિનો વિહ રત્ ઓ હારકં વિજ્ઞાનં ભવત્ ઇ નામરૂપે । નામ રૂપપ્રત્યયં ષડાયતમ્ । ષડાયતનપ્રત્યયઃ સ્પર્શઃ । સ્પર્શપ્રત્યયા વેદના । વે દનાપ્રત્યયાતૃષ્ણા । તૃ ષ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપા દાનમ્ । ઉપા દાનપ્રત્યયો ભવઃ । ભવપ્રત્યયા જાતિઃ । જાતિપ્રત્યયં જરામરણં શોકપરિદેવદુઃખદૌ ર્મનસ્યોપાયાસાઃ સંભવન્તિ । એવમ્ અસ્ય્ અ કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતિ ।
નિદ્સ 2.4 તદ્યથા મહાવૃક્ષસ્ય મુલાવતઃ સ્કન્ધવતઃ સારવત ઃ શાખાપત્ત્રફલોપેતસ્ય યાનિ ચાધોગતા નિ મૂલાનિ તાન્ય્ તાન્ય્ ઊર્ધ્વમ્ ઓજમ્ અભિહરન્તિ । એવં હિ સ મહાવૃક્ષસ્ તદાહારસ્ તદુપાદાનો દીર્ઘ મ્ અધ્ વ્ આનં તિષ્ઠતિ ।
નિદ્સ 2.5 એવમ્ એવ ઉપાદા ન્ ઈય્ એ ષુ ધર્મેષ્વ્ આસ્વાદાનુદર્શિનો વિહરતો હારકં વિજ્ઞાનં ભવતિ નામરૂપે । પૂર્વવદ્ યાયદ્ એવમ્ અ સ્ય્ અ ક્ એ વ્ અલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતિ ।
નિદ્સ 2.6 ઉપા દાનીયેષુ ધર્મેષ્વ્ અનિત્યાનુદર્શિનો વિભવાનુદર્શિનો વિરાગાનુદર્શિનો નિ રોધાનુદર્શિનઃ પ્રતિનિઃસર્ગર્શિન્ ઓ ન હારકં વિજ્ઞાનં ભવતિ ન્ આમરુપે । તસ્ય નિરોધાત્ ષડાયતનનિરોધઃ । ષડા યતનનિરોધાત્ સ્પર્શનિરોદઃ । સ્પર્શનિરોધાદ્ વેદનાનિરોધઃ । વે દન્ આનિર્ ઓધાત્ તૃષ્ણાનિરોધઃ । તૃષ્ણાનિ રોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ । ઉપાદાન નિરોધાદ્ ભવનિ રોધઃ । ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ । જાતિનિરોધાજ્ જરામરણનિરોધઃ । શોકપરિ દેવ્ અદુઃખ દૌર્મનસ્યોપાયાસા નિરુ ધ્યન્તે । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિરોધો ભવતિ ।
નિદ્સ 2.7 તદ્યથા તસ્યૈવ મહાવૃ ક્ષસ્ય મૂલવતઃ સ્કન્ધવતઃ સારવતઃ શાખાપ્ અત્ત્રફલોપેતસ્ય પુરુષ ઉત્પદ્યેત .............
નિદ્સ 2.8 કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો નનુ સ મહાવૃક્ષસ્ તન્નિદાનમ્ ઉચ્છિન્નમૂલસ્ તાલમસ્તકવદ્ અનાભવગતિક આયત્યામ્ અ નુત્પાદધર્મા ।
નિદ્સ 2.9 એવં ભ્ અદન્ત ।
નિદ્સ 2.10 એવં એવ ઉ પાદાનીયેષુ ધર્મેષ્વ્ અનિત્યાનુદર્શિન્ ઓ વિ ભવાનુદર્શિનો વિરાગાનુદર્શિનો નિરોધાનુદર્શિનઃ પ્રતિનિઃસર્ગાનુ દર્શિનો ન હારકં વિજ્ઞાનં ભવતિ નામરૂપે । તસ્ય નિરોધાત્ ષડાયતનનિરોધાઃ । પૂર્વવદ્ યાવન્ નિરોધો ભવતિ ।
નિદ્સ 2.11 અથ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્ । અભિનન્દ્યાનુમોદ્ય ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તાઃ ॥
સૂત્ર 3 ઉન્દ્ 4: દીપ ઇ ઉન્દ્ ઇઇ (લમ્પે)
નિદ્સ 3.1 પૂર્વં મે ભિક્ષવો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધસ્યૈકા કિનો રહસિગતસ્યૈવં ચેતસિ ચેતઃપ ર્ ઇવિ તર્ક ઉદપાદિ ।
નિદ્સ 3.2 કૃચ્છ્રં બતાયં લોક આપન્નો યદ્ ઉત જાયતે ઽપિ જીર્યતે ઽપિ મ્રિયતે ઽપિ ચ્યવતે ઽપ્ય્ ઉપપદ્યતે ઽપિ । અથ ચ પુન્ અર્ ઇમે સ ત્ વ્ આ જરામરણસ્યોત્તરે નિઃસરણં ય થાભૂતં ન પ્રજાનન્તિ ।
નિદ્સ 3.3 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સતિ જરામરણં ભવતિ । કિંપ્રત્યયઞ્ ચ પુનર્ જરામરણમ્ । તસ્ય મમ યો નિશો મ નસિ કુર્વત એ વ ં ય થાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । જાત્યાં સત્યાં જરામરણં ભવતિ । જાતિપ્રત્યયઞ્ ચ પુનર્ જરામરણમ્ ।
નિદ્સ 3.4 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સતિ જા તિર્ ભ્ અવતિ । કિંપ્રત્યયા ચ પુનર્ જાતિઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । ભવે સતિ જાતિર્ ભવતિ । ભવપ્રત્યયા ચ પુનર્ જાતિઃ ।
નિદ્સ 3.5 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સતિ ભવો ભવતિ । કિંપ્રત્યયશ્ ચ પુનર્ ભવઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । ઉપાદાને સતિ ભવો ભવતિ । ઉપાદાનપ્રત્યયશ્ ચ પુનર્ ભવઃ ।
નિદ્સ 3.6 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સત્ય્ ઉપાદાનં ભવતિ । કિંપ્રત્યયઞ્ ચ પુનર્ ઉપાદાનમ્ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । ઉપાદાનીયેષુ ધર્મેષ્વ્ આસ્વાદાનુદર્શિનો વિહરતસ્ તૃષ્ણા પ્રવર્ધતે । તૃસ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપાદાનમ્ । ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવઃ । ભવપ્રત્યયા જાતિઃ । જાતિપ્રત્યયં જરામરણં શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ સંભવન્તિ । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતિ ।

નિદ્સ 3.7 કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ । ....
નિદ્સ 3.8 એવં ભદન્ત ।
નિદ્સ 3.9 એવમ્ એવ ઉપાદાનીયેષુ ધર્મેષ્વ્ આસ્વાદાનુદર્શિનો વિહરતસ્ તૃષા પ્રવર્ધતે તૃષ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપાદાનમ્ । ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવઃ । ભવપ્રત્યયા જાતિઃ । જાતિપ્રત્યયં જરામરણં શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ સંભવન્તિ । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતિ ।
નિદ્સ 3.10 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ જરામરણં ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાજ્ જરામરણનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । જાત્યામ્ અસત્યાં જરામરણં ન ભવતિ । જાતિનિરોધાજ્ જરામરણનિરોધ ।
નિદ્સ 3.11 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ જાતિર્ ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદ્પાદિ ભવે ઽસતિ જાતિર્ ન ભવતિ । ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ ।
નિદ્સ 3.12 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ ભવો ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાદ્ ભવનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । ઉપાદાને ઽસતિ ભવો ન ભવતિ । ઉપાદાનનિરોધાદ્ ભવનિરોધઃ ।
નિદ્સ 3.13 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસત્ય્ ઉપાદાનં ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । ઉપાદાનીયેષુ ધર્મેષ્વ્ અનિત્યાનુદર્શિનો વિભવાનુદર્શિનો વિરાગાનુદર્શિનો નિરોધાનુદર્શિનઃ પ્રતિનિઃસર્ગાનુદર્શિનસ્ તૃષ્ણા નિરુધ્યતે । તૃષ્ણાનિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ । ઉપાદાનનિરોધાદ્ ભવનિરોધઃ । ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ । જાતિનિરોધાજ્ જરામરણનિરોધઃ । શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસા નિરુધ્યન્તે । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિરોધો ભવતિ ।
નિદ્સ 3.14 કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ । ...
નિદ્સ 3.15 એવં ભદનત ।

નિદ્સ 3.16 એવમ્ એવ ઉપાદાનીયેષુ ધર્મેષ્વ્ અનિત્યાનુદર્શિનો વિભવાનુદર્શિનો વિરાગાનુદર્શિનો નિરોધાનુદર્શિનઃ પ્રતિનિઃસર્ગાનુદર્શિનસ્ તૃષ્ણા નિરુધ્યતે । તૃષ્ણાનિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ । પૂર્વવદ્ યાવન્ નિરોધો ભવતિ ।
નિદ્સ 3.17 અથ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્ । અભિનન્દ્યાનુમોદ્ય ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તાઃ ॥
સૂત્ર 4
નિદ્સ 4.1 પૂર્વં મે ભિક્ષવો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધસ્યૈકાકિનો રહસિગતસ્યૈવં ચેતસિ ચેતઃપરિવિતર્ક ઉદપાદિ ।
નિદ્સ 4.2 કૃચ્છ્રં બતાયં લોક આપન્નો યદ્ ઉત જાયતે ઽપિ જીર્યતે ઽપિ મ્રિયતે ઽપિ ચ્યવતે ઽપ્ય્ ઉપપદ્યતે ઽપિ । અથ ચ પુનર્ ઇમે સત્વા જરામરણસ્યોત્તરે નિઃસરણં યથાભૂતં ન પ્રજાનન્તિ ।
નિદ્સ 4.3 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સતિ જરામરણં ભવતિ । કિંપ્રત્યયઞ્ ચ પુનર્ જરામરણમ્ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । જાત્યાં સત્યાં જરામરણં ભવતિ । જાતિપ્રત્યયઞ્ ચ પુનર્ જરામરણમ્ ।
નિદ્સ 4.4 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સતિ જાતિર્ ભવતિ । કિંપ્રત્યયા ચ પુનર્ જાતિઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । ભવે સતિ જાતિર્ ભવતિ । ભવપ્રત્યયા ચ પુનર્ જાતિઃ ।
નિદ્સ 4.5 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સતિ ભવો ભવતિ । કિંપ્રત્યયશ્ ચ પુનર્ ભવઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । ઉપાદાને સતિ ભવો ભવતિ । ઉપાદાનપ્રત્યયશ્ ચ પુનર્ ભવઃ ।
નિદ્સ 4.6 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સત્ય્ ઉપાદાનં ભવતિ । કિંપ્રત્યયઞ્ ચ પુનર્ ઉપાદાનમ્ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । ઉપાદાનીયેષુ ધર્મેષ્વ્ આસ્વાદાનુદર્શિનો વિહરતસ્ તૃષ્ણા પ્રવર્ધતે । તૃસ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપાદાનમ્ । ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવઃ । ભવપ્રત્યયા જાતિઃ । જાતિપ્રત્યયં જરામરણં શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ સંભવન્તિ । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતિ ।
નિદ્સ 4.7 કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ । ....
નિદ્સ 4.8 એવં ભદન્ત ।
નિદ્સ 4.9 એવમ્ એવ ઉપાદાનીયેષુ ધર્મેષ્વ્ આસ્વાદાનુદર્શિનો વિહરતસ્ તૃષા પ્રવર્ધતે તૃષ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપાદાનમ્ । ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવઃ । ભવપ્રત્યયા જાતિઃ । જાતિપ્રત્યયં જરામરણં શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ સંભવન્તિ । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતિ ।
નિદ્સ 4.10 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ જરામરણં ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાજ્ જરામરણનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । જાત્યામ્ અસત્યાં જરામરણં ન ભવતિ । જાતિનિરોધાજ્ જરામરણનિરોધ ।
નિદ્સ 4.11 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ જાતિર્ ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદ્પાદિ ભવે ઽસતિ જાતિર્ ન ભવતિ । ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ ।
નિદ્સ 4.12 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ ભવો ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાદ્ ભવનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । ઉપાદાને ઽસતિ ભવો ન ભવતિ । ઉપાદાનનિરોધાદ્ ભવનિરોધઃ ।
નિદ્સ 4.13 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસત્ય્ ઉપાદાનં ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । ઉપાદાનીયેષુ ધર્મેષ્વ્ અનિત્યાનુદર્શિનો વિભવાનુદર્શિનો વિરાગાનુદર્શિનો નિરોધાનુદર્શિનઃ પ્રતિનિઃસર્ગાનુદર્શિનસ્ તૃષ્ણા નિરુધ્યતે । તૃષ્ણાનિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ । ઉપાદાનનિરોધાદ્ ભવનિરોધઃ । ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ । જાતિનિરોધાજ્ જરામરણનિરોધઃ । શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસા નિરુધ્યન્તે । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિરોધો ભવતિ ।
નિદ્સ 4.14 કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ । ...
નિદ્સ 4.15 એવં ભદનત ।
નિદ્સ 4.16 એવમ્ એવ ઉપાદાનીયેષુ ધર્મેષ્વ્ અનિત્યાનુદર્શિનો વિભવાનુદર્શિનો વિરાગાનુદર્શિનો નિરોધાનુદર્શિનઃ પ્રતિનિઃસર્ગાનુદર્શિનસ્ તૃષ્ણા નિરુધ્યતે । તૃષ્ણાનિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ । પૂર્વવદ્ યાવન્ નિરોધો ભવતિ ।
નિદ્સ 4.17 અથ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્ । અભિનન્દ્યાનુમોદ્ય ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તાઃ ॥
સૂત્ર 5: નગરસૂત્ર
નિદ્સ 5.1 સિદ્ધમ્ ।
એવં મયા શ્રુતમ્ એક સ્મિન્ સમયે ભગવાઞ્ શ્રા વસ્ત્યાં વિહરતિ સ્મ જેત્ અવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતિ ।
નિદ્સ 5.2 પૂર્વં મે ભિક્ષવો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધસ્યૈકાકિનો રહસિગતસ્ય પ્રતિસંલ્ ઈ નસ્યૈવં ચેતસિ ચેતઃપરિવિતર્ક ઉદપાદિ ।
નિદ્સ 5.3 કૃચ્છ્રં બતાયં લોક આપન્નો યદુત જાયતેઽપિ જીર્ય તે ઽપિ મ્રિયતે ઽપિ ચ્ય વતે ઽપ્ય્ ઉ પપદ્યત્ એ ઽપિ । અથ ચ પુનર્ ઇમે સત્ત્વા જરામરણસ્યો ત્તરે નિઃસરણં યથાભૂતં ન પ્રજાનન્ તિ ।
નિદ્સ 5.4 ત સ્ય મમૈ તદ્ અભ વત્ । ક સ્મિન્ નુ સતિ જરામર ણં ભ વતિ । કિંપ્રત્યયઞ્ ચ પુનર્ જરામરણમ્ ।
તસ્ય મમ યોનિશો મ નસ્ ઇક્ ઉ ર્વ ત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉ દપાદિ । જાત્યાં સત્યાં જરામરણં ભવતિ । જાતિપ્રત્યય ઞ્ ચ પુનર્ જારમ રણમ્ ।
નિદ્સ 5.5 તસ્ય મમૈત દ્ અ ભ વત્ । કસ્મિન્ નુ સતિ જાતિર્ ભ વતિ । કિંપ્રત્યયા ચ પુનર્ જાતિઃ । તસ્ય મ મ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસ મય ઉદપાદિ । ભવે સતિ જાતિર્ ભવતિ । ભવપ્રત્યયા ચ પુનર્ જાતિઃ ।
નિદ્સ 5.6 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સતિ ભવો ભવતિ । કિંપ્રત્યયશ્ ચ પુનર્ ભવઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । ઉપાદાને સતિ ભવો ભવતિ । ઉપાદાનપ્રત્યયશ્ ચ પુનર્ ભવઃ ।
નિદ્સ 5.7 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સત્ય્ ઉપાદાનં ભવતિ । કિંપ્રત્ યયઞ્ ચ પુનર્ ઉપાદાનમ્ । તસ્ય મમ યોનિશો મન સિ કુર્વત એ વં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । ત્ ઋ ષ્ણાયાં સત્ યા મ્ ઉપાદાનં ભવતિ । તૃષ્ણાપ્રત્યયઞ્ ચ પુનર્ ઉપાદાનમ્ ।
નિદ્સ 5.8 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સતિ તૃષ્ણા ભવતિ । કિંપ્રત્યયા ચ પુનસ્ તૃષ્ણા । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિ સમય ઉદપાદિ । વેદનાયાં સત્યાં તૃષ્ણા ભવતિ । વેદનાપ્રત્યયા ચ પુનસ્ તૃષ્ણા ।
નિદ્સ 5.9 ત સ્ય મમ્ ઐ તદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સતિ વેદના ભવતિ । કિંપ્રત્યયા ચ પુનર્ વેદના । તસ્ય મમ યો નિશો મ નસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । સ્પર્શે સતિ વેદ ના ભ વતિ । સ્પર્શપ્રત્યયા ચ પુનર્ વેદના ।

નિદ્સ 5.10 તસ્ય મમૈતદ્ અ ભવત્ । કસ્મિન્ નુ સતિ સ્પર્શો ભવતિ । કિંપ્રત્યય શ્ ચ પુનઃ સ્પર્શઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મ નસિ કુર્વત એવં યથાભૂત સ્ય્ આ ભ્ ઇ સમય ઉદપાદિ । ષડાયતને સતિ સ્પર્શો ભવતિ । ષડાયતનપ્રત્યયશ્ ચ પુ નઃ સ્પર્શઃ ।
નિદ્સ 5.11 તસ્ય મમૈતદ્ અ ભવત્ । કસ્મિન્ નુ સતિ ષડાય તનં ભવતિ । કિંપ્રત્યયઞ્ ચ પ્ ઉ નઃ ષડાયતનમ્ । ત સ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથ્ આ ભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । નામરૂપે સતિ ષડાયતનં ભવતિ । નામરૂપપ્રત્યયઞ્ ચ પુનઃ ષડાયતનમ્ ।
નિદ્સ 5.12. તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સત્ ઇ નામ રૂપં ભવતિ । કિંપ્રત્યઞ્ ચ પુનર્ નામરૂપમ્ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વ ત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદ પાદિ । વિજ્ઞાને સતિ ના મરૂપં ભવતિ । વિજ્ઞાનપ્ર ત્યયઞ્ ચ પુનર્ નામરૂપમ્ ।
નિદ્સ 5.13 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સતિ વિજ્ઞાનં ભવ ત્ ઇ । કિંપ્રત્યયઞ્ ચ પુનર્ વિજ્ઞ્ આનમ્ । તસ્ય મમ યોનિશો મન સિ કુર્વત એવં યથા ભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । સંસ્કારેષુ સત્સુ વિજ્ઞાનં ભવતિ । સંસ્કારપ્રત્યયઞ્ ચ પુનર્ વિજ્ઞાનમ્ ।
નિદ્સ 5.14 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ નુ સતિ સંસ્કારા ભવન્તિ । કિંપ્રત્યયાશ્ ચ પુનઃ સંસ્કારાઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । અવિદ્યાયાં સત્યાં સંસ્કારા ભવન્તિ । અવિદ્યાપ્રત્યયાશ્ ચ પુનઃ સંસ્કારાઃ ।
નિદ્સ 5.15 ઇત્ય્ અવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારાઃ । સંસ્કારપ્રત્યયં વિજ્ઞાનમ્ । વિજ્ઞાનપ્રત્યયં નામરૂપમ્ । નામરૂપપ્રત્યયં ષડાયતનમ્ । ષડાયતનપ્રત્યયઃ સ્પર્શઃ । સ્પર્શપ્રત્યયા વેદના । વેદનાપ્રત્યયા તૃષ્ણા । તૃષ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપાદાનમ્ । ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવઃ । ભવપ્રત્યયા જતિઃ । જાતિપ્રત્યયં જરામરણં શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ સંભવન્તિ ।
એવ મ્ અસ્ ય કેવલસ્ય મહ તો દુઃ ખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભ વતિ ।
નિદ્સ 5.16 તસ્ય મમૈત દ્ અભવ ત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ જરામ રણં ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાજ્ જ રામ રણનિરોધઃ । તસ્ય મ મ યોનિશો મનસિ કુર્વત એ વં ય થા ભૂતસ્યાભિ સન ય ઉદપાદિ । જાત્યામ્ અસત્યાં જર્ આમ રણં ન ભવતિ । જા ત્ ઇ નિ રોધાજ્ જરામરણનિરોધઃ ।

નિદ્સ 5.17 ત સ્ય મમૈતદ્ અભ વત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસત્ ઇ જાતિર્ ન ભવતિ । કસ્ય નિરો ધાજ્ જાતિનિરોધઃ । તસ્ ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસ મય ઉદપાદિ । ભવે ઽસતિ જાતિ ર્ ન ભવતિ । ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ ।
નિદ્સ 5.18 તસ્ય મમૈતદ્ અહવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ ભવો ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાદ્ ભવનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વ્ત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । ઉપાદાને ઽસતિ ભવો ન ભવતિ । ઉપાદાનનિરોધાદ્ ભવનિરોધઃ ।
નિદ્સ 5.19 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસત્ય્ ઉપાદાનં ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમવ ઉદપાદિ । તૃષ્ણાયામ્ અસત્યામ્ ઉપાદાનં ન ભવતિ । તૃષ્ણાનિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ ।
નિદ્સ 5.20 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ તૃષ્ણા ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાત્ તૃષ્ણાનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । વેદનાયામ્ અસત્યાં તૃષ્ણા ન ભવતિ । વેદનાનિરોધાત્ ટ્ષ્ણાનિરોધઃ ।
નિદ્સ 5.21 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ વેદના ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાદ્ વેદનાનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । સ્પર્શે ઽસતિ વેદના ન ભવતિ । સ્પર્શનિરોધાદ્ વેદનાનિરોધઃ ।
નિદ્સ 5.22 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ સ્પર્શો ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાત્ સ્પર્શનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । ષડાયતને ઽસતિ સ્પર્શો ન ભવતિ । ષડાયતનનિરોધાત્ સ્પર્શનિરોધઃ ।
નિદ્સ 5.23 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ ષડાયતનં ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાત્ ષડાયતનનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । નામરૂપે ઽસતિ ષડાયતનં ન ભવતિ । નામરૂપનિરોધાત્ ષડાયતનનિરોધઃ ।
નિદ્સ 5.24 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ નામરૂપં ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાન્ નામારૂપનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । વિજ્ઞાને ઽસતિ નામરૂપં ન ભવતિ । વિજ્ઞાનનિરોધાન્ નામરૂપનિરોધઃ ।
નિદ્સ 5.25 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ વિજ્ઞાનં ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાદ્ વિજ્ઞાનનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । સંસ્કારેષ્વ્ અસત્સુ વિજ્ઞાનં ન ભવતિ । સંસ્કારનિરોધાદ્ વિજ્ઞાનનિરોધઃ ।
નિદ્સ 5.26 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । કસ્મિન્ ન્વ્ અસતિ સંસ્કારા ન ભવન્તિ । કસ્ય નિરોધાત્ સંસ્કારનિરોધઃ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમય ઉદપાદિ । અવિદ્યાયામ્ અસત્યાં સંસ્કારા ન ભવન્તિ । અવિદ્યાનિરોધાત્ સંસ્કારનિરોધઃ ।
નિદ્સ 5.27 ઇત્ય્ અવિદ્યાનિરોધાત્ સંસ્કારનિરોધઃ । સંસ્કારનિરોધાદ્ વિજ્ઞાનનિરોધઃ । વિજ્ઞાનનિરોધાન્ નામરૂપનિરોધઃ । નામરૂપનિરોધાત્ ષડાયતનનિરોધઃ । ષડાયતનનિરોધાત્ સ્પર્શનિરોધઃ । સ્પર્શનિરોધાદ્ વેદનાનિરોધઃ । વેદનાનિરોધાત્ તૃષ્ણાનિરોધઃ । તૃષ્ણાનિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ । ઉપાદાનનિરોધાદ્ ભવનિરોધઃ । ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ । જાતિનિરોધાજ્ જરામરણનિરોધઃ । શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસોપાયાસા નિરુધ્યન્તે । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિરોધો ભવતિ ।
નિદ્સ 5.28 તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ । અધિગતો મે પૌરાણો માર્ગઃ પૌરાણં વર્ત્મ પૌરાણી પુટા પૂર્વકૈર્ ઋષિભિર્ યાતાનુયાતા ।
નિદ્સ 5.29 તદ્યથા પુરુષો ઽરણ્યે પ્રવણે ઽન્વાહિણ્ડન્ન્ અધિગચ્છેત્ પૌરાણં માર્ગં પૌરાણં વર્ત્મ પૌરાણીં પૂટાં પૂર્વકૈર્ મનુષ્યૈર્ યાતાનુયાતામ્ । સ તમ્ અનુગચ્છેત્ । સ તમ્ અનુગચ્છન્ સ તત્ર પશ્યેત્ પૌરાણં નગરં પૌરાણીં રાજધાની મ્ આરામસં પન્નાં વનસંપન્નાં પુષ્કરિણીસંપન્નાં શુભાં દાપવતી ં રમણીયા મ્ ।
નિદ્સ 5.30 તસ્યૈવં સ્યાત્ । યન્વ્ અહં ગત્વા રાજ્ઞ આરોચયેયમ્ । અ થ સ પુરુષો રાજ્ઞ એવમ્ આરોચયેત્ । યત્ ખલુ દેવ જાનીયાઃ । ઇહાહમ્ અદ્રાક્ષમ્ અરણ્યે પ્રવણે ઽન્વાહિણ્ડન્ પૌરાણં માર્ગં પૌરાણં વર્ત્મ પૌરાણીં પુટાં પ્ ઊર્વકૈર્ મનુષ્યૈર્ યાતાનુયાતામ્ । સો ઽહં તમ્ અનુગતવાન્ । સો ઽહં તમ્ અનુગચ્છન્ન્ અદ્રાક્ષં પૌરાણં નગરં પૌરા ણીં રાજધાનીં વનસં પન્નાં પુષ્કરિણીસંપન્નાં શુભાં દાપવતીં રમણીયામ્ । તાં દેવો નગરીં માપયતુ ।
નિદ્સ 5.31 અથ સ રાજા તાં નગરીં માપયેત્ । સા સ્યાદ્ અ પરેણ સમયેન રાજધાની ઋદ્ધા ચ સ્ફીતા ચ ક્ષેમા ચ સુભિક્ષા ચાકીર્ણબહુજનમનુષ્યા ચ ।
નિદ્સ 5.32 એવ મ્ એવ અધિગતો મે પૌરાણો માર્ગઃ પૌરાણં વર્ત્મ પૌરાણી પુટા પૂર્વકૈર્ ઋષિભિર્ યાતાનુયાતા ।
નિદ્સ 5.33 ક તમશ્ ચ સ પૌરાણો માર્ગઃ પૌરાણં વર્ત્મ પૌરાણી પુટા પૂર્વકૈર્ ઋષિભિર્ યાતાનુયા તા ।
નિદ્સ 5.34 યદ્ ઉતાર્યાષ્ટા ઙ્ગો માર્ગસ્ ત દ્યથા સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ સમ્યક્સંકૈપઃ સ મ્ ય ગ્વા ક્ સમ્યક્કર્માન્તઃ સમ્યગાજીવઃ સમ્યગ્વ્યાયામઃ સ મ્યક્સ્મૃતિઃ સમ્ય ક્સમાધિઃ ।
નિદ્સ 5.35 અ સૌ ભિક્સવઃ પૌરાણો માર્ગઃ પૌરાણં વર્ત્મ પૌરાણી પુટા પૂર્વકૈર્ ઋષિભિર્ યાતાનુયા તા ।
નિદ્સ 5.36 તમ્ અહમ્ અ નુગ તવાન્ । તમ્ અનુગચ્છઞ્ જરામ રણં અ દ્રાક્ષમ્ । જરામરણસમુદયં જરામર ણનિરોધં જરામરણનિરોધગામિનીં પ્રતિપદમ્ અદ્રાક્ષમ્ ।
નિદ્સ 5.37 એ વં જાતિભવોપાદા નતૃષ્ણાવેદનાસ્પર્શષડાયતનનામરૂપવિજ્ઞાનં સંસ્કારાન્ અદ્રાક્ષમ્ । સંસ્ક્ આ રસમુદયં સંસ્કારનિરોધં સંસ્કારનિરોધગામિનીં પ્રતિપદમ્ અદ્રાક્ષમ્ ।
નિદ્સ 5.38 સો ઽહમ્ ઇમાન્ ધર્માન્ સ્વયમ્ અભિજ્ઞ્ આય સાક્ષીકૃત્વા ભિક્ષૂણામ્ આરોચયામિ । ભિક્ષૂણીનામ્ ઉપાસકાનામ્ ઉપાસિકાનાં નાનાતીર્થ્યશ્રમણ બ્રાહ્મ ણચરકપરિવ્રાજકાનામ્ આરોચયામિ ।
નિદ્સ 5.39 તત્ર ભિક્ષુર્ અપિ સમ્યક્પ્રતિપદ્યમાન આરાધિકો ભવતિ । આરાધયતિ ન્યાયં ધર્મં કુશલમ્ ।
ભિક્ષૂણ્ય્ અપ્ય્ ઉપાસકો ઽપ્ય્ ઉપાસિકાપિ સમ્યક્પ્રતિપદ્ય મા ના આરાધિકા ભવતિ । આરાધયતિ ન્યાયં ધર્મં કુશલમ્ ।
નિદ્સ 5.40 એવમ્ ઇદં બ્રહ્મચર્યં વૈસ્તારિકં ભવતિ બહુજન્યં પૃથુભૂતં યાવદ્ દેવમનુષ્યેભ્યઃ સમ્યક્સુપ્રકાશિતમ્ ॥
સૂત્ર 6: નડકલાપિક (રોહ્ર્બુન્દેલ્)
નિદ્સ 6.1 ભગવાન્ રા જગૃહે વિહ રતિ વેણુવને કલન્દકનિવાપે ।
નિદ્સ 6.2 તેન ખલુ સમયેનાયુષ્માઞ્ છારિપુત્ર આયુષ્માંશ્ ચ મહાકોષ્ઠિલો રાજગૃહે વિહરતો ગૃધ્રકૂટે પર્વતે ।
નિદ્સ 6.3. અથાયુષ્માઞ્ છારિપુત્રઃ સાયાહ્ને પ્રતિસં લયનાદ્ વ્યુ ત્થ્ આય યે નાયુ ષ્ મ્ આન્ મહા ક્ ઓ ષ્ઠિલસ્ તેનોપ જગામ । ઉપેત્ ય્ આયુ ષ્મ તા મહાકોષ્ઠિલેન સાર્ધં સંમુખં સમ્મોદનીં સંરઞ્જનીં કથાં વિવિધામ્ ઉપસંહૃત્યૈકાન્તે ન્યષીદત્ । એકાન્તનિષણ્ણ આયુષ્માઞ્ છારિપુત્ર આયુષ્મન્તં મહાકોષ્ઠિલમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ।
નિદ્સ 6.4 પૃચ્છામ આયુષ્મન્ મહાકોષ્ઠિલ કઞ્ચિદ્ એવ પ્રદેશમ્ । સચેદ્ અવકાશં કુર્યાઃ પ્રશ્નસ્ય વ્યાકરણ્ આય ।

નિદ્સ 6.5 પૃચ્છાય્ ઉ ષ્મઞ્ છારિપુત્ર । શ્રુત્વા તે વેદયિ ષ્ ય્ આમિ ।
નિદ્સ 6.6અ કિ ન્ ન્વ્ આયુષ્મન્ મહાકો ષ્ઠિલ અસ્તિ જરા । અસ્ત્ય્ એવાયુષ્મઞ્ છારિપુત્ર જરા ।
નિદ્સ 6.6બ્ કિન્ ન્વ્ આયુષ્મન્ મહાકોષ્થિલ અસ્તિ મરણમ્ । અસ્ત્ય્ એવાયુષ્મઞ્ છારિપુત્ર મરણમ્ ।
નિદ્સ 6.7 કિન્ ન્વ્ આયુષ્માન્ મહાકો ષ્ઠિલ સ્વયંકૃતં જરામરણમ્ । અહો સ્વિત્ પરકૃતમ્ । અહો સ્વિત્ સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃ તઞ્ ચ । અહો સ્વિદ્ અસ્વયંકારપરકારહેતુસમુત્પન્નં જરામરણમ્ ।
ન હ્ય્ એવાયુષ્મઞ્ છારિપુત્ર સ્વયંકૃતં જ ર્ આ મ રણમ્ । ન પરકૃતં । ન સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃતઞ્ ચ । નાપ્ય્ અસ્વયંકારપ રકારહેતુસમુત્પન્નં જરામરણમ્ । અપિ તુ જાતિપ્રત્યયં જરામરણમ્ ।
નિદ્સ 6.8 એવં જાતિર્ ભવ ઉપાદા ન ં તૃષ્ણા વેદના સ્પ ર્ શઃ ષ ડાયતનં નામરૂપં વાચ્યમ્ ।
નિદ્સ 6.9 કિન્ ન્વ્ આયુષ્મ્ અન્ મ હાકોષ્ઠિલ સ્ વયંકૃતં નામરૂપમ્ । અહો સ્વિત્ પરકૃતં । અહો સ્વિત્ સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃતઞ્ ચ । અહો સ્વિદ્ અસ્વયંકાર પરકારહેતુસમ્ ઉ ત્પન્નં નામરૂપમ્ ।
ન હ્ય્ એવાયુષ્મઞ્ છારિપુર્ત સ્ વય ં કૃતં નામરૂપમ્ । ન પરકૃતં । ન સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃતઞ્ ચ । નાપ્ય્ અસ્વયંકારપરકારહેતુસમુત્પન્નં નામરૂપમ્ । અપિ તુ વિજ્ઞાનપ્રત્યય ં નામરૂપમ્ ।
નિદ્સ 6.10 કિન્ ન્વ્ આયુષ્મન્ મ હાકોષ્ઠિલ સ્વયંકૃતં વિજ્ઞાનમ્ । અહો સ્વિત્ પરકૃતમ્ । અહો સ્વિત્ સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃતઞ્ ચ । અહો સ્વિદ્ અસ્વયંકારપરકા રહ્ એ તુસમુત્પન્નં વિજ્ઞાનમ્ ।
ન હ્ય્ એવાયુષ્મઞ્ છારિપુત્ર સ્વયંકૃત ં વિજ્ઞાનમ્ । ન પરકૃતં । ન સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃતઞ્ ચ । નાપ્ય્ અસ્વયંકારપરકારહેતુસમુત્પન્નં વિજ્ઞાન મ્ । અપિ તુ નામરૂપપ્રત્યયં વિજ્ઞાનમ્ ।

નિદ્સ 6.11 ઇદાનીમ્ એવં વયમ્ આયુષ્મતો મ હાકોષ્થિલસ્ય ભાષિતસ્યાર્થમ્ આજાનીમઃ ।
ન સ્વયંકૃતં નામરૂપં । ન પરકૃતં । ન સ્વયંકૃ ત ઞ્ ચ પરક્ ઋ તઞ્ ચ । નાપ્ય્ અસ્વયંકારપરકારહેતુસમુત્પન્નં નામ રૂપમ્ । અપિ તુ વિજ્ઞાનપ્રત્યયં નામરૂપમ્ ।
ઇદાનીં ચ પુનર્ નામરૂપપ્રત્યયં વિજ્ઞાનમ્ ઇત્ય્ આજાનીમઃ । કો ન્વ્ આયુષ્મન્ મહાકોષ્ઠિલ અ સ્ય ભાષિતસ્યાર્થો દ્રષ્ટવ્યઃ ।
નિદ્સ 6.12 તેનાસ્યાય્ ઉષ્મ ઞ્ છારિપુત્ર ઉપમાં તે કરિષ્યામિ । ઉપમયા હ્ય્ અત્રૈકત્યા વ્જ્ઞપુરુષા ભાષિતસ્યાર્થમ્ આજાનન્તિ ।
નિદ્સ 6.13 તદ્ય થા દ્વૌ નડકલાપાવ્ આકા શ્ એ ઉચ્છૃતૌ સ્યાતામ્ અન્યોન્યં નિશૃતૌ । અ ...... એ તાવ્ અન્યોન્યં નિશૃત્ય તિષ્ઠતઃ । યદુત વિજ્ઞાનપ્રત્યયં નામરૂપમ્ । ન્ આમરૂપપ્રત્યયં વિજ્ઞાનમ્ ।
નિદ્સ 6.14 સાધુ સાધ્વ્ આયુષ્મન્ મહાકોષ્ઠિલ યથા શ્રુતવતાર્યશ્રાવકેણ સમ્યગ્ એવ શાસ્તુઃ શાસનમ્ આજાનતા સુ વિનીતેન વિશારદેનામૃતદૃશા અમૃતં ધાતું કાયેન સાક્ષીકૃત્વો પસંપદ્ય વિહરતાયુષ્મતા મહાકોષ્ઠિલેન ઇમા એવંરૂપા ગંભીરા ગંભીરા પ્રશ્ના વિમૃશ્ય વ્ ઇમૃશ્ય સમ્યક્પ્રજ્ઞયા પૃષ્ટેન વ્યાકૃતાઃ ।
નિદ્સ 6.15 ચૈલોણ્ડુકમ્ ઇવાયુષ્મન્તં મ્ અહાકોષ્ઠિલં યે સબ્રહ્મચારિણો મૂર્ધ્ના પરિહરન્ત આયુષ્મતો મહાકોષ્ઠિલસ્ય લભેરઞ્ ચ દર્શનં લભેરઞ્ ચ પર્યુપાસનં તે ષા ં સ્યુર્ લાભાઃ સુલબ્ ધાઃ ।
અસ્માકમ્ અપિ લાભાઃ સુલબ્ધા યે વયમ્ આ યુષ્મતો મહાકોષ્ઠિલસ્ય લભામહે ચ દર્શનં લભામહે ચ પર્યુપાસનમ્ ।
નિદ્સ 6.16 સાધ્વ્ અ ત્ રા યુષ્મતા મહાકોષ્ઠિલેન ધર્મપર્યાયો દેશિતઃ । ઇમમ્ અહ મ્ ઉ ત્સહામિ ત્રિંશ્ અત્ ........
નિદ્સ 6.17 જરામરણસ્ય આયુષ્મન્ મહાકોષ્ઠિ લ ભિક્ષુર્ નિર્વિ દ્ એ વ્ ઇ રાગ્ આય નિરોધાય ધર્મ ં દેશયતિ ધર્મકથિકો ભિક્ષુર્ અ લમ્ અસ્ય વચનાય ।
જાતિભવોપાદાનતૃષ્ણાવેદનાસ્પર્શષડાયતનનામરૂપવિજ્ઞા નસ્ય ભ્ ઇક્ષુર્ નિર્વિદે વ્ ઇ રાગાય નિરોધાય ધર્મં દેશયતિ ધર્મ કથિકો ભિક્ષુર્ અલમ્ અ સ્ય વચનાય ।
નિદ્સ 6.18 જરામરણસ્ય ભિક્ષુર્ નિર્વિદે વિરાગાય નિરોધાય પ્રતિપન્નો ભવતિ ધર્મકથિકો ભિક્ષ્ ઉર્ અલ મ્ અસ્ય વચનાય ।
યાવદ્ વિજ્ઞાનસ્ય ભિક્ષુ ર્ નિર્વિ દે વિરાગાય ન્ ઇરો ધાય પ્રતિપન્નો ભવતિ ધર્મકથિકો ભિક્ષુર્ અલમ્ અસ્ય વચનાય ।
નિદ્સ 6.19 જરામરણસ્ય ભિક્ષુર્ નિર્વિદે વિરાગાય નિરોધા યાનુપાદાયાસ્રવેભ્યઃ સમ્યક્સ્ ઉ વિમુક્ ત ચિત્તો ભવ તિ ધર્ મ ક થિ કો ભિ ક્ષુર્ અલમ્ અસ્ય વચનાય ।
યાવદ્ વિજ્ઞાનસ્ય બિક્ષુર્ નિર્વિદે વિરાગાય નિરોધાયાનુપાદાયાસ્રવેબ્યઃ સમ્યક્સુ વિમુક્તચિત્તો ભ વતિ ધર્મકથિ કો ભિક્ષુર્ અલમ્ અસ્ય વચન્ આય ।
નિદ્સ 6.20 સ્ આ ધુ સાધ્વ્ આ ય્ ઉ ષ્મ ઞ્ છ્ આરિપુત્ ર્ અ યથા શ્રુતવતાર્યશ્રાવકેણ સમ્યગ્ એવ શાસ્તુઃ શાસનમ્ આજાનતા સુવિની તેન વિશાર દેનામૃતદૃશા
નિદ્સ 6.21 પૂર્વવદ્ યાવત્ પર્યુ પા સનમ્ ।
નિદ્સ 6.22 અથ કિન્ ન્વ્ અસ્યોત્તરે કરણીયમ્ ઇતિ તૌ સત્પુરુષાવ્ અન્યોન્યભાષિતમ્ અ ભિન ન્દ્યાનુમ્ ઓદ્ય ઉત્થાયાસાના ત્ પ્રક્રાન્તૌ ॥
સૂત્ર 7: મર્કત (અffએ)
નિદ્સ 7.1 બા લો ભિક્ષવો ઽ શ્રુતવાન્ પૃથગ્જનશ્ ચતુ ર્મ હાભૌતિકાત્ કાયા ન્ ન્ ઇ ર્વિદ્ ય્ એ ત વિ રજ્ ય્ એત વિમુ ચ્યે ત ।
નિદ્સ 7.2 ત ત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । દૃશ્યતે ભિક્ષવો ઽસ્ય ચતુર્મ હા ભૌતિ કસ્ય કાયસ્ય આ ચ યો ઽપ્ય્ અપચ યો ઽપ્ ય્ આદાનમ્ અ પિ નિક્ષેપણમ્ અપિ ।
નિદ્સ 7.3 યત્ પુનર્ ઇદમ્ ઉચ્યતે ચિત્ત મ્ ઇ તિ વા મમ ઇતિ વ્ આ વિજ્ ઞાનમ્ ઇ ત્ ઇ વા તત્ ઓ ના લં બાલેના શ્રુતવતા પૃથગ્જને ન નિ ર્વેત્ત્ ઉ ં વા વ્ ઇરક્તું વા વિમોક્તું વા ।
નિદ્સ 7.4 ત ત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । દીર્ઘ રાત્ ર્ અ મ્ એત દ્ બાલેનાશ્રુતવતા પૃથગ્જ ને ન કેલાયિતં ગો પ્ આયિતં મમાયિતમ્ ઉપગતમ્ ઉપાદત્તમ્ એતન્ મ મ । એ ષ્ ઓ ઽહમ્ અસ્મિ । એષ મે આત્મેતિ ।
ત સ્માત્ તતો નાલં બા લેન્ આશ્રુતવતા પૃથગ્જ ન્ એ ન નિર્વેત્તું વા વિરક્તું વા વિમોક્તું વા ।
નિદ્સ 7.5 વરં ભિક્ષવો બાલેનાશ્રુ ત વતા પૃથગ્જનેનાયમ્ એવ ચતુર્મહાભૌ ત્ ઇ કઃ કા યઃ આત્મત ઉ પગ તો ન ત્વ્ એવ વિજ્ઞાનમ્ ।
નિદ્સ 7.6 તત્ કસ્મા દ્ ધ્ એત્ ઓઃ । દૃશ્યતે ચત્ ઉર્મ હ્ આ ભૌતિકઃ કાયો દશાપિ વર્ષાણિ તિષ્ઠ માનો વિંશ તિ ત્રિ ં શચ્ ચત્વારિંશત્ પઞ્ચાશદ્ વર્ષશતમ્ કિઞ્ચિદ્ વા ભૂ યો ઽપિ તિષ્ઠમા નઃ પરિહ્રિયમાણઃ ।
નિદ્સ 7.7 યત્ પુન્ અર્ ઇદમ્ ઉચ્ય તે ચ્ ઇત્તમ્ ઇ તિ વા મમ ઇતિ વા વિજ્ઞાનમ્ ઇતિ વા તત્ તેષાં તેષાં રાત્રિદિવસાનામ્ અત્યયા ત્ ક્ષણલવમુહૂર્તાના મ્ અ ત્યયાત્ પ્રવર્તતે બહુનાનાપ્રકારમ્ ।
અન્યદ્ એવોત્પદ્યમા ન મ્ ઉ ત્પ દ્ય્ અતે અ ન્યદ્ એ વ નિરુધ્યમાનં નિ રુધ્યતે ।
નિદ્સ 7.8 તદ્યથા મર્કટો વૃક્ષસ્ય શાખામ્ આલંબેત । ત્ આમ્ ઉત્સૃજ્યાન્યામ્ આલંબેત । એવમ્ એવ યત્ પુનર્ ઇદમ્ ઉચ્યતે ચિત્તમ્ ઇ તિ વ્ આ મન ઇતિ વા વિજ્ઞાનમ્ ઇતિ વા તત્ તેષાં તેષાં રાત્રિદિવસાનામ્ અત્યયા ત્ પૂર્વવદ્ યાવ ન્ નિરુધ્યમા ન ં નિરુધ્યતે ।
નિદ્સ 7.9 તત્ર શ્રુતવાન્ આર્યાશ્ રાવકઃ પ્રતી ત્યસમુ ત્પ્ આદમ્ એવ સાધુ ચ સુ ષ્ઠુ ચ યો નિશ ઃ પ્રત્ય્ અવેક્ષતે ।
નિદ્સ 7.10 યદ્ ઉત સુખવેદનીયં સ્પર્શં પ્રતીત્યોત્પદ્યતે સુખા વેદના । સ સુખં વેદયાન ઃ સુખા ં વેદના ં વેદયામીતિ ય થાભૂતં પ્રજા નાત્ ઇ ।
અ સ્યૈવ સુ ખવેદ નીયસ્ય સ્પર્શસ્ય નિર્ ઓ ધાદ્ યા તજ્જા સુખવેદનીયં સ્પ ર્શં પ્રતીત્યોત્પન્ના સુખ્ આ વ્ એ દ ના સા નિરુદ્ધા સા વ્યુપશા ન્ત્ આ સા શીતીભૂત્ આ સા અસ્તં ગતા ।
નિદ્સ 7.11 એવમ્ એવ દુઃખવેદનીયં સૌમનસ્યવેદનીયં દૌર્મનસ્યવેદ નીયમ્ ।
નિદ્સ 7.12 ઉપેક્ ષ્ આ વેદનીયં સ્ પ ર્શં પ્રતીત્યોત્પદ્યતે ઉપ્ એક્ ષા । સ ઉપેક્ષકઃ સ માનો ઉ પેક્ષાં વેદયા મ્ ઈ તિ યથાભૂતં પ્ ર્ અજાના તિ ।
અ સ્યૈવ ઉપેક્ષાવેદનીયસ્ય સ્પર્શસ્ય નિરોધાદ્ યા તજ્જા ઉ પેક્ષા વેદ નીયં સ્પર્શ ં પ્રતીત્યોત્પન્ના ઉપેક્ષા સા નિરુદ્ધા સા વ્યુપશાન્તા સા શીતીભૂતા સા અ સ્તંગતા ।
નિદ્સ 7.13 તસ્યૈવં ભવ તિ । ઇ તીમા વેદ નાઃ સ્પ ર્ શ જાઃ સ્પર્ શસમુદયાઃ સ્પર્શજાતીયાઃ સ્પ ર્શપ્રભવાઃ । તસ્ય તસ્ય સ્પર્શસ્ય સમુદયાત્ તાસ્ તા વેદનાઃ સમુદયન્તિ ।
તસ્ય તસ્ય સ્પ ર્શસ્ય નિરોધાત્ તાસ્ તા વેદના નિરુધ્યન્તે વ્યુપશમન્ત્ ઇ શીતીભ્ અવન્ત્ય્ અસ્તંગચ્છન્તિ ।
નિદ્સ 7.14. એવં પશ્યન્ શ્રુ તવાન્ આર્યશ્રાવકો રૂપાદ્ અપિ નિર્વિદ્યતે વેદનાયાઃ સંજ્ઞાયાઃ સંસ્કારેભ્યો વિજ્ઞનાદ્ અ પિ નિર્વિ દ્યતે । નિર્વિણ્ણો વિરજ્યતે । વિરક્તો વિમુચ્યતે । વિમુક્તસ્ય વ્ ઇ મુ ક્ ત્ ઓ ઽસ્મીતિ જ્ઞાનદર્શ નં ભવતિ । ક્ષીણા મે જાતિર્ ઉષિતં બ્રહ્મ ચ ર્યં કૃતં કરણીયં નાપરમ્ અસ્માદ્ ભવં પ્રજ્ આ ન્ આ મિ ॥
સૂત્ર 8: દ્વયં કાષ્ઠે (zwએઇ હ્öલ્zએર્)
નિદ્સ 8.1 એતદ્ એવ સૂત્રં તાવદ્ વક્તવ્યં યાવન્ નિરુ ધ્ યન્તે વ્યુપશમન્ તિ શી તીભવન્ ત્ય્ અ સ્તંગચ્છન્તિ ।

નિદ્સ 8.2 તદ્યથા દ્વયોઃ કાષ્ઠયોઃ સં ઘટના ત્ સન્નિપાતાત્ સમવાયાદ્ અગ્નિ ર્ જાયતે તેજ ઃ પ્રાદુર્ભ વ તિ ।
અથ તયોર્ એવ દ્વયોઃ કાષ્ઠયોઃ નાનાભાવાદ્ વિનાભાવાદ્ ય ઉષ્મા સો ઽન્ ત ર્હીય્ એત શીતીભવેતાં કાષ્ઠે ।
નિદ્સ 8.3 એવમ્ એવ તસ્યૈવં ભવતિ । ઇતીમે વેદનાઃ સ્પર્શજાઃ સ્પર્શસમુદયાઃ સ્પર્શજાતીયાઃ સ્પર્શપ્રભવાઃ ।
તસ્ય તસ્ય સ્પર્શસ્ય સમ્ ઉ દયાત્ તા સ્ તા વેદ નાઃ સમુદયન્તિ ।
ત સ્ય ત સ્ય સ્પર્શસ્ય નિરોધાત્ તાસ્ તા વેદના નિરુધ્યન્તે વ્યુપશમન્તિ શીતીભવન્ત્ય્ અસ્તંગચ્છન્તિ ।
નિદ્સ 8.4 એવં પશ્યન્ શ્રુતવાન્ આર્યશ્રાવકઃ સ્પર્શાદ્ અપિ પરિમુચ્ ય ત્ એ । વેદનાયાઃ સંજ્ઞા યાઃ સંસ્ક્ આરેભ્યો વિજ્ઞાનાદ્ અ પિ પરિમુચ્યતે । પરિમુચ્યતે જાતિજરાવ્યાધિમરણશો ક પરિદેવ દુ ઃખદૌર્મનસ્ ય્ ઓપા ય્ આ સેભ્યઃ । પ ર્ ઇમુચ્યતે દુઃખાદ્ ઇતિ વદામિ ॥
સૂત્ર 9: કાંસી (મેસ્સિન્ગ્સ્છલે)
નિદ્સ 9.1 તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આ મન્ત્રય તિ સ્મ ।
નિદ્સ 9.2 સંમૃશથ યૂ યં મયા દેશિતમ્ અન્તઃસંમર્શમ્ ।
નિદ્સ 9.3 અથાન્યતરો ભિક્ષ્ ઉર્ ઉ ત્થા યાસ ના દ્ એ કામ્સમ્ ઉત્ત રા સંગં કૃત્વા યેન ભગવાં સ્ ત્ એનાઞ્જલિ ં પ્રણમ્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ।
નિદ્સ 9.4 અહં ત્વ્ એવં સંમૃશ્ આમિ ભગ વતા દેશિતમ્ અન્તઃસંમર્શમ્ ।
નિદ્સ 9.5 .................... ઇ વ ............................................ ના રાધયતિ તેન પ્રશ્નવ્યાકરણેન।
નિદ્સ 9.6 તેન ખલુ સમ યે ન ......
નિદ્સ 9.w અતીતે ઽપ્ય્ અધ્વનિ યે કેચિચ્ છ્રમણા વ્ આ બ્ રાહ્મણા વા યલ્ લોકે પ્રિયરૂપં સા તરૂપ ં ત ન્ નિત્યતઃ સ મ ન્વદ્રાક્ષુઃ । ધ્રુવતઃ ક્ષેમત આરોગ્યત આત્મત આત્મીયતઃ સમન્વદ્રાક્ષુસ્ તે તૃષ્ણાં પ્રાવર્ધયિષુઃ । યે તૃષ્ણાં પ્રાવર્ધયિ ષુસ્ તે ઉપધિં પ્રાવર્ધયિષુઃ । યે ઉપધિં પ્ રાવર્ધયિષુસ્ તે દુઃખા ં પ્ ર્ આવર્ધ યિષુ ઃ । યે દુઃખં પ્રાવર્ધયિષુસ્ તે ન પરિ મુચ્ય ન્તે સ્મ જ્ આ ત્ ઇજરાવ્ ય્ આધિમર ણ શોકપરિદેવદુઃ ખ દૌર્મ નસ્યોપાયા સેભ્યઃ । ન પરિમુચ્યન્તે સ્મ દુઃખાદ્ ઇતિ વદામિ ।
નિદ્સ 9.x યે તુ કેચિચ્ છ્ર મણા વા બ્રાહ્મણા વા ય લ્ લોકે પ્રિ યર્ ઊ પં સા ત રૂ પં ત દ્ રોગતઃ સમન્વદ્ ર્ આ ક્ષુઃ । ગણ્ડ તઃ શલ્યતો ઽઘતો ઽનિ ત્યતો દુઃખતઃ શૂન્યતો ઽનાત્મતઃ સમ્ અન્વદ્રા ક્ષુસ્ તે તૃ ષ્ણાં પ્રજહુઃ । યે તૃષ્ણાં પ્રજ હુસ્ તે ઉ પધ્ ઇ ં પ્રજહુઃ । યે ઉપધિં પ્રજહુ સ્ તે દુઃખં પ્રજહુ સ્ ત્ એ પરિમુ ચ્યન્ તે સ્મ જા તિ જરાવ્યાધિ મરણશોક પરિ દ્ એવદુઃખ દૌર્મનસ્યો પાયા સેભ્યઃ । પરિમુચ્યન્તે સ્મ દુઃખાદ્ ઇ તિ વ દામિ ।{હ્સ્.: ગણ્ડ તઃ શલ્યતો ઽગતો ઽનિ ત્યતો }
નિદ્સ 9.ય્ અનાગતેઽ; પ્ય્ અધ્વનિ યે ક્ એ ચિચ્ છ્રમણા વા બ્રહ્મણા વા યલ્ લોકે પ્ર્ ઇયરૂપ ં સાતરૂ પ ં તન્ નિત્યતઃ સ મનુદ્રક્ષ્યન્તિ । ધ્રુવતઃ ક્ષેમત આરોગ્યત આત્મત આત્મીયતઃ સમનુદ્રક્ ષ્ યન્તિ તે તૃષ્ણ્ આં પ્ર વર્ધયિષ્યન્તિ । યે તૃષ્ણા ં પ્રવર્ધયિષ્યન્તિ તે ઉપધિં પ્રવર્ધયિષ્યન્ તિ । ય્ એ ઉપધિં પ્રવર્ધયિષ્યન્ત્ ઇ તે દુઃખ ં પ્રવર્ધયિ ષ્યન્તિ । યે દુઃખં પ્રવર્ધયિ ષ્ય ન્ તિ તે ન પરિમોક્ષ્યન્તે જાતિજરા વ્યાધિ મરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મન સ્ ય્ ઓ પાયા સ્ એભ્યઃ । ન પરિમોક્ ષ્ય ન્ત્ એ દુઃખાદ્ ઇતિ વદામિ ।
નિદ્સ 9.z યે તુ કેચિ ચ્ છ્ર મણ્ આ વા બ્રાહ્મણા વા યલ્ લોકે પ્રિય રૂપં સાતરૂપં તદ્ રોગતઃ સમ નુદ્ર ક્ષ્યન્તિ । ગણ્ ડ ત ઃ શલ્ય તો ઽઘતો ઽન્ ઇ ત્યતો દુ ઃખતઃ શૂન્યતો ઽના ત્મ તઃ સમનુ દ્ રક્ષ્યન્તિ તે ત્ ઋ ષ્ણા ં પ્રહાસ્યન્તિ । યે તૃષ્ણાં પ્રહાસ્યન્તિ તે ઉપધિં પ્રહાસ્યન્તિ । યે ઉપધિ ં પ્રહાસ્ ય ન્ તિ તે દુઃખં પ્રહા સ્ય ન્ તિ । યે દુઃખં પ્રહાસ્ય ન્તિ તે પરિમોક્ષ્યન્તે જાતિજ રા વ્ય્ આ ધિમરણશોક પરિ દેવ દુઃ ખ દૌર્મનસ્યોપાયાસેભ્યઃ । પરિમોક્ષ્યન્તે દુઃખાદ્ ઇતિ વદામિ ॥ {હ્સ્.: ગણ્ ડ ત ઃ શલ્ય તો ઽગતો ઽન્ ઇ ત્યતો}
સૂત્ર 10: કુમ્ભ (તોપ્f)
નિદ્સ 10.1 કિય્ અતા ભિક્ષવો ભિક્ષુઃ પ રિમ્ ઈમા ં સ મા નઃ પરિમીમાંસેત સમ્યગ્દુઃખક્ષયાય દુઃખસ્ય્ આ ન્ત ક્ ર્ ઇયાયૈ ।
નિદ્સ 10.2 ભ ગ વ ન્મૂલકા ભદન્ત ધર્માઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ ભાષિષ્યે ।
નિદ્સ 10.3અ ભિક્ષુ ઃ પરિમીમાંસમા નઃ પરિમી મા ં સ તે સ મ્યગ્દુ ઃખક્ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ ।
અત્ર ચ્ એ ત્ સત્વ્ આનાં દુઃખં ઉત્પદ્યમાનમ્ ઉત્પદ્ય્ એત બહુ ના નાપ્રકારમ્ ।
ઇદ ં દુઃખં કિન્નિદાનં કિંસમુદય ં ક્ ઇં જાતીય ં કિંપ્ર ભવમ્ ।
નિદ્સ 10.3બ્ સ એવં પરિમી મ્ આંસમાનો જાન્ આતિ । ઇ દં દુઃખમ્ ઉપધિનિદાનમ્ ઉપધિસમ્ ઉ દયમ્ ઉપ ધિજાતીયમ્ ઉપધિપ્રભવ મ્ । ઉપધિશ્ ચેત્ સર્વેણ સર્વં સર્વથા સર્વ મ્ અપરિશેષં નિરુધ્યે તા પરિ શે ષ મ્ અધ્ યસ્તં પ રિક્ષ યં પર્યાદાન ં ગ ચ્છેદ્ દુઃખમ્ અપ્ય્ અસ્ય નિરુધ્યેત ।
નિદ્સ 10.3ચ્ સ યા ચ દુઃખ નિરોધગામિની પ્રતિપત્ તાં ય થાભૂતં પ્રજાનાતિ । તથા પ્રતિ પન્નશ્ ચ ભવત્ય્ અનુધર્મચારી । અયમ્ ઉચ્યતે ભિક્ષુ ઃ સમ્ યગ્દુ ઃખક્ષયા ય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ પ્રતિપન્નો યદ્ ઉતોપ ધિનિરોધાય ।
નિદ્સ 10.4અ પુનર્ અપરં ભિક્ષુઃ પરિમીમા ં સમાનઃ પર્ ઇ મીમાંસ તે સમ્યગ્દુઃખક્ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિ યા યૈ । ઉપધિઃ પુનઃ કિન્નિદાન ઃ કિંસમુદયઃ કિં જાત્ ઈયઃ કિ ં પ્રભવ ઃ ।
નિદ્સ 10.4બ્ સ એવં પ રિમીમાંસમાનો જાનાતિ । ઉપધિસ્ તૃ ષ્ણા નિદાનસ્ તૃષ્ણાસમુદયસ્ તૃષ્ણાજા તી યસ્ તૃષ્ણાપ્રભવઃ । તૃષ્ણા ચેત્ સ ર્ વેણ સર્વં સર્વથા સર્વમ્ અપરિશેષં નિરુધ્યેતાપર્ ઇશેષમ્ અધ્યસ્તં પ રિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છે દ્ ઉપધિર્ અપ્ય્ અસ્ય નિરુધ્યેત ।
નિદ્સ 10.4ચ્ સ યા ચોપધિનિરોધગામિની પ્રતિ પત્ તાં યથાભૂતં પ્ ર જાનાતિ । તથા પ્રતિપન્નશ્ ચ ભવત્ય્ અનુધ ર્મચારી । અયમ્ ઉ ચ્યતે ભિક્ષુઃ સમ્યગ્દુઃખ ક્ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિયા યૈ પ્રતિપન્નો ય દ્ ઉત તૃષ્ણાન્ ઇ રોધ્ આય ।
નિદ્સ 10.5અ પુનર્ અપરં ભિક્ષુઃ પરિમીમાંસમા નઃ પરિમીમાંસ તે સમ્યગ્દુઃખક્ષયાય દુઃ ખસ્યાન્તક્રિયા યૈ । તૃષ્ણા પુનઃ કિન્નિદાના કિં સમુદયા કિં જાતીયા કિંપ્રભવા ।
નિદ્સ 10.5બ્ સ એવં પરિમીમાંસમાનો જાનાતિ । તૃષ્ણા વેદના નિ દા ના વેદનાસમુદયા વેદનાજાતી યા વેદનાપ્રભ વા । વેદના ચેત્ સર્વેણ સર્વં સર્વથા સર્વમ્ અપરિશેષં નિરુધ્યેતાપરિશેષમ્ અધ્યસ્તં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છેત્ તૃષ્ણાપ્ ય્ અસ્ય ન્ ઇ રુધ્યેત ।
નિદ્સ 10.5ચ્ સ યા ચ તૃષ્ણાનિરોધગામિની પ્રતિપત્ તાં ય થાભૂતં પ્રજાનાતિ । તથા પ્રતિપન્નશ્ ચ ભવત્ય્ અનુધર્મચારી । અયમ્ ઉચ્યતે ભિક્ષુઃ સમ્યગ્દુઃખક્ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ પ્રતિપન્નો યદ્ ઉત વેદનાનિરોધાય ।
નિદ્સ 10.6અ પુનર્ અપરં ભિક્ષુઃ પરિ મીમ્ આં સ માનઃ પરિમીમાંસતે સમ્યગ્દુઃખક્ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ । વેદના પુનઃ કિન્નિદાના કિંસમુદયા કિંજા તીયા ક્ ઇંપ્ર ભવા ।

નિદ્સ 10.6બ્ સ એવં પરિ મીમાંસમાનો જાનાતિ । વેદ ના સ્પર્શ નિદાના સ્પર્શસમુદયા સ્પર્શજાતીયા સ્પર્શપ્રભવા । સ્પર્શશ્ ચેત્ સર્વેણ સર્વં સર્વથા સર્વમ્ અપરિશેષં નિરુધ્યે તાપરિશેષમ્ અધ્યસ્તં પરિક્ષ યં પ ર્યાદાનં ગચ્છેદ્ વે દ ના પ્ય્ અસ્ય નિરુધ્ય્ એ ત ।
નિદ્સ 10.6ચ્ સ યા ચ વેદનાનિરોધગામિની પ્રતિપત્ તાં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । તથા પ્રતિપન્નશ્ ચ ભવત્ય્ અનુ ધર્મચારી । અયમ્ ઉચ્યતે ભિક્ષુઃ સમ્ યગ્દુઃખક્ષયા ય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ પ્ર તિ પન્નો યદ્ ઉત સ્ પર્શનિરોધાય ।
નિદ્સ 10.7અ પુનર્ અ પરં ભિક્ષુઃ પરિમીમાંસમાનઃ પ રિમીમાંસતે સ મ્યગ્દુ ઃખક્ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ । સ્પ ર્શ ઃ કિન્નિ દાનઃ કિંસમુદયઃ કિંજાતીયઃ કિંપ્રભ વઃ ।
નિદ્સ 10.7બ્ સ એ વં પરિમ્ ઈ માંસમાનો જાનાતિ । સ્પ ર્ શઃ ષડાય તનનિદાનઃ ષડાયત નસમુદયઃ ષડાય ત ન જાતીયઃ ષડાયતનપ્રભવ ઃ । ષડાયતનં ચેત્ સ ર્વેણ સર્વં સર્વથા સ ર્વમ્ અ પરિશેષં નિરુધ્યેતા પરિશેષમ્ અ ધ્યસ્તં પરિક્ષય ં પર્યા દાનં ગ ચ્ છ્ એત્ સ્ પ ર્શો ઽપ્ય્ અસ્ય ન્ ઇ રુધ્યેત ।
નિદ્સ 10.7ચ્ સ યા ચ સ્પર્શનિરોધગામિની પ્રતિપત્ તાં યથાભૂતં પ્રજ્ આના તિ । તથા પ્રતિપન્નશ્ ચ ભવ ત્ય્ અ નુધર્ મચારી । અયમ્ ઉચ્ય તે ભિ ક્ષુઃ સ મ્યગ્દુઃખક્ષયાય દુ ઃ ખસ્યાન્તક્રિયાયૈ પ્રતિપન્નો યદ્ ઉત ષડા યતનનિરોધાય ।
નિદ્સ 10.8અ પુનર્ અ પરં ભિક્ષુઃ પરિમી માંસમા ન્ અઃ પરિમીમાંસતે સમ્યગ્દુઃખક્ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ । ષડ્ આ યતન ં પુનઃ કિન્નિદાનં કિંસમુદયં કિંજાતીયં કિંપ્રભવમ્ ।
નિદ્સ 10.8બ્ સ એવં પરિમી મા ં સમાનો જાનાતિ । ષડાયતન ં નામરૂપનિદાનં નામરૂપ સ મુદયં નામરૂપજાતીય ં ન્ આમ્ અરૂપ પ્રભવમ્ । નામરૂપં ચે ત્ સર્વેણ સર્વં સર્વ થા સ ર્ વ મ્ અપરિશે ષ ં નિરુધ્યેતાપરિશેષમ્ અધ્યસ્તં પરિક્ષયં પ ર્યાદાનં ગચ્છેત્ ષડાયતન મ્ અપ્ય્ અસ્ય નિરુધ્યેત ।
નિદ્સ 10.8ચ્ સ યા ચ ષડાયતન નિરો ધગામિની પ્રતિપત્ તાં યથાભૂતં પ્રજાન્ આતિ । તથા પ્રતિપન્નશ્ ચ ભવત્ય્ અનુધર્મચારી । અયમ્ ઉ ચ્યતે ભિક્ષુઃ સમ્યગ્દુઃખક્ ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ પ્રતિપન્નો યદ્ ઉત નામરૂપનિરોધાય ।

નિદ્સ 10.9અ પુનર્ અ પર ં ભિક્ષુઃ પરિમીમાંસમાનઃ પરિમીમાં સતે સમ્યગ્દુઃખક્ષય્ આ ય દુઃખસ્યાન્ત ક્રિયા ય્ ઐ । નામરૂપં પુનઃ કિન્નિદાનં કિંસમુદયં કિંજાતીયં કિંપ્રભવમ્ ।
નિદ્સ 10.9બ્ સ એવં પરિમીમાંસમાનો જાનાતિ । નામરૂપં વિજ્ઞાનનિદાનં વિજ્ઞાનસમુદયં વિજ્ઞાનજા તીય ં વિજ્ઞાનપ્રભવમ્ । વિજ્ઞાનં ચેત્ સર્વેણ સર્વં સર્વથા સર્વ મ્ અપરિશેષં નિરુધ્યેતાપરિશેષમ્ અધ્યસ્તં પરિક્ષયં પર્યાદા નં ગચ્છેન્ નામરૂપમ્ અપ્ય્ અસ્ય નિરુધ્યેત ।
નિદ્સ 10.9ચ્ સ યા ચ નામરૂપ નિરોધગામિની પ્રતિપત્ તાં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । તથા પ્રતિ પન્નશ્ ચ ભવત્ય્ અનુધર્મચારી । અયમ્ ઉચ્યતે ભિક્ષુઃ સમ્યગ્દુ ઃખક્ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ પ્રતિપન્નો યદ્ ઉત વિજ્ઞાનનિરોધાય ।
નિદ્સ 10.10અ પુનર્ અપરં ભિક્ષુઃ પરિમીમાંસમાન ઃ પરિમીમાંસતે સમ્યગ્દુઃખક્ષયાય દુઃખસ્યાન્ત ક્ રિ યાયૈ । વિજ્ઞાનં પુનઃ કિન્નિદાનં કિં જાતીયં કિં પ્રભવ ં કિંસમુદયમ્
નિદ્સ 10.10બ્ સ એવં પરિમીમાંસમાનો જાનાતિ । વિજ્ઞાનં સંસ્કારસમુદયં સંસ્કારજાતીયં સં સ્કાર પ્રભવમ્ ।
સ પુણ્યાન્ અભિસં સ્કારાન્ અભિ સંસ્કર્ ઓતિ । પુણ્યોપગમ્ અપ્ય્ અસ્ય ભવતિ વિજ્ઞાનમ્ । અપુણ્યાન્ અભિસ ં સ્કારાન્ અભિસં સ્ક રોતિ । અપુણ્યોપગમ્ અપ્ય્ અસ્ય ભવતિ વિજ્ઞાનમ્ । આનિજ્યાન્ અભિસંસ્કારાન્ અભિસંસ્કરોતિ । આનિજ્યોપગમ્ અપ્ય્ અ સ્ય ભવતિ વિજ્ઞાનમ્ ।
તદ્ અને નૈવ પર્યા ય્ એ ણ વેદિતવ્યં યદ્ વિજ્ઞાનમ્ અ પ્ ઇ સ ંસ્કારનિદાનં સંસ્કા રસમુ દયં સંસ્કારજાતીયં સં સ્કાર પ્રભવમ્ । સંસ્કારાશ્ ચે ત્ સર્વ્ એણ સર્વં સર્વથા સર્વમ્ અપરિશેષં નિ રુધ્યે તાપરિશેષ મ્ અધ્યસ્તં પરિક્ષ યં પર્યાદાનં ગચ્છેદ્ વિજ્ઞા નમ્ અપ્ય્ અસ્ય નિરુધ્યેત ।
નિદ્સ 10.10ચ્ સ યા ચ વિજ્ઞાનનિરોધગ્ આમિ ની પ્રતિપત્ તાં ય થા ભૂત ં પ્રજાના તિ । તથા પ્ર તિપ ન્નશ્ ચ ભવત્ય્ અનુધર્મચારી । અયમ્ ઉચ્યતે ભિક્ષુઃ સ મ્યગ્દુઃખ ક્ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ પ્ર ત્ ઇપન્નો યદ્ ઉત સંસ્કાર નિરોધાય ।
નિદ્સ 10.11અ પુનર્ અપરં ભિક્ષુઃ પરિમીમાંસમાનઃ પરિમીમાંસતે સમ્યગ્દુઃખક્ષયાય દુઃખ સ્યાન્તક્રિયા યૈ । સંસ્કા રાઃ પુ નઃ કિન્નિ દાનાઃ કિંસમુદયાઃ કિંજાતીયાઃ કિંપ્રભવાઃ ।
નિદ્સ 10.11બ્ સ એવં પરિમીમાંસમાનો જાનાતિ । સંસ્કા રા અવિદ્યા નિદાના અ વિદ્યાસમુદ યા અવિ દ્યાજાતિયા અ વિદ્યાપ્રભવાઃ । સ પુણ્યાન્ અભિસંસ્કારાન્ અભિસંસ્કરોત્ય્ અવિદ્યા પ્રત્યયાન્ । અપુણ્યાન્ અપ્ય્ આનિજ્યાન્ અપ્ય્ અભિસંસ્કારાન્ અભિસંસ્ક રોત્ય્ અવિદ્યાપ્રત્યયાન્ ।
તદ્ અનેનૈવ પર્યાયે ણ વે દિતવ્યં યત્ સંસ્કા રા અપ્ય્ અવિદ્યા નિદાના અવિદ્યાસમુદયા અવિદ્યાજાતીયા અવિદ્યા પ્રભવાઃ । અવિદ્યા ચેત્ સર્વેણ સર્વં સર્વથા સર્વમ્ અપરિ શેષં નિરુધ્યેતાપારિશેષમ્ અધ્યસ્તં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છે ત્ સંસ્કારા અપ્ય્ અસ્ય નિરુધ્યેરન્ ।
નિદ્સ 10.11ચ્ સ યા ચ સંસ્કારનિરોધગામિની પ્રતિપત્ તાં યથા ભૂ તં પ્રજા નાતિ । તથા પ્રતિપન્નશ્ ચ ભવત્ય્ અનુધર્મચારી । અયમ્ ઉચ્યતે ભિક્ષુઃ સમ્યગ્દુઃખક્ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ પ્રતિપન્નો યદ્ ઉત અ વ્ ઇદ્યાનિરોધાય ।
નિદ્સ 10.12 કિં મ ન્ ય્ અધ્ વે ભિક્ષ વો ય સ્ય ભિ ક્ષોર્ અવિદ્યા વિરક્તા ભવતિ વિદ્યોત્પન્ના
અપિ તુ સ પુનર્ અપિ પુણ્યાન્ અભિસંસ્કા ર્ આન્ અભ્ ઇ સંસ્કુર્યાદ્ અવિદ્યાપ્ર ત્ય યા ન્ । અ પુણ્યાન્ અપ્ય્ આનિજ્યાન્ અભિસ ંસ્કા રાન્ અભિ સં સ્કુ ર્યાદ્ અવ્ ઇ દ્યા પ્રત્યયાન્ ।
નિદ્સ 10.13 નો ભદન્ત । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । યતશ્ ચ શ્રુતવત આર્યશ્રાવકસ્યાવિદ્યા વ્ ઇ રક્તા વિદ્યોત્પન્ના તસ્યાવિદ્ય્ આનિરો ધાત્ સંસ્કારનિરોધઃ । સંસ્ ક્ આરન્ ઇર્ ઓધા દ્ વિ જ્ ઞ્ આ ન નિ ર્ ઓ ધઃ પૂર્વવ દ્ યાવ ન્ નિરોધો ભવતીતિ ।
નિદ્સ 10.14 સાધુ સાધુ ભિક્ષવઃ । અહં ચૈવં વદામિ યૂયં ચૈવં પ્રજાનીધ્વમ્ । યથા તેષાં તેષાં ધ ર્માણામ્ ઉત્પાદા ત્ તે તે ધર્મા ઉત્પદ્યન્ત્ એ । તે ષાં તેષાં ધર્મા ણાં નિરોધા ત્ તે તે ધર્મા નિરુધ્યન્તે વ્યુપશમન્તિ શીતીભવન્ત્ય્ અસ્તંગચ્છન્તિ ।
નિદ્સ 10.15 યતશ્ ચ શ્રુતવત આર્ય શ્ર્ આવકસ્યાવિદ્યા વિર ક્ત્ આ ભવતિ વિદ્યોત્પન્ના । સ કાયપ ર્યન્તિકાં વે દના ં વેદયાનઃ કાયપર્યન્તિકાં વેદના ં વેદયામીતિ યથાભૂતં પ્રજાના તિ । જી વિત પર્યન્તિકાં વે દના ં વેદયાનો જ્ ઈવિતપર્યન્તિકા ં વ્ એદ નાં વે દયામીતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । ભેદાચ્ ચ કાયસ્યોર્ધ્વં જીવિતપર્યાદાનાદ્ ઇહૈવાસ્ય સર્વાણિ વેદયિતવ્યાન્ય્ અપરિશેષં નિરુધ્યન્તે । અપરિશેષમ્ અધ્યસ્તં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છન્તિ ।
નિદ્સ 10.16 તદ્ યથા બલવાન્ પુરુષઃ સોષ્માત્ કુમ્ભકારપાકાત્ સોષ્મં કુમ્ભં ગૃહીત્વા સમે પૃથિ વી પ્રદેશે ઉપનિક્ષિપેત તસ્ય ય ઉષ્મા સો ઽન્તર્હીયેત શીતીભવેય્ ઉ ઃ ક પાલાનિ ।
એવમ્ એવ યતશ્ ચ ભિક્ષોર્ અ વ્ ઇદ્યા વિરક્તા ભવતિ વિદ્યોત્પન્ના સ કાયપર્યન્તિકા ં વેદના ં વેદયાનઃ કાયપર્યન્તિકાં વેદન્ આ ં વેદયામીતિ યથ્ આભૂતં પ્રજાનાતિ પૂર્વવદ્ યાવત્ પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છન્તિ ॥
સૂત્ર 11: યો વદેત્ (wએન્ન્ એઇનેર્ સગ્ત્)
નિદ્સ 11.1 વદેત ભિ ક્ ષુસ્ તીર્ણા મ્ એ કાંક્ષા વિગતા મે કથંક થા । અત્રોચ્છિ ન્નો મે દૃષ્ટિશલ્યઃ । {સો એદ્.: નમેત્ય્ ઉતાવર્તતે; ચ્f. સ્wત્f સ્.વ્. પ્રત્યુદાવૃત્} ન મે પ્રત્યુદાવર્તતે માનસં પરિતસ્યમ્ ઉપાદાય । કથ ં સ્યાદ્ ધિ મે આત્મા ।
નિદ્સ 11.2 તસ્ય ભિક્ષોર્ ધાર્મ્યા ં કથ્ આયાં ક થ્ યમાનાયામ્ આર્યા યાં લોક્ ઓ ત્તરાયાં
યદ્ ઉતાસ્મ્ ઇ ન્ સતીદં ભ વ ત્ય્ અસ્યોત્પાદાદ્ ઇદમ્ ઉત્પદ્યતે ।
યદ્ ઉતાવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારાઃ પૂર્વવદ્ યાવત્ સમ્ ઉદ યો નિરોધશ્ ચ ભવતિ ।
નિદ્સ 11.3 ઇત્ય્ એવંરૂપાયાં કથાયાં કથ્યમાનાયાં ભવતિ કાંક્ષા ભવતિ વિચ્ ઇ કિત્સા અપ્રપ્તે પ્રાપ્તસંજ્ઞ્ય્ અનધિગતે ઽધિગતસંજ્ઞ્ય્ અસાક્ષાકૃતે સાક્ષાકૃતસંજ્ઞી દુઃખી દુર્મના વિપ્રતિસારી વિહન્યતે વિગતમ્ આપદ્યતે ।
નિદ્સ 11.4 તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ગંભીરમ્ ઇદં સ્થ્ આ ન ં યદ્ ઉત ઇદંપ્રત્યયતા પ્રતીત્યસમુત્પા દઃ । ઇદમ્ અપિ સુદુર્દર્શતરં પદં યદ્ ઉત સર્વોપધિપ્રતિનિઃસર્ગસ્ તૃષ્ણાક્ષયો વિરાગો નિરોધો નિર્વાણમ્ ।
નિદ્સ 11.5 દ્વયમ્ ઇદં સંસ્કૃતઞ્ ચાસંસ્કૃતઞ્ ચ । તત્ ર્ અ સંસ્કૃતસ્યોત્પાદો ઽપિ પ્રજ્ઞાયતે વ્યયો ઽપિ સ્થિત્યન્યથાત્વમ્ અપિ । અસંસ્કૃતસ્ય નૈવોત્પાદઃ પ્રજ્ઞાયતે ન વ્યયો ન સ્થિત્યન્યથાત્વમ્ ।
નિદ્સ 11.6 ઇતિ હિ ભિક્ષવો દુઃખાઃ સંસ્કારાઃ । શા ન્ત ં નિર્વાણમ્ । હ્ એ તુસમુદયાદ્ દુઃખસમુદયઃ । હેતુનિરોધા દ્ દુઃખનિરોધઃ । છિન્નં વર્ત્મ ન પ્રવર્તતે । અપ્રતિસન્ધિ નિરુધ્યતે । એષ એવાન્તો દુઃખસ્ય ।
નિદ્સ 11.7 તત્ર ભિક્ષવઃ કઃ પરિનિ ર્ વૃતઃ અન્યત્ર યદ્ દુઃખં તન્ નિરુદ્ધં તદ્ વ્યુપશાન્તં તચ્ છીતીભૂતં તદ્ અસ્તંગતમ્ । શાન્તમ્ ઇદં પદં યદ્ ઉત સર્વોપધિપ્રતિ નિઃ સર્ગસ્ તૃષ્ણાક્ષયો વિરાગો નિરોધો નિર્વાણમ્ ॥
સૂત્ર 12: નિવૃત (ગેહેમ્મ્ત્)
નિદ્સ 12.1 અવિદ્યયા નિવૃતસ્ય બાલસ્ય તૃષ્ણયા સંયુક્તસ્યૈવમ્ અયમ્ બાલ્ અ સ્યા શ્રુતવ તઃ પૃથગ્જનસ્ય સવિજ્ઞાનકઃ કાય ઃ સમુદાગતઃ । ઇત્ય્ અયઞ્ ચાસ્ય સવિજ્ઞાનકઃ કાયો બહિર્ધા ચ નામરૂપમ્ । એવં દ્વયમ્ ।

નિદ્સ 12.2 દ્વયં ખલુ પ્રતીત્ય સ્પ ર્ શઃ । ષડ્ ઇમા નિ સ્પર્શાયતન્ આનિ યૈઃ સ્પૃષ્ટઃ સ્પૃષ્ટો બાલો ઽશ્રુતવાન્ પૃ થગ્જનઃ સુખદુઃખં પ્રતિસંવેદયતિ । અતો વા પુનર્ ઉપાદાયૈતેષાં વાન્યતમેન ।
નિદ્સ 12.3 કતમાનિ ષટ્ । ચ ક્ષુઃ સ્પર્શાયત ન મ્ । શ્રો ત્રં ઘ્રા ણં જિહ્વા કાયો મનઃ સ્પર્શાયતનમ્ ।
નિદ્સ 12.4 અવિદ્યયા નિવૃતસ્ય પણ્ડિતસ્ય તૃષ્ણયા સંયુક્તસ્યૈવમ્ અયમ્ પણ્ડ્ ઇતસ્ય સવિજ્ઞાનકઃ કાયઃ સમુદાગતઃ । ઇત્ય્ અયઞ્ ચાસ્ય સવિજ્ઞાનકઃ કાયો બ હિર્ધા ચ નામરૂપમ્ । એવં દ્વયમ્ ।
નિદ્સ 12.5 દ્વયં ખલુ પ્રતીત્ય સ્પર્શઃ । ષડ્ ઇમાનિ સ્પ ર્શાયત નાનિ યૈ ઃ સ્પૃષ્ટઃ સ્પૃષ્ટઃ પણ્ડિ તઃ સુખદુઃખં પ્રતિસં વ્ એદ ય તિ । અતો વા પુનર્ ઉપા દાયૈ તેષાં વાન્યતમેન ।
નિદ્સ 12.6 કતમાનિ ષટ્ । ચક્ષુઃ સ્પર્શાયતનં શ્રોત્રં ઘ્રાણં જિહ્વા કાયો મનઃ ।
નિદ્સ 12.7 ઇ તિ ભિક્ષવો કો વિશેસઃ કો ઽભિપ્રાયઃ ક્ ઇન્ ન્ આના કરણં બાલપણ્ડિતયોર્ મમાન્તિકે બ્રહ્મચર્યવાસાય ।
નિદ્સ 12.8 ભગવન્મૂલકા ભદન્ત ધર્માઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ ભાષિષ્યે ।
નિદ્સ 12.9 યયાવિદ્યયા નિવૃતસ્ય બાલસ્યાશ્રુતવતઃ પૃથગ્જનસ્ય યયા ચ તૃષ્ણયા સંયુક્તસ્યાયં સવિજ્ઞાનકઃ કાયઃ સમુદાગતસ્ તસ્ય સા ચ અવિદ્યા અપ્રહીણા સા ચ તૃષ્ણા અપરિક્ષીણા ।
સ તસ્યા અવિદ્યાયા અપ્રહાણાત્ તસ્યાશ્ ચ તૃષ્ણાયા અપરિક્ષયાત્ કાયસ્ય ભેદાત્ પરંમરણાત્ કાયોપગો ભવતિ ।

સ કાયોપગઃ સન્ ન પરિમુચ્યતે જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસેભ્યઃ । ન પરિમુચ્યતે દુઃખાદ્ ઇતિ વદામિ ।
નિદ્સ 12.10 તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । નાચાર્ષીદ્ બાલઃ પૂર્વે બ્રહ્મચર્યેષણાં સમ્યગ્દુઃખક્ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ ।
તસ્માત્ સ કાયસ્ય ભેદાત્ પરંમરણાત્ કાયોપગો ભવતિ ।
સ કાયોપગઃ સન્ ન પરિમુચ્યતે પૂર્વવદ્ યાવદ્ દુઃખાદ્ ઇતિ વદામિ ।
નિદ્સ 12.11 યયા ન્વ્ અવિદ્યયા નિવૃતસ્ય પણ્ડિતસ્ય યયા ચ તૃષ્ણયા સમ્યુક્તસ્ય સવિજ્ઞાનકઃ કાયઃ સમુદાગતસ્ તસ્ય સા ચ અવિદ્યા પ્રહીણા સા ચ તૃષ્ણા પરિક્ષીણા ।
સ તસ્યા અવિદ્યાયાઃ પ્રહાણાત્ તસ્યાશ્ ચ તૃષ્ણાયાઃ પરિક્ષયાત્ કાયસ્ય ભેદાત્ પરંમરણાન્ ન કાયોપગો ભવતિ ।
સ ન કાયોપગઃ સન્ પરિમુચ્યતે જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસેભ્યઃ । પરિમુચ્યતે દુઃખાદ્ ઇતિ વદામિ ।
નિદ્સ 12.12 તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અચાર્ષીત્ પણ્ડિતઃ પૂર્વે બ્રહ્મચર્યેષણાં સમ્યગ્દુઃખક્ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ ।
તસ્માત્ સ કાયસ્ય ભેદાત્ પરંમરણાન્ ન કાયોપગો ભવતિ ।
સ ન કાયોપગઃ સન્ પરિમુચ્યતે પૂર્વવદ્ યાવદ્ દુઃખાદ્ ઇતિ વદામિ ।
નિદ્સ 12.13 અયં ભિક્ષવો વિશેષો ઽયમ્ અભિપ્રાય ઇદન્ નાનાકરણં બાલપણ્ડિત યો ર્ મમાન્તિકે બ્રહ્મચર્યવાસાય ॥
સૂત્ર 13: ન યુષ્માકમ્ (નિછ્ત્ એઉછ્)
નિદ્સ 13.1 નાયં ભિક્ષવઃ કાયો યુષ્માકં નાપ્ય્ અન્યેષામ્ । ષડ્ ઇમાનિ સ્પર્શાયતનાનિ પૂર્વમ્ અભિસંસ્કૃતાન્ય્ અભિસઞ્ચેતિતાનિ । પૌરાણં કર્મ વેદિતવ્યમ્ ઇતિ વદામિ ।
નિદ્સ 13.2 કતમાનિ ષટ્ । ચક્ષુઃ સ્પર્શાયતનમ્ । શ્રોત્રં ઘ્રાણં જિ હ્ વ્ આ કાયો મનઃ સ્પર્શાયતનમ્ ।
નિદ્સ 13.3 તત્ર શ્રુતવાન્ આર્યશ્રાવકઃ પ્રતીત્યસમુત્પાદમ્ એવ સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ યોનિશઃ પ્રત્યવેક્ષતે ।
નિદ્સ 13.4 યદુતાસ્મિન્ સતિ ષડ્ વિજ્ઞાનકાયા ભવન્તિ । ષટ્ સ્પર્શકાયાઃ ષડ્ વેદનાકાયાઃ ષટ્ સંજ્ઞાકાયાઃ ષટ્ ચેતનાકાયા ભવન્તિ । યદુતાસ્મિન્ સત્ય્ એવમ્ આયત્યાં જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ સંભવન્તિ । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતિ ।
નિદ્સ 13.5 એવં હિ સહેતુઃ સપ્રત્યયો લોકઃ સમુદેતિ । એવં હિ સહેતોઃ સપ્રત્યયસ્ય લોકસ્ય સમુદયો ભવતિ ।
નિદ્સ 13.6 યદુતાસ્મિન્ન્ અસતિ ષડ્ વિજ્ઞાનકાયા ન ભવન્તિ । ષટ્ સ્પર્શકાયાઃ ષડ્ વેદનાકાયાઃ ષટ્ સંજ્ઞાકાયાઃ ષટ્ ચેતનાકાયા ન ભવન્તિ । યદુતાસ્મિન્ન્ અસત્ય્ એવમ્ આયત્યામ્ જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસા નિરુધ્યન્તે । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિરોધો ભવતિ ।
નિદ્સ 13.7 યતશ્ ચ શ્રુતવતાર્યશ્રાવકેણ લોકસમુદયશ્ ચ લોકનિરોધશ્ ચ યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા સુદૃષ્ટો ભવતિ સુવિદિતઃ સુજુષ્ટઃ સુપ્રતિવિદ્ધઃ । અયમ્ ઉચ્યતે આર્યાશ્રાવકઃ । આગત ઇમં સદ્ધર્મમ્ ઉપગત ઇમં સદ્ધર્મમ્ અવૈતિ સદ્ધર્મમ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ઽવગાઢપ્રાપ્તઃ પર્યવગાઢપ્રાપ્તઃ શૈક્ષેણ જ્ઞાનેન શૈક્ષેણ દર્શનેન લોકસ્યોદયાસ્તંગામિન્યા પ્રજ્ઞયા સમન્વાગત આર્યયા નૈર્યાણિકયા નૈર્વેધિકયા નિર્યાતિ તત્કરઃ સમ્યગ્દુઃખક્ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ ।
નિદ્સ 13.8 તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । તથા હિ શ્રુતવતાર્યશ્રાવકેણ લોકસમુદયશ્ ચ લોકનિરોધશ્ ચ યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા સુદૃષ્ટઃ સુવિદિતઃ સુપ્રતિવિદ્ધઃ ॥
સૂત્ર 14: (પ્રતીત્ય)
નિદ્સ 14.1 પ્રતીત્યસમુત્પાદં વો ભિક્ષવો દેશયિષ્યે પ્રતીત્યસમુત્પન્નાંશ્ ચ ધર્માન્ । તાઞ્ છૃણુત સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત ભાષિષ્યે ।
નિદ્સ 14.2 પ્રતીત્યસમુત્પાદઃ કતમઃ । યદુતાસ્મિન્ સતીદં ભવત્ય્ અસ્યોત્પાદાદ્ ઇદમ્ ઉત્પદ્યતે । યદુતાવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારા યાવત્ સમુદયો ભવતિ ।
નિદ્સ 14.3 અવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારા ઇત્ય્ ઉત્પાદાદ્ વા તથાગતાનામ્ અનુત્પાદાદ્ વ્ આ સ્થ્ ઇતા એવેયં ધર્મતા ધર્મસ્થિતયે ધાતુઃ ।
તં તથાગતઃ સ્વયમ્ અભિજ્ઞાયાભિસંબુદ્ધ્યાખ્યાતિ પ્રજ્ઞપયતિ પ્રસ્થાપયતિ વિભજત્ ઇ વિવરત્ય્ ઉત્તાનીકરોતિ દેશય્ અતિ સ ં પ્રકાશયતિ યદુતાવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારાઃ ।
નિદ્સ 14.4 યાવજ્
નિદ્સ 14.5 જાતિપ્રત્યયં જરામરણમ્ ઇત્ય્ ઉત્પાદાદ્ વા તથાગતાનામ્ અનુત્પાદાદ્ વા સ્થિતા એવેયં ધર્મતા ધર્મસ્થિતયે ધાતુઃ ।
તં તથાગતઃ સ્વયમ્ અભિજ્ઞાયાભિસંબુદ્ધ્યાખ્યાતિ પ્રજ્ઞપયતિ પ્રસ્થાપયતિ વિભજતિ વિવરત્ય્ ઉત્તાનીકરોતિ દેશયતિ સંપ્રકાશયતિ યદુત જાતિપ્રત્યયં જરામરણમ્ ।
નિદ્સ 14.6 ઇ ત્ ઇ યાત્ર ધર્મતા ધર્મસ્થિતિતા ધર્મનિયામતા ધર્મયથાતથા અવિતથતા અનન્યથા ભૂતં સત્યતા તત્ત્વતા યાથાતથા અવિપરીતતા અવિપર્યસ્તતા ઇદંપ્રત્યયતા પ્રતીત્યસમુત્પાદાનુલોમતા
અયમ્ ઉચ્યતે પ્રતીત્યસમુત્પાદઃ ।
નિદ્સ 14.7 પ્રતીત્યસમુત્પન્ના ધર્માઃ કતમે । અવિદ્યા સંસ્કારા વિજ્ઞાનં નામરૂપં ષડાયતનં સ્પર્શો વેદના તૃષ્ણા ઉપાદાનં ભવો જાતિર્ જરામરણં । ઇમ ઉચ્યન્તે પ્રતીત્યસમુત્પન્ના ધર્માઃ ।
નિદ્સ 14.8 યતશ્ ચ શ્રુતવતાર્યશ્રાવકેણ પ્રતીત્યસમુત્પાદશ્ ચ પ્રતીત્યસમુત્પન્નાશ્ ચ ધર્મા યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા સુદૃષ્ટા ભવન્તિ ।
નિદ્સ 14.9 સ ન પૂર્વાન્તં પ્રતિસરતિ । કિન્ ન્વ્ અહમ્ અભૂવમ્ અતીતે ઽધ્વનિ । અહો સ્વિન્ નાહમ્ અતીતે ઽધ્વનિ । કો ન્વ્ અહમ્ અભૂવમ્ અતીતે ઽધ્વનિ । કથં ન્વ્ અહમ્ અભૂવમ્ અતીતે ઽધ્વનિ ।
નિદ્સ 14.10 અપરાન્તં વા ન પ્રતિસરતિ । કિન્ નુ ભવિષ્યામ્ય્ અનાગતે ઽધ્વનિ । અહો સ્વિન્ ન ભવિષ્યામ્ય્ અનાગતે ઽધ્વનિ । કો નુ ભવિષ્યામ્ય્ અનાગતે ઽધ્વનિ । કથં નુ ભવિષ્યામ્ય્ અનાગતે ઽધ્વનિ ।
નિદ્સ 14.11 અધ્યાત્મં વાકથંકથીભવતિ । કિં સ્વિદ્ ઇદમ્ । કથં સ્વિદ્ ઇદમ્ । કે સન્તઃ કે ભવિષ્યામઃ । અયં સત્વઃ કુત આગતઃ । સ ઇતશ્ ચ્યુતઃ કુત્રગામી ભવિષ્યતિ ।
નિદ્સ 14.12 યાનિ તાન્ય્ એકત્યાનાં શ્રમણબ્રાહ્મણાનાં પૃથલ્લોકે દૃષ્ટિગતાનિ તદ્યથા આત્મવાદપ્રતિસંયુક્તાનિ સત્વવાદપ્રતિસંયુક્તાનિ જીવવાદપ્રતિસંયુક્તાનિ કો તૂ હલમઙ્ગલવાદપ્રતિસંયુક્તનિ તાન્ય્ અસ્ય તસ્મિન્ સમયે પ્રહીણાનિ ભવન્તિ પરિજ્ઞાતાન્ય્ ઉચ્છિન્નમૂલાનિ તાલમસ્તકવદ્ અનાભવગતિકાન્ય્ આયત્યામ્ અનુત્પાદધર્માણિ ।
નિદ્સ 14.13 તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । તથા હિ શ્રુતવતાર્યશ્રાવકેણ પ્રત્ ઈ ત્યસમુત્પાદશ્ ચ પ્રતીત્યસમુત્પન્નાશ્ ચ ધર્મા યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા સુદૃષ્ટાઃ સુજુષ્ટાઃ સુવિદિતાઃ સુપ્રતિવિદ્ધાઃ ॥
સૂત્ર 15: શૂન્યતા (દિએ લેએરે)
નિદ્સ 15.1 કુરુષુ નિદાનમ્ ।
નિદ્સ 15.2 તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતિ ।

નિદ્સ 15.3 ધર્મં વો દેશયિષ્યે આદૌ કલ્યાણં મધ્યે કલ્યાણં પર્યવસાને કલ્યાણં યાવત્ પ્રકાશયિષ્યે । યદ્ ઉત મહાશૂન્યતાનામ ધર્મપર્યાયસ્ તચ્ છૃણુત સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત ભાષિષ્યે ।
નિદ્સ 15.4 મહાશૂન્યતાધર્મપર્યાયાઃ કતમાઃ । યદ્ ઉતાસ્મિન્ સતીદં ભવત્ય્ અસ્યોત્પાદાદ્ ઇદમ્ ઉત્પદ્યતે । યદ્ ઉતાવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારા યાવત્ સમુદયો ભવતિ ।
નિદ્સ 15.5અ જાતિપ્રત્યયં જરામરણમ્ ઇતિ । તત્ર કો જરામરણં કસ્ય વા જરામરણમ્ ઇતિ હિ સ્યુઃ પ્રષ્ટાર
ઇતિ ય એવં વદેદ્ અયં જરામરણમ્ અસ્ય વા જરામરણમ્ । યશ્ ચૈવં વદેત્ તજ્ જીવં તચ્ છરીરમ્ અન્યજ્ જીવમ્ અન્યચ્ છરીરમ્ । ઉભયમ્ એતદ્ એકમ્ । વ્યઞ્જનમ્ અત્ર નાના ।
નિદ્સ 15.5બ્ તજ્ જીવં તચ્ છરીરમ્ ઇતિ દૃષ્ટૌ સત્યાં બ્રહ્મચર્યવાસો ન ભવતિ । અન્યજ્ જીવમ્ અન્યચ્ છરીરમ્ ઇતિ ભિક્ષવો દૃષ્ટૌ સત્યાં બ્રહ્મચર્યવાસો ન ભવતિ ।
ઇત્ય્ એતાવ્ ઉભાવ્ અન્તાવ્ અનુપગમ્યાસ્તિ મધ્યમા પ્રતિપદ્ આર્યા લોકોત્તરા યથાભૂતા અવિપરીતા સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ । યદ્ ઉત જાતિપ્રત્યયં જરામરણમ્ ।
નિદ્સ 15.6 એવં જાતિર્ ભવ ઉપાદાનં તૃષ્ણા વેદના સ્પર્શઃ ષડાયતનં નામરૂપં વિજ્ઞાનમ્ ।
નિદ્સ 15.7અ અવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારા ઇતિ । તત્ર કઃ સંસ્કારાઃ કસ્ય વા સંસ્કારા ઇતિ હિ સ્યુઃ પ્રષ્ટાર
ઇતિ ય એવં વદેદ્ અયં સંસ્કારા અસ્ય વા સંસ્કારાઃ । યશ્ ચૈવં વદેત્ તજ્ જીવં તચ્ છરીરમ્ અન્યજ્ જીવમ્ અન્યચ્ છરીરમ્ ।
ઉભયમ્ એતદ્ એકમ્ । વ્યઞ્જનમ્ અત્ર નાના ।
નિદ્સ 15.7બ્ તજ્ જીવં તચ્ છરીરમ્ ઇતિ ભિક્ષ વો દૃ ષ્ટૌ સ ત્યાં બ્રહ્મચર્યવા સો ન ભવતિ ।
અન્યજ્ જીવમ્ અન્યચ્ છરીરમ્ ઇતિ દૃષ્ટૌ સત્યાં બ્રહ્મચર્યવાસો ન ભવતિ ।
ઇત્ય્ એતાવ્ ઉભાવ્ અન્તાવ્ અનુપગમ્યાસ્તિ મધ્યમા પ્રતિપદ્ આર્યા લોકોત્તરા યથાભૂતા અવિપરીતા સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ । યદ્ ઉતાવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારાઃ ।
નિદ્સ 15.8અ યતશ્ ચ ભિક્ષોર્ અવિદ્યા વિરક્તા ભવતિ વિદ્યોત્પન્ના
નિદ્સ 15.8બ્ તસ્ય કો જરામરણં કસ્ય વા જર્ આમરણમ્ ।
નિદ્સ 15.8ચ્ અવિદ્યાવિરાગાદ્ વિદ્યોત્પાદાદ્ એવમ્ અસ્ય તજ્ જરામરણં પ્રહીણં ભવતિ પરિજ્ઞાતમ્ ઉચ્છિન્નમૂલં તાલમસ્તકવદ્ અનાભવગતિકમ્ આયત્યામ્ અનુત્પાદ ધર્મ ।
નિદ્સ 15.9અ યતશ્ ચ ભિક્ષોર્ અવિદ્યા વિરક્તા ભવતિ વિદ્યોત્પન્ના
નિદ્સ 15.9બ્ તસ્ય કો જાતિર્ ભવ ઉપાદાનં તૃષ્ણા વેદના સ્પર્શઃ ષડાયતનં નામરૂપં વિજ્ઞાનમ્ ।
નિદ્સ 15.10બ્ તસ્ય કઃ સંસ્કારાઃ કસ્ય વા સં સ્કારાઃ ।
નિદ્સ 15.10ચ્ અવિદ્યાવિરાગાદ્ વિદ્યોત્પાદાદ્ એવમ્ અસ્ય તે સંસ્કારાઃ પ્રહિણા ભવન્તિ પરિજ્ઞાતા ઉચ્છિન્નમૂલાસ્ તાલમસ્તકવદ્ અનાભવ ગ તિકમ્ આયત્યામ્ અનુત્પાદધર્માણઃ ।
નિદ્સ 15.11અ ય તશ્ ચ ભિક્ષોર્ અવિદ્યા વિરક્તા ભવતિ વિદ્યોત્પન્ના
નિદ્સ 15.11બ્ તસ્યાવિદ્યાનિરોધા ત્ સંસ્કારનિરોધો યાવન્ મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિરોધો ભવતિ ।
નિદ્સ 15.12 અયમ્ ઉચ્યતે મહાશૂન્યતાનામ ધર્મપર્યાયઃ ।
નિદ્સ 15.13 ધર્મં વો દેશયિષ્યે આદૌ કલ્યાણં મધ્યે પૂર્વવદ્ ઇતિ મે યદ્ ઉક્તમ્ ઇદં તત્ પ્રત્યુક્તમ્ ॥
સૂત્ર 16: આદિસૂત્ર
નિદ્સ 16.1 પ્રતીત્યસમુત્પાદસ્ય વો ભિક્ષવ આદિઞ્ ચ દેશયિષ્યે વિભઙ્ગઞ્ ચ । તચ્ છૃણુત સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત ભાષિષ્યે ।
નિદ્સ 16.2 પ્રતીત્યસમુત્પાદસ્યાદિઃ કતમઃ । યદ્ ઉતાસ્મિન્ સતીદં ભવત્ય્ અસ્યોત્પાદાદ્ ઇદમ્ ઉત્પદ્યતે ।
યદ્ ઉતાવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારાઃ પૂર્વવદ્ યાવત્ સમુદયો ભવતિ । અયમ્ ઉચ્યતે પ્રતીત્યસમુત્પાદસ્યાદિઃ ।
નિદ્સ 16.3 વિભઙ્ગઃ કતમઃ ।
નિદ્સ 16.4 અવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારા ઇત્ય્ અવિદ્યા કતમા ।
યત્ તત્ પૂર્વાન્તે અજ્ઞાનમ્ અપરાન્તે અજ્ઞાનં પૂર્વાન્તાપરાન્તે અજ્ઞાનમ્ અધ્યાત્મે અજ્ઞાનં બહિર્ધા અજ્ઞાનમ્ અધ્યાત્મબહિર્ધા અજ્ઞાનં કર્મણ્ય્ અજ્ઞાનં વિપાકે અજ્ઞાનં બુદ્ધે અજ્ઞાનં ધર્મે અજ્ઞાનં સંઘે અજ્ઞાનં દુઃખે અજ્ઞાનં સમુદયે નિરોધે માર્ગે અજ્ઞાનં હેતાવ્ અજ્ઞાનં હેતુસમુત્પન્નેષુ ધર્મેષ્વ્ અજ્ઞાનં કુશલાકુશલેષુ સાવદ્યાનવદ્યેષુ સેવિતવ્યાસે વિ તવ્યેષુ હીનપ્રણીતેષુ કૃષ્ણશુક્લેષુ પ્રતિભાગપ્રતીત્યસમુત્પન્નેષુ ધર્મેષ્વ્ અજ્ઞાનમ્ ।
ષટ્સુ વા પુનઃ સ્પર્શાયતનેષુ યથાભૂતમ્ અસંપ્રતિવેધ ઇતિ ।
યત્ર તત્રાજ્ઞાનમ્ અદર્શનમ્ અનભિ સ મયસ્ તમઃ સંમોહો અવિદ્યાનુ શયઃ । અયમ્ ઉચ્યતે અવિદ્યા ।
નિદ્સ 16.5 અવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારા ઇતિ સંસ્કારાઃ કતમે ।
ત્રયઃ સંસ્કારાઃ । કાયસંસ્કારો વાક્સંસ્કારો મનઃસંસ્કારઃ ।
નિદ્સ 16.6 સંસ્કારપ્રત્ય યં વિજ્ઞાનમ્ ઇતિ વિ જ્ઞ્ આ ન ં કતરત્ ।
ષડ્ વિજ્ઞાનકાયાઃ । ચક્ષુર્ વિજ્ઞાનં શ્રોત્રઘ્રાણજિહ્વાકાયમનો વિજ્ઞાનમ્ ।
નિદ્સ 16.7 વિજ્ઞાનપ્રત્યયં નામરૂપમ્ ઇતિ નામરૂપં કતરત્ ।
ચત્વારો ઽરૂપિણઃ સ્કન્ધાઃ । વેદનાસ્કન્ધઃ સંજ્ઞાસ્કન્ધઃ સંસ્કારસ્કન્ધો વિજ્ઞાનસ્કન્ધઃ ।
રૂપસ્કન્ધઃ કતરત્ । યત્ કિઞ્ચિદ્ રૂપં સર્વં તચ્ ચત્વારિ મહાભૂતાનિ । ચત્વારિ ચ મહાભૂતાન્ય્ ઉપાદાય ઇતીદં ચ રૂપં । પૂર્વકં ચ નામ । તદ્ ઉભયં નામરૂપમ્ । ઇત્ય્ ઉચ્યતે નામરૂપમ્ ।

નિદ્સ 16.8 નામરૂપપ્રત્યયં ષડાયતનમ્ ઇતિ ષડાયતનં કતરત્ ।
ષડ્ આધ્યાત્મિકાન્ય્ આયતનાનિ । ચક્ષુર્ આધ્યાત્મિકમ્ આયતનં શ્રોત્રઘ્રાણજિહ્વાકાયમન આધ્યાત્મિકમ્ આયતનમ્ ।
નિદ્સ 16.9 ષડાયતનપ્રત્યયઃ સ્પર્શ ઇતિ સ્પર્શઃ કતમઃ ।
ષટ્ સ્પર્શકાયાઃ । ચક્ષુઃ સંસ્પર્શઃ । શ્રોત્રઘ્રાણજિહ્વાકાયમનઃ સં સ્પર્શઃ ।
નિદ્સ 16.10 સ્પર્શપ્રત્યયા વેદનેતિ વેદના કતમા ।
તિસ્રો વેદનાઃ । સુખા વેદના દુઃખા અદુઃખાસુખા ચ ।
નિદ્સ 16.11 વેદનાપ્રત્યયા તૃષ્ણેતિ તૃષ્ણા કતમા ।
તિસ્રસ્ તૃષ્ણાઃ । કામતૃષ્ણા રૂપતૃષ્ણા આરૂપ્યતૃષ્ણા ।
નિદ્સ 16.12 તૃષ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપાદાનમ્ ઇતિ ઉપાદાનં કતરત્ ।
ચત્વાર્ય્ ઉપાદાનાનિ । કામોપાદાનં દૃષ્ટ્યુપાદાનં શીલવ્રતોપાદાનમ્ આત્મોપાદાનં ચ ।
નિદ્સ 16.13 ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવ ઇતિ ભવઃ કતમઃ ।
ત્રયો ભવાઃ । કામભવો રૂપભવ આરૂપ્યભવઃ ।
નિદ્સ 16.14 ભવપ્રત્યયા જાતિર્ ઇતિ જાતિઃ કતમા ।
યા તેષાં તેષાં સત્વાનાં તસ્મિન્ તસ્મિન્ સત્વનિકાયે જાતિઃ સઞ્જાતિર્ અવક્રાન્તિર્ અભિનિર્વૃત્તિઃ પ્રાદુર્ભાવઃ સ્કન્ધપ્રતિલાભો ધાતુપ્રતિલાભ આયતનપ્રતિલાભો જીવિતેન્દ્રિયસ્ય પ્રાદુર્ભાવઃ । ઇયમ્ ઉચ્યતે જાતિઃ ।
નિદ્સ 16.15 જાતિપ્રત્યયં જરામરણમ્ ઇતિ જરા કતમા ।
યત્ તત્ ખાલિત્યં પાલિત્યં વલિપ્રચુરતા જીર્ણતા ભગ્નતા કુબ્જગોપાનસીવઙ્કતા ખુરુખુરુપ્રશ્વાસકાયતા પુરતઃ પ્રાગ્ભારકાયતા દણ્ડવિષ્ટંભનતા તિલકાડરચિતગાત્રતા ધન્ધત્વં હાનિઃ પરિહાણિર્ ઇન્દ્રિયાણાં પરિપાકઃ પરિભેદઃ સંસ્કારાણાં પુરાણીભાવો જર્જરીભાવઃ । ઇયમ્ ઉચ્યતે જરા ।
નિદ્સ 16.16 મરણં કતરત્ । યત્ તેષાં તેષાં સત્વાનાં તસ્માત્ તસ્માત્ સત્વનિકાયાચ્ ચ્યુતિશ્ ચ્યવનં ભેદો ઽન્તર્હાણિર્ આયુષો હાનિર્ ઉષ્મણો હાનિર્ જીવિતસ્ય નિરોધઃ સ્કન્ધાનાં નિક્ષેપણં મરણં કાલક્રિયા । ઇદમ્ ઉચ્યતે મરણમ્ ।
ઇતીદઞ્ ચ મરણમ્ । પૂર્વિકા ચ જરા । તદ્ ઉભયં જરામરણમ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ।
નિદ્સ 16.17 અયમ્ ઉચ્યતે પ્રતીત્યસમુત્પાદવિભઙ્ગઃ ।
નિદ્સ 16.18 પ્રતીત્યસમુત્પાદસ્ય વો આદિઞ્ ચ દેશયિષ્યે વિભઙ્ગઞ્ ચ ઇતિ મે યદ્ ઉક્તમ્ ઇદં તત્ પ્રત્યુક્તમ્ ॥
સૂત્ર 17: ભિક્ષુ (મ્öન્છ્)
નિદ્સ 17.1 અન્યતરો ભિક્ષુર્ યેન ભગવાંસ્ તેનોપજ ગામ । ઉપ્ એ ત્ય ભગવત્પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ઽસ્થાત્ । એકાન્તસ્થિતઃ સ ભિક્ષુર્ ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ।
નિદ્સ 17.2 કિન્ નુ ભગવતા પ્રતીત્યસમુત્પાદઃ કૃત અહો સ્વિદ્ અન્યૈઃ ।
નિદ્સ 17.3 ન ભ્ ઇ ક્ષ્ ઓ મયા પ્રતીત્યસમુત્પાદઃ કૃતો નાપ્ય્ અન્યૈઃ ।
નિદ્સ 17.4 અપિ તૂત્પાદાદ્ વા તથાગતાનામ્ અનુત્પાદાદ્ વા સ્થિતા એવેયં ધર્મતા ધર્મસ્થિતયે ધાતુઃ ।
તં તથાગતઃ સ્વયમ્ અભિજ્ઞાયાભિસંબુદ્ધ્યાખ્યાતિ પ્રજ્ઞપયતિ પ્રસ્થાપયતિ વિભજતિ વિવરત્ય્ ઉત્તાનીકરોતિ દેશયતિ સંપ્રકાશયતિ ।
નિદ્સ 17.5 યદુતાસ્મિન્ સતીદં ભવત્ય્ અસ્યોત્પાદાદ્ ઇદમ્ ઉત્પદ્યતે ।
યદુતાવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારા યાવત્ સમુદયો નિરોધશ્ ચ ભવતિ ॥
સૂત્ર 18: બ્રાહ્મણ
નિદ્સ 18.1 અન્યતરો બ્રાહ્મણો યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ । ઉપેત્ય ભગવતા સાર્ધં સમ્મોદનીં સંરઞ્જની ં કથા ં વિવિધાં ઉપસંહૃત્યૈકાન્તે ન્યષીદત્ । એકાન્તનિષણ્ણઃ સ બ્રાહ્મણો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ।
નિદ્સ 18.2 કિન્ નુ ભો ગૌતમ સ કરોતિ સ પ્રતિસંવેદયતિ ।
અવ્યાકૃતમ્ ઇદં બ્રાહ્મણ મયા સ કરોતિ સ પ્રતિસંવેદયતિ ।
નિદ્સ 18.3 કિન્ નુ ભો ગૌતમ અન્યઃ કરોત્ય્ અન્યઃ પ્રતિસંવેદયતિ ।
એતદ્ અપિ બ્રાહ્મણ અવ્યાકૃતં મયા અન્યઃ કરોત્ય્ અન્યઃ પ્રતિસંવેદયતિ ।
નિદ્સ 18.4 કિન્ નુ ભો ગૌતમ સ કરોતિ સ પ્ર તિસંવેદયતીતિ પૃષ્ટો અવ્યાકૃતમ્ ઇતિ વદસિ । અન્યઃ કરોત્ય્ અન્યઃ પ્રતિસંવેદયતીતિ પૃષ્ટો અવ્યાકૃતમ્ ઇતિ વદસિ ।
કો નુ ભો ગૌતમ અસ્ય ભાષિતસ્યાર્થો દ્રષ્ટવ્યઃ ।
નિદ્સ 18.5 સ કરોતિ સ પ્રતિસંવેદયતીતિ બ્રાહ્મણ શાશ્વતત્વે પરૈતિ ।
અન્યઃ કરોત્ય્ અન્યઃ પ્રતિસંવેદયતીત્ય્ ઉચ્છેદે પરૈતિ ।
નિદ્સ 18.6 ઇત્ય્ એતાવ્ ઉભાવ્ અન્તાવ્ અન્ ઉ પગમ્ય મધ્યમયા પ્રતિ પ દા તથાગત્ ઓ ધર્મં દેશયતિ ।
નિદ્સ 18.7 યદુતાસ્મિન્ સતીદં ભવત્ય્ અસ્યોત્પાદાદ્ ઇદમ્ ઉત્પદ્યતે ।

યદુતાવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારા ઇતિ યાવત્ સમુદયો નિ રો ધશ્ ચ ભવતિ ।
સૂત્ર 19: કાત્યાયનઃ
નિદ્સ 19.1 ભગવાન્ નાદિકાયાં વિહરતિ ગુઞ્જકાવસથે ।
નિદ્સ 19.2 અથાયુષ્માન્ સન્ધાકાત્યાયનો યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ । ઉપેત્ય ભગવત્પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ઽસ્થાત્ ।
એકાન્તસ્થિત આયુષ્માન્ સન્ધાકાત્યાયનો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ।
નિદ્સ 19.3 સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ સમ્યગ્દૃષ્ટિર્ ઇતિ ભદન્ત ઉચ્યતે । કિયતા સમ્યગ્દૃષ્ટિર્ ભવતિ । કિયતા તથાગતઃ સમ્યગ્દૃષ્તિં પ્રજ્ઞપયમાનઃ પ્રજ્ઞપયતિ ।
નિદ્સ 19.4 એવમ્ ઉક્તો ભગવાન્ આયુષ્મન્તં સન્ધાકાત્યાયનમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ।
નિદ્સ 19.5અ દ્વયં નિશ્રિતો ઽયં કાત્યાયન લોકો યદ્ ભૂયસાસ્તિતાઞ્ ચ નિશ્રિતો નાસ્તિતાઞ્ ચ ।
ઉપધ્યુપાદાનવિનિબદ્ધો ઽયં કાત્યાયન લોકો યદ્ ઉતાસ્તિતાઞ્ ચ નિશ્રિતો નાસ્તિતાઞ્ ચ ।
એતાનિ ચેદ્ ઉપધ્યુપાદાનાનિ ચેતસો ઽધિષ્ઠાનાભિનિવેશાનુશયાન્ નોપૈતિ નોપાદત્તે નાધિતિષ્ઠતિ નાભિનિવિશત્ય્ આત્મા મેતિ ।
નિદ્સ 19.5બ્ દુઃખમ્ ઇદમ્ ઉત્પદ્યમાનમ્ ઉત્પદ્યતે । દુઃખં નિરુધ્યમાનં નિરુધ્યતે ।
અત્ર ચેન્ ન કાઙ્ક્ષતિ ન વિચિકિત્સતિ । અપરપ્રત્યયં જ્ઞાનમ્ એવાસ્ય ભવતિ ।
નિદ્સ 19.6 ઇયતા કાત્યાયન સમ્યગ્દૃષ્ટિર્ ભવતિ । ઇયતા તથાગતઃ સમ્યગ્દૃષ્ટિં પ્રજ્ઞપય્માનઃ પ્રજ્ઞપયતિ ।
નિદ્સ 19.7 તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । લોકસમુદયં કાત્યાયન યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા પશ્યતો યા લોકે નાસ્તિતા સા ન ભવતિ । લો ક નિરોધં યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા પશ્યતો યા લોકે ઽસ્તિતા સા ન ભવતિ ।
નિદ્સ 19.8 ઇત્ય્ એતાવ્ ઉભાવ્ અન્તાવ્ અનુપગમ્ય મધ્યમયા પ્રતિપદા તથાગતો ધર્મં દેશયતિ ।
નિદ્સ 19.9 યદ્ ઉતાસ્મિન્ સતીદં ભવત્ય્ અસ્યોત્પાદાદ્ ઇદમ્ ઉત્પદ્યતે । યદ્ ઉતાવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારા ઇતિ પૂર્વવદ્ યાવત્ સમુદયો નિરોધશ્ ચ ભવતિ ।
નિદ્સ 19.10 અસ્મિન્ ખલુ ધર્મપર્યાયે ભાષ્યમાણ આયુષ્મતઃ સન્ધાકાત્યા ય નસ્યાનુપાદાયાસ્રવેભ્યશ્ ચ્ ઇ ત્તં વિમુક્તમ્ ।
સૂત્ર 20: અચેલ (નચ્ક્ત્ગ્äન્ગેર્)
નિદ્સ 20.1 ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ ગૃધ્રકૂટે પર્વતે ।
નિદ્સ 20.2 અથ ભગવાન્ પૂર્વાહ્ણે નિવસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય ગૃધ્રકૂટપર્વતાદ્ અવતીર્ણો રાજગૃહં પિણ્ડાય પ્રાવિશત્ ।
નિદ્સ 20.3 તેન ખલુ સમયેનાચેલકા શ્ય પો રાજગૃહં ગોચરાય પ્રસૃતો ઽભૂત્ કેનચિદ્ એવ કરણીયેન । અદ્રાક્ષીદ્ અચેલકાશ્યપો ભગવન્તં દૂરત એવ । દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યેન ભગ વાં સ્ તેનોપજગામ । ઉપેત્ય ભગ વ ન્ તમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ।
નિદ્સ 20.4 પૃચ્છામ ભો ગૌતમ કઞ્ચિદ્ એવ પ્રદેશમ્ । સચેદ્ અવકાશં કુર્યાત્ પ્રશ્નસ્ય વ્યાકરણાય ।
નિદ્સ 20.5 અકાલસ્ તાવત્ તવ કાશ્યપ પ્રશ્નસ્ય વ્ય્ આ કરણાય । રાજગ્ ઋ હં તાવ ત્ પિણ્ડાય ચરિતવ્યમ્ । બહિર્ આરામં ગચ્છ । તત્ર તે કાલો ભવિષ્યતિ પ્રશ્નસ્ય વ્યાકરણાય ।
નિદ્સ 20.6 દ્વિર્ અપ્ય્ એવમ્ એવ વ્ આ ચ્યમ્ ।
નિદ્સ 20.7 ત્રિર્ અપ્ય્ અચેલકાશ્યપો ભગવ ન્ તમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ।
સ્યાદ્ ભો ગૌતમાસ્માકં વાન્તરાયો ભવતિ ગૌતમસ્યાન્યથાત્વમ્ । ઇહૈવ વયં ભવન્તં ગૌતમં પૃચ્છામઃ । સચેદ્ અવકાશં ક્ ઉ ર્યા ઃ પ્રશ્નસ્ય વ્યાકરણાય ।
નિદ્સ 20.8 પૃચ્છ કાશ્યપ યદ્ યદ્ એવાકાઙ્ક્ષસે ।
નિદ્સ 20.9અ કિન્ નુ ભો ગૌતમ સ્વયંકૃતં દુઃખમ્ ।
અવ્યાકૃતમ્ ઇદં મયા કાશ્યપ સ્વયંકૃતં દુઃખમ્ ।
નિદ્સ 20.9બ્ કિન્ નુ ભો ગૌતમ પરકૃતં દુઃખમ્ ।
એતદ્ અપિ કાશ્યપ અવ્યાકૃતં મયા પરકૃતં દુઃખમ્ ।
નિદ્સ 20.9ચ્ કિન્ નુ ભો ગૌતમ સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃતઞ્ ચ દુઃખમ્ ।
એતદ્ અપિ કાશ્યપ અવ્યાકૃતં મયા સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃતઞ્ ચ દુઃખમ્ ।
નિદ્સ 20.9દ્ કિન્ નુ ભો ગૌતમ અસ્વયંકારપરકારહેતુસમુત્પન્નં દુઃખમ્ ।
એતદ્ અપિ કાશ્યપ અવ્યાકૃતં મયા અસ્વયંકારપરકારહેતુસમુત્પન્નં દુઃખમ્ ।
નિદ્સ 20.10 ક્ ઇ ન્ નુ ભો ગૌતમ સ્વયંકૃતં દુઃખમ્ ઇતિ પૃષ્ટો ઽવ્યાકૃતમ્ ઇતિ વદસિ
પરકૃતં સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃતઞ્ ચ અસ્વયંકારપરકારહેતુસમુત્પન્નં દુઃખમ્ ઇતિ પૃષ્ટો ઽવ્યાકૃતમ્ ઇતિ વદસિ ।
કિન્ નુ ભો ગૌતમ નાસ્ત્ય્ એવ દુઃખમ્ ।
નિદ્સ 20.11 ન કાશ્યપ નાસ્ત્ય્ એવ દુઃખમ્ ઇતિ ત્વ્ અસ્ત્ય્ એવ દુઃખમ્ ।
નિદ્સ 20.12 સાધુ મે ભવાન્ ગૌતમસ્ તથા ધર્મં દેશયતુ યથાહં દુઃખં જાનેયં દુઃખં પશ્યેયમ્ ।

નિદ્સ 20.13અ સા એવ કાશ્યપ વેદના સ વેત્તીતિ યસ્યૈવં સ્યાત્ સ્વયંકૃતં દુઃખમ્
એવમ્ અહં ન વદામિ ।
નિદ્સ 20.13બ્ અન્યા વેદના અન્યો વેત્તીતિ યસ્યૈવં સ્યાત્ પરકૃતં દુઃખમ્
એવમ્ અહં ન વદામિ ।
નિદ્સ 20.13ચ્ વેદનાભિભૂતસ્યૈવા સતઃ પરે દુઃખં સમવદધતીતિ યસ્યૈવં સ્યાત્ સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃતઞ્ ચ દુઃખમ્
એવમ્ અપ્ય્ અહં ન વદામિ ।
નિદ્સ 20.13દ્ દસત્સુ ચ પ્રત્યયેષુ દુઃખા નિ સ ન્ત્ ઈ તિ ય સ્યૈવં સ્યાદ્ અસ્વયંકારપરકારહેતુસમુત્પન્નં દુઃખમ્
એવમ્ અહં ન વદામિ ।
નિદ્સ 20.14 ઇત્ય્ એતાવ્ ઉભાવ્ અન્તાવ્ અનુપગમ્ય મધ્યમયા પ્રતિપદા તથાગતો ધર્મં દ્ એ શય તિ ।
ય દ્ ઉતાસ્મિન્ સતીદં ભવત્ય્ અસ્યોત્પાદાદ્ ઇદમ્ ઉત્પદ્યતે પૂર્વવદ્ યાવત્ સમુદયો નિરોધશ્ ચ ભવતિ ।
નિદ્સ 20.15 અસ્મિન્ ખલુ ધર્મપર્યાયે ભાષ્યમાણે ઽચેલકાશ્યપસ્ય વિરજો વિગતમલં ધર્મેષુ ધર્મચક્ષુર્ ઉત્પન્નમ્ ।
નિદ્સ 20.16 અથાચેલકાશ્યપો દૃષ્ટધર્મા પ્રાપ્તધર્મા વિદિતધર્મા પર્યવગાઢધર્મા તીર્ણકાઙ્ક્ષસ્ તીર્ણવિચિકિત્સો ઽપર પ્ર ત્યયો ઽનન્યનેયઃ શાસ્તુઃ શાસને ધર્મેષુ વૈશારદ્યપ્રાપ્તો યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ।
નિદ્સ 20.17 અભિક્ક્રાન્તો ઽહં ભદન્ત અભિક્ક્રાન્તઃ । એષો ઽહં ભગવન્તં શરણં ગચ્છામિ ધર્મં ચ ભિક્ષુસંઘં ચ । ઉપાસાકં ચ માં ધારયાદ્યાગ્રેણ યાવજ્જીવં પ્રાણોપેતં શરણગતમ્ અભિપ્રસન્નમ્ ।
નિદ્સ 20.18 અથાચેલકાશ્યપો ભગવતો ભાષિતમ્ અભિનન્દ્યાનુમોદ્ય ભગવત્પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ ।
નિદ્સ 20.19 અથાચેલકાશ્યપો ઽચિરપ્રક્રાન્તો ભગવતો ઽન્તિકાદ્ ગવા તરુણવત્સયા જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતઃ । તસ્ય મરણસમયે વિ પ્રસ ન્નાનીન્દ્રિયાણિ પરિશુદ્ધો મુખવર્ણઃ પર્યવદાતસ્ ત્વગ્વર્ણઃ ।
નિદ્સ 20.20 અથ સંબહુલા ભિક્ષવઃ પૂર્વાહ્ણે નિવસ્ય પાત્રચ્ ઈ વર મ્ આદાય રાજગૃહં પિણ્ડાય પ્રાવિશન્ । અશ્રૌષુઃ સંબહુલા ભિક્ષવો રાજગૃહં પિણ્ડાય ચરન્તઃ । યો ઽસાવ્ અચેલકાશ્યપો ભગવન્તં રાજ ગૃહે પ્રશ્નં પૃષ્ટવાન્ સો ઽચિરપ્રક્રાન્તો ભગ વ તો ઽન્તિ કા દ્ ગવા તરુણવત્સયા જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતઃ । તસ્ય મરણસમયે વિ પ્ર સન્નાનીન્દ્રિયાણિ પરિશુદ્ધો મુખવર્ણઃ પર્યવદાતસ્ ત્વગ્વર્ણઃ ।
નિદ્સ 20.21 શ્રુત્વા ચ પુના રાજગૃહં પિણ્ડાય ચરિત્વા કૃ ત ભ ક્ તકૃત્યાઃ પશ્ચાદ્ભક્તપિણ્ડપાતં પ્રતિક્રાન્તાઃ । પાત્રચીવરં પ્રતિશમ્ય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગ્મુઃ । ઉપેત્ય ભગવત્પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ન્યષીદન્ । એકાન્તનિષણ્ણાઃ સંબહુલા ભિક્ષવો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચન્ ।
નિદ્સ 20.22 ઇહ વયં ભદન્ત સંબહુલા ભિક્ષવઃ પૂર્વાહ્ણે નિવસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય રાજગૃહં પિણ્ડાય પ્રાવિશામ । અશ્રૌષ્મ વયં સંબ હુ લા ભિક્ષવો રાજગૃહં પિણ્ડા ય ચરન્તઃ પૂર્વવદ્ યાવત્ પર્યવદાતસ્ ત્વ ગ્વ ર્ણઃ ।
તસ્ય ભદન્ત કા ગતિઃ કોપપત્તિઃ કો ઽભિસંપરાયઃ ।
નિદ્સ 20.23 દ્રવ્યજાતીયઃ સ ભિક્ષવઃ કુલપુત્રઃ । પ્રત્યભિજ્ઞાસીચ્ ચ મે ધર્મેષ્વ્ અનુધર્મમ્ । ન ચ મ્ એ વિહેઠિતવાન્ ધર્માધિકારિકી ં કથાં વ્ ય્ આક્ ઋતા ં સ કુલપુત્રઃ । કુરુત તસ્ય શરીરે શરીરપૂજામ્ ઇતિ ।
નિદ્સ 20.24 તત્ર ભગવાન્ અચેલકાશ્યપં પ રમં વ્યાકરણમ્ અકાર્ષીત્ ॥
સૂત્ર 21: તિમ્બુરુક
નિદ્સ 21.1 એતદ્ એવ સૂત્રં તિ મ્બુરુ કપરિવ્રાજકમ્ ।
નિદ્સ 21.2 સુખદુઃખ ં પૃચ્છતીતિ વિશેષણમ્ ।
સૂત્ર 22: ભૂમિક
નિદ્સ 22.1 ભગ વ્ આન્ રાજગૃહે વિહરતિ વેણુવને કલન્દકનિવાપે ।
નિદ્સ 22.2 તેન ખલુ સમયેનાયુષ્માન્ ભૂમિકો રાજગૃહે વિહરતિ ગૃધ્રકૂટે પર્વતે ।
નિદ્સ 22.3 અથ સ ં બહુલા અન્યતીર્થિકપરિવ્રાજકા યેનાયુષ્માન્ ભૂમિકસ્ તેનોપજગ્મુઃ । ઉપેત્યાયુષ્મતા ભૂમ્ ઇ કેન સાર્ધં સંમુખં સંમોદનીં સંરઞ્જનીં કથાં વિવિધામ્ ઉપસંહૃત્યૈકાન્તે ન્યષ્ ઈ દ ન્ । એ ક્ આન્તનિસણ્ણાઃ સંબહુલા અન્યતીર્થિકપરિવ્રાજકા આયુષ્મન્તં ભૂમિકમ્ ઇદમ્ અવોચન્ ।
નિદ્સ 22.4 પૃચ્છામ ભો ભૂમિક કઞ્ચિદ્ એવ પ્રદેશમ્ । સચેદ્ અવકાશં કુર્યાઃ પ્રશ્નસ્ય વ્યાકરણા ય ।
નિદ્સ 22.5 પૃચ્છ ત ભવન્તઃ । શ્રુત્વા તે વેદયિષ્યામિ ।
નિદ્સ 22.6અ કિન્ નુ ભો ભૂમિક સ્વયંકૃતં સુખ દુઃખ મ્ ।
અવ્યાકૃતમ્ ઇદ ં ભદ ન્ ત ભગ વ તા સ્વયંકૃતં સુખદુઃખમ્ ।
નિદ્સ 22.6બ્ કિન્ નુ ભો ભૂમિક પરક્ ઋ તં સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃતઞ્ ચ અસ્ વયંકારપરકારહેતુસમુત્પન્નં સુખદુઃખમ્ ।
એતદ્ અપિ ભદન્ત અવ્યાકૃતં ભગવતા પરકૃતં સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃતઞ્ ચ અસ્વયંકારપરકારહેતુસમુત્પન્નં સુ ખદુઃખ મ્ ।
નિદ્સ 22.7 કિન્ નુ ભો ભૂમિક સ્વયંકૃતં સુખદુઃખમ્ ઇતિ પૃષ્ટો ઽવ્યાકૃતમ્ ઇતિ વદસિ ।
પરકૃતં સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃતઞ્ ચ અસ્વયંકારપરકારહેતુસમુત્પન્નં સુખદુ ઃખમ્ ઇતિ પૃષ્ટો ઽવ્યાકૃતમ્ ઇતિ વદસિ ।
કથં સમુત્પન્નં ભ ગ વતા ગૌતમેન સુખદુઃખં પ્રજ્ઞપ્તમ્ ।
નિદ્સ 22.8 પ્રતીત્યસમુત્પન્નં ભવ ન્ તો ભગવતા સુખદુઃખં પ્રજ્ઞપ્તમ્ ।
નિદ્સ 22.9 અથ સ ં બ હુ લા અન્યતીર્થિકપરિવ્રાજકા આયુષ્મતો ભૂમિકસ્ય ભાષિતં નાભિનન્દન્તિ ન પ્રતિક્રોશન્તિ । અનભિનન્દ્યાપ્રક્રોશાશ્ ચોત્થાયાસનાત્ પ્રક્રાન્તાઃ ।
નિદ્સ 22.10 તેન ખલુ સમયેનાયુષ્માઞ્ છારિપુત્ર આયુષ્મતો ભૂમિકસ્ ય ના ત્ ઇ દૂર્ એ ન્ ઇ ષણ્ણ્ ઓ ઽભૂદ્ અન્યતરં વૃક્ષમૂલં નિશ્રિત્ય ।

નિદ્સ 22.11 અથાય્ ઉ ષ્માન્ ભૂમિકો ઽચિરપ્રક્રાન્તાન્ સંબહુલાન્ અન્યતીર્થિકપરિવ્રાજકાન્ વિદિત્વા યેનાયુષ્માઞ્ છારિપુત્રસ્ તેન્ ઓપ જ ગામ । ઉપે ત્ય યાવદ્ એવાસ્યાભૂત્ સ ં બહુલૈર્ અન્યતી ર્થિકપ ર્ ઇ વ્રાજકૈઃ સાર્ધમ્ અન્તરાકથાસમુદાહારસ્ તત્ સર્વમ્ આયુષ્મતઃ શાર્ ઇપુ ત્ ર્ અસ્ય વિસ્તરેણારોચયતિ । એવં ચાહ ।
નિદ્સ 22.12 કશ્ચિદ્ અહમ્ એવમ્ આયુષ્મઞ્ છારિપુત્ર વ્યાકુર્વાણો નો ચ ભગવન્તમ્ અભ્યાચક્ષે । નાતિસરામિ । ઉક્તવાદી ચાહં ભગવતો ધર્મવાદી ચ । ધર્મસ્ય ચાનુધર્ મં વ્યાકરોમિ । ન ચ મે કશ્ચિદ્ આગચ્છેત્ પરતઃ સહધર્મેણ વાદાનુવાદં ગર્હસ્થાનીયો ધર્મઃ ।
નિદ્સ 22.13 તત્થ્યં ત્વમ્ આયુષ્મન્ ભૂમીક વ્યાકુર્વાણો નો ચ ભગવન્તમ્ અભ્યાખ્યાસી ઃ । ના ત્ ઇસ રસિ । ઉક્તવાદી ચ ત્વં ભગવતો ધર્મવાદી ચ । ધર્મસ્ય ચાનુધર્મં વ્યાકરોષિ । ન ચ તે કશ્ચિદ્ આગચ્છેત્ પરતઃ સહધર્મેણ વાદાનુવાદં ગર્હસ્થાનીયો ધર્મઃ ।
નિદ્સ 22.14 તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । પ્રતીત્યસમુ ત્પન્ન મ્ આયુષ્મન્ ભૂમિક ભગવતા સુખદુઃખં પ્રજ્ઞપ્તમ્ ।
નિદ્સ 22.15અ તત્રાયુષ્મન્ ભૂમિક યે તે શ્રમણબ્રાહ્મણાઃ સ્વયંકૃતં સુખદુઃખં પ્રજ્ઞપયન્તિ તદ્ અપિ પ્રતીત્યસમુત્પન્નમ્ । તદ્ બ ત પ્ર તીત્યસમુત્પન્નં ભવિષ્યતિ । નેદં સ્થા ન ં વિદ્યતે ।
નિદ્સ 22.15બ્ પરકૃતં
સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃતઞ્ ચ અસ્વયંકારપરકારહેતુસમુત્પન્નં સુખદુઃખં પ્રજ્ઞપયન્તિ ત દ્ અ પિ પ્રતીત્ય સમુત્પન્નમ્ । ત દ્ બત પ્રતીત્યસમુત્પન્નં ભવિષ્યેતિ । નેદં સ્થાનં વિદ્યતે ।
નિદ્સ 22.16અ તત્રાયુષ્મન્ ભ્ ઊમિક યે તે શ્રમણબ્રાહ્મણાઃ સ્વયંકૃતં સુખદુઃખં પ્રજ્ઞપયન્તિ તદ્ અપિ સ્પ ર્ શપ્રત્યયમ્ । તદ્ બત અ ન્યત્રસ્પર્શાત્ પ્રતિસંવેદયિષ્યન્ ત્ ઇ । ન્ એ દ ં સ્થાનં વિદ્યતે ।
નિદ્સ 22.16બ્ પર કૃતં
સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃ તઞ્ ચ અસ્વય ં કારપરકારહેતુસમુત્પન્નં સુખદુઃખં પ્રજ્ઞાપયન્તિ તદ્ અપિ સ્પર્શ પ્રત્ ય્ અયમ્ । ત દ્ બત અન્યત્રસ્પર્શાત્ પ્ ર તિ સંવેદયિ ષ્યન્ તિ । નેદં સ્થાનં વિ દ્ય તે ।
નિદ્સ 22.17 ત્ એ ન ખલુ સમયેનાયુષ્માન્ આનન્દ આયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્ય નાતિદૂરે નિષણ્ણો ઽભૂદ્ અન્યતરં વૃક્ષમૂલં નિશ્રિ ત્ ય ।
નિદ્સ 22.18 અ થાય્ ઉ ષ્ મ્ આન્ આનન્દો યાવદ્ એવાભ્ ઊદ્ આયુ ષ્મતો ભૂમિકસ્યાયુષ્મતા શારિપુત્રેણ સાર્ધમ્ અન્તરાકથાસમુદાહારસ્ તત્ સર્વમ્ ઉદ્ગૃહ્ય પર્યવાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ । ઉપે ત્ય ભગવત્પા દૌ શિરસા વન્દિ ત્વ્ ઐ ક્ આન્ તે ઽસ્થાત્ । એકાન્તસ્થિત આયુ ષ્મા ન્ આનન્દો યા વદ્ એવાભૂદ્ આયુષ્મતો ભૂમિકસ્યાયુષ્મતા શારિપુત્રેણા સાર્ધમ્ અન્તરાકથાસમુદાહારસ્ તત્ સ ર્વં ભગવતો વિ સ્તરેણા ર્ ઓ ચ યતિ ।
નિદ્સ 22.19 એ વમ્ ઉ ક્તો ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આ નન્ દમ્ ઇદમ્ અ વ્ ઓ ચત્ । સાધુ સાધ્વ્ આનન્દ પણ્ડિતઃ શારિપુત્રો ભિક્ષુઃ । કાલગતેન પ્રશ્નઃ સમ્યક્પ્રજ્ઞયા પૃષ્ટેન વ્યાકૃતઃ । ઇચ્છ્ આમિ ક્ અ શ્ ચ શ્રા વ કઃ ક્ આ લ ગ તે ન પ્ ર્ અશ્ ન્ અં પૃષ્ટો વ્યાકુર્યા ત્ તદ્યથા શારિપુત્ર્ એ ણ ભ્ ઇ ક્ષુણા વ્યાકૃતઃ ।
નિદ્સ 22.20 એકો ઽયં સમયઃ । રાજગૃહે વિહરામિ ગિરિવ્રજે ।
તત્ર મમાન્યતીર્થિકાઃ પરિવ્રાજ કા એતદ્ એ વાર્થમ્ એભિઃ પદૈર્ એભ્ ઇ ર્ વ્ય ઞ્જનૈઃ પ્રશ્નં પૃષ્ટવન્તઃ । તેષાં મયા એષ એવાર્થો એભિઃ પદૈર્ એભિર્ વ્યઞ્જનૈઃ પ્રશ્નઃ પૃષ્ટેન વ્યાકૃતસ્ તદ્યથા શારિપુત્રેણ ભિક્ષુણા ।
નિદ્સ 22.21 ત ત્ ર્ અ યે કેચિચ્ છ્રમણ બ્ર્ આ હ્મણાઃ સ્વયંકૃતં સુખદુઃખં પ્રજ્ઞપયન્તિ તાન્ અહમ્ ઉપસંક્રમામિ । ઉપસંક્રમ્ ય્ ઐવં વદામિ ।
સત્યં કિલ ભવન્તઃ સ્વયંકૃતં સુખદુઃખં પ્ રજ્ઞપયન્તિ । તે મય્ આ પૃષ્ટા એવમ્ ઇતિ પ્રતિ જાનન્તિ । તાન્ અ હમ્ એ વં વદામિ ।
અસ્ત્ય્ એતદ્ ભદન્ત એવમ્ ઉચ્યતે । યત્ પુનર્ અ ત્ ર્ અ ભ વન્તઃ સ્થામશઃ પરામૃશ્યાભિનિવિશ્યાનુવ્યવહરન્તિ । ઇદમ્ એવ સત્યં મોહમ્ અન્યત્ । ઇદમ્ અત્રા હં નાનુજાના મિ ।
નિદ્સ 22.22 તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અન્યથાસ મ્ ઉત્પન્નં મયા ભવન્તઃ સુખદુઃખં પ્રજ્ઞપ્તમ્ ।
તે મમ પૃચ્છ ન્ ત્ ઇ । કથં સમુત્પન્નં ભગવતા ગૌતમેન સુખદુઃખમ્ પ્રજ્ઞપ્તમ્ । તાન્ અહમ્ એ વં વ દામિ । પ્રતીત્યસમુ ત્પન્નં મયા સુખદુઃઅં પ્રજ્ઞપ્તમ્ ।
નિદ્સ 22.23 એવં પરકૃતં સ્વયંકૃતઞ્ ચ પરકૃતઞ્ ચ
અસ્વયંકારપ રક્ આરહેતુસમુત્પન્નં સુખદુખં પ્રજ્ઞપયન્તિ તાન્ અહમ્ ઉપસંક્રમામિ પૂર્વવદ્ યાવત્ ।
નિદ્સ 22.24 યથા ખલ્વ્ અહં ભદન્ત ભગવતો ભાષિતસ્યાર્થમ્ આજાનામિ જાત્યાં સત્યાં જરામરણં ભવતિ । ન્ આ ન્યત્રજાતિપ્રત્યયં જરામરણમ્ । યાવદ્ અવિદ્યાયાં સત્યાં સંસ્કારા ભવન્ તિ । નાન્યત્રાવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારાઃ ।
નિદ્સ 22.25 એવં નિરોધો વાચ્યઃ ।
નિદ્સ 22.26 એતદ્ એવ ભગવાન્ આયુષ્મત આનન્દસ્ય પ્રત્યાચારયતિ ।
સૂત્ર 23: દૃષ્ટિસમ્પન્ન (દેર્ રેછ્તેન્ અન્સિછ્ત્ તેઇલ્હfત્)
નિદ્સ 23.1 રાજગૃહે નિદાનમ્ ।
નિદ્સ 23.2 તેન ખલુ સમયેના યુ ષ્માઞ્ છારિપુત્ર આયુષ્માંશ્ ચ મહાકોષ્ઠિલો રાજગૃહે વિહરતો ગૃધ્રકૂટે પર્વતે ।
નિદ્સ 23.3 અથાયુષ્માન્ મહાકોષ્ઠિલઃ સાયાહ્ને પ્રતિસંલયનાદ્ વ્યુત્થાય યેનાયુષ્માઞ્ છારિપુત્રસ્ તેનોપજગામ । ઉપેત્યાયુષ્મતા શારિપુત્રેણ સાર્ધં સંમુખં સમ્મોદનીં સંરંજનીં કથાં વિવિધામ્ ઉપસંહૃત્યૈકાન્તે ન્યષીદત્ । એકાન્તનિષણ્ણ આયુષ્માન્ મહાકોષ્ઠિલ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ।
નિદ્સ 23.4 પૃચ્છામ આયુષ્મઞ્ છારિપુત્ર કઞ્ચિદ્ એવ પ્રદેશમ્ । સચે દ્ અ વકા શ ં કુર્યાઃ પ્રશ્નસ્ય વ્યાકરણાય ।
નિદ્સ 23.5 પૃચ્છા યુ ષ્મન્ મહા ક્ ઓ સ્ઠ્ ઇલ । શ્રુત્વા તે વેદયિષ્યામિ ।
નિદ્સ 23.6 કિયતાયુષ્મઞ્ છારિપુત્ર આર્યશ્રાવકો ઽસ્મિન્ ધર્મવિનયે દૃષ્ટિસંપન્નશ્ ચ ભવતિ । ઋજ્વ્ ય્ આ ચ દૃષ્ટ્યા સમન્વાગતો ભવતિ । બુદ્ધે ચા વ્ એત્યપ્રસાદેન સમન્વાગતો ભવતિ । આગત ઇમં સદ્ધર્મમ્ ઉપગત ઇમં સદ્ધર્મમ્ અવૈતિ સદ્ધર્મમ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ।
નિદ્સ 23.7અ યતશ્ ચાયં મહાકોષ્ઠિલ આર્યશ્રાવકો ઽકુશલં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । અકુશલમૂલં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । કુશલં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । કુશલમૂલં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.7બ્ કિમ્ અકુશલં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । અકુશલં કાયકર્મ વાક્કર્મ મનઃકર્મ । ઇદમ્ અકુશલમ્ । એવમ્ અકુશલં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.7ચ્ કિમ્ અકુશલમૂલં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । ત્રીણ્ય્ અકુશલમૂલાનિ । લોભો ઽકુશલમૂલમ્ । દ્વેષો મોહો ઽકુશલમૂલમ્ । ઇદમ્ અકુશલ મૂલમ્ । એવમ્ અકુશલમૂલં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.7દ્ કુશલં કાય ક ર્મ વાક્કર્મ મનઃકર્મ । ઇદં કુશલમ્ । એવં કુશલં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.7એ કિં કુશલમૂલં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । ત્રીણિ કુ શલમૂલાનિ । અલોભઃ કુશલમૂલમ્ । અદ્વેષો ઽમોહઃ કુશલમૂલમ્ । ઇદં કુ શ લમૂલમ્ । એ વં કુશલમૂલં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.7f યતશ્ ચાયુષ્મન્ મહાકોષ્ઠિલ આર્યાશ્રાવક એવમ્ અકુશલં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । અકુશલમૂલં યથાભ્ ઊ તં પ્રજા નાતિ । કુશલ ં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । કુશલમૂલં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।

નિદ્સ 23.7ગ્ ઇયતાર્યશ્રાવ કો ઽ સ્મિન્ ધ ર્ મવ્ ઇ નયે દૃષ્ટિસંપન્નશ્ ચ ભવતિ । ઋજ્વ્યા ચ દૃષ્ટ્યા સમન્વાગતો ભવત્ ઇ । બુદ્ધે ચાવેત્ ય્ અ પ્ર સાદેન સમ ન્વા ગતો ભવતિ । આગત ઇમં સદ્ધર્મમ્ ઉપગત ઇમં સ દ્ધર્મમ્ અવૈતિ સ દ્ધ ર્મમ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ।
નિદ્સ 23.8 કિન્ ન્વ્ આયુષ્મઞ્ છારિપુત્ર એષ એવ પર્યાયઃ । અહો સ્વિદ્ અ ન્ યો ઽપિ । સ્યાદ્ આયુષ્મન્ મહાકોષ્ઠિલ અ ન્યો ઽપિ ।

નિદ્સ 23.9અ યતશ્ ચાર્યશ્રાવક આહારાન્ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । આહારસમુદયમ્ આહારનિરોધમ્ આહારનિરોધગામિનીં પ્રતિપદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.9બ્ કિમ્ આહારાન્ યથા ભૂતં પ્રજાનાતિ । ચત્વાર આહારાઃ । કબડિંકાર આહાર ઔ દ્ આ ર્ ઇકઃ સૂક્ષ્મશ્ ચ । સ્પર્શો દ્વિતીયઃ । મનઃસ ઞ્ ચેતના તૃતીયઃ । વિજ્ઞાનં ચતુર્થઃ । ઇમ આહારાઃ । એવમ્ આ હારાન્ યથાભૂ તં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.9ચ્ કિમ્ આહારસમુદયં યથાભૂતં પ્રજાન્ આતિ । તૃષ્ણા પ્ ઔ ન ર્ભવિકી નન્દિરાગસહગતા તત્રતત્રાભિનન્દિની । અયમ્ આહારસમુદયઃ । એવ મ્ આહારસ મુદયં યથાભૂતં પ્ર જ્ આનાતિ ।
નિદ્સ 23.9દ્ ક્ ઇમ્ આ હારનિરોધં યથાભ્ ઊતં પ્ર જા નાતિ । યદ્ અસ્યા એવ તૃષ્ણાયાઃ પૌનર્ભવિક્યા નન્દિરાગસહગતાયાસ્ તત્રતત્રાભિનન્દિ ન્યા યદ્ અશેષં પ્ રાહાણં પ્રતિનિઃસર્ગો વ્યન્તિભાવઃ ક્ષયો વિરાગો નિરોધો વ્યુપશ મો ઽસ્તંગમઃ । અયમ્ આહારનિરોધઃ । એવમ્ આહારનિરોધં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.9એ કિમ્ આહારનિરોધગામિનીં પ્રતિપદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । યદુતાર્યા ષ્ ટાઙ્ગો માર્ગઃ । તદ્યથા સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ સમ્યક્સંકલ્પઃ સમ્યગ્વાક્ સમ્ ય ક્કર્માન્તઃ સમ્યગાજીવઃ સમ્યગ્વ્યાયામઃ સમ્યક્સ્મૃતિઃ સમ્યક્સમાધિઃ । એષ માર્ગઃ । ઇય મ્ આહા ર નિરોધગામિની પ્રતિપત્ । એવમ્ આહારનિરોધગામિનીં પ્રતિપદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.9f ય તશ્ ચાર્યશ્રાવક એવમ્ આહારાન્ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । આહ્ આરસમુદ યમ્ આહારનિરોધમ્ આહા રનિરોધગામિની ં પ્રતિપદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.9ગ્ ઇયતાર્યશ્રાવકો ઽસ્મિન્ ધર્મ વિ નયે દૃષ્ટિસમ્પન્નશ્ ચ ભવતિ પૂર્વવત્ ।
નિદ્સ 23.10 કિન્ ન્વ્ આયુષ્મઞ્ છારિપુત્ર એષ એવ પર્યાયઃ । અહો સ્વિદ્ અ ન્યોઽપિ ।
સ્યાદ્ આયુષ્મન્ મહાકોષ્ઠિલ અન્યોઽપિ ।
નિદ્સ 23.11અ યતશ્ ચાર્યશ્રાવક આસ્રવાન્ યથાભૂત ં પ્રજાનાતિ । આસ્રવસમુદયમ્ આસ્રવનિરોધમ્ આસ્રવ ન્ ઇ રોધગામિનીં પ્રતિપદં ય થાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.11બ્ કિમ્ આસ્રવાન્ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । ત્રય આસ્રવાઃ । કામાસ્રવો ભવાસ્ર વો ઽ વિદ્યાસ્રવઃ । ઇમ આસ્રવાઃ । એવમ્ આસ્રવાન્ યથાભૂતં પ્રજ્ આનાતિ ।
નિદ્સ 23.11ચ્ ક્ ઇમ્ આસ્ ર્ અવ સમુદયં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । અવિદ્યાસમુદયાદ્ આસ્રવસમુદયઃ । અયમ્ આસ્રવસમુ દ યઃ । એવમ્ આસ્રવસમુદયં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.11દ્ કિમ્ આસ્રવ નિ રોધં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । અવિદ્યાનિરોધાદ્ આસ્ર વ નિરોધઃ । એવમ્ આસ્રવનિરોધં યથાભૂતં પ્રજા ના તિ ।
નિદ્સ 23.11એ કિમ્ આસ્રવન્ ઇ રોધગામિની ં પ્રતિપદં યથાભૂત ં પ્રજાનાતિ । આર્યાષ્ટાઙ્ગો માર્ગઃ પૂર્વ વ ત્ ।
નિદ્સ 23.11f યતશ્ ચાર્યશ્રાવક એવમ્ આસ્રવાન્ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । આસ્રવસમુદયમ્ આસ્રવનિરોધમ્ આસ્ર વ નિરોધ ગા મિની ં પ્રતિપદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.11ગ્ ઇયતાર્યશ્રાવકો ઽસ્મિન્ ધર્મવિનયે દૃષ્ટિસમ્પન્નશ્ ચ ભવતિ પૂર્વવત્ ।
નિદ્સ 23.12 કિન્ ન્વ્ આ યુ ષ્મઞ્ છારિપુ ત્ર એષ એવ પર્યાયઃ । અહો સ્વિદ્ અન્યોઽપિ । સ્યાદ્ આયુષ્મન્ મહાકોષ્ઠિલ અન્યોઽપિ ।
નિદ્સ 23.13અ યતશ્ ચાર્યશ્રાવકો દુઃખં યથા ભૂ તં પ્રજાનાતિ । દુઃખસમુદયં દુઃખનિરોધં દુઃખ નિરો ધગામિ નીં પ્ર તિપદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.13બ્ કિં દુઃખં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । જાતિર્ દુઃ ખમ્ । જરા દુઃખમ્ । વ્યાધિર્ દુઃખમ્ । મર ણં દુઃખમ્ । પ્રિયવિપ્રયોગો દુઃખમ્ । અપ્રિયસ ંપ્ર યોગો દુઃ ખમ્ । યદ્ અપીચ્છતે પર્યેષમાણો ન લભતે તદ્ અપિ દુ ઃ ખ મ્ । સંક્ષિપ્તેન પઞ્ચોપાદાનસ્કન્ધા દુઃખમ્ । ઇદં દુઃખ મ્ । એવં દ્ ઉ ઃ ખં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.13ચ્ કિં દુઃખસમુદયં ય થાભૂતં પ્રજ્ આ નાતિ । તૃષ્ણા પૌનર્ભવિકી પૂર્વવત્ । અયં દ્ ઉ ઃખસમુદયઃ । એવં દુઃખસમુ દ યં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.13દ્ કિં દુ ઃ ખનિરોધં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । યદ્ અસ્યા એ વ તૃષ્ણાયાઃ પૌનર્ભવિક્યાઃ પૂર્વવત્ । અયં દુઃખનિરોધઃ । એવં દુઃખન્ ઇ રોધં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.13એ કિં દુઃખનિરોધગામિનીં પ્રતિપદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । આર્યા ષ્ટ્ આ ઙ્ગ્ ઓ મ્ આર્ગઃ પૂર્વવત્ । ઇય ં દુઃખનિરોધગામિની પ્રતિપત્ । એવં દુઃખનિરોધગામિનીં પ્રતિપદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.13f
નિદ્સ 23.13ગ્ ઇયતાર્યશ્રાવકો ઽસ્મિન્ ધર્મવિનયે દૃષ્ટિસમ્પન્નશ્ ચ ભવ તિ પૂર્વવત્ ।
નિદ્સ 23.14 કિન્ ન્વ્ આયુષ્મઞ્ છારિપુત્ર એષ એવ પર્યાયઃ । અહો સ્વિદ્ અન્યો ઽપિ । સ્ ય્ આ દ્ આ યુષ્મન્ મહાકોષ્ઠિલ અન્યો ઽપિ ।
નિદ્સ 23.15અ યતશ્ ચાર્યશ્રાવકો જરામરણં ય થા ભૂતં પ્રજાનાતિ । જરામરણ સમુ દયં જરામરણનિરોધં જરામરણનિરોધગામિનીં પ્રતિપદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.15બ્ કિં જરામરણં યથાભૂતં પ્ ર્ અજ્ આ નાતિ । પૂર્વવદ્ યથા આ દ્ ઇ સૂત્રે ।
નિદ્સ 23.15ચ્ કિં જરામર ણ સ મુ દયં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । જાતિ સ મુ દ યાજ્ જરામરણસમુદ યઃ ।
નિદ્સ 23.15દ્ એવં જાતિનિરોધાજ્ જરામરણનિરોધઃ ।
નિદ્સ 23.15એ આર્યાષ્ટાઙ્ગો મ્ આર્ગઃ પૂ ર્વવત્ ।
નિદ્સ 23.15f યતશ્ ચાર્યશ્રાવક એવ ં જરામરણં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । જરામરણસમુદયં જરામરણનિરોધં જરામ રણ નિરોધગામિનીં પ્રતિપદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.15ગ્ ઇય તા ર્યશ્રાવકો ઽસ્મિન્ ધર્મવિનયે દૃષ્ટિસમ્પન્નશ્ ચ ભવતિ પૂર્વવત્ ।
નિદ્સ 23.16 એવં જાતિર્ ભવ ઉપાદાનં તૃ ષ્ ણા વ્ એ દના સ્પર્શઃ ષદાય ત નં નામરૂપં વિજ્ઞાનં સંસ્કારાઃ ।
નિદ્સ 23.17અ યતશ્ ચાર્યશ્રાવકઃ સંસ્કારાન્ યથા ભૂતં પ્રજાના તિ । સ ંસ્કા રસમુદયં સંસ્કારનિરોધં સંસ્કારનિરોધગામિનીં પ્રતિપદં ય થાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.17બ્ ક્ ઇં સંસ્કારાન્ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । ત્રયઃ સંસ્કારાઃ । કાયસંસ્કારો વાક્સં સ્કારો મનઃસંસ્કારઃ ।
નિદ્સ 23.17ચ્ કિં સંસ્ કારસ મુદયં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । અવિદ્યાયાઃ સ મુદ યાત્ સંસ્કારસમુદયઃ । અયં સંસ્કારસમુ દ યઃ । એવં સંસ્કારસમુદયં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.17દ્ કિં સંસ્કારનિરોધં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । અવિદ્યાયા નિરોધાત્ સંસ્કારનિરોધઃ । અ ય ં સંસ્કારનિરોધઃ ।
નિદ્સ 23.17એ કિં સંસ્કારનિરોધગામિનીં પ્રતિપદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । આર્યાષ્ટાઙ્ગો મા ર્ગઃ પૂર્વવત્ ।
નિદ્સ 23.17f યતશ્ ચાયુષ્ મ્ અન્ મહાકોષ્ઠિલ આર્યશ્રાવક એવં સંસ્કાર્ આન્ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ સંસ્ કારસમુદયં સંસ્કાર નિ રોધં સંસ્કારનિરોધગામિનીં પ્રતિપદં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
નિદ્સ 23.17ગ્ ઇયતા ર્યશ્રાવકો ઽ સ્મ્ ઇ ન્ ધર્મવિનયે દૃષ્ટિસ ં પ ન્નશ્ ચ ભવતિ । ઋજ્ વ્ય્ આ ચ દૃષ્ટ્ ય્ આ સમન્વાગ તો ભવતિ । બુદ્ધે ચાવેત્યપ્રસાદેન સમન્વાગતો ભવતિ । આગત ઇમં સદ્ધર્મમ્ ઉપગત ઇમં સદ્ધર્મમ્ અવૈત્ ઇ સદ્ધર્મમ્ ઇત્ ય્ ઉ ચ્યતે ।

નિદ્સ 23.18 ક્ ઇ ન્ ન્વ્ આ ય્ ઉ ષ્મઞ્ છારિપુત્ર એ ષ એવ પર્યા યઃ । અહો સ્વિદ્ અન્યો ઽપિ ।
નિદ્સ 23.19 અતિ સર સ્ય્ અતિસરસ્ય્ આયુષ્ મ્ અન્ મહાકો ષ્ઠિલ । ન શક્ષ્યસે પ્રશ્નાન્ આપર્યન્તમ્ ઉદ્ગૃહીતું યતશ્ ચ્ અ ર્ય શ્ ર્ આવક સ્યાવિદ્યા વિ ર ક્તા ભવતિ વિદ્યોત્પન્ના ।
નિદ્સ 23.20 અથ કિ ન્ ન્ વ્ અ સ્યોત્તરે કર ણીય મ્ ઇતિ તૌ સત્પુરુષાવ્ અન્યોન્ય ભા ષિતમ્ અભિનન્ દ્ યાન્ ઉમ્ ઓદ્ય ઉત્થા યાસનાત્ પ્રક્રાન્તૌ ।।
સૂત્ર 24: ભૂતમ્ ઇદમ્
નિદ્સ 24.1 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિ પ્ ઉ ત્ ર મ્ આમન્ ત્રયતિ ।
નિદ્સ 24.2અ ઉક્તમ્ ઇદં શારિપુ ત્ર મયા પરાયણેષ્વ્ અજિતપ્રશ્નેષ્ ઉ ।
યે ચ સઙ્ખ્યાતધર્માણિ
યે ચ શૈક્ષા ઃ પૃથગ્વ્ ઇ ધ્ આઃ ।
તેષા ં મે નિપકસ્યેર્યાં
પૃષ્ટઃ પ્રબ્રૂહિ મારિષ ॥ ॥
નિદ્સ 24.2બ્ કે શારિપુત્ર શૈક્ષાઃ કે ચ સઙ્ ખ્યાતધર્માણિ ।
નિદ્સ 24.3 એવમ્ ઉક્ત આયુષ્મા ઞ્ છારિપુત્રસ્ તૂષ્ણી ।
નિદ્સ 24.4 દ્વિર્ અપિ ત્રિર્ અપિ ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શાર્ ઇ પુ ત્ રમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ।
નિદ્સ 24.5 ઉક્તમ્ ઇદં શારિપુત્ર મ યા પરાયણેસ્વ્ અજિતપ્ર શ્ન્ એ ષ્ ઉ ।
યે ચ સઙ્ખ્યાતધર્માઃ પૂર્વવત્ ।
નિદ્સ 24.6 દ્વિર્ અપિ ત્રિર્ અપ્ય્ આયુ ષ્માઞ્ છારિપુ ત્રસ્ તૂષ્ણીમ્ અભૂત્ ।
નિદ્સ 24.7 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ આમન્ત્રયતિ ।
નિદ્સ 24.8 ભૂતમ્ ઇદં શારિ પુત્ર ।
નિદ્સ 24.9 એવમ્ એતદ્ ભૂ ત ં ભદન્ત । ભૂત સ્ય ભદન્ ત ભિક્ષુર્ નિર્વિદે વિરાગાય નિરોધાય પ્ર તિપન્નો ભ વતિ ।
નિદ્સ 24.10 તદાહારસંભવઃ । તદાહારસંભવસ્ય ભિક્ષ્ ઉ ર્ નિર્વિદે વ્ ઇરાગાય નિરોધાય પ્રતિપન્નો ભવતિ ।
નિદ્સ 24.11 ત દાહારનિ રોધ ઇતિ । ય દ્ ભ્ ઊત ં તન્ નિરોધધર્મમ્ ઇતિ વિદિત્વા નિરોધધર્મસ્ય ભિક્ષુર્ નિર્વિ દે વિર્ આગાય નિરોધાય પ્રતિપન્નો ભવતિ ।
નિદ્સ 24.12 ઇમ્ અ ઉ ચ્યન્તે શૈ ક્ષાઃ ।
નિદ્સ 24.13 ભૂતમ્ ઇદં શારિપુ ત્ર ।
નિદ્સ 24.14 એવમ્ એતદ્ ભૂતં ભદન્ત । ભૂતસ્ય ભદન્ત ભિક્ષ્ ઉ ર્ નિર્વિદે વિર્ આ ગાય નિરોધાયાનુપાદાયાસ્રવેભ્યઃ સમ્યક્સુ વિમુ ક્તચિત્તો ભવ તિ ।
નિદ્સ 24.15 તદાહારસંભવઃ । તદાહારસંભવસ્ય ભિક્ ષુ ર્ નિર્વિદે વિરાગાય નિરોધાયાનુ પાદાયાસ્રવેભ્ યઃ સ મ્ યક્સુ વિમુક્તચિત્તો ભવતિ ।
નિદ્સ 24.16 તદા હા રનિરોધ ઇતિ । યદ્ ભૂતં તન્ નિરોધધર્મમ્ ઇ તિ વિદિત્વા નિરોધધર્મસ્ય ભિક્ષુર્ નિર્વિદે વિરા ગા ય નિરોધાયાનુપાદાયાસ્રવેભ્યઃ સ મ્યક્સુવિમુક્તચિ ત્તો ભવતિ ।
નિદ્સ 24.17 ઇમ ઉચ્યન્તે સ ઙ્ ખ્યાતધર્માણઃ ।
નિદ્સ 24.18 એવમ્ એતચ્ ચ્છારિપુત્ર ભૂતમ્ । એ વમ્ એ તચ્ ચ્છારિપુત્ર ભૂતસ્ય ભિક્ષુર્ નિર્વિદે વિર્ આ ગાય પૂર્વવદ્ યાવ ત્ સઙ્ખ્ ય્ આતધર્માણઃ ।
નિદ્સ 24.19 અથ ભ ગવાન્ ઉત્થાયાસના દ્ વિ હારં પ્રાવિશત્ પ્રતિસંલયનાય ।
નિદ્સ 24.20 અથાયુ ષ્માઞ્ છારિપુત્રો ઽચિરપ્રક્રાન્તં ભગવન્તં વિદ્ ઇ ત્વા ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતિ ।
નિદ્સ 24.21 અપ્ર તિસંવિદિતં મામ્ આયુષ્મન્ તો ભ ગવાન્ એ ત ં પ્રથ મ્ અં પ્રશ્નં પૃષ્ટવા ન્ । તસ્ય મે ઽ ભ્ ઊદ્ અપૂ ર્વં ધન્ધા યિતત્વમ્ ।
નિદ્સ 24.22 યતશ્ ચ મે ભગવાંસ્ તત્ પ્ર થ મં પ્રશ્નવ્યાકરણમ્ અભ્યનુમોદિતવાન્ તસ્ય મે એ તદ્ અભવત્ ।
નિદ્સ 24.23 સચેત્ કેવલિકાં રાત્રિં ભગવ્ આ ન્ એ તમ્ એવાર્થમ્ અન્યૈઃ પદૈર્ અન્યૈ ર્ વ્ય ઞ્ જનૈઃ પ્રશ્ન ં પૃ ચ્છેત્ કેવલિકામ્ અપ્ય્ અહં રાત્રિં ભગવ્ અત એત મ્ એવાર્થમ્ અન્યૈઃ પદૈર્ અન્યૈર્ વ્યઞ્જનૈઃ પ્ર શ્નં પૃ ષ્ ટ્ ઓ વ્યાકુર્યામ્ ।
નિદ્સ 24.24 સચેદ્ એકમ્ દિવસમ્ । એકં ર્ આત્રિદિવસમ્ । સપ્તાપિ રાત્રિદિવસાનિ ભગવાન્ મામ્ એતમ્ એવાર્થમ્ અન્યૈઃ પદ્ ઐર્ અન્યૈર્ વ્યઞ્ જનૈઃ પ્ર્ અ શ્ન ં પૃચ્છેત્ । સપ્તાપ્ય્ અહં રાત્રિદિવસાનિ ભગવત એ તમ્ એવાર્થમ્ અન્યૈઃ પદૈર્ અન્યૈર્ વ્યઞ્જનૈઃ પ્રશ્નં પૃષ્ટો વ્યાકુર્યામ્ ।
નિદ્સ 24.25 અથાન્યતરો ભિક્ષુર્ યેન ભગવાંસ્ ત્ એનોપજગામ્ અ । ઉપે ત્ય ભગવત્ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ઽસ્થાત્ । એકાન્તસ્થિતઃ સ ભિક્ષુર્ ભ ગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ।
નિદ્સ 24.26 આયુ ષ્મતા ભદન્ત શારિપુત્રે ણ ઉદારાર્ષહી વા ગ્ ભા ષ્ ઇ તૈકાંશ ઉ દ્ગૃહીતઃ પરિ ષદિ સમ્યક્સિંહનાદો નાદિતઃ ।
નિદ્સ 24.27 અપ્રતિસંવિદિ તં મામ્ આયુષ્મન્તો ભગ વાન્ એતં પૂર્વવત્ ।
નિદ્સ 24.28 સચેત્ કેવલિકામ્ અપ્ય્ અહં ર્ આત્રિમ્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્ર મ્ એતમ્ એવાર્થમ્ અન્યૈઃ પદ્ ઐ ર્ અન્યૈર્ વ્યઞ્જ નૈઃ પ્રશ્નં પૃચ્છેયં યાવત્ સપ્તાપિ રાત્રિદિવસાનિ શારિપુત્ર એતમ્ એવાર્થમ્ અન્ય્ ઐ ઃ પદૈર્ અન્યૈર્ વ્ય ઞ્જનૈઃ પ્રશ્નં પૃષ્ટો વ્યાકુર્યાત્ ।
નિદ્સ 24.29 તથા હિ શારિપુત્રસ્ય ભિ ક્ષ્ ઓ ર્ ધર્મધાતુ ઃ સુપ્રતિવિદ્ધઃ ।
સૂત્ર 25: અભવ્ય (ઉન્fäહિગ્)

નિદ્સ 25.1 મગધેષુ નિદાનમ્ ।
નિદ્સ 25.2 ત્ ર ય ઇમે ભિક્ષવો ધર્મ્ આઃ સંવિદ્યન્તે અનિષ્ટા અકાન્તા અમના પા લ્ ઓ ક સ્ય । કતમે ત્રયઃ । તદ્યથા વ્યાધિર્ જરા મરણમ્ ।
ઇમે ચેત્ ત્રયો ધર્મા અનિષ્ટા અક્ આન્તા અમનાપા લોકસ્ય નાભ વિષ્ ય્ અન્ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા લોકે ન ઉત્પત્સ્ય ન્તે + + + + સુ પ્રવેદિતસ્ય ધ ર્મવિનયસ્ય પ્રકાશનાય ।
નિદ્સ 25.3 યસ્માત્ તુ વ્યાધિર્ જરા મરણમ્ ઇમે ત્રયો ધર્મા અનિષ્ટા અકાન્તા અમનાપા લોકસ્ય ભવન્તિ તસ્મા ત્ તથ્ આગતા અર્હન્ તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા લો કે ઉત્પદ્યન્તે સુપ્રવેદિતસ્ય ધર્મવિનયસ્ય પ્રકાસનાય ।
નિદ્સ 25.4 ત્રીન્ ધર્માન્ અપ્રહાય અભવ્યો વ્યાધિં જરાં મરણં પ્રહાતુમ્ । કત માં સ્ ત્ર્ ઈન્ ।
તદ્યથા રા ગદ્વેષમોહમ્ । ઇમાંસ્ ત્રીન્ ધર્માન્ અપ્રહાય અભવ્યોવ્યાધિં જરાં મરણં પ્રહાતુમ્ ।
નિદ્સ 25.5 ત્રીન્ ધર્માન્ અપ્રહાય અભવ્યો રાગદ્વેષમોહં પ્રહાતુમ્ । ક તમાંસ્ ત્રી ન્ ।
તદ્ય થા સત્કા યદૃષ્ટ્ ઇં શીલવ્રતપ્ અ રામ્ અ ર્શં વિચિકિત્સા મ્ । ઇમાંસ્ ત્ રી ન્ ધર્માન્ અપ્રહાય અભવ્યો રાગદ્વેષમોહં પ્રહાતુમ્ ।
નિદ્સ 25.6 ત્રીન્ ધર્માન્ અપ્રહાય અભવ્યો સત્કાયદૃષ્ટિં શીલવ્રતપરામ ર્શં વિચિકિત્સાં ચ પ્ ર્ અહા ત્ ઉ મ્ । કતમાંસ્ ત્રીન્ ।
અયોનિશ્ ઓ મન સ્ ઇ કારં કુમાર્ગસેવનાં લીનચિત્તતાં ચ । ઇમાંસ્ ત્રીન્ ધર્માન્ અપ્રહાય અભવ્યો સત્કાયદૃષ્ટિં શિલવ્રતપરામર્શં વિચિકિ ત્સ્ આં ચ પ્રહાતુમ્ ।
નિદ્સ 25.7 ત્રી ન્ ધર્માન્ અપ્રહા ય અભ્ અવ્યો અ યો નિશો મ્ અનસિ કાર ં કુમાર્ગસેવનાં લીચચિત્તતાં ચ પ્રહાતુમ્ । કતમાંસ્ ત્રીન્ ।
મુષ્ટસ્મૃતિતામ્ અસંપ્રજન્યં વિક્ષેપં ચ । ઇમાંસ્ ત્રીન્ ધર્મા નપ્રહાય અભવ્ય્ ઓ અયોનિશો મ નસિ કારં કુમાર્ ગ્ અસેવ ના ં લીનચિત્ત તાં ચ પ્રહાતુમ્ ।
નિદ્સ 25.8 ત્રીન્ ધર્માન્ અપ્રહાય અભવ્યો મુષ્ટસ્મૃતિતામ્ અસંપ્રજન્યં વિક્ષેપં ચ પ્રહાતુમ્ । કતમાં સ્ ત્રી ન્ ।
ઔદ્ધત્યમ્ અસં વરં દુઃશીલં ચ । ઇમાંસ્ ત્રીન્ ધ ર્માન્ અપ્રહાય અભવ્યો મુષ્ટસ્મૃતિત્ આ મ્ અ સંપ્ર જન્યં વિક્ષેપં ચ પ્રહાતુમ્ ।
નિદ્સ 25.9 ત્રીન્ ધર્માન્ અપ્રહાય અભવ્યો ઔદ્ધત્યમ્ અસંવરં દુઃશીલં ચ પ્રહાતુમ્ । કતમાંસ્ ત્રી ન્ ।
આશ્ર્ અ દ્ધ્યમ્ અવદાન્યતાં કૌસીદ્ય મ્ । ઇમાંસ્ ત્રી ન્ ધર્માન્ અપ્રહાય અભવ્યો ઔદ્ધત્યમ્ અસં વરં દુઃશીલં ચ પ્રહાતુમ્ ।
નિદ્સ 25.10 ત્રીન્ ધર્માન્ અપ્રહાય અભવ્યો આશ્રદ્ધ્યમ્ અવદાન્યતાં કૌસીદ્યં પ્રહાતુમ્ । કતમાંસ્ ત્રીન્ ।
આર્યા ણામ્ અદર્શન્ અકામતામ્ આર્યસ્ય ધર્મસ્ય અશ્રવ ણકામ તામ્ ઉ પાલંભચિત્તતાં ચ । ઇમાંસ્ ત્રી ન્ ધ ર્ માન્ અ પ્ ર્ અહાય અભવ્યો આશ્રદ્ધ્યમ્ અવદાન્યતાં કૌસીદ્યં પ્રહાતુમ્ ।
નિદ્સ 25.11 ત્રીન્ ધર્માન્ અપ્રહાય અભવ્યો આર્યાણામ્ અદર્શનકામતામ્ આર્યસ્ય ધર્મસ્ય અશ્ર વણ્ અકામતામ્ ઉ પાલંભચિત્તતાં ચ પ્રહાતુમ્ । ક તમાંસ્ ત્રીન્ ।
અનાદર્યં દૌર્વચસ્યં પાપમિત્રતાં ચ । ઇમાંસ્ ત્રીન્ ધર્માન્ અપ્રહાય અભવ્યો આર્યાણામ્ અદર્શનકામતામ્ આર્ય સ્ય ધર્મસ્ય અ શ્ ર્ અ વ ણકામતામ્ ઉપાલંભચિત્તતાં ચ પ્રહાતુમ્ ।
નિદ્સ 25.12 ત્રીન્ ધર્માન્ અપ્રહાય અભવ્યો અનાદર્યં દૌર્વચસ્યં પાપ મ્ ઇ ત્રત્ આં ચ પ્રહાતુમ્ । કતમાંસ્ ત્રીન્ ।
આહ્રી ક્યમ્ અનપ ત્રાપ્યં પ્રમાદ મ્ । ઇમાંસ્ ત્રી ન્ ધ ર્મા ન્ અપ્રહાય અભવ્યો અનાદર્યં દૌર્વચસ્યં પાપમિત્રતાં ચ પ્રહાતુમ્ ।
નિદ્સ 25.13 તત્ કસ્માદ્ ધેત્ ઓઃ ।
અહ્રીમા ન્ અનપત્રાપી પ્રમ ત્તો ભવતિ । સ પ્રમત્તઃ સન્ન્ અનાદરો ભ્ અ વ્ અતિ । સ અનાદરઃ સમાનઃ પાપમિત્રો ભવતિ । સ પાપમિત્રઃ સમાનઃ + + + + + + + + + + .ઓ ભવત્ય્ ઉ પાલંભચિત્તો ભવતિ । સ ઉપાલંભચિત્તઃ સમાનો ઽ શ્ર દ્ધો ભ વતિ । સો ઽશ્રદ્ધઃ સમાનો + + + ભવતિ । સ + + + + સમાનઃ + + + + + + + + + + દુઃશીલો ભવતિ । સ ઔદ્ધત્ય કામ ઃ । સ મુષ્ટસ્મૃતિ તામ્ અ સંપ્ રજ ન્યં વ્ ઇ ક્ષેપં + + + + + + + + + + + + + લીનચિત્તો ભવતિ । સ લીનચિત્તઃ સમાનો વિચિકિત્સાં સત્કાયદૃષ્ટિં ચ નિવિશતિ । શી લ વ્રતં પર્ આ મૃશત્ ઇ । અતીર્ણક્ આઙ્ક્ ષ્ અઃ સમાનઃ સરાગદ્વેષમોહો ભવતિ । અવીતરાગદ્વેષમોહો અભવ્યો વ્યાધિમ્ જરાં મરણમ્ અપ ક્રામિતુમ્ ।
નિદ્સ 25.14 ત્રીંસ્ તુ ધર્મ્ આ ન્ પ્રહાય ભવ્યો વ્યાધિં જ રાં મ રણં પ્ર હાતુમ્ । કતમાંસ્ ત્રીન્ ।
રાગદ્વેષમોહાન્ । ઇમાંસ્ ત્રીન્ ધર્માન્ પ્રહાય ભવ્યો વ્યાધિં જરાં મરણં પ્રહાતુમ્ ।
નિદ્સ 25.15 ત્રીંસ્ તુ ધર્માન્ પ્રહાય ભવ્યો રાગદ્વેષ મોહાન્ પ્રહાતુમ્ । કત્ અમાં સ્ ત્ર્ ઈ ન્ ।
સ ત્કાયદૃષ્ટિ ં શીલવ્રતપરામ ર્ શં વિચિક્ ઇત્સા મ્ । ઇમાંસ્ ત્રીન્ ધર્માન્ પ્રહાય ભવ્યોરાગદ્વેષમોહાન્ પ્રહાતુમ્ ।
નિદ્સ 25.16 ત્રીંસ્ તુ ધર્માન્ પ્રહાય ભવ્યઃ સત્કાયદૃષ્ટિં શીલવ્રતપરા મર્શં વિચિકિત્સ્ આં ચ પ્રહાતુમ્ । કતમાંસ્ ત્રીન્ ।
અયોનિ શો મનસિકાર ં કુ માર્ગસેવનાં લીનચિત્તતાં ચ । ઇમાંસ્ ત્રીન્ ધર્માન્ પ્રહાય ભવ્યઃ સત્કાયદૃષ્ટિં શીલવ્રતપરામર્શં વિચિકિત્સાં ચ પ્ર હાતુમ્ ।
નિદ્સ 25.17 ત્રી ં સ્ ત્ ઉ ધર્માન્ પ્રહાય ભવ્યો અયોનિશો મ નસિકારં કુમા ર્ ગ્ અસેવનાં લીનચિત્તતાં ચ પ્રહાતુમ્ । કતમાંસ્ ત્રીન્ ।
મુષ્ટસ્મૃતિતામ્ અસંપ્રજન્યં વિક્ષેપં ચ । ઇમાંસ્ ત્રીન્ ધર્માન્ પ્રહાય ભવ્યો અયોનિશો મનસિ કાર ં કુમા ર્ગસેવનાં લ્ ઈ ન્ અ ચિત્તતાં ચ પ્ ર્ અહાતુમ્ ।