નારાયણોત્તરતાપિનીયોપનિષત્ · અધ્યાય 1

નારાયણોત્તરતાપિનીયોપનિષત્
પ્રથમઃ ખણ્ડઃ
સ હોવાચ ભગવાન્ બ્રહ્મા આનન્દં બ્રહ્મણો વિદ્વાન્ સચ્ચિદાનન્દસ્વરૂપો ભવતિ ।
દ્વા સુપર્ણા સયુજા સખાયા સમાનં વૃક્ષં પરિષસ્વજાતે ।
તયોરન્યઃ પિપ્પલં સ્વાદ્વત્ત્યનશ્નન્નન્યો અભિચાકશીતિ ॥
યો વેદાદૌ સ્વરઃ પ્રોક્તો વેદાન્તે ચ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
તસ્ય પ્રકૃતિલીનસ્ય યઃ પરઃ સ મહેશ્વરઃ ॥
અણોરણીયાન્મહતો મહીયાનાત્મા ગુહાયાં નિહિતોઽસ્ય જન્તોઃ ।
તમક્રતું પશ્યતિ વીતશોકો ધાતુઃ પ્રસાદાન્મહિમાનમીશમ્ ॥
વાસનાદ્વાસુદેવસ્ય વાસિતં હિ જગત્ત્રયમ્ ।
સર્વભૂતનિવાસોઽસિ વાસુદેવ નમોઽસ્તુ તે ॥
ભૂશ્ચ નારાયણઃ । ભુવશ્ચ નારાયણઃ । સુવશ્ચ નારાયણઃ । મહશ્ચ નારાયણઃ । જનશ્ચ નારાયણઃ । તપશ્ચ નારાયણઃ । સત્યં ચ નારાયણઃ । નારાયણઃ પરં બ્રહ્મ । નારાયણ એવેદં સર્વમ્ । નારાયણાન્ન કિઞ્ચિદસ્તિ । સત્ય જ્ઞાનમનન્તં બ્રહ્મ । યો વેદ નિહિતં ગુહાયાં પરમે વ્યોમન્ । તસ્માદ્વા એતસ્માદાત્મન આકાશઃ સંભૂતઃ । આકાશાદ્વાયુઃ । વાયોરગ્નિઃ । અગ્નેરાપઃ । અદ્ભ્યઃ પૃથિવી । પૃથિવ્યા ઓષધયઃ । ઓષધીભ્યોઽન્નમ્ । અન્નાત્પુરુષઃ । નારાયણઃ સર્વપુરુષ એવેદં પરબ્રહ્મ । નારાયણઃ સર્વભૂતાન્તર્યામ્યાત્મા । આત્મેદં સર્વં નારાયણઃ । નારાયણઃ સ્વયં જ્યોતિઃ । તસ્માત્પ્રકાશાત્મા ॥
નીવારશૂકવત્તન્વી પીતા ભાસ્વત્યણૂપમા ।
તસ્યાઃ શિખાયા મધ્યે પરમાત્મા વ્યવસ્થિતઃ ॥
પાશબદ્ધઃ સ્મૃતો જીવઃ પાશમુક્તઃ સનાતનઃ ।
તુષેણ બદ્ધો વ્રીહિઃ સ્યાત્તુષાભાવેન તણ્ડુલઃ ॥
પરબ્રહ્મ સ્વયં ચાત્મા સાક્ષાન્નારાયણઃ સ્મૃતઃ ।
નારાયણમનાદિં ચ યોગનિદ્રાપરાયણમ્ ॥
જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તીષુ સર્વકાલવ્યવસ્થિતમ્ ।
નારાયણં મહાત્માનં મહાધ્યાનપરાયણમ્ ।
સર્વવેદાન્તસંલક્ષ્યં તદ્બ્રહ્મેત્યભિધીયતે ॥
હોવાચ ભગવાન્ નારાયણ એવેદં સર્વં પ્રતિષ્ઠિતં ય એવં વેદ । ઇત્યુપનિષત્ ॥ ઇત્યાથર્વણરહસ્યે નારાયણોત્તરતાપિનીયે પ્રથમઃ ખણ્ડઃ
દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ
સ હોવાચ ભગવાન્ બ્રહ્મા નારાયણઃ પરવસ્તુ ભવતીતિ વિજ્ઞાયતે ।
સચ્ચિદાનન્દરૂપાય જ્ઞાનાયામિતતેજસે ।
પરબ્રહ્મસ્વરૂપાય નારાયણ નમોઽસ્તુ તે ॥
નિત્યશુદ્ધાય બુદ્ધાય નિત્યાયાદ્વૈતરૂપિણે ।
આનન્દાયાત્મરૂપાય નારાયણ નમોઽસ્તુ તે ॥
ઓં નમો ભગવતે શ્રીમન્નારાયણાય મહાવિષ્ણવે અમિતબલપરાક્રમાય શઙ્ખચક્રગદાધરાય લક્ષ્મીસમેતાય ગરુડવાહનાય દશાવતારાય સર્વદુષ્ટદૈત્યદાનવસંહરણાય શિષ્ટપ્રતિપાલકાય પરબ્રહ્મરૂપાય મહાત્મને પરમપુરુષાય પુણ્ડરીકાક્ષાય પુરાણપુરુષાય શુદ્ધબુદ્ધાય સચ્ચિદાનન્દસ્વરૂપાય મહાત્મને ઘૃણિઃ સૂર્ય આદિત્ય ૐ નમો નારાયણાય સહસ્રાર હું ફટ્ સ્વાહા ॥
નારાયણાય શાન્તાય શાશ્વતાય મુરારયે ।
યજ્ઞેશ્વરાય યજ્ઞાય શરણ્યાય નમો નમઃ ॥
સ હોવાચ ભગવાન્ બ્રહ્મા સર્વં વિશ્વમિદં નારાયણઃ ય એવં વેદ ઇત્યુપનિષત્ ॥
ઇત્યાથર્વણરહસ્યે નારાયણોત્તરતાપિનીયે દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ
તૃતીયઃ ખણ્ડઃ
સ હોવાચ ભગવાન્ બ્રહ્મા નારાયણઃ પરબ્રહ્મેતિ ય એવં વેદ । નારાયણાત્મા વેદં સર્વં નિર્વિકારં નિરઞ્જનવસ્તુ પ્રતિપાદ્યતે । સ નારાયણો વિરાટ્પુરુષો ભવતિ । દેવાનાં વાસવો ભવતિ । ઇન્દ્રિયાણાં મનો ભવતિ । સર્વેષાં વસ્તૂનાં મુખ્યવસ્તુ ભવતિ । ૐ નમો નારાયણાદન્યો મન્ત્રઃ નારાયણાદન્યોપાસ્તિર્નાસ્તિ । નાન્યન્નારાયણાદુપાસિતવ્યમ્ । સર્વં નારાયણ એવ ભવતીતિ વિજ્ઞાયતે । યોઽધીતે નિત્યં સર્વાન્ કામાનવાપ્નોતિ । સ બ્રહ્મહત્યાયાઃ પૂતો ભવતિ । સુરાપાનાત્ પૂતો ભવતિ । સ્વર્ણસ્તેયાત્ પૂતો ભવતિ । ગુરુતલ્પગમનાત્ પૂતો ભવતિ । અગમ્યાગમનાત્ પૂતો ભવતિ । અભક્ષ્યભક્ષાત્ પૂતો ભવતિ । સ ઉપપાતકમહાપાતકેભ્યઃ પૂતો ભવતિ । સર્વવેદમધીયાનો ભવતિ। સર્વક્રતુફલં પ્રાપ્નોતિ। સર્વકર્મકર્તા ભવતિ। ચતુ:સમુદ્રપર્યન્તભૂદાનફલં પ્રાપ્નોતિ । દ્વિજોત્તમો ભવતિ । ચતુર્વર્ગફલં પ્રાપ્નોતિ । બ્રહ્મચારી જ્ઞાનવાન્ ભવતિ । ગૃહી પુત્રપૌત્રમહૈશ્વર્યવાન્ ભવતિ । સન્યાસી મોક્ષવાન્ ભવતિ ॥
પઠનાચ્છ્રવણાદ્વાઽપિ સર્વાન્ કામાનવાપ્નુયાત્ ॥
નારાયણપ્રસાદેન વૈકુણ્ઠપદમશ્નુતે ॥
ઇતિ સ હોવાચ ભગવાન્ ય એવં વેદ । ઇત્યુપનિષત્ ॥
વેદાક્ષરાણિ યાવન્તિ પઠિતાનિ દ્વિજોત્તમૈઃ ।
તાવન્તિ હરિનામાનિ કીર્તિતાનિ ન સંશયઃ ॥
નારાયણ હરે કૃષ્ણ વાસુદેવ જગદ્ગુરો ।
મુકુન્દાચ્યુત દેવેશ મહાવિષ્ણો નમોઽસ્તુ તે ॥
ભૂતાનિ તત્ત્વસંજ્ઞાનિ કૂટસ્થોઽક્ષરસંજ્ઞિતઃ ।
ઉત્તમશ્ચાપિ પુરુષો નારાયણ ઇતીર્યતે ॥
ઇત્યાથર્વણરહસ્યે નારાયણોત્તરતાપિનીયે તૃતીયઃ ખણ્ડઃ ।
ઇતિ નારાયણોત્તરતાપિનીયોપનિષત્ સમાપ્તા
બાહરી કડિયાઁ