મોક્ષોપાય · અધ્યાય 1.30

પ્રોચ્ચવૃક્ષચલત્પત્ત્રલમ્બામ્બુકણભઙ્ગુરે ।
આયુષીશાનશીતાંશુકલામૃદુનિ દેહકે ॥

કેદારવિરટદ્ભેકકણ્ઠત્વક્કોણભઙ્ગુરે ।
વાગુરાવલયે જન્તોસ્ સુહૃત્સ્વજનસઙ્ગમે ॥

વાસનાવાતવલિતકદાશાતડિતિ સ્ફુટે ।
મોહૌઘમિહિકામેઘે ઘનં સ્ફૂર્જતિ ગર્જતિ ॥

નૃત્યત્ય્ ઉત્તાણ્ડવં ચણ્ડે લોલે લોભકલાપિનિ ।
સુવિકાસિનિ સસ્ફોટમ્ અનર્થકુટજદ્રુમે ॥

ક્રૂરે કૃતાન્તમાર્જારે સર્વભૂતાખુહારિણિ ।
અશ્રુતસ્પન્દસઞ્ચારે કુતો ઽપ્ય્ ઉપરિપાતિનિ ॥

ક ઉપાયો ગતિઃ કા વા કા ચિન્તા કસ્ સમાશ્રયઃ ।
કેનેયમ્ અશુભોદર્કા ન ભવેજ્ જીવિતાટવી ॥

ન તદ્ અસ્તિ પૃથિવ્યાં વા દિવિ દેવેષુ વા ક્વચિત્ ।
સુધિયસ્ તુચ્છમ્ અપ્ય્ એતદ્ યન્ ન યાતિ નરમ્યતામ્ ॥

અયં હિ દગ્ધસંસારો નીરન્ધ્રકલનાકુલઃ ।
કથં સુસ્વાદુતામ્ એતિ નીરસો મૂર્ખતાં વિના ॥

આશાપ્રતિવિષા કેન ક્ષીરસ્નાનેન રમ્યતામ્ ।
ઉપૈતિ પુષ્પશુભ્રેણ મધુનેવ સુવલ્લરી ॥

અપમૃષ્ટમલોદેતિ ક્ષાલનેનામૃતદ્યુતિઃ ।
મનશ્ચન્દ્રમસઃ કેન તેન કામકલઙ્કિનઃ ॥

દૃષ્ટસંસારગતિના દૃષ્ટાદૃષ્ટવિનાશિના ।
કેન વા વ્યવહર્તવ્યં સંસારવનવીથિષુ ॥

રાગદ્વેષમહારોગા ભોગપૂર્વાતિપૂતયઃ ।
કથં જન્તોર્ ન બાધન્તે સંસારારણ્યચારિણઃ ॥

કથં ચ વીરવૈરાગ્નૌ પતતાપિ ન દહ્યતે ।
પાવકે પારતેનેવ રસેન રસશાલિના ॥

યસ્માત્ કિલ જગત્ય્ અસ્મિન્ વ્યવહારક્રિયાં વિના ।
ન સ્થિતિસ્ સમ્ભવત્ય્ અબ્ધૌ પતિતસ્યાજલા યથા ॥

રાગદ્વેષવિનિર્મુક્તા સુખદુઃખવિવર્જિતા ।
કૃશાનોર્ દાહહીનેવ શિખા નાસ્તીહ સત્ક્રિયા ॥

મનોમનનમાનિન્યાસ્ સતાપાભુવનત્રયે ।
ક્ષયો યુક્તિં વિના નાસ્તિ બ્રૂત તામ્ અલમ્ ઉત્તમાઃ ॥

વ્યવહારવતો યુક્ત્યા દુઃખં નાયાતિ મે યયા ।
અથ વાવ્યવહારસ્ય બ્રૂત તાં ગતિમ્ ઉત્તમામ્ ॥

તત્ કથં કેન વા કિં વા કૃતમ્ ઉત્તમચેતસા ।
પૂર્વં યેનૈતિ વિશ્રામં પરમં પાવનં મનઃ ॥

યથા જાનાસિ ભગવંસ્ તથા મોહનિવૃત્તયે ।
બ્રૂહિ મે સાધવો યેન યૂયં નિર્દુઃખતાં ગતાઃ ॥

અથ વા તાદૃશી બ્રહ્મન્ યુક્તિર્ યદિ ન વિદ્યતે ।
ન વક્તિ મમ વા કશ્ચિદ્ વિદ્યમાનામ્ અપિ સ્ફુટમ્ ॥

સ્વયં ચૈવ ન ચાપ્નોમિ તાં વિશ્રાન્તિમ્ અનુત્તમામ્ ।
તદ્ અહં ત્યક્તસર્વેહો નિરહઙ્કારતાં ગતઃ ॥

ન ભોક્ષ્યે ન પિબામ્ય્ અમ્બુ નાહં પરિદધે ઽમ્બરમ્ ।
કરોમિ નાહં વ્યાપારં સ્નાનદાનાશનાદિકમ્ ॥

ન ચ તિષ્ઠામિ કાર્યેષુ સમ્પત્સ્વ્ આપદ્દશાસુ ચ ।
ન કિઞ્ચિદ્ અભિવાઞ્છામિ દેહત્યાગાદ્ ઋતે મુને ॥

કેવલં વિગતાશઙ્કો નિર્મમો ગતમત્સરઃ ।
મૌનમ્ એવેહ તિષ્ઠામિ લિપિકર્મસ્વ્ ઇવાર્પિતઃ ॥

અથ ક્રમેણ સન્ત્યજ્ય સશ્વાસોચ્છ્વાસસંવિદમ્ ।
સન્નિવેશં ત્યજામીમમ્ અનર્થં દેહનામકમ્ ॥

નાહમ્ અસ્ય ન મે દેહશ્ શામ્યામ્ય્ અસ્નેહદીપવત્ ।
સર્વમ્ એવ પરિત્યજ્ય ત્યજામીદં કલેવરમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવાન્ અમલશીતકરાભિરામો રામો મહત્તરવિવેકવિકાસિચેતાઃ ।
તૂષ્ણીં બભૂવ પુરતો મહતાં ઘનાનાં કેકારવશ્રમવશાદ્ ઇવ નીલકણ્ઠઃ ॥