મોક્ષોપાય · અધ્યાય 1.22

વિકલ્પકલ્પનાનલ્પકલ્પિતૈર્ અલ્પબુદ્ધિભિઃ ।
ભેદૈર્ ઉદ્ધુરતાં નીતસ્ સંસારકુહકભ્રમઃ ॥

સતાં કથમ્ ઇવાસ્થેહ જાયતે જાલપઞ્જરે ।
બાલા એવાત્તુમ્ ઇચ્છન્તિ ફલં મકુરબિમ્બિતમ્ ॥

ઇહાપિ વિદ્યતે યૈષા પેલવા સુખભાવના ।
આખુસ્ તન્તુમ્ ઇવાશેષં કાલસ્ તામ્ અપિ કૃન્તતિ ॥

ન તદ્ અસ્તીહ યદ્ અયં કાલસ્ સકલઘસ્મરઃ ।
ગ્રસતે ન જગજ્જાતં મહાબ્ધિમ્ ઇવ વાડવઃ ॥

સમસ્તસામાન્યતયા ભીમઃ કાલો મહેશ્વરઃ ।
દૃશ્યસત્તામ્ ઇમાં સર્વાં કવલીકર્તુમ્ ઉદ્યતઃ ॥

મહતામ્ અપિ નો દેવઃ પ્રતિપાલયતિ ક્ષણાત્ ।
કાલઃ કવલિતાનન્તવિશ્વો વિશ્વાત્મતાં ગતઃ ॥

યુગવત્સરકલ્પાખ્યૈઃ કિઞ્ચિત્ પ્રકટતાં ગતઃ ।
રૂપૈર્ અલક્ષ્યરૂપાત્મા સર્વમ્ આક્રમ્ય તિષ્ઠતિ ॥

યે રમ્યા યે શુભારમ્ભાસ્ સુમેરુગુરવો ઽપિ યે ।
કાલેન વિનિગીર્ણાસ્ તે કરભેણેવ પન્નગાઃ ॥

નિર્દયઃ કઠિનઃ ક્રૂરઃ કર્કશઃ કૃપણો ઽધમઃ ।
ન તદ્ અસ્તિ યદ્ અદ્યાપિ ન કાલો નિગિરત્ય્ અયમ્ ॥

કાલઃ કવલનૈકાન્તમતિર્ અત્તિ ગિરીન્ અપિ ।
અનન્તૈર્ અપિ ભોગૌઘૈર્ નાયં તૃપ્તો મહાશનઃ ॥

હરત્ય્ અયં નાશયતિ કરોત્ય્ અત્તિ નિહન્તિ ચ ।
કાલસ્ સંસારનૃત્યે હિ નાનારૂપૈર્ યથા નટઃ ॥

ભિનત્તિ પ્રવિભાગસ્થો ભૂતબીજાન્ય્ અનારતમ્ ।
જગત્ય્ અસત્તયા ચઞ્ચ્વા દાડિમાનિ યથા શુકઃ ॥

શુભાશુભવિષાણાગ્રવિલૂનજનપલ્લવઃ ।
સ્ફૂર્જતિ સ્ફીતજનતાજીવરાજીવિનીગજઃ ॥

વિરિઞ્ચમજ્જબ્રહ્માણ્ડબૃહદ્બિલ્વફલદ્રુમમ્ ।
બ્રહ્મકાનનમ્ આભોગિ પરમ્ આવૃત્ય તિષ્ઠતિ ॥

યામિનીભ્રમરીપૂર્ણા રચયન્ દિનમઞ્જરીઃ ।
વર્ષકલ્પકલાવલ્લીર્ ન કદાચન ખિદ્યતે ॥

ભિદ્યતે નાવભગ્નો ઽપિ દગ્ધો ઽપિ હિ ન દહ્યતે ।
દૃશ્યતે નાતિદૃશ્યો ઽપિ ધૂર્તચૂડામણિર્ મુને ॥

એકેનૈવ નિમેષેણ કિઞ્ચિદ્ ઉત્થાપયત્ય્ અલમ્ ।
કિઞ્ચિદ્ વિનાશયત્ય્ ઉચ્ચૈર્ મનોરાજ્યવદ્ આતતઃ ॥

દુર્વિલાસવિલાસિન્યા ચેષ્ટયા કષ્ટપુષ્ટયા ।
દર્વ્યેવ સૂપકૃત્ સૂપં જનમ્ આવર્તયન્ સ્થિતઃ ॥

તૃણં પાંસું મહેન્દ્રં ચ સુમેરું પર્ણમ્ અર્ણવમ્ ।
આત્મસ્ફારતયા સર્વમ્ આત્મસાત્કર્તુમ્ ઉદ્યતઃ ॥

ક્રૌર્યમ્ અત્રૈવ પર્યાપ્તં લુબ્ધતાત્રૈવ સંસ્થિતા ।
સર્વં દૌર્ભાગ્યમ્ અત્રૈવ સર્વમ્ અત્રૈવ ચાપલમ્ ॥

પ્રેરયંલ્ લીલયાર્કેન્દૂ ક્રીડતીહ નભસ્તલે ।
નિક્ષિપ્તવીટાયુગલો નિજે બાલ ઇવાઙ્ગને ॥

સર્વભૂતાસ્થિમાલાભિર્ આપાદવલિતાકૃતિઃ ।
વિલસત્ય્ એષ કલ્પાન્તે કાલઃ કલ્પિતકલ્પનઃ ॥

અસ્યોડ્ડામરનૃત્તસ્ય કલ્પાન્તે ઽઙ્ગવિનિર્ગતૈઃ ।
પ્રસ્ફુરત્ય્ અમ્બરે મેરુર્ ભૂર્જત્વગ્ ઇવ વાયુભિઃ ॥

રુદ્રો ભૂત્વા ભવત્ય્ એષ મહેન્દ્રો ઽથ પિતામહઃ ।
શુક્રો વૈશ્રવણશ્ ચાપિ પુનર્ એવ ન કિઞ્ચન ॥

ધત્તે ઽજસ્રોત્થિતધ્વસ્તાન્ સર્ગાન્ અમિતભાસુરાન્ ।
અન્યાન્ અન્યાન્ અપ્ય્ અનન્યાન્ વીચીન્ અબ્ધિર્ ઇવાત્મનિ ॥

મહાકલ્પાભિધાનેભ્યો વૃક્ષેભ્યઃ પરિશાતયન્ ।
દેવાસુરગણાન્ પક્વાન્ ફલભારાન્ અવસ્થિતઃ ॥

આલોલભૂતમષકઘુઙ્ઘુમાનાં પ્રપાતિનામ્ ।
બ્રહ્માણ્ડોડુમ્બરૌઘાનાં બૃહત્પાદપતાં ગતઃ ॥

સત્તામાત્રકુમુદ્વત્યા ચિજ્જ્યોત્સ્નાપરિફુલ્લયા ।
વપુર્ વિનોદયત્ય્ એકઃ ક્રિયાપ્રિયતમાન્વિતઃ ॥

અનન્તાપાયપર્યન્તં બદ્ધપીઠં નિજં વપુઃ ।
મહાશૈલવદ્ ઉત્તુઙ્ગમ્ અવલમ્બ્ય વ્યવસ્થિતઃ ॥

ક્વચિચ્ છ્યામાતમશ્શ્યામં ક્વચિત્ કાન્તિયુતં તતમ્ ।
દ્વયેનાપિ ક્રમાદ્ રિક્તં સ્વભાવં ભાવયન્ સ્થિતઃ ॥

સંલીનાસઙ્ખ્યસંસારસારયા સ્વાત્મસત્તયા ।
ગુર્વીવ ભારઘનયા નિબદ્ધપદતાં ગતઃ ॥

ન ખિદ્યતે ન મ્રિયતે નાયાતિ ન ચ ગચ્છતિ ।
નાસ્તમ્ એતિ ન ચોદેતિ મહાકલ્પશતૈર્ અપિ ॥

કેવલં જગદારમ્ભલીલયા ઘનહેલયા ।
યાપયત્ય્ આત્મનાત્માનમ્ અનહઙ્કારમ્ આગતમ્ ॥

યામિનીપઙ્કકલિલાં દિનકોકનદાવલીમ્ ।
ક્રિયાભ્રમરિકાં સ્વાત્મસરસ્સ્વ્ આરોપયન્ સ્થિતઃ ॥

ગૃહીત્વા ભીષણઃ કૃષ્ણાં રજનીં જીર્ણમાર્જનીમ્ ।
આલોકકનકક્ષોદમ્ આહરત્ય્ અભિતો ઽવનિમ્ ॥

સઞ્ચારયન્ ક્રિયાઙ્ગુલ્યા કોણકેષ્વ્ અર્કદીપિકામ્ ।
જગત્સદ્મનિ કારુણ્યાત્ ક્વ કિમ્ અસ્તીતિ વીક્ષતે ॥

પ્રેક્ષ્યાહાનિ નિમેષેણ સૂર્યાક્ષ્ણા પાકવન્ત્ય્ અલમ્ ।
લોકપાલફલાન્ય્ અત્તિ જગજ્જીર્ણવનાદ્ અયમ્ ॥

જગજ્જીર્ણકુટીકીર્ણાન્ અર્પયત્ય્ ઉગ્રકોટરે ।
ક્રમેણ ગુણવલ્લોકમણીન્ મૃત્યુસમુદ્ગકે ॥

ગુણૈર્ આપૂર્યતે યૈવ લોકરત્નાવલી ભૃશમ્ ।
ભૂષાર્થમ્ ઇવ તામ્ અઙ્ગે કૃત્વા ભૂયો નિકૃન્તતિ ॥

દિનહંસાનુસૃતયા નિશેન્દીવરમાલયા ।
તારાકેસરયાજસ્રં ચપલો વલયત્ય્ અલમ્ ॥

શૈલોર્ણદ્યુધરાશૃઙ્ગજગદૂર્ણાયુસૌનિકઃ ।
પ્રત્યહં પિબતિ પ્રોક્ષ્ય તારારક્તકણાન્ અપિ ॥

તારુણ્યનલિનીસોમ આયુર્માતઙ્ગકેસરી ।
ન તદ્ અસ્તિ ન યસ્યાયં તુચ્છાતુચ્છસ્ય તસ્કરઃ ॥

કલ્પકેલિવિલાસેન પિષ્ટપાતિતજન્તુના ।
ન્યગ્ભાવોદ્ભવહાસેન રમતે સ્વાત્મનાત્મનિ ॥

કર્તા ભોક્તાથ સંહર્તા સ્મર્તા સર્વપદં ગતઃ ।
સર્વમ્ એવ કરોતીદં ન કરોતિ ચ કિઞ્ચન ॥

સકલમ્ અપ્ય્ અકલાકલિતાન્તરં સુભગદુર્ભગરૂપધરં વપુઃ ।
પ્રકટયન્ સહસૈવ ચ ગોપયન્ વિલસતીહ હિ કાલબલં નૃષુ ॥