મોહચૂડોત્તરમ્ · અધ્યાય 1

----
મુક્તબોધ ઇન્દોલોગિચલ્ રેસેઅર્છ્ ઇન્સ્તિતુતે
ઉસે ઓf થિસ્ મતેરિઅલ્ (એ-તેxત્સ્) ઇસ્ ચોવેરેદ્ બ્ય્ ચ્રેઅતિવે ચોમ્મોન્સ્ લિચેન્સે બ્ય્-ન્ચ્

ચતલોગ્ નુમ્બેર્: મ્

ઉનિfઓર્મ્ તિત્લે: મોહચૂડોત્તર
મૈન્ તિત્લે: મોહચૂડોત્તર
મનુસ્ચ્રિપ્ત્ : ન્ગ્મ્ચ્પ્ 5-1977 રેએલ્ અ 182।

દેસ્ચ્રિપ્તિઓન્:
નોતેસ્:
દત એન્તેરેદ્ બ્ય્ થે સ્તff ઓf મુક્તબોધ ઉન્દેર્ થે દિરેચ્તિઓન્ ઓf મર્ક્ સ્. ગ્. દ્ય્ચ્zકોwસ્કિ.
રેવિસિઓન્ દતે: fએબ્રુઅર્ય્ 11,

ઇન્તેર્નેત્ પુબ્લિસ્હેર્ : મુક્તબોધ ઇન્દોલોગિચલ્ રેસેઅર્છ્ ઇન્સ્તિતુતેઇન્તેર્નેત્ પુબ્લિસ્હેર્ મુક્તબોધ ઇન્દોલોગિચલ્ રેસેઅર્છ્ ઇન્સ્તિતુતે
પુબ્લિચતિઓન્ યેઅર્ :

પુબ્લિચતિઓન્ ચિત્ય્ :
પુબ્લિચતિઓન્ ચોઉન્ત્ર્ય્ : ઉનિતેદ્ સ્તતેસ્
----
પ્. ૧અ)
ઓં નમઃ શિવાય ॥
સ્કન્દં બ્રહ્મવિદં શાન્તં સર્વજ્ઞપદસંસ્થિતમ્ ।
પ્રણિપત્ય હરિઃ પ્રાહ જાનુભ્યામવનૌ સ્થિતઃ ॥
શક્ર ઉવાચ ॥
ત્વત્પ્રસાદાત્ પરિજ્ઞાતમ્ મોહચૂડં મયા પ્રભો ।
તત્રાસૂચિ ત્વયા લિઙ્ગં પ્રાસાદાશ્ચ સમાસતઃ ॥
સમાસેન યતઃ પ્રોક્તન્તસ્માન્નૈવાવધારિતમ્ ।
મોહચૂરોત્તરં શાસ્ત્રન્તદર્થં વક્તુમર્હસિ ॥
ઇતિ તસ્ય ગિરં શ્રુત્વા જગાદ હિમજાસુતઃ ।
લિઙ્ગાદિકં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ તસ્માચ્છતક્રતો ॥
દેવાસુરનરા યક્ષા મુનયો વીતમત્સરાઃ ।
લિઙ્ગારાધનતઃ સિદ્ધાગતા મુક્તિઞ્ચ સાશ્વતીમ્ ॥
ભુક્તિમુક્તિપરિપ્રાપ્તિકારણં વચનન્તતઃ ।
શ્રુત્વાં તદ્વિવિજિજ્ઞાસુઃ સાધકો વક્તુમુદ્યતઃ ॥
કિં સ્વરૂપં ભવેલ્લિઙ્ગં વિધિભેદાશ્ચ લિઙ્ગકાઃ ।
આચાર્યવનયાગઞ્ચ દારુપાષાણલક્ષણં ॥
લિઙ્ગલક્ષણમપ્યન્તં પ્રતિમાલક્ષણન્તથા ।
પિણ્ડિકાલક્ષણં બ્રૂહિ ધરિત્રીલક્ષણં પ્રભો ॥
પરિગ્રહો યથા તસ્યા વાસ્તુલક્ષણપૂજને ।
શિલાન્યાસં પીઠબન્ધં પ્રાસાદાનાઞ્ચ લક્ષણમ્ ॥
મણ્ડપાનપિ મે બ્રૂહિ સ્નાન દ્રવ્યં સમાસતઃ ।
વેદીપ્રમાણમુન્માનં કુણ્ડલક્ષણ સંયુતમ્ ॥
એતત્ સર્વં સમાચક્ષ્વ પ્રસાદાદમ્વિકાત્મજ ।
યન્ન પૃષ્ટમ્ મયા નાથ બુદ્ધિહીનાન્તરાત્મના ॥
તત્સર્વં મમ ગાઙ્ગેય પ્રસાદાદ્ વક્તુમર્હસિ ।
શ્રીસ્કન્દ ઉવાચ ॥
અક્ષ્મમૃલ્લોહમુદ્દારુરત્નદ્રવ્યાદિ સમ્ભવમ્ ।
વિધિના હૃત્પ્રતિષ્ઠં સ્યાલ્લિઙ્ગં ભુક્તિવિમુક્તિદમ્ ॥
તત્ સિદ્ધ્યર્થં વ્રજેદ્ વિદ્વાન્ દેશિકઃ શિલ્પિભિઃ સહ ।
પ્. ૧બ્)
ભૂધરં વિપિનઞ્ચૈવ પુણ્યક્ષેત્રમથાપિ વા ॥
ચીર્ણવિદ્યાવ્રતો મન્ત્રી જ્ઞાનવાન્ સુસમાહિતઃ ।
ભસ્મનિષ્ઠો યતિઃ ખ્યાતસ્તદ્ વિના ભૌતિકો વરઃ ॥
સુતિથૌ વારનક્ષત્રેસુ લગ્ને કરણાન્વિતે ।
અસ્ત્રં સંસ્મૃત્ય મેધાવી વનયાત્રાં સમારભેત્ ॥
શિલાં શુભાં સમાસાદ્ય તસ્યાઃ સૌમ્યે યજેચ્છિવમ્ ।
હુતાશનં તતો વિદ્વાન્ હરેદ્ ભૂતબલિં બહિઃ ॥
અસિના પ્રોક્ષ્ય પાષાણં વર્મણા વેષ્ઠ્ય પૂજયેત્ ।
તેનૈવ પ્રોક્ષયેત્ તત્ર શિલ્પિનં સુકુલોદ્ભવમ્ ॥
સહાયાનપિ સંપ્રોક્ષ્ય કુઠારં ટઙ્કમુદ્ગરાન્ ।
પૂજયેદસ્ત્ર રાજેન સ્વપેન્મેધ્યાસનસ્તતઃ ॥
ભુક્તિમુક્તિપ્રસિદ્ધ્યર્થં પૂર્વ વ * સિરા ગુરુઃ ।
ધ્યાત્વા મહેશ્વરં દેવં સ્વપ્નમન્ત્રઞ્જપન્ બુધઃ ॥
સ્વપ્નમન્ત્રં પ્રવક્ષ્યામિ સામ્પ્રતન્તે શચીપતે ।
વાગ્વિશુદ્ધં મહાવીજં નેત્રમણ્ડલભેદિતમ્ ॥
સીતયં ભેદયેત્ પશ્ચા * * * * પુરન્દર ।
છેદનેનાહતં કુર્યાદ્ ભૂતવીજં સુરેશ્વર ॥
બ્રહ્મપૂર્વાહતં વીજન્નિશ્ચલન્તદનન્તરમ્ ।
વૃકોદરયુતં ભદ્રં વીજં તારાધિપન્તતઃ ॥
શુદ્ધં પયોધરં પશ્ચાજ્જ્યોસ્નાન્તસૃષ્ટિયોજિતમ્ ।
અભિન્નં ભીષણં સાધો યકારઞ્છેદનીહતમ્ ॥
સ્વાહાન્તઃ પ્રણવાદિશ્ચ પ્રોક્તઃ સ્વપ્નાધિપો મનુઃ ।
સુસ્વપ્નં કથયેદિષ્ટે દુઃસ્વપ્નેઃ શાન્તિમાચરેત્ ॥
પ્રાતઃ સંપૂજ્ય દેવેશં શિલામાકોટયેત્ ત્રિધાઃ ।
રુદ્રાશાદ્ બ્રહ્મણો વાપિ ભોગમોક્ષાભિકાંક્ષયા ॥
શિલાં રથે સમારોપ્ય સિદ્ધયાત્રામુપક્રમેત્ ।
પ્. ૨અ)
અનેનૈવ વિધાનેન ગૃહ્ણીયાત્ તત્ સંભવમ્ ॥
અધુના કારયેલ્લિઙ્ગં વ્યક્તાવ્યક્તોભયાત્મકમ્ ।
જ્યેષ્ઠાદિ ક્રમભેદેન કર્તુર્વિત્તાનુસારતઃ ॥
નિસ્કલં સકલઞ્ચૈવ તૃતીયં સકલાકલમ્ ।
લિઙ્ગવ્યૂહં સમાખ્યાતઞ્ચિત્તવ્યૂહાત્ પુરન્દર ॥
ઉચ્છૃસન્તં પરન્તત્વન્ન ચ કેનાપિ ખણ્ડિતમ્ ।
તલ્લિઙ્ગં સકલં પ્રોક્તં નાદરૂપં હૃદં વ્રજે ॥
ચૈતન્યં ચિત્તયા યુક્તં ચિત્તેનૈવ સહૈકતઃ ।
બોધરૂપં યદા યાતિ તદા લિઙ્ગં પરાપરમ્ ॥
બોધરૂપં યદા શાન્તે નિસ્તરઙ્ગે વિલીયતે ।
તદા લિઙ્ગં પરં પ્રોક્તં મોક્ષદન્તદુદાહૃતમ્ ॥
એતદાભ્યન્તરં લિઙ્ગં વાહ્યમન્યત્ પ્રચક્ષતે ।
વ્યક્તિસ્થાન તયા ભાક્તે તચ્છન્દઃ સંપ્રવર્તતે ॥
શિલામૃદ્દારુલોહોત્થં તુષ્ઠિગ્રહરસાનલૈઃ ।
જ્યેષ્ઠજ્યેષ્ઠં કરૈર્લિઙ્ગં ચતુર્દ્રવ્યવિભેદતઃ ॥
તત્ તૃતીયાંશ સન્ત્યાગાન્ મધ્યમસ્યોત્તમં ભવેત્ ।
કન્યસાગ્ર્યં દલાદસ્ય ત્રિધા લિઙ્ગમુદાહૃતમ્ ॥
ભિદ્યન્તે સ્વસ્વરામાંસૈર્નવલિઙ્ગં યથા ભવેત્ ।
જ્યેષ્ઠાદિકન્યસાન્તાનિ લિઙ્ગાનિ કથિતાનિ તે ॥
નાગભક્તે ચ લિઙ્ગાર્દ્ધે રસવાણકૃતૈર્ભવેત્ ।
આ * * * ? સુર જ્યેષ્ઠવિષ્કમ્ભઃ સર્વતઃ સમે ॥
સન્ત્રિભાગૈર્ભવેદ્ દક્ષૈર્બ્રહ્માંશશ્ચતુરસ્રકઃ ।
તત્ કર્ણાર્દ્ધે તરસ્યાગાન્મઙ્ગલાસ્ત્રં શતક્રતો ॥
મુનિત્રયેણ મધ્યં સ્યાન્ધ્રાસસ્તુ કરસંખ્યયા ।
ષોડશાસ્ત્રમથૈવં સ્યાત્ સમં પશ્ચાત્ પ્રવર્ત્તયેત્ ॥
લિઙ્ગમુક્તં શિરસ્તસ્ય વક્ષે સામાન્યતો હરે ।
પુણ્ડરીકં વિશાલઞ્ચ શ્રીવત્સં શત્રુમર્દકમ્ ॥
પ્. ૨બ્)
ત્રપુષં કુક્કુયણ્ડઞ્ચ ખણ્ડચન્દ્રં શચીપતે ।
ઇતિ સપ્તશિરઃ પ્રોક્તં વર્તનામધુના શૃણુ ॥
અર્ચાષ્ટાંશે યુગૈર્ભક્તે પુણ્ડરીકં તનુક્ષયાત્ ।
કર્ણક્ષયાદ્ વિશાલઞ્ચ શ્રીવત્સઙ્ગુણસંક્ષયાત્ ॥
કોણક્ષયાદ્ વિજાનીયાચ્ચતુર્થં શત્રુમર્દકં ।
રસભક્તે ક્ષપાદાંશસાંતનાન્ ત્રપુષાકૃતિ ॥
શ્રુત્યંશસ્ય પરિત્યાગાત્ કુક્કુટાણ્ડમ્ ભવેચ્છિરઃ ।
ગુણભક્તેંશસન્ત્યાગાદ્ વાલેન્દુઃ સ્યાત્ પરિસ્ફુટમ્ ॥
વ્યક્તાવ્યક્તન્તથા કુર્યાદેકત્રિશ્ચતુરાસ્યકમ્ ।
શક્તિભક્તે ચ રુદ્રાઙ્ગે વહ્નિભાગાદધઃ શિરઃ ॥
લલાટન્નાસિકા વક્ત્રં ચિવુકાદિ પુરન્દર ।
કલ્પનીયં હરે સમ્યક્ લિઙ્ગવિષ્કમ્ભવાહ્યતઃ ॥
લિઙ્ગદૈર્ઘ્યવિકારાંશં લિઙ્ગવિસ્તરવાહ્યતઃ ।
ચતુરાસ્યે ચતુર્દિક્ષુ નિર્ગમાય પ્રદાપયેત્ ॥
ભાગાન્ પ્રકલ્પ્ય કુર્વીત રૂપકં વ્યક્તલિઙ્ગવત્ ।
ઉપરિભાગઞ્ચ લિઙ્ગાભં મૂલવિષ્કંભવિસ્તૃતમ્ ॥
ભાગાભ્યાં મુકુટં કુર્યાજ્જટાબન્ધાન્વિતં શુભમ્ ।
ગુણાસ્ય કારયેદ્ વિદ્વાન્ ભવાંશે રસભાજિતે ॥
ભાગખણ્ડભુજસ્કન્ધૌ ઋત્વઙ્ગુલવિનિઃસૃતૌ ।
ગ્રીવાસ્યાદ્ રામભાગો ના * *? માત્ તદૂર્ધ્વતઃ ॥
પાદાત્ પાદાત્ પ્રકર્તવ્યં મુકુટં પૂર્વલક્ષણમ્ ।
લિઙ્ગદૈર્ઘ્યાર્દ્ધમુત્યંશે લિઙ્ગવ્યાસવહિષ્કૃતેઃ ॥
કર્ણનાસાકપોલાઘં તત્ર સર્વમ્ પ્રકલ્પયેત્ ।
અથૈકવક્ત્રૈકે લિઙ્ગે ભવાંશે તુ ભવાજિતે ॥
અધોભાગં દ્વિધા કુર્યાત્ પુનરર્દ્ધમધઃ સ્થિતમ્ ।
પ્. ૩અ)
સ્કન્ધૌ ગ્રીવાં ચ ભાગાભ્યાં મધ્યે સાર્દ્ધ પુનર્યુગૈઃ ॥
ભાગૈકૈકેન વક્ત્રાદિ મસ્તકાન્તં વિવર્તયેત્ ।
તદૂર્ધ્વે તુ ગુણૈર્ભક્તે દ્વાભ્યાં મૌલિં પ્રકલ્પયેત્ ॥
ભાગેનૈવ તુ લિઙ્ગાભં વક્ત્રનિર્ગતિરુચ્યતે ।
લિઙ્ગદૈર્ઘ્યાર્કભાગેન નિર્ગમઃ શુભકારકઃ ॥
વ્યક્તાવ્યક્તં સમુદ્દિષ્ટમુભયાર્થપ્રસાધકમ્ ।
ગઙ્ગાદિસરિતો યાતા પુરા પક્ષેન્ન સમુદ્ભવા ॥
તયા તુ ઘટયેલ્લિઙ્ગં યથા વક્ષ્યામિ લક્ષણમ્ ।
મૃત્સ્નાં * * * * કૃત્વા ત્રિફલાચૂર્ણસંયુતામ્ ॥
કુનદીતાલસિન્દૂરરસગન્ધકયોજિતામ્ ।
સુવર્ણગૈરિકયુતાં કિઞ્ચિદ્ ગુગ્ગુલુમિશ્રિતામ્ ॥
મર્દયેત્ સુપરિશ્રાવ્યપદેનાનુવિચક્ષણઃ ।
શણમાષાતસીવિલ્વસૌરાષ્ટ્રીરસમિશ્રિતામ્ ॥
કષાયોદકસંક્લિન્નાં સપ્તરાત્રમથોષિતામ્ ।
સુગન્ધિ ગન્ધમિશ્રેણ તથા સર્જરસેન ચ ॥
મર્દયેત્ સર્વતો યેન સ કષાયેન યત્નતઃ ।
તતો લિઙ્ગં પ્રકુર્વીત યથોક્તલક્ષણં શુભમ્ ॥
પક્વાપક્વં સુરાધ્યક્ષ યથા મનસિ વાઞ્છિતમ્ ।
મરકતં પદ્મરાગં ચ વજ્રવૈદૂર્યમૌક્તિકમ્ ॥
ચન્દ્રપ્રિયં પુષ્પરાગં મહાનીલાદિટિટ્ટિભમ્ ।
ભિન્નાભિન્ન ગુણાસ્ત્વેષાં સ્ફાટિકં સર્વકામદમ્ ॥
સરિત્સલિલસંકાશં સ્વચ્છં સ્નિગ્ધં પ્રભાન્વિતમ્ ।
તુષારકણિકાહીનં સર્વદોષવિવર્જિતમ્ ॥
સ્ફાટિકં લિઙ્ગમાસાદ્ય કેન સિદ્ધાઃ શતક્રતો ।
વાણે લૌહે સ્વયં વ્યક્તે દૈવે ચ ઋષિકલ્પિતે ॥
પ્. ૩બ્)
અસુરૈઃ સ્થાપિતે લિઙ્ગે લક્ષણં ન પુરોદિતમ્ ।
માનોન્માનયુતં લિઙ્ગં મણ્ડલાદિવિદૂષિતમ્ ॥

પ્રતિકૂલં વિજાનીયાત્ સર્વેષામપિ પ્રાણિનામ્ ।
શિલાયાસ્થે દાન યત્નાત્ તક્ષણે ઘર્ષણે પિ ચ ॥
નિષ્પન્નાવપિ જ્ઞાતવ્યં ગર્ભમણ્ડલકાદિકમ્ ।
માઞ્જિષ્ઠે કપિલે રક્તે સાલૂરાખુકૃકાલકાઃ ॥
કૃષ્ણાસિગુડકર્ણેષુ સર્પ આપસ્તથોપલઃ ।
કપોતભસ્મચિત્રેષુ ગોધિકાસિકતાલિનઃ ॥
પીતભૃઙ્ગાભકે ગોધાવિષઞ્ચૈવ વિનિર્દિશેત્ ।
નીલે ચ મણ્ડલે શ્યામે ગોનાસે માનુષન્તથા ॥
ચાષાભ પક્ષિણં વિધાચ્છ્યામ ચાષનૃપક્ષિણમ્ ।
દ્વિકે દ્વિકે દ્વિરૂપઞ્ચ યદ્રૂપન્તત્ તદાદિશેત્ ॥
વાહ્યતો લક્ષણાભાવે લેપં યુઞ્જિત ભ્રાન્તિતઃ ।
સૌરાષ્ટ્રી વાલકાસ્વઘ્ન ઋદ્ધિવૃદ્ધી દ્વિજન્તથા ॥
આરનાલેન પિષ્ટ્વૈનમુપલં લેપયેન્નિશિ ।
આર્દ્રતા સિમિકાક્લેદો વાષ્પોત્થાનમનુક્રમાત્ ॥
દ્વિજં મહીતં તથા મીનં કૃષ્ણં જ્ઞાત્વાનુ તાન્ ત્યજેત્ ।
અતો દોષવિનિર્મુક્તે પૃષ્ટેશાણાદિભિર્વુધાઃ ॥
ધૌતદેહે તતો લિઙ્ગે ચિહ્નં લક્ષં શુભાશુભમ્ ।
હયેભવૃષ શંખાબ્જસ્વસ્તિકચ્છત્રભૂધરૈઃ ॥
મૃગારિધ્વજભૃઙ્ગારમુદ્ગરા * શાચામરૈઃ ।
કૂર્મોર્મીમત્સશ્રીવત્સચક્રનેત્રપવિત્રકૈઃ ॥
સિદ્ધિમેભિર્વિજાનીયાન્નિર્વાણન્તદનન્તરમ્ ।
વ્યાઘ્રમાર્જારભલ્લૂકકબન્ધકાકકઙ્કકૈઃ ॥
સંદંસર્પાસગૃધ્રોષ્ટ્ર ઉલૂકવકપેચકૈઃ ।
એભિઃ સર્વૈર્યુતં લિઙ્ગં વર્ણૈશ્ચાગ્નેયમારુતૈઃ ॥
પ્. ૪અ)
યજમાનપ્રજારાજ્ઞાં દુઃખમૃત્યુપ્રદં ભવેત્ ।
અવ્યક્તમુખલિઙ્ગાનિ સમાસાત્ કથિતાનિ તે ॥
સામ્પ્રતં કથ્યતે વ્યક્તન્નિઃસન્દિગ્ધં શચીપતે ।
ઇતિ મોહચૂરોત્તરે અવ્યક્તમુખલિઙ્ગપ્રખ્યાને પ્રથમઃ પટલઃ ॥
પ્રતિમાલક્ષણં વક્ષે માને દ્વારકરાત્મકે ।
તિર્યગ્ભક્તગુણૈર્દ્વારે દ્વાભ્યામર્ચોત્તમોત્તમમ્ ॥
પીઠં ભાગેન કર્તવ્યં મધ્યોત્કૃષ્ટન્નિગદ્યતે ।
નન્દવદ્ ભાજિતે દૈર્ઘ્યે ત્યક્તા ભાગં પુનસ્ત્રિધા ॥
ભાગાભ્યાં પ્રતિમા કાર્યા ભાગં પીઠાય કલ્પયેત્ ।
સિદ્ધિભક્તે પુનર્દ્વારિ તનુભાગં પરિત્યજેત્ ॥
વિભજ્ય ગુણવચ્છેષં દ્વાભ્યાં જીવપ્રકલ્પના ।
અંશૈકેન ભવેત્ પીઠં પ્રત્યેકાદ્ વા દ્વયન્દ્વયમ્ ॥
જ્યેષ્ઠાદિભેદતઃ શક્રદ્વાર્માનાત્ પ્રતિમાનવ ।
કરમેકં સભારભ્ય યાવત્ સ્યાદઙ્કગોચરમ્ ॥
લિઙ્ગવન્માનમેતાસાં સંખ્યા તદ્વત્ પુરન્દર ।
આયામાર્દ્ધરસૈર્ભક્તે ષષ્ઠાંશસ્ય નવાંશકે ॥
અઙ્ગુલં સ્વકમુદ્દિષ્ટન્તેનાઙ્ગોપાઙ્ગવર્તના ।
નવ તાલાઃ સુરા જ્ઞેયા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ॥
તાલૈકાદશભિઃ કાર્યા ભૂતવેતાલરાક્ષસાઃ ।
કિઙ્કરાઃ સપ્તતાલાશ્ચ પઞ્ચ તાલાશ્ચ વામનાઃ ॥
પઙ્ગુકુબ્જૌ ચ ભૂતાંશૈઃ કુષ્માણ્ડા યુગતાલિકઃ ।
રુચિતં રૂપકાયામં વિભજ્ય નવભાગિકમ્ ॥
રૂપકં વર્તયેત્ તત્ર યસ્ય દેવસ્ય યદ્ ભવેત્ ।
વિકારાઙ્ગુલમુત્સેધો મુકુટે પાકશાસન ॥
આસ્યં તાલસમં પ્રોક્તં ગ્રીવા વેદાઙ્ગુલા તતઃ ।
ગ્રીવાધસ્તાદ્ વિજાનીયાદ્ હૃદયં નાભિમણ્ડલમ્ ॥
પ્. ૪બ્)
જઠરં તાલતાલેન જ્યેષ્ઠાયાઃ કારણં વિના ।
દૈર્ઘ્યાત્ કામકલા ૧૩ ઊરૂજાનૂ પાલીકૃતાઙ્ગુલે ॥
જઙ્ઘે રુદ્રકલે કાર્યે ગુલ્ફે વેદાઙ્ગુલે તતઃ ।
મઙ્ગલદિગઙ્ગુલાજ્ઞેયા પ્રતિમા તુ પરાહરઃ ॥
ઊર્દ્ધ્વમાનં સમાખ્યાતં તિર્યઙ્માનાદિકં શૃણુ ।
ભાગ ત્રયઞ્ચ વદને વક્ત્રઞ્ચિવુક સંયુતમ્ ॥
નાસા વંશ લલાટં * * * * સ્યાત્સ તાઙ્ગુલમ્ ।
સિદ્ધ્યઙ્ગુલં લલાટઞ્ચ તિર્યક્ સ્યાત્ પાકશાસન ॥
લલાટાધોઙ્ગુલા શક્તે સુભુવૌ સાર્દ્ધલોચને ।
મૂલેદ્વિયવવિસ્તીર્ણે પાદહીને તતઃ ક્રમાત્ ॥
પ્રાન્તેયવાર્દ્ધ વિસ્તારે વક્ત્રે વૈ કાર્મુકા કૃતી ।
માત્રા શ્યામે શુભે કાર્યે લોચને ત્ર્યંશતારકે ॥
મીનોદરનિભે તારે ભૂતાંશે જ્યોતિષી શુભે ।
અઙ્ગુલે પૃથુની મધ્યે શેષં જ્ઞાત્વા પ્રયોજયેત્ ॥
યથા હિમવતં રૂપન્તથા દૃષ્ટિન્નિયોજયેત્ ।
અગ્રે સમુચ્છ્રિતા નાસા અઙ્ગુલ્યાભ્યાં શચીપતે ॥
પાર્શ્વે યવાધિકાસાધો મૂલે તારક વિચ્યુતે ।
નિષ્પાવદલવદ્ વાહ્યે પુટૌ તારકવિસ્તૃતૌ ॥
દ્વ્યર્દ્ધયવદલૌ કાર્યૌ નાસા રન્ધ્રે ચતુર્યવે ।
અપાઙ્ગે દ્વિકલે ખ્યાતે શ્રુતી વક્ત્ર સમાસકે ॥
યવાધિકેર્દ્ધ વિસ્તીર્ણે વર્તીયુગ્મ યવે મતે ।
શષ્કુલ્યૌદ્વિયવે કાર્યે કકુની તુ ચતુર્યવે ॥
ખલ પત્રં કલામાન માયામર્દ્ધિ ન વિસ્તૃતમ્ ।
તુદૂકાવઙ્ગુલં દીર્ઘૌ પાર્શ્વૌ ભૂષાનુરોધતઃ ॥
કર્ણાન્તરં સમુદ્દિષ્ટઙ્ગ્રહગોલકમાનકમ્ ।
લલાટાન્તાત્તુદુયાવત્તદ્વિન્દ્યાત્ પઙ્ક્તિ ગોલકમ્ ॥
પ્. ૫અ)
દલં સાર્દ્ધયવં કર્ણે ત્રિનાલા વેષ્ટિતં શિરઃ ।
હનૂ દશાઙ્ગુલૌ કર્ણાત્ સન્ધાનં ગોલકન્તયોઃ ॥
મુખન્તુ દ્વિદલં દૈર્ઘ્યાદ્વિસ્તૃતં સાર્દ્ધમઙ્ગુલમ્ ।
અવિસ્તૃતં સમુદ્દિષ્ટં વિસ્તૃતન્ત્વન લાઙ્ગુલમ્ ॥
કલાર્દ્ધમધરે મા * * * * * પરં વિદુઃ ।
તસ્યાધોઙ્ગુલ વદ્ગર્તાગોજીતત્રાર્દ્ધમઙ્ગુલમ્ ॥
ઊર્દ્ધ્વગોજીતુના સાધો દ્વિયવાદલવિસ્તૃતઃ ।
સૃક્કિણૌ દૃષ્ટિ સૂત્રેણ કવિરૌ પુટસૂત્રગૌ ॥
મધ્યવક્ત્રો * * સાધૂ ચિવુકાશ્ચૈવ સૂત્રગાઃ ।
ગ્રીવાવસ્વઙ્ગુલા કાર્યા વેષ્ટનેનાર્ક ગોલિકા ॥
સ્કન્ધૌ ત્રિગોલકૌ કાર્યૌ વિકારાઙ્ગુલ વેષ્ટનૌ ।
વાહૂ ભૂયા વદ * * વુપ વાહૂ પુરન્દર ॥
વસુ રૂપાઙ્ગુલાયામૌ ગ્રન્થિં વિન્દ્યાત્ કલાર્દ્ધતઃ ।
તદ્વત્કર પ્રવાહોશ્ચ દૈર્ઘ્યાન્યુન્યઙ્ગુલન્તલમ્ ॥
તિર્યક્કાણાઙ્ગુલં મધ્યત્ તદ્વત્ સૂના યવં વિના ।
તર્જન્યનામિકેતાભ્યાં કલાર્દ્ધો નાચ કન્યસા ॥
દૈર્ઘ્ય તસ્તત્ સમાઙ્ગુષ્ઠો દેસિન્યાસ્ત્ર્યઙ્ગુલો હ્યધઃ ।
મૂલે વહ્નિ કલો જ્ઞેયઃ સસ્યન્દ્રેણ પરિચ્યુતઃ ॥
વાહન્તે ચ તથા શક્ર કિન્તુ રામ યવોસિતઃ ।
અક્ષાઙ્ગુલાદિ કોણાન્તો વિષ્કમ્ભસ્ત્રિગુણા વૃતિઃ ॥
માંસલૌચકરૌ શ્રેષ્ઠા વઙ્ગુલ્યેદ્વર્તુલાહરે ।
સાર નેત્ર સરૈર્હીનં મધ્યા યા ગોલકં યવૈઃ ॥
દૈર્ઘ્યં સ્વપર્વણો ન્યાસાં પઙ્ક્તિ માંસ પરિચ્યુતે ।
ચતુર્થાંશં વિના કન્યા પ્રાન્તે યર્વાર્દ્ધ જાનખાઃ ॥
મૂલે ચ ત્ર્યઙ્ગુલો મધ્યા મધ્યે ચૈવ યવોહ્રિતાઃ ।
ગુણ યવોહ્રિતઃ પ્રાન્તે સ્વાયામાદન્યતઃ પુનઃ ॥
કન્દે ગ્રન્થૌ તથા મધ્યે રસભૂતકૃતાઙ્ગુલઃ ।
પ્. ૫બ્)
પર્વણઃ સયવાઙ્ગુષ્ઠે ચ્યુતશ્ચ્યુતતરાગ્રતઃ ॥
કણ્ઠકૂપ સ * * * * * ? કૌરસ ગોલકૌ ।
અન્તરઞ્ચ તદેવ સ્યાત્ તયોઃ પક્ષૌ ષડઙ્ગુલૌ ॥
મણ્ડલં દ્વિયવં પ્રોક્તં મધ્યસ્થં યવમાનકમ્ ।
વ્યાસશ્ચૈવ સમસ્તસ્ય વિપર્યય યવિર્ભવેત્ ॥
* ? કૌ તુ સમુદ્દિષ્ટૌ નાભિમાનમથોચ્યતે ।
નાભિઃ સ્યાદ્ દક્ષિણાવર્તા ગંભીરા તુ ચતુર્યવૈઃ ॥
વિસ્તૃતૈકાઙ્ગુલે નૈવ વેષ્ટનન્ત્રિગુણં હરે ।
અધુનાસંપ્રવક્ષ્યામિ નાભિ દેશાદિ વિસ્તરમ્ ॥
વિસ્તૃતિન્નાભિ દેશે તુ કુર્યાદ્વૃત્યઙ્ગુલૈર્બુધઃ ।
દુઃખા૨૧ઙ્ગુલૈસ્તતો ધસ્તાત્ કટિદેશે જિનાઙ્ગુલૈઃ ॥
મેહનં દ્વિકલઞ્ચાધો વૃષણૌ નેત્રમાનકૌ ।
વિષ્કંભઃ કલયા મૂલે સ ત્ર્યંશા વિકલાપુરઃ ॥
વેષ્ટનન્ત્રિગુણં સર્વં હસ્તપાદાદિકં વિના ।
ષણ્માત્રવિસ્તૃતા બ્રૂહૂ જ્ઞાત્વા હાસન્તતોન્તતઃ ॥
ત્રિકલા જાનુકન્દેસ્યાજ્જંઘાકન્દે તથૈવ ચ ।
તદ્રન્થૌ ગોલકાધિક્ય મત્સ્યા પાદાઙ્ગુલેન તુ ॥
ત્રિગુણા પ્રાવૃતિઃ ખ્યાતા પૂર્વવતશતક્રતો ।
પાદૌ મન્ત્રઙ્ગુલૌ કાર્યૌ પાર્ષ્ણીં કૃત્યઙ્ગુલૌ તતઃ ॥
પાદો નસ્ત્ર્યઙ્ગુલોઙ્ગુષ્ટો વહીના પ્રદેશિની ।
પાદપાદવિહીનાઃ સ્યુરઙ્ગુલ્યોન્યાં શતક્રતો ॥
કન્દે ભૂતાઙ્ગુલો નાભો મધ્યે તુ વિકલાચ્યુતઃ ।
સાર્દ્ધવિપર્યયાઙ્ગુષ્ઠે ચ્યુતશ્ચ્યુતતરઃ ક્રમાત્ ॥
રામાઙ્ગુલસ્તુ દેશિન્યાઃ કણ્ઠાભ્યાસે કરા * * ।
વા વ્યસ્ત ગ્રતોઽન્યાસો માય ૮ ભોગ પરિચ્યુતમ્ ॥
મૂલ નિમ્નં ન સ્વઙ્કુર્યાત્ કિઞ્ચિદગ્રે સમુન્નતમ્ ।
પુન્નારી લક્ષણં પ્રોક્તં લેસાન્નમુચિ સૂદન ॥
પ્. ૬અ)
અધુનાસંપ્રવક્ષ્યામિ યથામાનં ભવેસ્ત્રિયઃ ।
નાર્યષ્ટ તાલિકા તન્વી નેત્ર શ્રોણીસ્તનાધિકા ॥

ભ્રુવૌ યવાધિકા નાસા યવહીના સમુચ્છ્રયાત્ ।
દસ્રાઙ્ગુલ * * * ર્ઘ્યતચ્ચ્યુતં વિસ્તરેણ તુ ॥
તેન હીનૌ સુભાવઙ્ગૌ સ્યાતાં નભ્રૌ મનો રમૌ ।
ગ્રીવામષ્ટ યવૈર્હીનાં તિર્યક્કૃત્વૌર્દ્ધતો ન્યસેત્ ॥
એવમક્ષાઙ્ગુલૈર્દૈર્ઘ્ય વિસ્તૃતા કરણાઙ્ગુલૈઃ ।
દ્વન્દ્વ ગોલકમાદાય પ્રવાહુભ્યાં શતક્રતો ॥
ઊરૂ જાનુક પિણ્ડીષુ દદ્યાદર્દ્ધાર્દ્ધમઙ્ગુલમ્ ।
ઉચ્ચૈસ્ત્વે પાદયોર્દદ્યાત્ પાદૌ સમતલૌ પુનઃ ॥
ચતુરઙ્ગુલમાદાય વાહ્વાયામાદ્વિવર્દ્ધિતૌ ।
પીનૌ વૃત્તૌ સ્ફિચૌ કાર્યા વઙ્ગુલી માનમુચ્યતે ॥
નાગાંશં સ્વસ્વમાદાય વિસ્તારેણોર્દ્ધતો ન્યસેત્ ।
* કૂર્મોન્નતઞ્ચૈવ ભગં કુર્યાત્ સ લક્ષણમ્ ॥
તન્મધ્યતસ્ત્વધો ભાગે રન્ધ્રં સ્યાત્ કુઞ્જરોષ્ઠવત્ ।
પ્રતિમૈ તન્માનતઃ કાર્યા કરણ સ્થાનકાન્વિતા ॥
* * * પ્રદાધન્યાસ્યાદતોન્યાન શોભના ।
હીનાધિકં ભવેલ્લક્ષ્ય યત્ર યદ્યુક્તમાચરેત્ ॥
યુક્તાદવાપ્યતે યસ્માત્ પારલૌહિકિકં ફલમ્ ।
સમ્પત્ કરીદારુમયી મૃણ્મયી સુખદા સદા ॥
પુષ્ટિપ્રદા હેમમયી ધન્યારત્નમયી મતા ।
વર્ણ ક્રમાચ્છુભાશૈલી ક્ષેમ્યાતાં ભ્રમયી તથા ॥
જયદારાજતી સાધોરૈતીરતિકરી નૃણામ્ ।
સૌભાગ્યાન્નાદ્ય પશુદા કાંસ્યપિત્તલસંભવા ॥
વલદાસી સ જાતાસ્યાન્ન કાર્યા લોહ સંભવા ।
ક્ષુદ્ભયં દીર્ઘજઠરા ધનહાનિઃ કૃશોદરી ॥
રોગઙ્કરોતિ હીનાઙ્ગી દિર્ઘાઙ્ગી ચ નૃપાદ્ભયમ્ ।
પ્. ૬બ્)
ભર્તારં દક્ષિણનતા હન્તિ વામનતાસ્ત્રિયમ્ ॥
કરોતિ સ ક્ષતા મૃત્યું સ ગર્ભા રુગ્ભયં નૃપ ।
ઊર્ધ્વ દૃષ્ટિસ્તથા વ્યાધિર્મધો દૃષ્ટિર્જનક્ષયમ્ ॥
નિમ્નોન્નતોષ્ઠી કલહં મુખરોગં મહામુખી ।
નેત્રહીના તુ વૈકલ્યમવક્ત્રાવક્ત્રશોણિતમ્ ॥
વધિરત્વમકર્ણા તુ હીનાઙ્ગા ચ યશઃ ક્ષયમ્ ।
હીનાસ્યા શિલ્પિનં હન્તિ રૌદ્રાઙ્ગી સ્વામિનન્તથા ॥
હીન પાદકરા નિત્યં વાલાનાઞ્ચ વિનાશની ।
હીનજંઘા ચ જાપાઘ્ની જાનુ હીનારિ વર્દ્ધની ॥
સત્રાસાક્ષિ ભયઙ્કુર્યાત્ સ રેખા સર્પસંભવમ્ ।
કટિહીના પશું હન્તિ નૃપં હન્તિ મહાભુજા ॥
સ વિન્દુકા સદોન્માદં કુરુતે નાત્ર સંશયઃ ।
પુરુહૂત સમાખ્યાતા દોષાસ્ત્વેતે સમાસતઃ ॥
મૂર્તિભેદ મતો વક્ષે યાનાસ્ત્રાદિ વિભેદતઃ ।
સ દેશાનઃ સરોજસ્થો દિગ્વાહુ સ્થિતિ લોચનઃ ॥
પઞ્ચવક્ત્રો હિમાભશ્ચ હારકુણ્ડલમણ્ડિતઃ ।
ખટ્વાઙ્ગમુત્પલન્નાગમભયં વીજપૂરકમ્ ॥
આયુધંગમ હસ્તસ્ય દક્ષિણેત્ વધુના શૃણુ ।
વરદં શક્તિશૂલઞ્ચ સૂત્રં ડમરૂકન્તથા ॥
સ દેશાનઃ સમાખ્યાતો હ્યર્દ્ધ નારીશ્વરં શૃણુ ।
અર્દ્ધનારીશ્વરઃ કાર્યો હ્યર્દ્ધાર્દ્ધ કૃતિ લક્ષિતઃ ॥
અર્દ્ધમિન્દુ જટાભારમર્દ્ધસતિલકાલકમ્ ।
કુણ્ડલં દક્ષિણે કર્ણે વામેસ્યા વાલિ કાદિકમ્ ॥
ગ્રીવાવ્યાલાર્દ્ધ હારાઙ્ગીસ્તનમેકઞ્ચ વામતઃ ।
કપાલન્દક્ષિણે હસ્તે વામે ચૈવોત્પલન્ન્યસેત્ ॥
અર્દ્ધનારીશ્વરઃ ખ્યાત ઉમેશઃ કથ્યતે ધુના ।
ઉમેશાવુપવિષ્ઠાઙ્ગૌ પુંસ્ત્રી રૂપૌ શતક્તતો ॥
પ્. ૭અ)
સોરગેન્દ્ર જટાભાર ધરસ્ત્ર્યક્ષો હરઃ પરમ્ ।
ગ્રીવા સાભરરગા કાર્યા કરાર્ગૈ કુણ્ડલ મણ્ડિતૌ ॥
દ્વિભુજઃ સોપવીતાઙ્ગ અર્દ્ધવીરાસન સ્થિતઃ ।
વામોરુસંસ્થિતા ગૌરીમુખાલોક ન તત્પરા ॥
વામ વાહૂપ ગૂઢાઙ્ગી લલાટતિલકોજ્વલા ।
કર્તવ્યઃ કેશ વિન્યાસઃ સુબન્ધઃ કુસુમાવિલઃ ॥
કર્ણૌ સાભરણૌ કાર્યૌ પાદૌ નૂપુર મણ્ડિતૌ ।
દર્શયેદ્ દક્ષિણન્દેવ્યા દેવ સ્કન્ધે ભુજં હરે ॥
વામે ચ દર્પણન્દદ્યાત્ કટ્યાં સૂત્રં સમેખલમ્ ।
દેવહસ્તં પુનર્દક્ષન્દેવી ચિવુકે નિવેશયેત્ ॥
સુનાસિકા સુવદનાસુ નેત્રીસુ પયોધરા ।
સુવાહુ લતિકા ભદ્રા કેયૂર કટકાઙ્કિતા ॥
ઉમેશ્વર સમાખ્યાતો હર નારાયણં શૃણુ ।
હરનારાયણં રૂપઞ્જટા કેશાર્દ્ધ મસ્તકમ્ ॥
લલાટે ચાર્દ્ધ નયનં મુદ્રા કુણ્ડલ મણ્ડિતમ્ ।
ચતુર્ભુજઃ સમાખ્યાતો હરનારાયણસ્તવ ॥
કપાલખડ્ગખટ્વાઙ્ગ ચક્રં સ્યાદ્વામદક્ષયોઃ ।
વૃષં તાર્ક્ષ્યો તથા ભવ્યા શ્રીર્દક્ષિણોત્તરસ્થિતા ॥
હરનારાયણઃ ખ્યાતો નૃત્યેશં કથ્યતે ધુના ।
નૃત્ય રુદ્રં પ્રકુર્વીત ચન્દ્રાર્દ્ધ કૃત મસ્તકમ્ ॥
વૈશાખ સ્થાનકન્ધરન્નાગ યજ્ઞોપવીતિનમ્ ।
સૌમ્યાનનં જટાજૂટ ધારિણં વ્યાલ મેખલમ્ ॥
પીનવક્ષોરુજઘનં સર્વલક્ષણસંયુતમ્ ।
દ્વિપિ ચર્મધરં સાધો વૃષારૂઢં સ્મિતાનનમ્ ॥
સુભવ્યં ષોડશ ભુજં કુર્યાદ્ વા દ્વિભુજં શુભમ્ ।
વેણૂવીણા મૃદઙ્ગાદિ વાદ્યસંઘોપશોભિતમ્ ॥
વામં પ્રસારિત ભુજં દ્વિતીયમભયપ્રદમ્ ।
પ્. ૭બ્)
અક્ષસૂત્રેષુ દણ્ડાસિ શૂલશક્તિ વરઙ્કરૈઃ ॥
કપાલપાશખટ્વાઙ્ગ ખેટચર્માઙ્કુશાન્વિતમ્ ।
એકઞ્ચાપધરં તદ્વત્સુસારિતમથોત્તરમ્ ॥
ભવ્યા બ્રહ્માહરિસ્કન્દો નન્દી કાલાદયશ્ચયે ।
વીક્ષ્યમાણાઃ શિવં નૃત્યં ભૃઙ્ગી કાર્યોગ્રતઃ સ્થિતઃ ॥
માલાખડ્ગભૃતો યે તુ સિદ્ધા યક્ષાદયસ્તથા ।
બાહ્યસ્થાચ્ચ પ્રકર્તવ્યા નૃત્યેશઃ કથિતસ્તવ ॥
ત્રિધા વિષ્ણું પ્રવક્ષ્યામિ વાસુદેવં દ્વિવાહુકં ।
પ્રોચ્યતે લક્ષણન્તસ્ય સમાસે નૈવ સુવ્રત ॥
સુનાસસુ કપોલઞ્ચ સ રત્ન મુકુટોજ્વલમ્ ।
લલાટ તિલકોપેતં શ્યામં પીતામ્બરં હરે ॥
ગદા ખડ્ગામ્વુજં દક્ષે સ્યાત્ તુર્યઃ શાન્તિદઃ કરઃ ।
શઙ્ખ ચક્ર ધનુઃ ખેટ વામે ચાષ્ટ ભુજે હરૌ ॥
શઙ્ખ ચક્રં પ્રદાતવ્યં વામહસ્તે ચતુર્ભુજે ।
દક્ષિણે તુ કરે પદ્મં ગદા ત્રૈલોક્ય તર્જની ॥
દ્વિભુજે શઙ્ખ ભૃદ્વામે દક્ષિણઃ શાન્તિદઃ કરઃ ।
વિષ્ણુરેય સમાખ્યાતો બ્રહ્માણમધુના શૃણુ ॥
પિતામહશ્ચતુર્વક્ત્રો લમ્બકૂર્ચશ્ચતુર્ભુજઃ ।
આપિઙ્ગલ જટાબન્ધ હંસસ્થો પંકજાસનઃ ॥
દક્ષિણે ચ ભુજે તસ્ય દણ્ડઃ સ્યાદક્ષસૂત્રકમ્ ।
કમણ્ડલું કરે વામે વર્હિરાજ્યાદિકન્તથા ॥
સાવિત્રી દક્ષિણે કાર્યા વામે ચૈવ સરસ્વતી ।
ઇતિ બ્રહ્માસમાખ્યાતઃ કથ્યતે તે દિવાકરઃ ॥
એકચક્રો રતઃ સપ્તતુરગોરુણ સારથિઃ ।
તત્રસ્થો ભાસ્કરો દેવો મણિ કુણ્ડલમણ્ડિતઃ ॥
ત્રપૂષાઙ્ઘ્રિ સુરક્તાઙ્ગઃ સર્વાઙ્ગ કવચા વૃતઃ ।
સુકેશો વા કિરીટી વા ત્રિનેત્રો વા દ્વિનેત્રકઃ ॥
સ પત્ર નાલપદ્મૌ ચ કરાભ્યાં સ્કન્ધયોર્વહન્ ।
પ્. ૮અ)
પાર્શ્વે પ્રતીહાર યુતઃ સ્ત્રીભિરગ્ને વિભૂષિતઃ ॥
સાક્ષસૂત્રં સિતં સોમં સુરૂપં સ કમણ્ડલુમ્ ।
રક્તાક્ષં રક્તવર્ણઞ્ચ કુજં શક્ત્યક્ષમાલિનમ્ ॥
બુધઞ્ચાપધરં પીતં રૂપાઢ્યં શાન્ત લોચનમ્ ।
વૃદ્ધાકારઙ્ગુરુઙ્ગૌરં સાક્ષસૂત્ર કમણ્ડલુમ્ ॥
દક્ષૈકાક્ષં સિતં શુક્રં કુણ્ડિકા જપમાલિનમ્ ।
ભાનુપુત્રમધો દૃષ્ટિં વક્ર પાદં સુભીષણમ્ ॥
ક્રૂરં મહાભુજઞ્ચૈવ ખિઙ્ખિરી જપમાલિનમ્ ।
રાહું વ્યાત્તાનનં ઘોરં કૃષ્ણમર્દ્ધાઙ્ગ ભૂષણમ્ ॥
અર્દ્ધચન્દ્રધરં સાધો કથિતં રાહુરૂપકમ્ ।
ત્રિભોગ ભૂષિતં ધૂમ્રન્નર નાગાર્દ્ધ રૂપિણમ્ ॥
ખડ્ગખેટધરં કેતું કુર્યાદ્વાથ કૃતાઞ્જલિમ્ ।
હેરમ્વો વામનાકારો હસ્તિ વક્ત્રત્વદન્તભૃત્ ॥
મહોદરો મહાકાયઃ સાલઙ્કારશ્ચતુર્ભુજઃ ।
સર્પયજ્ઞોપવીતી ચ ત્ર્યક્ષઃ ખણ્ડેન્દુ શેખરઃ ॥
પુરન્દરાઙ્ગુલ વિસ્તારં દૈર્ઘ્યાદ્ભૂયાઙ્ગુલં ભવેત્ ।
તસ્યાસ્યં વસુવિસ્તીર્ણઙ્ગ્રિવા સ્યાત્ત્ર્યઙ્ગુલોચ્છ્રયા ॥
રસરામાઙ્ગુલં શુણ્ડં મૂલન્તસ્યદિગઙ્ગુલમ્ ।
અન્તે કૃતાઙ્ગુલં યાવન્મધ્યે સૂત્રાનુયા તતઃ ॥
સ રન્ધ્રાદ્વ્યઙ્ગુલા નાભિર્વ્યાસાન્માસાઙ્ગુલૌ તતઃ ।
આદૌ સમુન્નતૌ વાન્તે કુંભો નિવિડમસ્તકઃ ॥
નન્દનન્દાઙ્ગુલૌ કુંભૌ તન્મધ્યે સૂત્રમાનતઃ ।
દન્તકોશો ભવેત્ તસ્ય ઘ્રાણં સાર્દ્ધાઙ્ગુલંવિલમ્ ॥
કર્ણૌ દૃગન્ત વિસ્તીર્ણૌ વાહુલ્યે નાઙ્ગુલૌ મતૌ ।
સર્વાવયવસમ્પૂર્ણ સર્વશોભાસમન્વિતઃ ॥
ગણાધિપઃ સમાખ્યાતઃ શરજન્માનિગદ્યતે ।
રસવક્ત્રઃ શિશુર્વેશઃ સ્યાત્ કેશવા ૧૨ ક્ષસ્તથા ભુજઃ ॥
પ્. ૮બ્)
શક્તિઘણ્ટા પતાકાબ્જ પાશ કુક્કુટદણ્ડકાન્ ।
વરાભયં ધનુર્વાણં પરશું તત્કરે ન્યસેત્ ॥
ચતુર્ભુજં દ્વિવાહુમ્વા કારયેચ્છિખિવાહનમ્ ।

ત્ર્યક્ષો જટાન્વિતો નન્દી શ્રુતિ વાહુર્યુવા સ્મૃતઃ ॥
શૂલસૂત્રધરઃ કાર્યો વરાભયસમન્વિતઃ ।
મુણ્ડમાલી વિશાલાક્ષ્યઃ શ્રુતિ વાહુર્મહોદરઃ ॥
ત્રિનેત્રઃ પીતકૃષ્ણાઙ્ગો વક્રશ્મશ્રુશિરોરુહઃ ।
મુણ્ડખડ્ગૌ ન્યસેદ્ દક્ષે વામે ખેટ ત્રિશૂલકમ્ ॥
મહાકાલઃ સમાખ્યાતઃ શૃણ્વપર્ણાં પુરન્દર ।
કન્યારૂપાત્વ પર્ણા ચ ભૂતા તપ પરિગ્રહા ॥
ચતુર્વાહુસ્તપોનિષ્ઠા ધ્યાયમાના મહેશ્વરમ્ ।
દણ્ડઙ્કુણ્ડી ન્યસેદ્ વામે દક્ષે સૂત્ર વરન્તથા ॥
તપો ગૌરી સમાખ્યાતા વચ્મિ દુર્ગાન્ત વા ધુના ।
કુર્યાદ્ દુર્ગાં પ્રસન્નાસ્યાં દિગ્ભુજાં સારલોચનામ્ ॥
સુકેશ પાશ વિન્યાસાં પીનોન્નતપયોધરામ્ ।
સર્વલક્ષણસમ્પન્નાં સર્વાભરણભૂષિતામ્ ॥
સ નૂપુર પદાક્રાન્ત તલસ્થ મહિષાસુરામ્ ।
તચ્છીર્ષચ્ચેદનોત્પન્નાં સ ખડ્ગનર ભેદિનીમ્ ॥
શૂલચ્છેદોચ્છલદ્રક્ત ધારોક્ષિત ધરાતલામ્ ।
ત્રિશૂલમાશુગં ખડ્ગં શક્તિઞ્ચક્રં શતક્રતો ॥
ટઙ્કપાશાઙ્કુશં ખેટમાનતજ્યન્ધનુસ્તથા ।
સવ્યાસવ્યે કરે દેવ્યા ન્યસેદ્ એતત્ સદા યુધમ્ ॥
ઇતિ દુર્ગા સહસ્રાક્ષ કથ્યતે તે સરસ્વતી ।
શુભપદ્મ સ્થિતા શુભ્રા શુભ્રભૂષણભૂષિતા ॥
સુપ્રસ્તાક્ષ કરમાસ્તા વીણાભૃત્સ્યાત્ સરસ્વતી ।
અન્યે યે વહવો ભેદા મૂર્તીનાન્તુ શતક્રતો ॥
સમ્યક્તા ન યોજયેજ્જ્ઞાત્વા સ્થાનમાનાદિ ભેદતઃ ।
પ્. ૯અ)
સમાસેન સમુદ્દિષ્ટં પ્રતિમા લક્ષણં મયા ॥
પુનઃ સંક્ષેપતો વક્ષ્યે પિણ્ડિકાયાશ્ચ વર્તનામ્ ।
ઇતિ મોહચૂરોત્તરે વ્યક્તલિઙ્ગ પ્રખ્યાને દ્વિતીયઃ પટલઃ ॥
યયાવ્યા મોહિતં સર્વં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમન્ ।
શક્તિક્રિયા હ્વયાશક્ર પિણ્ડિકા સૈવ કીર્તિતા ॥
જ્ઞાત્વા તસ્માત્ પરં પીઠં દેહસ્થં સુસમાહિતઃ ।
અપરં વર્તયે સશ્ચાન્નામમાનાદિ ભેદતઃ ॥
વિધિના સ્થાપિતં લિઙ્ગં પિણ્ડિકા રહિતં યદા ।
તદા પૂજાન્ન ગૃહ્ણાતિ સાન્નિધ્યન્નૈવ ગચ્છતિ ॥
તસ્માત્ પીઠં પ્રકર્તવ્યં યત્નમાસ્થાય સુવ્રત ।
યેન સર્વફલાવાપ્તિર્જાયતે સાધકસ્ય તુ ॥
સ્થૂલતાં પિણ્ડિકાયાશ્ચ ત્યાગમષ્ટામ્ર કસ્ય તુ ।
આત્મભૂતાગવેશઞ્ચ જ્ઞાત્વા પીઠં પ્રકલ્પયેત્ ॥
વ્યક્તાવ્યક્તે ચ સુવ્યક્તે અવ્યક્તે પાંકશાસન ।
યથા તેષાં ભવેત્ પીઠં તથા તે કથ્યતે ધુના ॥
લિઙ્ગદૈર્ઘ્યેણ વિસ્તીર્ણં હરિભાગાન્ત મુચ્છ્રિતમ્ ।
અવ્યક્તે મુખલિઙ્ગે ચ પીઠમાનમુદાહૃતમ્ ॥
સ્વાયામેન ભવેત્ પીઠન્તદર્દ્ધાદ્વિસ્મૃતં મતમ્ ।
ઉચ્છ્રિતિઃ પૂર્વમાખ્યાતા સુવ્યક્તે પીઠ કલ્પના ॥
પીઠ વ્યાસ ચતુર્થાંશ પ્રણાલં વાહ્યનિર્ગતમ્ ।
મૂલે તન્માન વિસ્તીર્ણં કુર્યાદગ્રે તદર્દ્ધતઃ ॥
વિસ્તરસ્ય ત્રિભાગેન તોય માર્ગ પ્રકલ્પયેત્ ।
કુશસ્વભ્રાન્વિતા કાર્યા પિણ્ડિકા લક્ષણાન્વિતા ॥
પિણ્ડિકાપાર્દ્ધ વાહુલ્યં કુશદૈર્ઘ્યં પુરન્દર ।
કુશ વાહુલ્યરૂપેણ પીઠે સ્વભ્રં પ્રકલ્પયેત્ ॥
મોહચૂરોત્તરે શાસ્ત્રે પિણ્ડિકા વસુસંખ્યયા ।
તાસાન્નામાનિ કથ્યન્તે સાંપ્રતન્તે શચીપતે ॥
પ્. ૯બ્)
પ્રથમા કમલા તત્ર દ્વિતીયા ચ પયોધરા ।
તૃતીયા ચ ભવેદ્ વાપી ચતુર્થી વજ્રસંજ્ઞિતા ॥
ચન્દ્રાખ્યા પઞ્ચમીખ્યાતા ષષ્ઠી ચૈવામૃતા ભવેત્ ।
સમ્વર્તા સપ્તમી શક્ર નન્દિકાખ્યા તુ ચાષ્ટમી ॥
લિઙ્ગદૈર્ઘ્યસ્ય સૂર્યાંશં મેખલાર્થં પ્રકલ્પયેત્ ।
લિઙ્ગાશ્રયશ્ચ સૂર્યાંશં શેષં પશ્ચાદ્ વિવર્તયેત્ ॥
ભૂતેન્દુ ભાજિતે ક્ષેત્રે પાદપદ્મન્તથામ્વુજમ્ ।
કર્ણિકા કણ્ઠદેશઞ્ચ વર્તયેત્ સુસમાહિતઃ ॥
રૂપવેદકરે ચન્દ્રે રામ ભાગૈર્યથા ક્રમમ્ ।
ચન્દ્રદ્વન્દ્વાબ્દૈર્જલજે તુલ્યે પૂર્વા પરે હિતે ॥
જયા સિદ્ધા સુરા દૈત્યા મુનયો વીતમત્સરાઃ ।
એષાં પદ્મેતિ વિખ્યાતા મહાસિદ્ધિ નિધાનભૂઃ ॥
ભૂપાંશે * ય કોણાગ્નિ ક્ષ્માગ્નિ ભાગૈર્યથા ક્રમમ્ ।
યોજગત્કુમ્ભવેદ્યઃ સ્યાત્ કણ્ઠો રૂપાંશવેશતઃ ॥
શ્રુતિ પટ્ટીપયોધાત્ર્યા વાપ્યાશ્ચૈવ પુરન્દર ।
પુરન્દર * * દાસા વાપી જ્ઞેયા તદા યતા ॥
ભાનુભક્તે ચ પીઠાર્દ્ધે ક્ષ્માગ્નિ દ્વિક્ષાન્તિ યુગ્મકૈઃ ।
પાદોર્જગતી ઘટો વેદી ગ્રીવાસ્યાદેકવેશતઃ ॥
એકેનોત્તર વેદી ચ ભાગાભ્યાં પટ્ટિકે નૃપ ।
વજ્રામેવં વિજાનીયાત્ પુત્રરાજ્ય પ્રદાયિની ॥
નાગાંશભાજિતોત્સેધે રૂપમાત્રાબ્દ નેત્રકૈઃ ।
અઙ્ઘ્રિજઙ્ઘા તથા ધારઃ કણ્ઠશ્ચૈવોર્દ્ધ પટ્ટિકે ॥
શાન્તિપુષ્ટિ પ્રદાધન્યા સર્વસિદ્ધિ પ્રદાયિની ।
એષા ચન્દ્રકલા સામ્રિશ્ચ્યુતાપશ્ચામૃતા મતા ॥
ષડ્ભાગભાજિતે ક્ષેત્રે જઙ્ઘા કુમ્ભોર્દ્ધ પટ્ટિકા ।
કણ્ઠોપકણ્ઠ પટ્ટઃ સ્યાત્ સંવર્તા પિણ્ડિકા હરે ॥
અષ્ટાં ૧૬ શભાજિતોચ્છ્રાયે યક્ષૌ તુરગ ભાજિતૌ ।
પ્. ૧૦અ)
પાદમારભ્યગ્રીવાન્તમેકૈકં હ્રાસયેત્ પદમ્ ॥
ગ્રીવા દ્વાભ્યાન્તથા જઙ્ઘા પ્રવેશો મુનિ સંખ્યયા ।
નિર્ગમો ઋતુભાગેન યથા પીઠાનુમાનતઃ ॥
સર્વસિદ્ધિપ્રદા ભદ્રા સર્વેષાં સર્વદાહિતા ।
નન્દાવર્તાઙ્કિતા ભદ્રા નન્દાવર્તેતિ વિશ્રુતા ॥
ઇતિ પિણ્ડીસમાખ્યાતા વક્ષ્યે બ્રહ્મશિલાન્તવ ।
બ્રહ્મભાગસમાભદ્રા કાર્યા બ્રહ્મશિલા શુભા ॥
દિગઙ્ગુલૈર્યથા વ્યાસાદધિકા જ્યેષ્ઠજ્યેષ્ઠકે ।
એકૈકાઙ્ગુલમન્યેષાં હ્રાસયેત્ ક્રમતો હરે ॥
તન્માનામેખલા કાર્યા ખાતં મેખલ યા સમમ્ ।
ગંભીરન્તત્સમુદ્દિષ્ટં વ્યાસં વચ્મિ તવાધુના ॥
બ્રહ્મવ્યાસેન વિસ્તીર્ણમધિકં ષડ્યવં વહિઃ ।
યવાર્દ્ધાર્દ્ધન્તુ ચાન્યેષાં હ્રાસયેત્ ક્રમતઃ પુનઃ ॥
અધિકં વિસ્તરેણૈવ કન્યસેદ્વિયવં ભવેત્ ।
સૂત્રેણ સંમિતં કૃત્વા વર્તયેત્ સુતલં સમમ્ ॥
ખાત મધ્યે તુ પત્નેન રત્નાધારાણિ ચોત્કિરેત્ ।
દિગ્વિદિક્ષુ તતો મધ્યે વૃત્તવત્ પરિકલ્પયેત્ ॥
યથા બ્રહ્મશિલા કાર્યા બ્રહ્મભાગાધિકા હરે ।
તથા કૂર્મ શિલાઙ્કુર્યાત્ કિન્તુ બ્રહ્મશિલાધિકામ્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મશિલા ચૈવ પ્રણાલમધુનોચ્યતે ।
સ પ્રણાલં ભવેત્ પીઠં લૌહં શૈલઞ્ચ રત્નજમ્ ॥
પાર્થિવં દારુજં પ્રોક્તં પ્રણાલ રહિતં હિતમ્ ।
રુદ્રભાગસમાયામઃ પ્રાન્તે તદર્દ્ધવિસ્તરઃ ॥
કણ્ઠાદૂર્દ્ધ સદાશ્રેષ્ઠઃ સ્વત્રિભાગામ્બુનિર્ગમઃ ।
કણ્ઠોર્દ્ધ કર્મ સમ્પન્નઃ પ્રણાલં સુખદો યતઃ ॥
તતો ન્યૂનાધિકઃ પુંસાં દુઃખદઃ સ્યાચ્છત ક્રતો ।
શ્રુત્યસાષ્ટામ્રકં પીઠે બ્રહ્માચ્યુત વિભાગતઃ ॥
પ્. ૧૦બ્)
લિઙ્ગસ્થૌલ્ય પ્રમાણેન રન્ધ્રં સ્યાત્ કશિલાખવત્ ।
વસ્વસઞ્ચોત્તમે લિઙ્ગે દૃશ્યં ભૂત યવં ભવેત્ ॥
યવાર્દ્ધાર્દ્ધન્તુ ચાન્યેષાં હ્રાસયેત્ ક્રમતસ્તતઃ ।
સમાસેન સમુદ્દિષ્ટં પીઠં બ્રહ્મશિલાદિકમ્ ॥
સુરધામાનિ કથ્યન્તે ભૂપરીક્ષાદિ પૂર્વકમ્ ।
ઇતિ મોહચૂરોત્તરે પીઠ બ્રહ્મશિલાદિ પ્રખ્યાને તૃતીયઃ પટલઃ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ભૂમેશ્ચૈવ પરિગ્રહમ્ ।
શલ્યોદ્ધારાદિકં સર્વં વલિકર્મ ગૃહાદિકમ્ ॥
સરઃ સુનલિનીચ્છન્નં નિરસ્તરવિરશ્મિષુ ।
હંસકાક્ષિક કલ્હાર વીથી વિમલવીચિષુ ॥
હંસકારણ્ડ વા ક્રૌઞ્ચ ચક્ર વા કવિરાજિષુ ।
પર્યન્ત પૂરિતચ્છાયા વિશ્રાન્ત જલવીચિષુ ॥
પુણ્યક્ષેત્રાદિ શૈલેષુ નિર્હરોપાન્ત (?) ભૂમિષુ ।
નદીતીરે તડાગે વા વાપી પુષ્કરિણી તટે ॥
ચત્વરે દીર્ઘિકાદ્યાસુ શૃઙ્ગાટે ચ ચતુષ્પથે ।
રમન્તે દેવતા નિત્યં વનેષૂ પવનેષુ ચ ॥
ગ્રામખેટપુરાદૌ તુ સ્વામિત્વં યત્ર વિદ્યતે ।
આદૌ પરીક્ષ્ય ભૂભાગં વર્ણિનાં શુભમિચ્છતામ્ ॥
સિતાવિપ્રે નૃપે રક્તા પીતા વૈશ્યો સિતેતરા ।
દીપખાત જલે નાદૌ વર્ણાનાં લક્ષયેચ્છુભમ્ ॥
પૂર્વપ્લવા નૃપસ્યોક્તા વૈશ્યે સ્યાદ્ દક્ષિણપ્લવા ।
ઉદક્ પ્લવાદ્વિજાતીનાં શૂદ્રાણાં પશ્ચિમ પ્લવા ॥
પૂર્વોત્તરે શતો નિમ્ના સર્વસાધારણા મહી ।
ઉપ્તવીજા તુ સઞ્જાતા તૃતીયે હ્યુત્તમા મહી ॥
પઞ્ચમે મધ્યમા પ્રોક્તા સપ્તમે વાધમાસ્મૃતા ।
યામ્યે ન ગોધનં ચાપ્યે સૌમ્યે સસ્યં હરેર્જલમ્ ॥
પ્. ૧૧અ)
નાતિ મૃદ્દીન કઠિના સુખસ્પર્શા સમાઘના ।

સ્નિગ્ધા ગુર્વી દૃકા શુદ્ધા સુગન્ધા દોષવર્જિતા ॥
સ્વાંદૂદકાન સ્ફુટિતા સુરૂપાતિ મનોહરા ।
સ ગર્ભા સોષરાછિદ્રા સ સત્વા ચ સ શોણિતા ॥
પૂતિ ગન્ધાદિભિર્દુષ્ટા જ્ઞાત્વા સમ્યક્ ત્યજેન્ મહીમ્ ।
એવં પરીક્ષ્ય ભૂભાગઙ્ગા હ્યોદોષવિવર્જિતઃ ॥
સદ્વારતિથિલગ્નેન્દુ યુતેહ્નિ જપમઙ્ગલૈઃ ।
એવં પરિગ્રહેચ્છક્ર શિવકુમ્ભ ભ્રમેણ તુ ॥
સુમાંસુતક્ષિતાં કૃત્વા સીમાશુદ્ધિ પુરઃસરામ્ ।
તતઃ પ્રસારયેત્ સૂત્રમાચાર્યઃ શિલ્પિભિર્વૃતઃ ॥
ઉદીચીં ધ્રુવવેધેન પ્રાચીમ્વા ધ્રુવતારયા ।
પુષ્પપૌષ્ણમઘાવેધાદથ સંક્વાદિ સાધનૈઃ ॥
એવં પૂર્વા પરં જ્ઞાત્વા મધ્યેં કં પાર્શ્વયોર્વિયત્ ।
મતિમાન્ તુલ્ય સૂત્રેણ યથા સ્યાદ્ દક્ષિણોત્તરમ્ ॥
તતોપ્યર્દ્ધં સમાદાય વિદિક્કોણેષુ લાઞ્છયેત્ ।
ચતુરસ્રન્તતઃ કૃત્વા નવધા વિભજેત્ પુનઃ ॥
વાયવ્યા નલરક્ષેશ ગતો વંશૌ શચીપતે ।
રજ્વષ્ટકન્તુ કર્તવ્યં ષટ્પદન્ત્રિપદં હરે ॥
તતઃ સ્રગ્વલિ ધૂપાદ્યૈઃ પૂજયેદ્ વાસ્તુ ગાન્સુરાન્ ।
તન્મધ્યે પૂજયેત્ પૃથ્વીં ધારિકાં શક્તિ રૂપિણીમ્ ॥
વાસ્તું સંપૂજયેત્ પશ્ચાદ્ બ્રહ્માણઞ્ચ શચીપતે ।
રન્ધ્રાધિપં વિજાનીયાન્ મરીચ્યાઘારસાધિપાઃ ॥
દ્વિપદા આપવત્ સાદ્યા જ્ઞેયાશ્ચાષ્ટૌ સુરાધિપ ।
દ્વાત્રિંશદ્ દેવતા બાહ્યે હરાદ્યાઃ પદિકા સ્થિતાઃ ॥
બ્રહ્માદિદિતિપર્યન્તાશ્ચત્વારિંશચ્ચ પઞ્ચ ચ ।
વાસ્ત્વઙ્ગે દેવતાનાઞ્ચ સંખ્યા હ્યેષા પુરન્દર ॥
વહિરીશાદિ ચ રકાદ્યાઃ સ્કન્દાયાઃ પૂર્વતઃ સ્થિતાઃ ।
ઇત્યષ્ટૌ દેવતા વાહ્યે એવં વાસ્તુ નરઃ સ્થિતઃ ॥
પ્. ૧૧બ્)
રન્દ્રાદ્યા લોકપાઃ પૂજ્યા યે ચાન્યે તત્ સમાશ્રિતા ।
ભૂત વર્ગાશ્ચ યે તત્ર સ્રગ્ધૂપવલિભિર્વરૈઃ ॥
સર્વ મર્મમયો વાસ્તુસ્તસ્યાત્ પીડાન્ન કારયેત્ ।
ચાલયિત્વા યવં વાર્દ્ધં કિઞ્ચિત્ પૂર્વોત્તરન્નયેત્ ॥
વસ્તૌ પ્રચાલિતે શક્રમર્મૌઘશ્ચલિતો ભવેત્ ।
એવં યત્ ક્રિયતે ધામસુરાણાં વાસ્તુ પૂર્વકમ્ ॥
તદિષ્ટ સિદ્ધયે જ્ઞેયમન્યથા તુ વિપર્યયઃ ।
શાકુનોક્ત્યા જનોક્ત્યા વા પ્રાણીનાં સૂત્ર લંઘને ॥
કણ્ડૂપ નાદિ વિજ્ઞાનૈર્જ્ઞાત્વા શલ્યં સમુદ્ધરેત્ ।
કૈવલ્ય જ્ઞાન સમ્પન્નો જ્યોતિઃ શાસ્ત્ર વિધાનવિત્ ॥
અધ્યાત્મ જ્ઞાન કુશલઃ શલ્યોદ્ધારે લભેદ્ યશઃ ।
જલાન્તં કર્કરાન્તં વા ખનેદ્વારોપરોધતઃ ॥
કરાપૂરૈસ્તુ પાષાણૈર્મૃત્તિકાષ્ટાઙ્ગુલાન્તરૈઃ ।
તાવદા પૂરયેત્ ખાતં યાવત્ પાદોનમાગતમ્ ॥
ભૂતલં સુસમઙ્કૃત્વા સૂત્રયિત્વા યથા પુરા ।
શિલાન્યાસં પ્રકુર્વીત તાસાં સંક્ષેપ લક્ષણમ્ ॥
ચતુરસ્રા હસ્તમાત્રાઃ પઞ્ચવસ્વઽઽગુલોચ્છ્રિતાઃ ।
પઙ્કજાંકાઘટાઃ પઞ્ચરત્ન મધ્યાદિ પૂરિતાઃ ॥
પઞ્ચગવ્ય કષાયાદિ ધૌતાઃ સુદ્ધાઃ સુવેષ્ટિતાઃ ।
નન્દા ભદ્રા જયા રિક્તા પૂર્ણાખ્યાભિઃ સુપૂજિતાઃ ॥
ધરાદિ તત્વ વિન્યસ્તા બુદ્ધ્યન્ત પદગર્ભિતાઃ ।
તત્રાત્મ તત્વં માત્રાન્તં વિદ્યા તત્વં મનોત્તરમ્ ॥
ગર્વબુદ્ધી તૃતીયે તુ તતસ્તત્વાધિપાભ્યસેત્ ।
સ લોકપે શિવે યષ્ટે દૂતાગ્નૌ સંવિભાજિતે ॥
તર્પિતેષુ ચ મન્ત્રેષુ સમસ્તા ધ્વનિ શોધિતે ।
ન્યસ્તે તત્ર શિલાવ્રાતે કુંભન્યાસ પુરઃસરે ॥
પ્. ૧૨અ)
પદ્મં વાથ મહાપદ્મં શઙ્ખં મરકતન્તથા ।
સમુદ્રં પઞ્ચમન્તેષુ નામમન્ત્રૈર્વિશોધનમ્ ॥
પૂજયિત્વા પુરા વાસ્તું મધ્યે શક્તિં નિવેશયેત્ ।
તસ્યોપરિ સમુદ્રાખ્યં પૂર્ણાન્તસ્યોર્દ્ધતો ન્યસેત્ ॥
વહ્ન્યાદૌ વિન્યસેચ્છક્તિં પદ્માદીનાન્નિવેશનમ્ ।
સ્થાપિતવ્યાઃ સુનન્દાદ્યાભિત્તિગર્ભે સુનિશ્ચિતાઃ ॥
ઉચ્છ્રેયેણોત્તમં પીઠં પ્રાસાદાર્દ્ધેન કીર્તિતમ્ ।
મધ્યમં પાદહીનન્તુ ઉત્તમાર્દ્ધેન કન્યસમ્ ॥
એવમાચિનુયાત્પીઠં સુલેપસન્ધિવર્જિતમ્ ।
ગર્ભભિત્યાદિ વિન્યાસં તદૂર્ધ્વન્તુ શચીપતે ॥
કોણહસ્તં સમારભ્ય કોણવૃદ્ધ્યા પુરન્દર ।
ઋતુરામાન્તપર્યન્તાઃ પ્રાસાદાગ્રહસંખ્યયા ॥
ખરૂપાદ્ભુત વૃદ્ધ્યા વા ખભૂતાન્તાન દૈવ તુ ।
નાગભક્તે યુગૈઃ પીઠં ગર્ભઃ કાર્યો દિવાકરૈઃ ॥
ભિત્તયો વસુવેદૈશ્ચ જંઘાભિત્તિ સમોચ્છ્રિતા ।
શિખરન્દ્વિગુણઙ્કાર્યં શુકાઘ્રાશિખરાર્દ્ધગા ॥
પૃથુત્વં ગર્ભવત્ કાર્યં તૃતીયાંશેન નિર્ગમમ્ ।
પીઠં વા લિઙ્ગમાનેન પીઠાર્દ્ધેન પરિભ્રમઃ ॥
પીઠવચ્ચ સ્મૃતં દ્વારં દ્વિધોચ્ચં ભિત્તયોપરાઃ ।
શુકાઘ્રા પૂર્વવજ્જ્ઞેયા જંઘા શિખરં શતક્રતો ॥
ચતુરસ્રે ચતુર્ભક્તે વેદગર્ભાર્દ્ધ પીઠકે ।
લિઙ્ગં પીઠસમં દ્વારં ભિત્તયશ્ચ તથા વિધાઃ ॥
ગર્ભવન્નાસિકા તત્ર પીઠકોણાન્તરોઙ્ગતા ।
સમણ્ડપે સરાંશેન વેદગર્ભાર્દ્ધ નિર્ગતા ॥
રન્ધ્રભક્તે પદં પીઠં ગર્ભોભિત્યન્તરં પુનઃ ।
પદિકા ચ વહિર્ભિત્તિઃ શુકાઘ્રે ચ પદોદ્ગતે ॥
પ્. ૧૨બ્)
હેમાદિ રત્નલિઙ્ગાનામુક્તો પઙ્ગુપ્તિહેતુતઃ ।
આસાદિ વાણવૃદ્ધેષુ હસ્તરાશૌ દ્વિધા કૃતે ॥
લિઙ્ગવત્ પીઠમર્દ્ધેન સૈકેનાવરણત્રયમ્ ।
દ્વ્યધિકેન વહિર્ભિત્તિઃ શુકાઘ્રાદિ પુરોદિતમ્ ॥
વેદયુગ્માદિતઃ કૃત્વા કોણહસ્તવિવૃદ્ધિતઃ ।
રસરામાન્ત પર્યન્તઃ પ્રાસાદાનામનુક્રમાત્ ॥
લિઙ્ગદૈર્ઘ્ય સમંપીઠં તત્રિભાગા વૃતિ ત્રયમ્ ।
વહિર્ભિત્તિશ્ચ પીઠાર્દ્ધઙ્કરરાશૌ કરાહતે ॥
ધામતુલ્યન્તુ રન્ધ્રાન્તં ભિત્યન્તઙ્ગર્ભમાનકમ્ ।
બ્રહ્મસૂત્ર શુકાઘ્રાદ્વાધામકોણાચ્ચ સૂત્રયેત્ ॥
દ્વાદશૈતે સ્રાન્ધારાણાન્તુર્યાસ્તાઃ સ્યુઃ પુરન્દર ।
પ્રાસાદ શતસંસ્થાના ભુક્તયે મુક્તયે હિતાઃ ॥
ઇતિ સંક્ષેપ સંસિદ્ધં લક્ષણં સર્વધામસુ ।
વિશેષ વ્યક્તયેશક્ર પૃથગ્ ભૂતન્નિગદ્યતે ॥
ષોડશાર્કાષ્ટમં ભાગં વહિઃ કૃત્વા પુરન્દર ।
જ્યેષ્ઠાદીનાઙ્ક્રમેણૈવ મેર્વાદૌ રૂપસિદ્ધયે ॥
મેરૂસ્તત્પૂર્વવિષ્કમ્ભો હિમયુગ્ભદ્રકો ગજઃ ।
વિમાનો હરિહંસૌ ચ શ્રીવત્સોથ ખગાધિપઃ ॥
વડમીતુર્ય વસ્વસ્ત્રો વિકારાસ્ત્રો ગૃહાધિપઃ ।
વૃત્તશ્ચેન્દ્ર કલાસંખ્યા સ્વાધારાશ્ચ પુરન્દ્ર ॥
ભદ્રસ્તુ પઞ્ચધા જ્ઞેયો જ્ઞેયો વૃત્તશ્ચતુર્વિધઃ ।
શ્રીવત્સોપિ તથા જ્ઞેયસ્ત્રિવિધો મન્દિરાધિપઃ ॥
વિભજ્ય લક્ષણં સ્પષ્ટં મેર્વાદૌતે નિગદ્યતે ।
સૂર્યેન્દુ ભાજિતે ક્ષેત્રે તિર્યગ્ વેદ વિભાજિતે ॥
ચતુષ્કોણે રસન્ ત્યક્તા તત્ પિણ્ડી સ્યાદ્ વિપર્યયે ।
સંવેશ નિર્ગમં શક્ર શેષં જ્ઞાત્વા વિવર્તયેત્ ॥
પ્. ૧૩અ)
તુષ્ટિં વાણાનલૈર્વેશશ્ચણ્ડીવારગુણૈર્ગતિઃ ।
ચતુર્થે યત્ર ભઙ્ગાઘં કુર્યાન્મધ્ય રથોઙ્ગતિમ્ ॥
સૂર્યદિગ્રસભાગૈસ્તુ શેષમેવં વિવર્તયેત્ ।
ચતુર્દ્વારશ્ચતુર્ઘ્રાણશૃઙ્ગષોડશનાસિકઃ ॥
વાલવેદાનલદ્વિદ્વિભૂમિકાઘાટ પઞ્ચકઃ ।
કામાર્કેશદિગષ્ઠાધિ યૂતિ શૃઙ્ગં તતોષ્ટકમ્ ॥
વેદિકોર્દ્ધે સહૈકેન સપાદન્તુ શતં ભવેત્ ।
વેદી નિતમ્બયોર્મધ્યં ખાકાશ દ્વય ભાજિતમ્ ॥
તત્રાદ્યા ભૂમિકા કાર્યા વિંશદ્ભાગૈસ્તદર્દ્ધતઃ ।
ભાગૈક હ્રાસતો ન્યાસામુચ્છ્રયઃ ક્રમશો હરે ॥
ભૂષણૈર્ભૂષિતા કાર્યાઃ ષોડશૈવ તુ ભૂમયઃ ।
શુકાઘ્રાર્દ્ધં ચતુર્દિક્ષુ સુરૂપા સ્યુર્મૃગારયઃ ॥
વેદિકોપરિ કર્ણેષુ વેદીવ્યાસ ત્રિભાગતઃ ।
મૃગારયો વિધાતવ્યાઃ કેશરાલઙ્કૃતા હરે ॥
દંષ્ટ્રા વિકટઘોરાસ્યા મસ્તકન્યસ્ત પુચ્છકાઃ ।
સર્વાવયવસંપૂર્ણાઃ સર્વશોભાસમન્વિતાઃ ॥
વેદિકોર્દ્ધં ચતુર્દિક્ષુ ચત્વારો નરરૂપિણઃ ।
દિક્પાલૈરપ્સરોગાત્ વિદ્યાતદ્ગ્રહકિન્નરૈઃ ॥
માતૃભિર્ગણવિદ્યેશૈર્ભૂષયેન્નવભૂમયઃ ।
ગર્ભોષ્મણા મઞ્જરીણાં પ્રાયઃ પાતભયં ભવેત્ ॥
દ્વે દ્વે રન્ધ્રે તતઃ કુર્યાદ્ ભૂમૌ ભૂમૌ જલાન્તરે ।
સુરૂપઃ કથિતો મેરૂર્મન્દરં શૃણુ સામ્પ્રતમ્ ॥
વેદવસુભાજિતે ક્ષેત્રે તિર્યગ્ બ્રહ્માનનૈઃ કૃતૈઃ ।
કર્ણં ગત્યાનલત્યાગાત્ કોણ પિણ્ડીગુણાંશકૈઃ ॥
સંવેશાનૈર્ગમૌ કાર્યૌ ઋતુ કોણ કરૈર્હરે ।
પ્. ૧૩બ્)
મધ્યોઙ્ગમઃ પ્રકર્તવ્યો ભૂભુપવન વિભાકરૈઃ ॥
અનેન વિધિના સર્વ વર્તનં સર્વવાહુષુ ।

ભુવશ્ચતુર્દશૈવાત્ર યુક્તાઃ કોણેષ્વયા શ્રયૈઃ ॥
ચતુરા ઘાટકૈઃ સોપિ ભૂતવેદાગ્નિ લોચનૈઃ ।
વેદી નિતમ્બયોર્મધ્યમેકષષ્ટ્યુત્તરં શતમ્ ॥
પ્રથમાષ્ટા દશૈર્ભૂમિ રત્નાસ્ત્વેકૈક મર્દનાત્ ।
દ્વારાણ્યસ્યાપિ ચત્વારિ ચતસ્રઃ શુકનાસિકાઃ ॥
પ્રથમાયાં ત્રયોવિંશદેવવિંશ દ્વિતીયકે ।
ઊનવિંશત્તૃર્તીયે તુ ચતુર્થે દશસપ્ત ચ ॥
એકં પ્રાધાનિકં શૃઙ્ગં શુકાઘ્રાસુ ચ ષોડશ ।
મન્દિરં વર્તયેદેવં સપ્તાનવતિ શૃઙ્ગકમ્ ॥
પૂર્વોક્ત ભૂષણૈર્યુક્તઃ સુરૂપોયં સુરાધિપ ।
ષટ્ત્રિંશ ભજિતે ક્ષેત્રે તિર્યગ્ વેદ વિભાજિતે ॥
મધ્યદેશે ભવેદસ્ય ભાગૈરષ્ટભિરુદ્ગતિઃ ।
આદૌ તિર્યક્ત્રયં મધ્યાદેકં ચાન્તસ્ત્રયન્તથા ॥
લુપ્ત્વા વિનિર્ગતિર્વેદૈર્યાવત્કોણમવાપ્નુયાત્ ।
બ્રહ્માસ્યૈસ્તુ તતઃ કોણઃ કૈલાસમિતિ વર્તયેત્ ॥
ચતુર્દ્વારઞ્ચતુર્નાસં ચતુર્મણ્ડપ શોભિતમ્ ।
વેદીનિતંવયોર્મધ્યે ઋતુ દ્વન્દ્વેન્દુ ભાજિતે ॥
ભૂપાંશૈઃ પ્રથમા ભૂમિઃ શેષાસ્ત્વેકૈક વિચ્યુતે ।
ચતુરા ઘાટકઃપિ ચતુસ્ત્રિભૃદ્વિભૂમયઃ ॥
વસ્વિન્દુઃ પ્રથમા ઘાટે દ્વિતીયે ચૈવ ષોડશ ।
ચતુર્દશ તૃતીયે તુ ચતુર્થે દ્વાદશૈવ તુ ॥
શુકનાસાસુ શૃઙ્ગાણિ ષોડશૈકન્તુ મૌલિકમ્ ।
પ્રાસાદોયં પ્રિયઃ શંભોઃ સપ્તસપ્તતિ શૃઙ્ગકઃ ॥
ચતુરસ્રી કૃતે ક્ષેત્રે વસુ લોચન ભાજિતે ।
કર્ણગત્યાગુણત્યાગાત્ કોણપિણ્ડી ગુણાંશકૈઃ ॥
નેત્રાંશે ન રથો જ્ઞેયો ગુણાંશૈરપરસ્તતઃ ।
પ્. ૧૪અ)
દર્શનાંશરથઃ શક્ર સ્યાદેવં શેષ વાહુષુ ॥
ભદ્ર એષ સમ્પ્રખ્યાતઃ કર્તુરિષ્ઠ વિભૂતિદઃ ।
શિખરાકુલઃ સ એવોક્તઃ સર્વઃ સર્વાર્થસિદ્ધિદઃ ॥
ક્ષુદ્રભદ્રસ્વરૈર્ભક્તે પાર્શ્વયોર્લોચનચ્યુતેઃ ।
ત્રિમધ્યો નલઃ યુક્તસ્તુ હિતોયં નલિનસ્તદા ।
શ્રીવત્સ શિખરોવાયં નન્દનઃ કર્તૃભૂતિકૃત્ ।
યુગાસ્તે ભૂતભાગેન કર્ણાદ્ધે ભ્રમવર્તનાત્ ॥
વૃત્તો નતપૃષ્ટોગ્રે દ્વ્યસ્રસ્તુંગાપ્રકોગજઃ ।
વેદાસ્તે રૂપ યુગ્માંશેરધો મધ્યે વિપર્યયે ॥
વેશશ્ચતુભિરશેનસ્તંભો યુગ્મૈસ્તુ કોણગઃ ।
એવમન્યં ચ ચત્વાર આઘાટા એક માનનમ્ ॥
વેદરામદ્વિરૂપૈસ્તુ આઘાટાશ્ચતુરો મતાઃ ।
શુકાઘ્રૈકેન્દુશાલાયાં નાદ્યેશસ્ય વિવેશનમ્ ॥
ભૂતાહ્ન ભાજિતે શિખરે પ્રથમાભૂઃ પુરન્દરૈઃ ।
ઊર્ધ્વમેકૈકસંહ્રાસાદ્ ભવન્તિ દશભૂમયઃ ॥
ત્રિભાન્યા સપ્તદશતઃ પઞ્ચશચ્છિખરાન્વિતઃ ।
વિમાનોયં વિમાનીભિર્યુક્તો વૈ માનવર્દ્ધનઃ ॥
ચતુરસ્રી કૃતે ક્ષેત્રે પદન્દત્વા તુ પૃષ્ઠતઃ ।
વૃત્તવદ્ ભ્રામયેદ્ અગ્રે દ્વિ કોણો વૃત્તગર્ભકઃ ॥
તતો જંઘા પ્રદેશે સ્યાન્ નિર્ગતઃ કિઞ્ચિદ્ ઊર્ધ્વતઃ ।
કેશરાલઙ્કૃતઃ સિંહો મુનિમૂર્દ્ધાદિ ભૂમિકઃ ॥
પ્રિયો ભવેન્ નૃસિંહસ્ય સિંહાકારોગ્ર નાસિકઃ ।
ઇભકુંભ કર્ણયોર્મધ્યે પ્રસક્ત હરિભૂષણઃ ॥
વેદાસ્તે તુર્યધા ભક્તે પાર્શ્વયોર્જગતી યુતે ।
ગર્ભાશ્ચૈવ ચતુર્ભાગૈસ્ત્રયો વૃત્તસ્તુ મધ્યગઃ ॥
સ્યાચ્છુકાઘ્રાયુતો હંસો વિમાનસ્યૈવ જંઘયા ।
પ્. ૧૪બ્)
ભદ્રસ્યૈવ નિતમ્વોસ્ય શ્રીવત્સ સ્યૈવ મઞ્જરી ॥
હંસશોભિત શૃઙ્ગાગ્રો હંસઃ કેશવ ભૂમિકઃ ।
હિતશ્ચતુલ્ય ધર્માભ્યાં સઙ્ગતં પાર્શ્વયોર્દ્વયોઃ ॥
બ્રહ્માબ્જ પીઠગો મધ્યે હરીશૌ વામ દક્ષિણે ।
અથ મધ્યે હરઃ કાર્યસ્તદા દક્ષે પિતામહઃ ॥
વિપદ્રૂપાંસિતે દ્વાભ્યાં કોણો મધ્યરથસ્ત્રિભિઃ ।
સાર્દ્ધતોય રથઃ શક્ર ખુરાદ્યૈર્ભૂષણૈર્યુતઃ ॥
શૃઙ્ગાણ્યસ્ય તુ ચત્વારિ ભુવઃ પઞ્ચરથાસ્તથાઃ ।
વિભૂતયે સતાં ખ્યાતઃ શ્રીવત્સો વર્દ્ધમાનકઃ ॥
ચતુરસ્રે સૂર્ય સંછિન્ને ત્રિભિઃ સ્યાન્ મધ્યગો રથઃ ।
ભાગાર્દ્ધે નાન્તરન્ત્યક્ત્વા દ્વાભ્યામુપરથં વિદુઃ ॥
તદર્દ્ધ નિર્ગતો દ્વાભ્યાં કોણઃ સમ્પૂર્ણશાલકે ।
ક્ષરકુંભાદિ સંયુક્તમપ્સરોગણશોભિતમ્ ॥
જંઘા મધ્યે તુ વલયાખ્યા પટ્ટિકાભિઃ સુભૂષિતા ।
અન્ધારિકા દ્વયો પેતા લંઘોર્દ્ધં સ્યાદ્વરણ્ડિકા ॥
પટ્ટિકાભિર્વસન્તૈસ્તુ કણ્ઠેહારાવલી યુતામ્ ।
ભૂષણૈશ્ચન્દ્રશાલાઘૈઃ શૃઙ્ગૈરેષ સુભૂષિતઃ ॥
યેન સિદ્ધાસુરાશક્ર યત્ર સિદ્ધઃ સ્વયં શશી ।
લાભભાગાત્સિતે ક્ષેત્રે ખણ્ડશાલેપ્યયં વિધિઃ ॥
સાર્દ્ધે નોપરથઃ શક્ર વિપક્ષે યો વિનાશકઃ ।
ભુક્તયે મુક્તયે શસ્તઃ શ્રીવત્સોયન્તૃતીયકઃ ॥
વિકારભીજિતે ક્ષેત્રે ચતુર્ભિર્મધ્યગો રથઃ ।
સાર્દ્ધે ભાગાન્તરન્ત્યક્તા તથોપરય સ્થિતિઃ ॥
ભાગાર્દ્ધ નિર્ગતિસ્તસ્ય ત્રિભિઃ કોણં પુરન્દર ।
શાલવદ્ભૂષણૈર્યુક્તો વિશેષાલ્લોક નાયકૈઃ ॥
રૂદ્રૈઃ ક્રીડા વિનોદાઘૈર્ગણૈર્યક્ષૈઃ સુરૈસ્તથા ।
પ્. ૧૫અ)
દિવ્ય ભૂત્યૈ હિતઃ કર્તુઃ શ્રીવત્સો નન્દિવર્દ્ધનઃ ॥
તુર્યભાગી કૃતે ક્ષેત્રે કોઽતુલ્યાશ્ચતુર્દિશમ્ ।
ધામવિસ્તર પાદેન નિષ્કાસાઃ સર્વ એવ તે ॥
ષડસ્રો મધ્યગર્ભોસ્ય સ્તંભાદિ રચના વહિઃ ।
સ સર્પ કટિકણ્ઠોસ્ય સ કુટાદશ ભૂમયઃ ॥
વિષ્ણુર્મધ્યે શિવો દક્ષે વામતસ્તુ પિતામહઃ ।
પુચ્છે લક્ષ્મીઃ પ્રતિષ્ઠાપ્યા ગરુડોયં હરિ પ્રિયઃ ॥
પેષ્ટકસ્તુઙ્ગ નાસશ્ચ પક્ષાગ્રસ્થા હિ સૂદનઃ ।
નાગાંશ ષોડશ ત્યાગાન્ માસસં વર્દ્ધિતા પતિઃ ॥
યુગદાનાત્પુરઃ સિદ્ધઃ શુકાઘ્રો વડભી હરે ।
વ્યક્તલિઙ્ગે સ્વયં યોજ્યશ્ચણ્ડિકાદૌ વિશેષતઃ ॥
વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણોત્ સેધઃ ફાંસાદિ કૃત સંવૃતિઃ ।
પાર્શ્વે સિંહદ્વયોપેતો મધ્યે કલશ યુતો વરઃ ॥
વેદાસ્રઃ સ તથૈવોક્તઃ સુરાદિ ભૂષણાન્વિતઃ ।
શિખાયાઃ સંવૃત્તિઃ પટ્ટૈર્નિર્વિકારઃ શિવઃ પ્રિયઃ ॥
ચતુરસ્રી કૃતે ક્ષેત્રે કર્ણાર્દ્ધાષ્ટાંશ વિચ્યુતે ।
તત્પ્રમાણે ચ વેદાસ્રે દિક્ષુ કર્ણમિતિ ક્ષિપેત્ ॥
પાતિતેષુ ચ સૂત્રેષુ દિક્ષ્વષ્ટાસ્રોષ્ટભૂતિદઃ ।
મધ્યભાગે કરં કૃત્વા અસ્ટભ્યાં મધ્યતો હ્વયેત્ ॥
તન્માનં વાહ્યતઃ કૃત્વા દ્વિગુણાદ્વ્યપ્તૃલંઘનાત્ ।
સોપિ ભૂતિ પ્રદો જ્ઞેયો ભૂષણાદ્યઃ પુરન્દર ॥
ચતુરસ્રશ્ચતુર્ભદ્રઃ સાન્ધારશ્ચ ત્રિભૂમિકઃ ।
દારૂજો ગૃહરાજોયં ગૃહાકારઃ પ્રશસ્યતે ॥
ગૃહરાજસમઃ કિન્તુ વિના ભદ્રૈઃ પુનઃ પુનઃ ।
પટ્ટશાલાન્વિતોપ્યર્દ્ધ ગૃહરાજઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
એકભૂમિર્દ્વિભૂમિર્વા પટ્ટશાલા વિવર્જિતઃ ।
સર્વદેવાલયં શક્ર માર્તણ્ડસ્ય વિશેષતઃ ॥
કર્ણાર્દ્ધાષ્ટાંશસન્ત્યાગાત્ પરિભ્રમણવર્તિતઃ ।
પ્. ૧૫બ્)
વૃત્તઃ કુંભઃ સુભૂષાઢ્યઃ ખ્યાતઃ કુંભઃ સુરાધિપ ॥
અગ્રે શુકાઘુપા યુક્તો વૃષોન્તે ચતુરસ્રકઃ ।
સ એવ વાહ્યતો વૃત્તઃ પટ્ટકૈઃ સુવિભૂષિતઃ ॥
ગ્વાવૃક્ષો વૃત્ત એવસ્યાન્ન ભવેદ્ ભવં વિનાવૃષઃ ।
એતદ્ દેવાલયં પ્રોક્તં મુખ્યતસ્તે સુરાધિપ ॥
અન્યોન્ય મિશ્ર ભેદૈસ્તુ ફલં મિશ્રન્તુ યજ્વનામ્ ।
મેર્વાદિ લઘુસંસ્થાનાઃ પ્રસાદાચ્છન્દનામકાઃ ॥
ચતુર્હસ્તાદધઃ શક્ર પ્રાસાદાશ્ચાતિ ક્ષુદ્રકા ।
નવધા ભાજિતં કૃત્વા પીઠં ભાગ સમં ભવેત્ ॥
દ્વિભાગં ગર્ભવિસ્તારં ભિત્તયશ્ચ પુરન્દર ।
ચતુર્હસ્તાદિવસ્વન્તા ભૂતભાગવિભાજિતાઃ ॥
પીઠં ભાગસમઙ્ગર્ભન્તથા ભિત્તિઃ શચીપતે ।
ઉચ્છ્રિતિર્ભિત્તિ હીનાનાં સ જંઘા દ્વિગુણા મતા ॥
વર્તનાં શિખરાણાઞ્ચ કથયામિ તવાધુના ।
જંઘોર્દ્ધ દ્વિગુણોચ્છાયે પૃથુત્વે દશધા કૃતે ॥
ઉચ્છ્રયસ્ય ચતુર્થાંશે ચતુર્દ્ધા ભાજિતે સતિ ।
ઇન્દુ કણ્ઠોપમૈઃ સારઃ પદે કુંભ સમુન્નતિઃ ॥
ષડ્ભિર્વેદી ત્રિભિઃ કણ્ઠઃ શેષૈઃ શિખરસંવૃતિઃ ।
તિર્યગૂર્દ્ધઞ્ચ ભૂતાંશૈસ્ત્યાજ્ય ભાગે કૃતે સતિ ॥
ભાગભાગાનુપાતેન બહુત્વે ચ તથા ભવેત્ ।
તિર્યક્ ચતુર્ગુણં સૂત્રં કૃત્વા વા વર્તયેદ્ધરે ॥
સાન્ધારિકાશ્રયાણાન્તુ મેર્વાદીનાં યથાક્રમમ્ ।
અન્ધારિકા વિહીનાનાં મણ્ડપાન્વિતલક્ષણમ્ ॥
ધામગર્ભઞ્ચ તત્કર્ણભુકનાસા ગર્ભ કર્ણતઃ ।
સૂત્રઙ્ગૃહીત્વાઽબ્જ યોનિઃ શુકાઘ્રા ધામકોણતઃ ॥
પ્રાસાદસ્યાર્દ્ધ વિસ્તારસ્તદગ્રે મણ્ડપઃ શુભઃ ।
શિખરન્ત્રિગુણં યેષાં પાદોનં સાર્દ્ધં દૃગ્ગુણમ્ ॥
સ પાદં દ્વિગુણં વાથ જંઘા તેષાં ત્રિભાગિકા ।

પ્. ૧૬અ)
તદૂર્ધ્વં તુર્યધા ભાજ્ય શમાંશં તુરગાંસિતમ્ ॥
ત્રિભિર્વેદી તદૂર્ધ્વન્તુ કણ્ઠો દ્વાભ્યાં શિરોંશતઃ ।
પાદો ન વૃત્તવત્ કુંભઃ શેષં પૂર્વવદા ચરેત્ ॥
કણ્ઠાદૂર્ધ્વં ચતુર્દિક્ષુ ધ્વજાધારાણિ કારયેત્ ।
ચતુર્ણામેવ દણ્ડાનાં સ્થિતિઃ સ્યાદ્ વેદિકોપરિઃ ॥
સર્વેષાં મણ્ડપાનાન્તુ નાસિકાન્ત શિખોચ્છ્રિતિઃ ।
ફાંસૈઃ સંવરણઙ્કાર્યમન્તઃ ક્રોડે કરોટકૈઃ ॥
ષડ્ભિઃ સ્તંભૈઃ સ રૂચકાદ્યૈઃ કુંભાદ્યૈસ્તુર્યધાસનૈઃ ।
ચતુર્ભિર્નન્દિકાદ્યૈશ્ચ શિરોભિસ્તે વિરાજિતાઃ ॥
સ્તંભસંખ્યા સમાયુક્તાઃ પૃથુક્ત્યંજ્ઞાં ભજન્તિતે ।
ચતુઃષષ્ટિસમારભ્ય સ્તંભ દ્વિતયવર્જિતાઃ ॥
શ્રીવત્સાદિ સ સૂત્રાન્તાઃ સપ્તવિંશતિ મણ્ડપાઃ ।
ઇદાનીં દ્વાર નિર્દેશઃ સમાસાત્તે નિગદ્યતે ॥
વિકારાંશ્મં વિના તુલ્યં વસ્વં શોધિક વિસ્તરમ્ ।
દ્વિગુણઞ્ચ સમુચ્છેધં જ્યેષ્ઠાદૌ લિઙ્ગમાનતઃ ॥
કર્ણસૂત્રે રસૈર્ભક્તે ચતુભિર્વાસમુચ્છ્રિતિઃ ।
ક્ષુદ્રધામ્ના મયં ન્યાયો દ્રષ્ટવ્યઃ પાકશાસન ॥
ખવેદૈકં સમારભ્ય ખમુન્યન્ત મનુ ક્રમાત્ ।
વિયદિન્દૂચ્યુતે દ્વારં ભૂત ષટ્કૈર્ગ્રહાન્તિકમ્ ॥
અઙ્ગુલૈર્વ્યક્ત લિઙ્ગાનાં તદર્દ્ધં વિસ્તરેણ તુ ।
તત્પાદેન સ્મૃતે શાખે તયોઃ સ્થૌલ્યન્તદર્દ્ધતાઃ ॥
દ્વિપાદન્દેહલિશ્ચાર્દ્ધાદુન્નતા વસુ હાનિતઃ ।
ઊર્ધ્વસ્થાશ્ચ સુરાં ધ્યક્ષ સુવિભક્તાઃ સુસંચિતાઃ ॥
પ્રતિશાખાસ્ત્રિભાગેન ન્યૂના કાર્યાઃ પરસ્પરમ્ ।
શશિરામશરૈરશ્ચૈર્નાગાન્તાઃ સ્યુર્યથા ક્રમમ્ ॥
પ્. ૧૬બ્)
તુર્યાંશેન પ્રતીહારૌ નન્દી કાલશ્ચ શાખયોઃ ।
સરિદ્વયં ભાર વાહૌ માલાવિધૌ ચ કિન્નરૌ ॥
ગૌર્ગિરિ હસ્તિ યુગ્મશ્ચ તતશ્ચ શેષ વાસુકી ।
શાખાધિક્યેપ્યયં ન્યાસો ન્યૂને નાગાદિભિશ્ચ્યુતિઃ ॥
ઇતોન્યત્ યત્ર વલ્યાદિ યથા શોભં વિભૂષયેત્ ।
ગણં લક્ષ્મી યક્ષ કન્યા વિષ્ણ્વીશૌ ગ્રહગાયકાઃ ॥
નૃત્યેશો માતરશ્ચૈવ ક્રમાદૂર્ધ્વં વ્યવસ્થિતાઃ ।
દ્વારાગ્રે અર્દ્ધચન્દ્રઞ્ચ શંખયુગ્માદિ ભૂષિતમ્ ॥
પ્રાસાદાય યુતઙ્કાર્યન્ન ન્યૂનન્નાધિકં હિતમ્ ।
યજમાનાનુ કૂલે તુ દેશિકઃ સુ સમાહિતઃ ॥
તોષિતો યજમાનેન દ્વારારોપણ મારભેત્ ।
દ્વારાઙ્ગાનિ કષાયાદિ શુદ્ધાન્યાચ્છાદ્ય વાસસા ॥
ન્યસ્તા તુ ધારિકાં શક્તિં શાક્તાં મૂર્તિન્તતઃ પુનઃ ।
ત્રિતત્વન્દેવતા યુક્તં શિવં સાઙ્ગઞ્ચ વિન્યસેત્ ॥
અગ્નૌ સન્તર્પ્ય સંશોધ્ય પ્રોક્ષ્યસંસ્પૃશ્ય રોધયેત્ ।
સુસઙ્ગોધ્યે પ્રતીહારાઞ્છિવાજ્ઞા પદવોધિતાન્ ॥
દ્વાર પ્રમાણકં વાસ્તું પૂજયિત્વા પ્રતર્પયેત્ ।
યન્મુકન્તુ ભવેદ્દ્વારં તર્પયેત્ તદ્ દિશાપતિમ્ ॥
રત્નન્યાસં તતઃ શક્તિં જ્ઞાત્વા લગ્નન્નિવેશયેત્ ।
પુરામધ્યં સુવિજ્ઞાય કિઞ્ચિદુત્તરતો યથા ॥
કૃત્વા ચ મન્ત્રવિન્યાસમછિદ્રમવ ધારયેત્ ।
દ્વારવત્તોરણાનાઞ્ચ પ્રતિષ્ઠા સ્યાત્ પુરન્દર ॥
વિત્તશાઠ્યાદસૌ કર્તા સ્થાપકાદીંશ્ચ તર્પયેત્ ।
પ્રાસાદં ઘટયેચ્છક્ર યાવદ્વેદ્યન્તમાગતમ્ ॥
શુકનાસા સમાપ્તૌ તુ વેદ્યધો ભૂમિકાન્તરે ।
કૃત્વો વરકન્તત્ર સુગુપ્તઞ્ચ સુશોભનમ્ ॥
પ્. ૧૭અ)
રૂક્મરૌપ્યાર્કજં વાપિ રત્નાદિ પઞ્ચકાન્વિતમ્ ।
પારદં વિન્યસેત્ તત્ર ગન્ધસ્રગ્વસ્ત્રભૂષિતમ્ ॥
પ્રકૃતિ રૂપં ઘટં ધ્યાત્વા મધ્યે પદ્મં વિચિન્તયેત્ ।
દર્પણાદૌ કૃત સ્નાનં પ્રોક્ષયેત્ સ પિધાનકમ્ ॥
ન્યસ્ત્વા તુ ધારિકાં શક્તિં ષડુચ્છઞ્ચાસનન્તતઃ ।
શક્તિ મૂર્તિ સમાયુક્તન્તત્ર કુમ્ભન્નિવેશયેત્ ॥
તન્મધ્યે વિન્યસેદ્ ભૂય ઐશ્વરીં શક્તિ મધ્યયામ્ ।
ચૈતન્યન્તુ સમાહૂય વિન્યસેત્ સમરસેન તુ ॥
શક્તિ સંપુટ મધ્યસ્થં હંસં વિન્દુ સ્વરૂપિણમ્ ।
દીપ્યમાનં સ્વતેજોભિઃ સન્ધાર્યાણુચિદંશકાત્ ॥
સ્થિરધીઃ સમરસો ભૂત્વા શિવાજ્ઞા પદ બોધિતમ્ ।
સ્વસંવિત્યા સમાદાય પૂરકેણ ન્યસેદ્ ઘટે ॥
તત્કર્માનુ ગ્રહાત્મત્વમધિકારમલાન્વિતમ્ ।
પુરુષાર્થ પરિજ્ઞાનમુપાદે યક્ષમં પદમ્ ॥
શિવેનાધિષ્ઠિતં કૃત્વા સર્વવિઘ્ન ભયઙ્કરમ્ ।
ત્રિતત્વં દેવતા યુક્તન્ન્યસ્ત્વા શોધ્ય નિરૂધ્ય ચ ॥
પ્રાસાદસ્થિતિ પર્યન્તં કર્તુઃ કર્માનુપૂરકમ્ ।
જ્વલન્વૈ દૃશ્યતે વિઘ્નૈઃ પ્રાસાદશ્ચાતિ દુઃસહ ॥
તતો ભૂત વલિં દત્વા તૃપ્તા ભવથ સર્વદા ।
વાચયિત્વા મતન્તૈસ્તુ તૃપ્તાસ્તે સર્વદા વયમ્ ॥
એવં કૃતે સ રાષ્ટ્રસ્ય રાજ્ઞઃ કર્તુઃ સમીહિતમ્ ।
ફલમુત્પદ્યતે શીઘ્રમારમ્ભઃ શ્રેયસે સદા ॥
વિધાય વેદિકા બન્ધં કણ્ઠસારાદિકઞ્ચ યત્ ।
મેર્વાદિ ચ્છન્દકાઃ પ્રોક્તાઃ સુવિભક્તાઃ પૃથક્ પૃથક્ ॥
ખુરકુંભાદિ વિન્યાસં તેષુ લેશાન્નિગદ્યતે ।
પ્. ૧૭બ્)
ઉચ્છ્રયન્નવધા ભાજ્યં ભાગે કુંભાદિ કલ્પના ॥
જંઘભાગદ્વયે નોક્તાવરંડાદ્યન્તદૂર્ધ્વતઃ ।
સાર્દ્ધલિઙ્ગઞ્ચ નિર્વૃત્તન્તતોર્ધ્વ શિખરં યથા ॥
રથાનુરથ કોણાદિ ખુરકુંભાદિ ભૂષિતમ્ ।
પ્રાસાદે કારયેદ્ એતાન્ પ્રધાનાઙ્ગમપીડયન્ ॥
પીડિતે તુ પ્રધાનાઙ્ગે મહાન્દોષઃ પ્રજાયતે ।
રાજ્ઞઃ કર્તુઃ પ્રજાનાન્તુ દુઃખં પ્રાણાન્તિકં ભવેત્ ॥
રચના ક્ષેત્રાદ્વહિસ્તસ્યાદ્ પાદાયં વિચક્ષણઃ ।
હસ્તસંખ્યાઙ્ગુલં શક્ર ન ન્યૂનન્નાધિકં ક્વચિત્ ॥
ન્યૂનાધિકેપિ દોષઃ સ્યાદ્ ઇત્યાહ ભગવાઞ્છિવઃ ।
રૂપરામૈર્ભજેદાઘમૂર્ધ્વં તિર્યગ્રસૈર્ભવેત્ ॥
ભાગવેશાત્સરૈઃ પાદો વેદૈઃ કુંભસ્તથા નલૈઃ ।
વેશાદ્ ભાગોચ્છ્રિતઃ કાર્યો વસન્તઃ સોર્દ્ધ પટ્ટિકઃ ॥
વલયાખ્યા યુતઃ કલશસ્તદૂર્દ્ધ્વે વસુનોઙ્ગતઃ ।
પ્રવેશવદ્ વિનિષ્ક્રાન્તો વૃત્તાકારોનુયા તતઃ ।
કુંભ કલશ યોર્મધ્યે છેદો ભાગ વિપર્યયૈઃ ।
તદૂર્ધ્વે તુ વસન્તાખ્યો યથાપૂર્વમુદાહૃતઃ ॥
ઊર્ધ્વઙ્કણ્ઠિક યા યુક્તો વસન્તો નિર્ગમાત્ પુનઃ ।
તદૂર્ધ્વે વેદભાગૈસ્તુ પટ્ટિકા ચતુરસ્રિકા ॥
કલશ પટ્ટિકયોચ્છેદો વેદ તુલ્યો યથા ભવેત્ ।
ભાગૈક વેશતોચ્છ્રાયો વસન્તસ્ત્રિપ્રવેશતઃ ॥
ઊર્ધ્વપટ્ટિક યા યુક્તઃ પટ્ટિકોર્દ્ધ્વન્તુ કણ્ઠિકા ।
ભાગ ન્યૂનાધિકોર્દ્ધન્તુ વસન્તઃ સ્યાદ્ યથા પુરા ॥
વેદ ભાગૈસ્તથા પટ્ટિસ્તસ્યોર્દ્ધમાય સંવૃતિઃ ।
જંઘા મધ્યે તુ નિષ્કાસં તુલ્યા યદ્દ્વિગુણોન્નત ॥
પ્. ૧૮અ)
દશધા ભાજિતઞ્ચોર્દ્ધં તિર્યક્ પઞ્ચ વિભાજિતમ્ ।
ભાગભાગ પ્રવેશેન નિર્ગમાન્મેખલા ત્રયમ્ ॥
ચતુર્ભિઃ પટ્ટિકા મધ્યે તદૂર્ધ્વં મેખલા ત્રયમ્ ।
વલયાખ્યાથ મધ્યે તુ તદૂર્ધ્વં સ્યાદધો યથા ॥
જંઘોર્દ્ધમાય નિષ્કાશં દત્વા કાર્યં વરણ્ડકમ્ ।
વિકાર ભાજિતોચ્છ્રાયં તિર્યગ્ વેદવિભાજિતમ્ ॥
ભાગૈક વેશતઃ કાર્ય પટ્ટિકા દ્વિતયન્તતઃ ।
પટ્ટિકૈકા યુતં વાથ વસન્તન્તત્ર કારયેત્ ॥
ત્રિભિસ્તુ કુંભકોચ્છ્રાયં પ્રવિષ્ટન્તદ્ દ્વયેન તુ ।
વસન્તૈક યુતશ્ચોર્દ્ધ્વે વેદૈઃ કણ્ઠસમુદ્ગમઃ ॥
પટ્ટિકા દ્વિતયં ભાગં નિર્ગમાત્ કુંભકં પુનઃ ।
ત્રિભિઃ વા સમુચ્છ્રિતઙ્કૃત્વા શેષશોભા યથા ભવેત્ ॥
કણ્ઠે તુ કલશાકારો વસન્તઃ સ્યાદધોર્ધ્વયો ।
પટ્ટિકા ભૂષિતૌતૌ તુ શેષં સ્યાચ્છિખરાનુગમ્ ॥
ચન્દ્રમાલાદિભિઃ કૂટૈર્ભૂષણૈસ્તુ વિભૂષયેત્ ।
એવન્તુ છન્દકાઃ સર્વે ભૂષણૈઃ સુવિભૂષિતા ॥
કન્દવેધ્યા વિરોધેન શાન્તિઃ શ્રેયસ્કરા નૃણામ્ ।
વસુ વેદાંસિતે ધામ્નિ સારીસારક ભૂષણમ્ ॥
સિદ્ધ્યૈ મુક્ત્યૈ સમસ્તાસ્તુ મધ્યં લક્ષાનુરોધતઃ ।
અધસ્તાત્ પટ્ટિકે વૃત્તે સારોર્ધ્વં વૃત્ત પટ્ટિકા ॥
તસ્યોર્ધ્વં કુર્પરી કાર્યાસ્તદૂર્ધ્વં કલશં વિદુઃ ।
ત્રિશૂલન્તુ તદૂર્ધ્વં સ્યાત્ તયોર્લક્ષણમુચ્યતે ॥
ષડ્ભાનુ ભાજિતે ક્ષેત્રે કલશં વર્તયેદ્ધરે ।
લિઙ્ગાયામ સમાયામે તદર્દ્ધેન તુ વિસ્તરે ॥
અઙ્ગહીનાંશતોચ્છ્રે ધારસાંશૈસ્તુ પ્રવિસ્તૃતા ।
પાદપટ્ટી સમુદ્દિષ્ટા ભાગે નોલ્લાસ નિર્મિતિઃ ॥
ઉચ્છ્રયો વિસ્તરસ્તસ્ય વેદભાગેન સુવ્રત ।
પ્. ૧૮બ્)
તત્પટ્ટીપાદ ભાગોચ્ચા યથા શોભા પ્રવિસ્તૃતા ॥

કુંભિકા તસ્ય રામાંશૈર્ભાગાર્દ્ધેન સમુચ્છ્રિતા ।
કૂર્પરં વામ દક્ષઞ્ચ સાર્દ્ધવહ્યં શતોચ્છ્રિતમ્ ॥
સૂત્ર ભ્રમેણ કર્તવ્યન્તતઃ સ્કન્ધં વિવર્તનમ્ ।
કૂર્પરાન્ત દ્વિભાગાન્તે સવ્યસ્કન્ધો ભ્રમાદ્ ભવેત્ ॥
અપસવ્યો ભ્રમેણૈવ દ્વિભાગાન્તે શતક્રતો ।
ઉન્નતા વિસ્તૃતા ગ્રીવાસારકર્ણાંશિકા તતઃ ॥
બ્રહ્માનનૈઃ કપોલઃ સ્યાદર્દ્ધભાગસમુચ્છ્રિતઃ ।
અર્દ્ધે નૈવ સમુલ્લાસઃ પદ્મં નેત્રાંશકોચ્છ્રિતમ્ ॥
અન્ધાલૈર્ભૂષયેત્ કુંભં ગુણભાગાવલંવિતૈઃ ।
અશોક પલ્લવૈશ્ચિત્રૈર્યદ્વા ચૂત સમુદ્ભવૈઃ ॥
કુંભાસ્યં શોભયેદેતૈર્યથા શોભા વલંવિભિઃ ।
લક્ષાનુરોધતઃ કાર્યં રૂપં ન્યૂનાધિકં હરે ॥
કલશ લક્ષણં ખ્યાતં ત્રિશૂલં વચ્મિ સામ્પ્રતમ્ ।
દ્વન્દ્વાનલાઙ્ગુલં જ્યેષ્ઠે વેદ યુગ્મૈસ્તુ મધ્યમે ॥
રસ ચન્દ્રૈઃ કનિષ્ઠેઃ સ્યાત્ ત્રિશૂલં સુરસત્તમ ।
સ તારગોલકત્યાગાદધોદઃ સ્યાદ્ દ્વયન્દ્વયમ્ ॥
કોણાસ્રે તુષ્ટિ તુષ્ટ્યંશે મધ્યશૂલં ગ્રહાંશકૈઃ ।
યક્ષાંશ વિસ્તૃતિર્મધ્યે તીક્ષ્ણાગ્ર મનુપાતતઃ ॥
મૂલે ભાગપ્રવિસ્તીર્ણં યદ્વા શોભાનુરૂપતઃ ।
માત્રાંશ વિસ્તૃતન્દીર્ઘં રસાંશૈઃ સૂત્રભ્રમણાત્ ॥
મધ્યે હસ્તં વ્યવસ્થાપ્ય વૃત્તાકારં સુશોભનમ્ ।
વહિર્મધ્યે કરન્ધૃત્વા મધ્યે સપ્તાંશસંસ્થિતમ્ ॥
ભ્રામયેદ્ દક્ષ હસ્તેન પાર્શ્વયોઃ શૂલસિદ્ધયે ।
અધો રેખા દ્વયં કાર્યમર્દ્ધચન્દ્રો પુમં હરે ॥
સાર્દ્ધપક્ષાંશ સૂત્રેણ વિસ્તૃતિર્ભાગસંમિતા ।
શૃઙ્ગયોર્વાહ્ય રેખિન્યૌ વાહ્યવૃત્તેન વિન્યસેત્ ॥
પ્. ૧૯અ)
મ્ધ્યસ્થે ચૈવ રેખે દ્વે મધ્ય વૃત્તેન યોજયેત્ ।
અધોભાગ દ્વયં કિઞ્ચિદ્ વિભાગાન્તરસંસ્થિતમ્ ॥
અર્દ્ધચન્દ્રવિધાનેન ભ્રામયેત્ સ્યાદ્ યથા ગતિઃ ।
ગણ્ડિકા ભૂષિતં મૂલે કુશન્તુર્યાસ્રકન્ત્વધઃ ॥
શેષરેખા વિનાશેન ત્રિશૂલં પરિકીર્તિતમ્ ।
પાર્શ્વયોર્દ્ધામસૂત્રેણ વિન્યસેત્ કલશોપરિ ॥
અગ્રે પૃષ્ઠે ચ યત્ સૂત્રં મધ્યશૂલેન સઙ્ગતમ્ ।
જગતી વન્ધકં વક્ષે દિક્ષુ દેવાલયૈઃ સહ ॥
પ્રાસાદાર્દ્ધેન સા કાર્યા પાદોના વાથ તત્સમા ।
મણ્ડપાગ્રે ચ તત્ તુલ્યા ચતુરસ્રા સુશોભના ॥
પ્રાસાદાર્દ્ધેન તદ્વાહ્યે દિક્ષ્વષ્ટૌ દેવતા લયે ।
તદર્દ્ધં વાહ્યતસ્ત્યક્તા ભિત્તિર્વન્ધન્તુ કારયેત્ ॥
પ્રાસાદભિત્તિવત્કાર્યઞ્જગત્યા ભિત્તિ વન્ધનં ।
પ્રાસાદ સમસંસ્થાનાખુરાદિ ભૂષણાન્વિતા ॥
ઊર્દ્ધ્વં વરણ્ડિકા યુક્તા યથા વા તુષ્ટિ મા વહેત્ ।
અજં નન્દીં મહાકાલં પ્રાચિ વા વજ્રપાણિનમ્ ॥
અર્દ્ધનારીશ્વરં સૂર્યમાગ્નેયયાં વા હુતાશનમ્ ।
માતૃચક્રઙ્ગણેશમ્વા કૃતાન્તન્દક્ષિણે સ્થિતમ્ ॥
અશ્વિનૌ સ્નાયુ (ભૃઙ્ગી)સન્નદ્ધં નિર્-ઋત્યન્નૈર્-ઋતે
ન્યસેત્ ।
મૃત્યુઘ્નં યોગિનં દેવં વારુણે વરુણન્ન્યસેત્ ॥
ષણ્મુખં વિશ્વકર્માણં વાયવ્યામેણગં ન્યસેત્ ।
કુબેરં લોકપૈર્યુક્તં સૌમ્યે દેવીમુમાં ન્યસેત્ ॥
ચક્રિણં ચણ્ડનામાનમીશાનં વા સ્વગોચરે ।
પ્રાસાદાભિમુખાઃ સર્વે મધ્યસૂત્ર વિવર્જિતાઃ ॥
મઠશ્ચાન્તક દિગ્ભાગે લિઙ્ગિનાં સ્થિતયે હિતઃ ।
પ્. ૧૯બ્)
યતસ્તે દક્ષિણાસાયાં વસેયુઃ શિવભાવિતાઃ ॥
પ્રાસાદવિસ્તરં સૂત્રન્તન્માનઞ્જગતી વહિઃ ।
પ્રાકારઙ્કારયેત્ ત્યક્તા તતશ્ચાશ્રમિણાઙ્ગૃહમ્ ॥
મઠાગ્રે તત્સમન્ત્યક્તા સિંહોયં દક્ષિણે સ્થિતમ્ ।
વૃષોય પશ્ચિમે જ્ઞેયં ધ્વજેયં પૂર્વતઃ સ્થિતમ્ ॥
વિપુલં વા પ્રકર્તવ્યં કર્તુરિચ્છાવસેન તુ ।
ચતુરસ્રે શરૈર્ભક્તે મધ્યન્ત્યક્તા વિલોપયેત્ ॥
ગૃહાણાં સ્વેચ્છયા ન્યાસઃ સૌમ્યે સ્યાદ્ વશનિર્ગમઃ ।
એકભૌમં દ્વિભૌમં વા ત્રિભૌમં વા યથાસુખમ્ ॥
દીર્ઘશાલા વૃતં વાહ્યે પ્રાચિયાગાલયાન્વિતમ્ ।
પાકાદિ ગૃહ વિન્યાસં યથાયોગં નિવેશયેત્ ॥
પૂર્વોક્તમન્તરઞ્ચાર્દ્ધન્તસ્યાપ્યર્દ્ધં યથાયથમ્ ।
મઠિકૈકા ત્રયઙ્કાર્યં પટ્ટશાલા ચતુષ્કિકા ॥
ભૂમયઃ પૂર્વમુદ્દિષ્ઠા વિત્તાભાવે કુટી મતા ।
સમસૂત્રં સુ સંસ્થાનં વાસ્તુ પૂજાપુરઃસરમ્ ॥
લિઙ્ગિનાઞ્ચ ગૃહઙ્કાર્યમ્મહાપુણ્ય જિગીષયા ।
એતદેવ મહાપુણ્યઙ્કથયામિ તવાખિલમ્ ॥
સંસ્થાપ્ય સ્થાવરં લિઙ્ગમ્પ્રાસાદે યદ્ ભવેત્ ફલમ્ ।
તત્ફલં લભતે વિદ્વાન્ મઠે સંસ્થાપ્ય જઙ્ગમમ્ ॥
પુરાદૌ નૂતનારમ્ભે ઉચ્છન્નેવા પુરાતને ।
આદૌ સંપૂજયેદ્ વાસ્તું ખવિયદિન્દુ ભાજિતે ॥
ચરક્યાદ્યાઃ શરાવસ્થાઃ સ્કન્દાદ્યા વેદસઙ્ગતાઃ ।
દિતીશાવન્તરિક્ષાર્ચિ એણ પિતૃરૂજાનિલઃ ॥
પદાર્દ્ધાર્દ્ધ ભુજઃ શેષાઃ પદાવસ્થાઃ પુરન્દર ।
તદ્વદા પાદપસ્ત્વષ્ટૌ મરીચાદ્યા રસાધિપાઃ ॥
પ્. ૨૦અ)
સ્વયમ્ભૂર્વેદસંસ્થસ્તુ પૂજા હોમાદિ પૂર્વવત્ ।
આદિલિઙ્ગૈર્ગુણાઞ્જ્ઞાત્વા ભ્રુવો યત્ર ગુણોત્કટમ્ ॥
સ્થાનં ભૂભૃન્નિવાસાય ત્રિવિધન્તદ્ભુત્યપેક્ષયા ।
વિયદ્રસગ્રહૈરેકં વિયન્નાગયમેન્દુભિઃ ॥
ખવિયદ્રસરૂપૈસ્તુ તૃતીયં ક્ષેત્ર લક્ષણમ્ ।
ચતુરસ્રં સ્મૃતં ક્ષેત્રં રાજ્ઞામાયતનસ્ય તુ ॥
દુર્ગાદૌ સન્નિવેશે તુ પાદભાગાય તં સ્મૃતમ્ ।
કન્યસં મધ્યમઞ્જ્યેષ્ઠન્નૃપા વાસં વિભૂતિતઃ ॥
સાધયિત્વા પુરા તત્ર સૂત્રન્તારાદિ સાધનૈઃ ।
દિગ્વિદિક્ષુ સમઙ્કૃત્વા જ્ઞાત્વા વૈ મન્દિરાપતિમ્ ॥
પ્રાસાદવદ્ યજેદ્ વાસ્તું શિલાન્યાસન્તુ કારયેત્ ।
પીઠોચ્છ્રિતિં ત્રિધા જ્ઞાત્વા જ્યેષ્ઠમધ્ય કનીયસીમ્ ॥
બ્રહ્મસ્થાને ગૃહઙ્કુર્યાન્નાગદિક્કરમાનકમ્ ।
ભૂતયુગ્મૈસ્તતો વાહ્યે પ્રાકારં પરિકલ્પયેત્ ॥
દિશાભિશ્ચાન્તરન્ત્યક્તા ખવિયત્તનુબ્બિર્ગૃહમ્ ।
દક્ષિણે યમરાન્નસ્તનેદનાગૈર્જલેશગમ્ ॥
ઉત્તરં રસ ગોત્રૈસ્તુ પાદ સંવર્દ્ધિતાનિ તુ ।
પૃથક્ પ્રાકાર ગુપ્તાનિ શેષાણ્યર્દ્ધાર્દ્ધતો ભજેત્ ॥
ધ્વજં ધૂમં તથા સિંહં શ્વાવૃષોખર કુઞ્જરૌ ।
ધ્વાંક્ષઞ્ચૈવ યથા ન્યાયં પૂર્વાદાવાયસંસ્થિતિઃ ॥
પૂર્વવદન્તરન્ત્યક્તા વેદાસ્રં કારયેદ્ વહિઃ ।
મૂલ ગૃહસ્ય પાદેન નવધા ભાજયેત્ પુનઃ ॥
ઈશાદૌ કથ્યતે ન્યાસઃ સંક્ષિપ્તન્તે પ્રરન્દર ।
શાન્તિ ચિહ્નાલયન્ધર્મસ્ત્વકાન્ધાન વસ્ત્રકમ્ ॥
પ્. ૨૦બ્)
યુગ્મે પાકઞ્ચ પાત્રાણાં ભોજનાર્થોપયોગિનામ્ ।
વિતથે મન્ત્રિણાં સ્થાન મન્ત્ર માર્ગોપદેશિનામ્ ॥
શસ્ત્રમન્તઃ પુરઙ્ગાત્ કસ્તૂરી સૌચ વેશ્મ ચ ।
તાં મૂલં સઙ્ગ્રહઃ સ્ત્રીણાં પાચકાન્સ્ત્રી નિયામકાન્ ॥
ભોજ્યં સેનાપતિર્મન્ત્રી વૈદ્ય ગન્ધોપજીવિનામ્ ।
મણિપુષ્પાદિ સંસ્થાનં મુખ્યે દૂત ગૃહન્તતઃ ॥
રાજહસ્ત્યાદિ સંસ્થાનં ક્ષીરાર્થં કાષ્ઠિકઙ્ગૃહમ્ ।
ઉત્સાર કાલયં ચાન્તે ઇત્યેવં ભૂભુજાઙ્ગૃહમ્ ॥
મહારાજાધિરાજસ્ય જ્ઞેયમેતચ્છચીપતે ।
વિહાય વાહ્યગે હાનિ સ્થિતિર્મધ્ય યથા ગ્રહૈઃ ॥
સામાન્યસ્ય નૃપસ્યૈવં કન્યસસ્ય વિપર્યયૈઃ ।
ન્યૂનં વાપ્યધિકઙ્કાર્યં જ્ઞાત્વા ભૂતિ વલાવલમ્ ॥
હસ્ત્યશ્વાદિ કૃતે શેષં સુભૃત્યાનાં યથા સુખમ્ ।
પ્રાકારં કારયેદ્ વાહ્યે શિખાહાલાદિ ભૂષિતમ્ ॥
પ્રતોલી તુર્ય સંયુક્તં વેદામ્રાદ્યૈઃ સુમણ્ડપૈઃ ।
અષ્ઠહસ્તોચ્છ્રિતં કાર્યમ્ પૃથુત્વં સુદૃઢં યથા ॥
વહિર્વહિસ્થિતાનાન્તુ મધ્યસ્થાનાં રુચિર્યથા ।
યાક્ષં જલાધિપંશાક્રં ત્રિદ્વારં વાહયેત્ સદા ॥
દક્ષદ્વારં સદાપિહિતં સઙ્ગ્રામેણ વિના હરે ।
વહિઃ ખાતિ કપાયુક્તન્તદ્વહિઃ શસ્ત્રિભિર્ભટૈઃ ॥
સપ્તપ્રાકાર યુક્તં વા મહારાજાધિ મન્દિરમ્ ।
દ્વારે દ્વારે નિયોક્તવ્યાઃ કાષ્ઠિકાઃ શસ્કિણો ભટાઃ ॥
દૃઢં પરીક્ષિતં દ્વારં વાહ્યતો વિશતઃ ક્રમાત્ ।
અન્તર્વાસો ન કસ્યાસ્તિ યાવન્ના વેદયેન્નૃપઃ ॥
પ્. ૨૧અ)
રાજ્ઞત્વ વિદિતાસ્તત્ર ન વિશન્તિ કદાચન ।
એવં નિત્યનુરક્તસ્ય કલ્યાણં નૃપતેઃ સદા ॥
દ્વારે દ્વારે ચતુર્દિક્ષુ હટ્ટઃ કાર્યઃ સુશોભનઃ ।
પૂર્વ હટ્ટસ્ય મધ્યે તુ આયતઃ સૌમ્યયામ્યયોઃ ॥
નગરી નિષ્કાશ પર્યન્તં હટ્ટમાર્ગઃ સુશોભનઃ ।
એવં દક્ષે તથા વરુણે સૌમ્યે માર્ગ ચતુષ્ટયમ્ ॥

ઉદક્ પૂર્વાદિ વિપ્રાદી ન્યથા સ્થાનં નિવેશયેત્ ।
ખરાસમાદિતઃ કૃત્વા કોણકોણકરચ્યુતમ્ ॥
અષ્ટાદશાવસાનઞ્ચ દૈર્ઘ્યાદ્ ગૃહ ચતુષ્ટયમ્ ।
ચતુર્ણામપિ વર્ણાનાં જ્ઞાત્વા હાનિં પ્રકલ્પયેત્ ।
પૂર્વામુખઞ્જપં શક્રં પૂષા * *? ર્વ દક્ષિણમ્ ।
સુગ્રીવં પુષ્પદન્તઞ્ચ પ્રચેતઃ પશ્ચિમામુખમ્ ॥
મુખ્યં સોમઞ્ચ ભલ્લાટં દ્વારદૈર્ઘ્યેણ કારયેત્ ।
તદ્વાહ્યે રક્ષસાર્થન્તુ ભૃત્યવર્ગાન્નિવેશયેત્ ॥
પ્રજાપાલઃ સ્મૃતો રાજા તસ્માન્ન્યાયયન્તુ રક્ષણમ્ ।
વર્ણાનામનુપૂર્વેણ ધર્મં દેશાપયેન્નૃપઃ ॥
શ્રુતિ સ્મૃતિ પુરાણાનિ આગમા ધર્મ દેશકાઃ ।
એતૈર્યો વર્તતે રાજા સ રાજ્યં ભુઞ્જતે ચિરમ્ ॥
પુરાણં વાધ્યતે વેદૈ રાગમૈશ્ચ તદુક્તયઃ ।
સામાન્યઞ્ચ વિશેષઞ્ચ શૈવં વૈશેષિકં વ ચ ॥
વાધ્યવાધક ભાવેન નોવિકલ્પં વિચક્ષણૈઃ ।
યદ્યથાવસ્થિતં વસ્તુ સર્વજ્ઞસ્તત્તદા વ્રદેત્ ॥
આગમાનાં વહુત્વે તુ યત્ર વાક્ય દ્વયં ભવેત્ ।
કિં પ્રમાણન્તદા ગ્રાહ્યં પ્રમાણં શાઙ્કરં વચઃ ॥
ગ્રન્થાદ્ ગ્રન્થાન્તરં ટીકા સાપેક્ષ નિરપેક્ષયોઃ ।
પ્. ૨૧બ્)
સમાધનન્તપોઃ કાર્યમર્થાપત્યાદિ સાધનૈઃ ॥
એવં જ્ઞાત્વા સુરાધ્યક્ષ નિર્વૃતિ પરમામ્વુજ ।
એવં ધર્માન્વિતે રાજ્ઞિ સ્વરાષ્ટ્રે સર્વદા શિવમ્ ॥
નૃપાલયાદ્વહિર્દિક્ષુર્હટ્ટાનાં પાર્શ્વયોર્દ્વયોઃ ।
પૃથક્લીમા પરિચિતાત્ પ્રસાદાત્ કારયેન્ નૃપઃ ॥
દેવતાધિષ્ઠિતે સ્થાને ધર્મવૃદ્ધિર્નૃપે યતઃ ।
સન્મુખા વિમુખાઃ કાર્યાઃ કર્તુરિચ્છાવસેન તુ ॥
વિશેષવિમુખાનાન્તુ રૂપકસન્મુખં રથે ।
તદ્રૂપં ભૂષણોપેતં તદ્વેષાયુધધારિણમ્ ॥
વરદાભયપાણિઞ્ચ ન્યસેદેવં સમાહિતઃ ।
તુલ્યમેવં દ્વયોર્દૃષ્ટં રૂપકં સન્મુખં યતઃ ॥
એવં કૃતે મહાશાન્તિર્નૃપેરાષ્ટ્રે તુ સર્વદા ।
તૈરેવાન્તરિતોશ્ચાન્યે પ્રસાદાત્ તદ્વહિઃ સ્થિતાઃ ॥
સન્મુખા વિમુખાઃ કાર્યાઃ કર્તુરિચ્છા વસેન તુ ।
સસ્તૈરન્તરિતાસ્તે તુ નતે દોષાવહાહરે ॥
દેવતા રૂપકૈર્યુક્તા ગુણોત્કર્ષં વહન્તિતે ।
તેભ્યો યેન્યે વહિર્ભૂતાસ્તત્રાપ્યેવં વ્યવસ્થિતિઃ ॥
નગરાદ્વહિશ્ચતુર્દિક્ષુ લક્ષ્મી યક્ષાધિપૌ ન્યસેત્ ।
વિભૂતિઞ્ચિન્ત્યમાનૌ તુ નૃપસ્ય તન્નિવાસિનામ્ ॥
નગરાભિમુખૌ કાર્યૌ વરદા ભયપાણિનૌ ।
નિયમસ્તત્કૃતે દૃષ્ટો ન સર્વત્ર પુરન્દર ॥
પૂર્વાદૌ સર્વતો દિક્ષુસ્વસ્થાને યે સુરાલયાઃ ।
સન્મુખા વિમુખાઃ કાર્યાઃ કર્તુરિચ્છાવસેન તુ ॥
પૂર્વવલ્લક્ષણૈર્યુક્તાઃ શાન્તિ શ્રેયસ્કરા નૃણામ્ ।
પ્. ૨૨અ)
એવં દેવાલયૈર્યુક્તે યત્ફલન્તન્નિગદ્યતે ॥
ધર્મ વૃદ્ધિર્ભવેન્નિત્યં કલ્યાણં સર્વપ્રાણિષુ ।
રાજ ચ વર્તતે નિત્યં સામાત્યોવલવાહનૈઃ ॥
નોપસર્ગભયન્તસ્ય પ્રાતિરાજ્યો ન દુર્ગતિઃ ।
ધર્મવૃદ્ધિર્ભવેત્ કર્તુઃ પુત્રપૌત્રાન્વયૈઃ સહ ॥
એવં સર્વત્ર વિજ્ઞેયં પુરાદૌ દેવતા લયાત્ ।
અસ્માદિ કલ્પિતાનાન્તુ લિઙ્ગાનાં નૃસ્વરૂપિણામ્ ॥
માનુષૈઃ સ્થાપિતાનાન્તુ નાન્યેષાં પાકશાસન ।
નાયં વિધિઃ સ્વયં વયક્તે ન વાણે સુરનાયક ॥
સન્મુખૌ વિમુખૌ કાર્યૌ સર્વાનુગ્રહકો યતઃ ।
સ્વોચ્છવાણે સદા દેવઃ સન્નિધઃ સ્વેચ્છયા શિવઃ ॥
પ્રાણિનામનુકમ્પાર્થન્ન તયોર્નિયમઃ ક્વચિત્ ।
પ્રાસાદે દ્વાર વિન્યાસે પીઠે ચૈવ તુ મણ્ડપે ॥
જગતી પાદ વિન્યાસે પ્રતિષ્ઠાસુ ન વિદ્યતે ।
મહદ્ભિઃ સ્થાપિતાનાન્તુ લિઙ્ગાનાં ઘટિતાત્મનામ્ ॥
વિધિઃ પૂર્વોદિતસ્તત્ર પ્રાસાદાદૌ ન કુત્રચિત્ ।
ભૂપરીક્ષાં સમારભ્ય પ્રાસાદાન્તમ્પૃથક્પૃથક્ ॥
નિઃસન્દિગ્ધં સુ સંવેદ્યં સ્ફુટાર્થં યત્ ક્રમાગતમ્ ।
કથિતન્તે સુરાધ્યક્ષ લિઙ્ગાદૌ સ્થાપનં શૃણુ ॥
ઇતિ મોહચૂરોત્તરે પ્રાસાદપ્રખ્યાને ચતુર્થઃ પટલઃ ॥
સ્કન્દ ઉવાચ ॥
કર્તુશ્ચૈવાનુકૂલેન નક્ષત્રાદૌ શુભે દિને ।
પ્રતિષ્ઠા શુક્લપક્ષે તુ શ્રેષ્ઠા ચોદગ્ગતે રવૌ ॥
બ્રાહ્મ્યં શૈવં જલાધ્યક્ષમાપ્યં વિશ્વાધિ દૈવતમ્ ।
પ્. ૨૨બ્)
નાગં સૌરં હરિં મિત્રં સોમં શક્રં સદાગતિમ્ ॥
ત્વષ્ટાધિ દૈવતં પૌષ્ણં વસવઞ્ચ શુભાનિ તુ ।
પ્રતિષ્ઠા સર્વદેવાનામેતૈઃ કાર્યા શતક્રતો ॥
ગુરુઃ શુક્રો બુધશ્ચન્દ્રો ગ્રહાઃ સૌમ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
દ્રવ્યમાયુઃ પ્રજાપુષ્ટિં વાઞ્છા પ્રાપ્તિ કરાસ્ત્વિમે ॥
ન ન્યૂનાનાધિકા કન્યા જલાધારં શિવોદ્વહમ્ ।
કોણલગ્નં સદાશ્રેષ્ઠં પ્રતિષ્ઠાયાં શિવાગમે ॥
છાગં યુગ્મઙ્કુલીરઞ્ચ હરિં કીટન્તથૈવ ચ ।
ઋતુ રૂપાનલાગૈશ્ચ સ્વરૂપૈઃ શોભનઃ શશી ॥
મૈત્રં પરમમૈત્રઞ્ચ સંપત્ક્ષેમઞ્ચ શાશ્વતમ્ ।
વવઞ્ચ વાલવઞ્ચૈવ લૌલવન્તૈ તિલન્તથા ॥
તારાકરણં શુભં શક્ર સર્વદેવ નિવેશને ।
યુગ્માભૂતારસાનાગા દિશા રુદ્રા દિવાકરાઃ ॥
કામાપૂર્ણા સુરાધ્યક્ષ તિથયસ્તુ સુસમ્મતાઃ ।
ભૌમમન્દૌ ત્રિષષ્ઠસ્થૌ ચન્દ્રાદિત્યૌ તથા પુનઃ ॥
દશમૌ તુ મુનિશ્ચન્દ્રૌ દ્વિસપ્તાહૂઃ શરૈર્ગુરુઃ ।
યુગ્મતુર્ય રસાષ્ટૈસ્તુ દશસ્થઃ શોભનો બુધઃ ॥
રસસપ્ત દશાર્કસ્થ શુક્રસ્ત્યાજ્યઃ પ્રયત્નતઃ ।
ઉત્પાતઞ્ચૈવ કાણઞ્ચ મૃત્યુયોગં વિવર્જયેત્ ॥
ક્ષેત્ર ઋક્ષે ગ્રહાઃ સર્વે યમઘણ્ટેતિ નિશ્ચિતાઃ ।
યસ્માત્ તે સર્વકાર્યઘ્ના પ્રતિષ્ઠાયાં ન યોજયેત્ ॥
ક્ષીણચન્દ્રસ્તથાદિત્ય કુજાર્કિસ્તૈર્યુતો બુધઃ ।
પ્. ૨૩અ)
પાપાઃ પાપાંશયા યસ્માત્ સર્વકાર્યે વિવર્જયેત્ ॥
રજનીં પ્રાપ્ય સર્વેષાં પ્રભાવો ન યથા દિવા ।
આનન્દામૃત સિદ્ધૈસ્તુ યોગૈર્નૈમિત્તિકૈઃ શુભાઃ ॥
પ્રશસ્તા સર્વકાર્યંષુ પ્રતિષ્ઠાયાં વિશેષતઃ ।
માઘ ફાલ્ગુન વૈશાખે આષાઢે વા શુભે દિને ॥
કેન્દ્રસ્થે ચ ગુરૌ શુક્રે ન લગ્ને દોષદા ગ્રહાઃ ।
નષ્ટ ચન્દ્રે તથા શુક્રે ગુરાવસ્તવનઙ્ગતે ॥
પ્રતિષ્ઠાદૌ શુભારંભં દૂરયાત્રાં ન કારયેત્ ।
સૌભાગ્યઃ શોભના યુષ્માન્ સિદ્ધઃ સાદ્ધ્યઃ શિવઃ શુભઃ ॥
વૃદ્ધિઃ પ્રીતિર્ધૃતિઃ સિદ્ધિર્ધ્રુવઃ શુક્લશ્ચ શોભનાઃ ।
યજમાનસ્યાનુકૂલેન પ્રાસાદાગ્રે તુ કારયેત્ ॥
ઉત્તમં વેદ યુગ્મૈસ્તુ વસ્વેકેન તુ મધ્યમમ્ ।
યુગ્મેન્દુ કન્યસન્ધામ જ્ઞાત્વાન્યત્ર પ્રયોજયેત્ ॥
ચતુરસ્રં સમઙ્કૃત્વા વાસ્તુ મિષ્ટ્વા યથા પુરા ।
ખાત્વાશલ્યોદ્ધૃતિં કૃત્વા પૂરયિત્વા દૃઢં યથા ॥
ત્રિભાગ વેદિકા યુક્તં કોણસ્તંભ વિરાજિતમ્ ।
વાહ્યેપ્યેવ વિધં સ્તંભૈર્યજ્ઞ વૃક્ષ સમુદ્ભવૈઃ ॥
દશાષ્ટ ષટ્કરોચ્છેધૈર્જ્યેષ્ઠાદીનાં ક્રમેણ તુ ।
પ્રદેશો વા યદા નાસ્તિ અધો વા સુદૃઢં યથા ॥
યત્રા ભાવસ્તુ વૃક્ષાણાન્તત્ર યદ્રુચિતઙ્કુરુ ।
ઉચ્ચા સૂર્યાઙ્ગુલા વેદી તતોર્દ્ધાઙ્ગુલ વિચ્યુતિઃ ॥
જ્યેષ્ઠજ્યેષ્ઠ્યાસુરશ્રેષ્ઠ જ્ઞાત્વાન્યત્ર પ્રયોજયેત્ ।
વિન્દુ વેદાઙ્ગુલં કુણ્ડં દૃક્ત્યાગાત્ તુ યથાક્રમમ્ ॥
જ્યેષ્ઠાદિકન્યસાન્તાન્તાં વેદી પાદાદ્વહિઃ કૃતમ્ ।
વેદ યુગ્માસિતઙ્કૃત્વા અઙ્ગુલં ભાગસંમિતમ્ ॥
૨૩બ્)
તાવદ્ ભિરઙ્ગુલૈર્હસ્તં કુણ્ડાનાં પરિકલ્પયેત્ ।
હસ્તમાત્રં ખનેત્ તિર્યગ્ ઊર્ધ્વં મેખલયા સહ ॥
વહિઃ ખાતાઙ્ગુલં કણ્ઠઃ સર્વકુણ્ડેષ્વયં વિધિઃ ।
મેખલા ત્રિતયં કાર્યં કોણરામયમાઙ્ગુલૈઃ ॥
દૈર્ઘ્યાત્ સૂર્યાઙ્ગુલાનાભિસ્ત્ર્યંશો ના વિસ્તરેણ તુ ।
એકાઙ્ગુલોચ્છ્રિતા સા તુ પ્રતિષ્ઠાભ્યન્તરે તથા ॥
કુંભ દ્વય સમાયુક્તા અશ્વત્થદલવદ્યથા ।
અઙુષ્ઠ મેખલા યુક્તા મધ્યે ત્વાજ્ય ધૃતિર્યથા ॥
દક્ષસ્થા પૂર્વયામ્યે તુ જલસ્થા પશ્ચિમોત્તરે ।
દિક્ષુ વેદાસ્ર વૃત્તાનિ પઞ્ચમન્ત્વીશગોચરે ॥
તસ્ય નાભિર્જલે દક્ષે યદિષ્ટન્તત્કરિષ્યતિ ।
કુણ્ડાનિ પઞ્ચ એકં વા કર્તવ્યં પૂર્વતઃ સ્થિતમ્ ॥
ચતુર્મુખઃ પ્રકર્તવ્યઃ સ્નાનાખ્યસ્તસ્ય ચોત્તરે ।
ઈશે પ્રાચ્યથવા કાર્યો વેદિકાદ્વિતયાન્વિતઃ ॥
ન્યગ્રોધોદુમ્વરોશ્વત્થ પ્લક્ષાસ્તોરણ મૂર્તયઃ ।
સૂર્યાઙ્ગુલાધિકૈર્નાગૈરષ્ટભિર્મુનિભિઃ કરૈઃ ॥
સપ્તહસ્તાદધો યત્તુ હસ્તહસ્ત પરિચ્યુતેઃ ।

તોરણદ્વિતયં ખ્યાતન્તદૂર્ધ્વં તોરણ દ્વયમ્ ॥
અન્તરાલં ત્રિધાભાજ્ય એકત્વેન નવૈવ તુ ।
સર્વેષાન્તોરણાનાન્તુ પઞ્ચમાંશં પ્રવેશયેત્ ॥
વિસ્તરેણોચ્છ્રયન્તુલ્યં વાહુલ્યેન ષડઙ્ગુલમ્ ।
પઞ્ચહસ્તાદિતઃ કૃત્વા વર્દ્ધયેદઙ્ગુલાઙ્ગુલમ્ ॥
ઉચ્છ્રયં પઞ્ચધાભાજ્ય શૂલં પક્ષાંશ નિર્ગતિઃ ।
શાખયોરઙ્ગુલૈશ્ચૂલા વસુભિશ્ચાઙ્ગુલન્તતઃ ॥
પૂર્વવૃક્ષોદ્ભવાસ્તંભા યાજ્ઞિકા વા અભાવતઃ ।
પ્. ૨૪અ)
દ્વિગુણં બ્રહ્મણો ભાગાત્ ક્ષીરવૃક્ષસમુદ્ભવમ્ ॥
પદ્માઙ્કઞ્ચતુશ્ચરણં રસૈકાઙ્ગુલમુચ્છ્રિતમ્ ।
ઉપસ્કરકુટીકાર્યા વારુણ્યાં મણ્ડયાર્દ્ધક ॥
સ્રુક્ સ્રુવૌ લક્ષણો પેતૌ યજ્ઞવૃક્ષસમુદ્ભવૌ ।
ઉદુમ્વરપલાશામ્રરુદ્રાશ્વત્થમધૂકતઃ ॥
રસરામાઙ્ગુલા કાર્યા દોર્દણ્ડે નાથ વા સમા ।
અષ્ટાઙ્ગુલા સ્મૃતા વેદી કણ્ઠોઙ્ગુષ્ઠઃ ફલં સ્વરૈઃ ॥
ઉત્તમામધ્યમા કન્યા એકૈકાઙ્ગુલ હાનિતઃ ।
મધ્યે વૃત્તન્તુ સંભ્રામ્ય ત્યક્તૈકં પટ્ટિકાઙ્ગુલમ્ ॥
તત્સમઞ્ચાધ વાહુલ્યં સમસ્તઞ્ચતુરઙ્ગુલમ્ ।
પાર્શ્વયોરઙ્ગુલં સ્થાપ્ય કુંભાકારમધો યથા ॥
અગ્રે ત્રિભાગ વિસ્તારમાજ્યરન્ધ્ર કનિષ્ઠયા ।
ગણ્ડિકાદ્વ્યઙ્ગુલા દીર્ઘાદણ્ડાદેકાઙ્ગુલાધિકા ॥
ષડઙ્ગુલ પરીણાહં શેષં દણ્ડસ્ય દીર્ઘતા ।
વૃત્તવત્કલશોપેતા તદઙ્ગોહાસ્તિકઃ સ્રુવઃ ॥
પૃષ્ઠે કુંભ દ્વયોપેતઃ પઙ્કે ગોપદવદ્યથા ।
દ્વ્યઙ્ગુલં પુસ્કરન્તસ્ય દણ્ડમેકાઙ્ગુલં વિદુઃ ॥
ગણ્ડિકાદ્વિયવા તસ્ય દણ્ડાગ્રે કલશોદ્ગતિઃ ।
વાહુમાત્રાંકુશૈઃ સ્નિગ્ધૈઃ ખરામદલવર્તિતાઃ ॥
વિષ્ટરાસ્તુ પ્રકર્તવ્યા મૂલાગ્રે દર્ભગ્રન્થયઃ ।
તત્સમા યજ્ઞ વૃક્ષોત્થા પરિધયઃ સુલક્ષણાઃ ॥
પ્રાક્ષેદ માત્રાઃ સમિધઃ સ્ફુટિતા દોષવર્જિતાઃ ।
અર્કોદ્ભવાપલાશોત્થા ખદિરાઙ્ગાપામાર્ગજા ॥
અશ્વત્થો દુમ્વરોદ્ભૂતાઃ શમીદૂર્વા સમુદ્ભવાઃ ।
કુશોત્થા ગ્રહશાન્ત્યર્થન્તદભાવાત્તિલૈર્યવૈઃ ॥
પ્. ૨૪બ્)
ઇન્ધનાનિ ચતુષ્કાનિ પ્રશસ્તાન્યગ્નિ કર્મણિ ।
સૌવર્ણં રાજતન્તામ્રં કુક્ષિમત્કમ્વુકન્ધરમ્ ॥
તદ્વચ્ચકર્કરી જ્ઞેયા સુરૂપા ચારૂદર્શના ।
અભાવાન્મૃદ્ભવં સર્વં કૃષ્ણાવર્તાદિ વર્જિતમ્ ॥
કલશાગડ્ડુકાપ્યેવં કુંભાશ્ચૈવોપયોગિનઃ ।
લોહિતાઃ સસરાવાશ્ચ દીપવૃક્ષાદિ મલ્લિકાઃ ॥
નૈવેદ્યરન્ધનાર્થન્તુ નાનાપાક સમુચ્ચયમ્ ।
અખિલં યાગસંભારં યાગભૂમૌ સમાહરેત્ ॥
પઞ્ચહસ્તા ધ્વજાં કાર્યા વૈપુલ્યેન દ્વિહસ્તિકાઃ ।
સપ્તહસ્તા પતાકાસ્તુ વિંશત્યઙ્ગુલ વિસ્તૃતાઃ ॥
પઞ્ચહસ્તા ધ્વજાનાન્તુ પઞ્ચમાંશ પ્રવેશિતાઃ ।
દશહસ્તા પતાકાનાં દણ્ડાઃ પઞ્ચાંશ વેશિતાઃ ॥
સિન્દૂરા કર્વુરા ધૂમ્રા ધૂસરા મેઘસન્નિભાઃ ।
હરિતા પાણ્ડુવર્ણા ચ શુભ્રાઃ પૂર્વાદિતઃ ક્રમાત્ ॥
એવં વર્ણાધ્વજાઃ કાર્યાઃ પતાકાપાકશાસન ।
મધ્યે શ્વેતાથ વા પીતા દર્પણાદ્યુપશોભિતા ॥
મણ્ડપાન્તં વિતાનં સ્યાદથ વા વેદિકોપરિ ।
વસ્ત્રૈરુલ્લોચયેત્ સ્તંભાન્તથા તોરણ મૂર્તયઃ ॥
શાન્તઃ શિશિર પર્યન્ય વિશોકાપ્યાયકા મૃતાન્ ।
ધનશ્રી શૌચ સ્તમ્ભાધો દ્વૌ દ્વૌ રત્ન યુતૌ ન્યસેત્ ॥
ચૂતપલ્લવશોભાઢ્યાન્પ્રત્યેકં કણ્ઠ વાસસાન્ ।
કદલી સ્તંભ વિન્યાસૈઃ સ્રગ્દામ ચૂત પલ્લવૈઃ ॥
શોભયિત્વા વહિઃ પશ્ચાત્તતશ્ચાભ્યન્તરં વિશેત્ ।
વેદિકોપરિ ચૈશાન્યાં સર્વધાન્યાસને સ્થિતમ્ ॥
પ્. ૨૫અ)
વસ્ત્રયુગ્માવૃતં કણ્ઠે ચૂતપલ્લવશોભિતમ્ ।
સ રત્નં શિવ કુમ્ભઞ્ચ ભૂષયન્તં મખાલયમ્ ॥
કર્કરી તત્સખી વામે ભૂષિતાનાલ પશ્ચિમા ।
ધર્માદ્યાઃ કોણસંસ્થાસ્તુ રત્નવસ્ત્રવિભૂષિતાઃ ॥
ઇન્દ્રાદિ કલશોપ્યેવં તથા શાન્તિ ઘટાનપિ ।
એવં નિદ્રા ઘટો દૃષ્ટો બ્રહ્મલક્ષ્મી હરેર્ઘટાઃ ॥
સ્રગ્વસ્ત્રવેષ્ટિતં કુણ્ડં સ્રુક્સ્રુવૌ તત્સમીપગૌ ।
ઉપસ્કર કુટી મધ્યે સ્થાપયેદ્ યજ્ઞસાધનમ્ ॥
તામ્રમયી ચરુસ્થાલી સ પિધાના સ ચટ્ટુકા ।
લોહયન્ત્રિકયા યુક્તા ચરુસ્થાલં તથાવિધમ્ ॥
સ નાલન્તામ્રપાત્રઞ્ચ ઘણ્ટાધૂપક ઉચ્છ્રકમ્ ।
ખભૂતપલસંખ્યન્તુ તસ્યાર્દ્ધઃ સ્યાત્ તતોર્દ્ધ્વતઃ ॥
જ્યેષ્ઠાદિ કન્યસાન્તાનાન્ત્રિધા સ્યાદર્ઘપાત્રકમ્ ।
હેમદ્રવ્યાદિ નિર્વૃત્તમ્ ભવાદનુરૂપતઃ ॥
યન્ત્રિકા ચ તથા જ્ઞેયા પ્રતિ કુણ્ડેર્ઘ પાત્રકમ્ ।
તથા તિલાજ્ય પાત્રાણિ ગન્ધાખ્યં સ્યાત્ તથાવિધમ્ ॥
પઞ્ચગવ્યસ્ય પાત્રાણિ પઞ્ચૈવ પરિકલ્પયેત્ ।
તથાભ્યઙ્ગસ્ય પાત્રઞ્ચ લક્ષણાર્થં મધૂદ્વહમ્ ॥
રામયુગ્મૈકમાસૈસ્તુ શલાકા જ્યેષ્ઠતઃ ક્રમાત્ ।
તૂલિકા દ્વિતયં કાર્યં સોપધાનં પટાવૃતમ્ ॥
શયયાર્થં સ્મૃતઃ પટ્ટઃ પટ્ટાશ્ચૈવોપવેશને ।
ગૃહાર્થન્તુ ચરૂસ્થાલી પૂર્વલક્ષણલક્ષિતા ॥
પ્. ૨૫બ્)
ઘટીતામ્રી તથા પાત્રં ભોજનાર્થં પ્રકલ્પયેત્ ।
માર્જનીકણ્ડનીપેષી ગૃહોપસ્કરરણાનિ ચ ॥
કરણ્ડાડ ઉલ્લિકા વ્યજનં કણ્ડાલાદ્યન્તથૈવ ચ ।
અપર્યુષિત પુષ્પાણિ બિલ્વપત્રાદિ પત્રિકામ્ ॥
ધૂપાર્થં ગુગ્ગુલં સાજ્યં ચન્દનં ભોજ્ય સન્તતિઃ ।
હોમાર્થન્તિલયવૌસર્પિર્યથા યોગં સમાહરેત્ ॥
દ્રવ્યાણામપ્ય લાભે તુ યથા લાભમુપાહરેત્ ।
લિઙ્ગાદિ શોધનાર્થન્તુ સ્નાનદ્રવ્યં નિગદ્યતે ॥
ગઙ્ગાતીરમૃદો ગ્રાહ્યાઃ કુલાદ્રૌ તીર્થસઙ્ગતા ।
પદ્મખણ્ડે ચ વલ્મીકેન દીનાં સઙ્ગમેપિ ચ ॥
ઉદ્ધૃતા દન્તિનાન્દન્તૈર્વૃષૈઃ સાનન્દદર્પિતૈઃ ।
ન્યગ્રોધોદુમ્વરોશ્વત્થ જમ્વામ્ર ત્વક્ સુશોભના ॥
મુરામાંસીવચા કુષ્ટં શૈલજં રજનીયકમ્ ।
સટીચમ્પકમુસ્તઞ્ચ સર્વૌષધિગણઃ સ્મૃતઃ ॥
ઉશીરઞ્ચન્દનં લોધ્રં તગરં ફલિની જલા ।
લક્ષણાગિરિકર્ણી ચ ક્ષીરિણી વૃહતિ શિખા ॥
બ્રહ્મદણ્ડી નાગકર્ણી સહદેવા પુનર્નવા ।
કુમારી દ્રોણપુષ્પી ચ શંખિની ખરમઞ્જરી ॥
શિવાગ્નૌ સંસ્કૃતં ભસ્મ વસ્ત્રેણાન્તરિતંસિતમ્ ।
ગોમૂત્રઙ્ગોમયં ક્ષીરન્દધિશર્પિઃ પૃથક્ પૃથક્ ॥
પઞ્ચામૃતન્તથા ભૂતં ફલાનિ વિવિધાનિ ચ ।
રત્નાદિ પઞ્ચકઞ્ચૈવ સુસંપૂર્ણં પૃથક્ પૃથક્ ॥
હૈમઙ્કૂર્મન્તથા પદ્મમ્પારદંત્વોમતન્દુલાઃ ।
ઇત્યેવમાદિ સંભારઙ્કુમ્ભાદ્યંયન્ન ચોદિતમ્ ॥
સર્વં સુસમ્ભૃતં કૃત્વા જ્ઞાપયેદ્ દેશિકોત્તમઃ ।
પ્. ૨૬અ)
વૃણુયાદ્ દેશિકં પૂર્વં વસ્ત્રહેમાદિ ભૂષણૈઃ ॥
તથાનુમૂર્તિપાન્સર્વાનસ્તુ જાપિ સમન્વિતાન્ ।
ઋત્વિજાન્વેદનિષ્ઠાંશ્ચ બોધયિત્વા ચ શિલ્પિનઃ ॥
શ્રદ્ધાવિષ્ટઃ શુચિઃ કર્તા નત્વા વિજ્ઞાપયેદિદમ્ ।
ત્વત્ પ્રસાદાચ્ચ હે નાથ લિઙ્ગસંસ્થાપનં મમ ॥
હુઙ્કારોમીત્યનુજ્ઞાય નિત્યનિર્વર્તિતો ગુરુઃ ।
આવશ્યકન્તતઃ શૌચમિન્દ્રિયાણાઞ્ચ શોધનમ્ ॥
મલસ્નાનં વિધિસ્નાનં સ સન્ધ્યમ્ભસ્મગુણ્ઠનમ્ ।
યતિનો ગૃહિણઃ પૂર્વસન્ધ્યાદૌ સમતા દ્વયોઃ ॥
સન્ધ્યાયા લક્ષણં શક્ર પ્રસઙ્ગેન નિગદ્યતે ।
આદ્યા શક્તિઃ પુરાનિત્યા યાસા કારણધર્મિણી ॥
સા સન્ધ્યા પરમાર્થેન બોધેનાવ ગતાત્મનઃ ।
ધ્યાનનિષ્ઠા પ્રતિષ્ઠાનાં પુંસાં લક્ષાનુરોધતઃ ॥
મૃણાલસૂત્રસઙ્કાશા પશ્ચાત્ સ્થૂલતરાઽભવત્ ।
પૂર્વકાલાદિ ભેદેન ભિન્નવર્ણાઃ પૃથક્ પૃથક્ ॥
રક્તાશુક્લા તથા શ્યામા ચતુર્થી રૂપવિચ્યુતા ।
શ્યામવર્ણાથ વા સન્ધ્યા પશ્ચિમાસુરસત્તમ ॥
લક્ષમાત્રધરાઃ સર્વાલક્ષણૈસ્તા વિવર્જિતાઃ ।
સત્વં રજસ્તમશ્ચૈવ ત્રયાણાન્તુ ગુણત્રયમ્ ॥
નિર્ગુણા ચ નિરાકારા ત્વન્તિમા પરમાર્થતઃ ।
હૃદયે ચ તથા વિન્દૌ બ્રહ્મરન્ધ્રે નિરાસ્પદે ॥
ચતસૃણાં સમુદ્દિષ્ટન્ધ્યાનસ્થાનં શતક્રતો ।
જ્ઞાનિનાઙ્કથિતઙ્કિઞ્ચિદ્ યોગિનાં કથ્યતે હરે ॥
અન્તે સૂર્યસ્ય ચન્દ્રસ્ય દ્વે સન્ધ્યે પ્રાણયોગિનામ્ ।
પ્. ૨૬બ્)
પરયોગેન કથિતાત્વન્યથા મમ શૂલિના ॥
શુદ્ધ બોધ પદાવસ્થા આત્મનો યા શચીપતે ।
સન્ધ્યાન્તામપરાં વિદ્ધિ શૂન્યરૂપાં પરાં પુનઃ ॥
યથાકાલ ક્રમેણૈવ સન્ધ્યાં ધ્યાત્વા સ્વભાવતઃ ।
મન્ત્રૈઃ શિવાત્મકૈઃ પશ્ચાત્ કુર્યાત્ તીર્થં સુભાવિતઃ ॥
માર્જનં સંહિતા મન્ત્રૈઃ કૃત્વા દક્ષકરે સ્થિતમ્ ।

બોધરૂપન્તુ તત્તોયમિડાયા કર્ષયેત્ તતઃ ॥
કુંભકસ્થસ્તદાતિષ્ટેદ્ યાવન્નોદ્ગચ્છતે રવિઃ ।
પિઙ્ગયારવિવાહિણ્યા કારયેદઘમર્ષણમ્ ॥
શિવમન્ત્રં મૃણન્મન્ત્રિ સ્વાહાન્તમુદકાઞ્જલિમ્ ।
દત્વા શિવાય ગાયત્રીઞ્જપેત્ પશ્ચાત્ સુભાવિતઃ ॥
જપ્ત્વા નિવેદ્ય દેવાય તર્પણઙ્કારયેત્ તતઃ ।
મન્ત્રા દેવાશ્ચ ઋષયે મનુષ્યાઃ કુણપાસ્તથા ॥
પિતરો માતરશ્ચૈવ મન્ત્રૈર્વૈ જાતિ યોજિતૈઃ ।
એતાન્ સન્તર્પ્ય મેધાવી મેધાવી આચમેત્ પાકશાસન ॥
આદિત્યં પૂજયિત્વા તુ પશ્ચાદ્ ગચ્છેન્ મખાલયમ્ ।
અભ્યર્ચ્ય તોરણા નાદૌ દ્વારાધ્યક્ષાન્ યથાક્રમમ્ ॥
આરોગ્યં શાન્તિ ભૂતિઞ્ચ વલં સૌમ્યાદિતઃ ક્રમાત્ ।
ધનશ્રી શૌચ શાન્તાદિ યુગ્મયુગ્મન્નિવેશયેત્ ॥
દેવીશ્ચૈવ તુ ચણ્ડીશં નન્દિનં કાલમેવ ચ ।
ભૃઙ્ગીશઞ્ચ ગણાધ્યક્ષં દુર્મુખં સ્કન્દમેવ ચ ॥
પ્. ૨૭અ)
ગન્ધૈઃ પુષ્પૈશ્ચ સંપૂજ્ય શિવાજ્ઞાં સંવિધાય ચ ।
યજ્ઞસ્ય રક્ષકત્વેન સ્થાતવ્યમાં હિતાદરૈઃ ॥
વજ્રાદીનિ પતાકાસુ કુમુદાદ્યં ધ્વજેષુ ચ ।
સ્ફુરતો વિન્યસેદ્ વિદ્વાન્ સર્વવિઘ્ન ભયઙ્કરાન્ ॥
પિધાય સર્વદ્વારાણિ પશ્ચાદ્ દ્વારેણસંવિશેત્ ।
દ્વારદેશે તતઃ સ્થિત્વા સ્મરન્નસ્ત્રં સુભાસ્વરમ્ ॥
વિલોક્યયાગ સંભારં ભૂમૌ પાદાહતિં ત્રિધા ।
વિદ્યુત્પુઞ્જનિભં પુષ્પન્તન્મધ્યે હેતિનાક્ષિપેત્ ॥
તત્ તેજઃ પૂરિતન્ધામ નિરસ્તા વિઘ્નસંહતિઃ ।
દુઃસહં પરમં હ્યેતદહો વિસ્મયમા ગતાઃ ॥
તર્જયત્ સંવિશેન્મધ્યં ગણાન્વૈ વિઘ્નરૂપિણઃ ।
હેતિના વિન્યસેત્ પુષ્પઞ્જ્વલન્તન્દ્વારરક્ષકમ્ ॥
પ્રદક્ષિણ ક્રમેણૈવમુપ વિશેદ્વેદિકોપરિ ।
દક્ષ હસ્તન્તતો વા મન્તયોઃ પૃષ્ઠઞ્ચ હેતિના ॥
સંશોધ્ય વિન્યસેચ્છક્તિમ્સુધારૂપં શિવેન તુ ।
મૂર્તિં શિવન્તદઙ્ગાનિ કનિષ્ઠાદ્યા સુયોજયેત્ ॥
પરમી કૃતિન્તયોઃ કૃત્વા ધર્મગુપ્તિન્તતઃ પુનઃ ।
શોધયેદ્ ભૂતસઙ્ઘાતન્ધારણાભિશ્ચ પઞ્ચભિઃ ॥
ઉદ્યાનૈઃ પઞ્ચભિઃ પૂર્વન્તતોન્યત્રૈક વિચ્યુતિઃ ।
શૂન્યં શૂન્યે તુ વિન્યસ્ય ન કિઞ્ચિદપિ ચિન્તયેત્ ॥
અમૃતઞ્ચિન્તયેત્ પશ્ચાલ્લબ્ધ્વાનન્દગુણોદયઃ ।
તતશ્ચ શાક્તાં મૂર્તિ શક્તાં વીક્ષં સ્વકે ન્યસેત્ ॥
વક્ત્રે વક્ત્રં હૃદિઘોરં ગુહ્યં વામમધસ્ત્વજમ્ ।
પ્. ૨૭બ્)
તતઃ શિવં ષડઙ્ગઞ્ચ યથા સ્થાનન્નિવેશયેત્ ॥
પરત્વઞ્ચ મહામુદ્રાં પાદાદારભ્ય વિન્યસેત્ ।
એવં કૃત્વા પુરાશક્ર અન્તર્યાગમથારભેત્ ॥
તડિત્પુઞ્જનિભન્ધ્યાત્વા જ્વલદ્ દ્વીપશિખા કૃતિમ્ ।
તુષારદાનરૂપં વા શુદ્ધ સ્ફટિક રૂપિ વા ॥
એષામેકતમન્ધ્યત્વા યસ્મિંલ્લક્ષ્યે વ્રજેન્મનઃ ।
પુષ્પભાવઃ ક્ષમાચાર્ઘં દીપમમલાત્મકં વિદુઃ ।
અધ્યવસાયાત્મિકા બુદ્ધિઃ પુંસિલક્ષસ્ય વેદને ।
એવં વિલેપનં શક્ર યેનાણુઃ સ્યાદલેપકઃ ॥
અગ્નિઃ પ્રાણામતઃ પાત્રં ગર્વો ધૂપશિખા કુલઃ ।
ભાવિતસ્તત્વાભાવેન યદા લક્ષં વ્રજેત્ પુમાન્ ॥
સ્વસમ્વિત્તૌ શિવત્વેન તદા ગવીયતે કિલ ।
ધૂપ એષ સમાખ્યાતો નૈવેદ્યં વિષયાઃ સ્મૃતાઃ ॥
આસનં પ્રકૃતિર્જ્ઞેયા પૂજકઃ પુરુષઃ સ્મૃતઃ ।
નાદ સમના સમાયોગાત્ સ્વભાવં વ્રજતે યદા ॥
તદા જપઃ સમુદ્દિષ્ટો યેનાણુઃ સ્યાચ્છિવઃ સ્વયમ્ ।
નાભાવેવન્તુ સમ્પૂજ્ય પ્રાણાગ્નૌ તેજ સાન્નિધૌ ॥
પરમામૃતરૂપેણ વિષયાઞ્જુહુયાત્ સમાહિતઃ ।
હોમ એષ સમાખ્યાતો હુત્વા કેવલતાં વ્રજેત્ ॥
નિસ્તરઙ્ગે પરે તત્ત્વે વ્યાપકે ભાવવર્જિતે ।
તલ્લયત્વઙ્ગત આત્મા ધ્યાનમેતત્ પ્રકીર્તિતમ્ ॥
પ્રાકારશ્ચૈવ દિગ્બન્ધસ્તર્જનં ખાતિકા તથા ।
શક્તિજાલઞ્ચ વિજ્ઞેયં પઞ્ચમન્તત્સુદુઃસહમ્ ॥
અસ્ત્રાભિ મન્ત્રિતાં કરકીં તેજો રૂપાં સુદુઃસહામ્ ।
પ્. ૨૮અ)
તદમ્વુ પ્રોક્ષિતં સર્વં દ્રવ્યજાતમદોષકૃત્ ॥
પ્રક્ષ્યાલ્ય ચાર્ઘપાત્રન્તુ પૂરયેદ્ધ્યાનમાશ્રિતઃ ।
ન્યસ્ત્વા શક્તિં શિવં સાઙ્ગં પરત્વં મુદ્રયા કૃતમ્ ॥
વિશોદ્ધ્ય દ્રવ્યસંભારમાત્મપૂજાં પ્રકલ્પયેત્ ।
સવ્યહસ્તે શિવઞ્ચેષ્ટ્વા તત્ત્વન્યાસપુરઃસરમ્ ॥
તેજોરૂપં ન્યસેદ્ધ્યાત્વા સમસ્તે નિષ્કલં શિવમ્ ।
લિઙ્ગાદિ વેશને પત્યુઃ સામર્થ્યં મદ્વશં યતઃ ॥
ભાવયિત્વા ધિયા સર્વં યજ્ઞારંભં સમારભેત્ ।
ઋતુરામદલનિર્વૃત્તં જ્ઞાનાસિન્તાલ સમ્મિતમ્ ॥
સપ્તાભિ મન્ત્રિતં કૃત્વા વામ કક્ષે નિવેશિતમ્ ।
પઞ્ચગવ્યન્તતઃ કુર્યાદ્ વિકરાદભિ મન્ત્ર્ય ચ ॥
ઇષ્ટ્વા વાસ્તું વિકીર્યાથ નાનાશસ્ત્ર સ્વરૂપિણઃ ।
લાજા ચન્દન સિદ્ધાર્થ ભસ્મ પુષ્પ કુશાક્ષતાન્ ॥
સુગન્ધૈર્ગન્ધપુષ્પાદ્યૈઃ પૂજયેત્ કલશંવરમ્ ।
સાસનેન સદેહેન શિવેન સમધિષ્ઠિતમ્ ॥
એવમસ્ત્રાલુકં ચેષ્ટ્વા લોકપાન્પૂજયેત્ ક્રમાત્ ।
શિવયાગઃ સમારબ્ધસ્ત્વદ્ભક્તાનાં શિવાજ્ઞયા ॥
રક્ષણીયોન્તરાયેભ્યો લોકપાઃ સુસમાહિતૈઃ ।
ઇત્યાજ્ઞાં શ્રાવયેત્ કુંભાન્ ભ્રામયેદગ્રતોસ્ત્રકમ્ ॥
પ્રદક્ષિણ ક્રમેણાથ સ્થાપયેત્ કલશાલુકે ।
દત્વા સ્થિરાસનં પૂર્વં વિન્યસેત્ કલશાલુકે ॥
દત્વા સ્થિરાસનં પૂર્વં વિન્યસેત્ તદનન્તરમ્ ।
ધારિકાદિ ક્રમેણૈવ યાવત્ સ્યાદ્ વિમલાસનમ્ ॥
પ્રાપ્તિં વ્યપ્તિઞ્ચ સામર્થ્યં મન્ત્રાણાં પરિણતિ ક્રમમ્ ।
પ્. ૨૮બ્)
યત્ સ્વરૂપઞ્ચ વિન્યાસં યેન તત્કાર્યસાધનમ્ ॥
એવં જ્ઞાત્વા પૃથક્ સર્વન્તતો મન્ત્રન્નિયોજયેત્ ।
આસનઙ્કારણાન્તન્તુ મૂર્તિઃ શક્તિ સ્વરૂપિણી ॥
શોધ્યાધ્યાનન્ન્યસેત્ પશ્ચાત્ સૃષ્ટિમાર્ગ ક્રમેણ તુ ।
ઇચ્છાશક્તિ મયીં મૂર્તિં કલ્પયેચ્છાં ભવસ્ય તુ ॥
આવાહયેત્ તતો દેવં સૂર્યાગ્નિ ચન્દ્રયોગતઃ ।
સન્નિધાનન્નિરોધઞ્ચ કૃત્વા વેદાવગુણ્ઠનમ્ ॥
અમૃતીકરણં યોજ્યમર્ચાન્તાર્ઘઞ્ચ ચન્દનમ્ ।
સ્નાનં પ્રકલ્પ્ય * * * સંપૂજ્ય ધૂપયેત્ તતઃ ॥
અઙ્ગાન્યાહૂય સંસ્કૃત્ય પૂજયિત્વા વિધાનતઃ ।
ધૂપદીપાદિનૈવેદ્યમુપચારાન્નિવેદયેત્ ॥
તોયં પવિત્ર દાનઞ્ચ પરમીકરણન્તતઃ ।
યથોક્તન્તુ જપઙ્કૃત્વા વર્દ્ધન્યામખિલન્ત્વિદમ્ ॥
પ્રણિપત્ય પુનશ્ચેષ્ટા તતો વિજ્ઞાપયેદિદમ્ ।
ત્વન્મુખોક્ત વિધાનેન રક્ષિતોયં મયામખ ॥
ઇદાનીમન્તરાયેભ્યઃ સંકાનો ત્વત્ પ્રસાદતઃ ।
તસ્માત્ પ્રબોધનિ સ્ત્રિં શંગૃહાણાજ્ઞાં પ્રદેહિ મે ॥
લિઙ્ગાદિ સાધનં દેવ શોધ્ય બોધ્યત્વમાગતમ્ ।
મમાજ્ઞયા કુરુષ્વેવં લિઙ્ગાદૌ શોધ્યસન્નિધિઃ ॥
ઉક્તં શિવેન સંભાવ્ય તતઃ કુણ્ડાન્તિકં વ્રજેત્ ।
નિરીક્ષ્ય પ્રોક્ષ્ય સંભાવ્ય અભ્યુક્ષ્ય ચ યથાક્રમમ્ ॥
ખાત્વાવિકીર્ય તત્પૂર્ય સમીકૃત્યાભિષેચયેત્ ।
નિરૂઢ્ય માર્જનં કૃત્વા લેપનં કુણ્ડ કલ્પના ॥
પરિધાનં ત્રિસૂત્રેણ રેખા તુર્યશ્ચતુષ્પથમ્ ।
પ્. ૨૯અ)
સર્વ મન્ત્રેણવસ્વેક સંસ્કારં કુણ્ડકર્મણિ ॥
વર્મણા ત્વક્ષપાટન્તુ વિસ્તરં ચત્વરે હૃદા ।
વાગીશૌ પૂજયેત્ તત્ર વૃષસ્યન્તૌ સુયૌવનૌ ॥
તામ્રે નાલયુતે વહ્નિં વીક્ષણાદ્યૈર્વિશોધયેત્ ।
ભાગં પલાશિનાં ત્યક્તા તદૈકત્વં યથા ત્રિધા ॥
તદ્વીજં વિન્યસેત્ તત્ર ષડઙ્ગે નાભિ મન્ત્રયેત્ ।
ગૃહીત્વા ભ્રામયિત્વા તુ ઈશ વીજ સ્વરૂપિણમ્ ॥
ગર્ભનાડ્યાં ક્ષિપેચ્છક્તેર્દત્વા તોયન્તયોસ્તતઃ ।
ગર્ભાધાનમજે નૈવ પુંસ્ત્વેવામં નિયોજયેત્ ॥
સીમન્તે બહુરૂપન્તુ વક્ત્રમ્વૈ જાતકર્મણિ ।
અર્ઘોદકેન સંપ્રોક્ષ્ય સદિધ્યાઃ પઞ્ચહોમયેત્ ॥
પૂર્વાદૌ વિષ્ટરન્યાસં બ્રહ્માદીંલ્લોકપાન્યજેત્ ।
સ્રુક્સ્રુવૌ વીક્ષ્ય સંપ્રોક્ષ્ય શક્તિં શંભુઞ્ચ વિન્યસેત્ ॥
શુદ્ધાજ્યેન મુખાઘારં સન્ધાનમેકતાન્તતઃ ।
નામ્ની ત્વીશઞ્ચ સન્ધાય પિતરા વિષ્ટ્વા વિસર્જયેત્ ॥
વિભજ્ય પઞ્ચધા પશ્ચાદ્ યથા કુણ્ડે નિયોજયેત્ ।
ધૂપાદ્યર્થં પૃથક્ ત્યક્તા વહ્નિં સંપૂજ્ય તર્પયેત્ ॥
તદ્ધૃદયામ્બુજે પશ્ચાલ્લબ્ધ્વાનુજ્ઞો યજેચ્છિવમ્ ।
સમૂર્તિઞ્ચાસનન્ન્યસ્ત્વા શોધ્યા ધ્યાનઞ્ચ વિન્યસેત્ ॥
શિવં સાઙ્ગં તતઃ ત્વેષ્ટ્વા નાડી સન્ધાન પૂર્વકમ્ ।

મન્ત્રસન્તર્પણં કૃત્વા પૂર્ણાં દત્વા નિવેદ્ય ચ ॥
દેશકાલ નિમિત્તાક્ષ્યૈ દુર્નિમિત્ત પ્રશાન્તયે ।
શતંશતન્તુ હોતવ્યં પૂર્ણાચ્છિન્નં શત ક્રતો ॥
પ્. ૨૯બ્)
અધિવાસ લગ્નયોર્મધ્યં જ્ઞાત્વા કૃત્યં સમારભેત્ ।
અત્યારંભમનારંભં તથારંભં ન કારયેત્ ॥
વક્ત્રં વર્મયુતં પ્રાચિ દક્ષે ઘોરં શિખાયુતમ્ ।
સદ્યો હૃદા યુતં પશ્ચાત્ સૌમ્યે વામં શિરો યુતમ્ ॥
શિવં સર્વૈસ્તુ સામાન્યં સન્ધાનં મન્ત્ર તર્પણમ્ ।
મૂર્તિપાનામિદઙ્કર્મ સર્વકૃદ્દેશિકોત્તમઃ ॥
દત્વા પૂર્ણાહુતિં પશ્ચાચ્છિવં વિજ્ઞાપ્ય દેશિકઃ ।
નિરસ્ય વિઘ્નસંઘાતં ગત્વા લિઙ્ગાન્તિકન્તતઃ ॥
ભદ્રપીઠે તુ સંસ્થાપ્ય કૃત્વા ચિહ્નં સુચિહ્નિતમ્ ।
મૃદ્ભિર્ગોમય ગોમૂત્રૈઃ સ્નાપયેદસ્ત્ર વારિણા ॥
વસ્ત્રયુગ્મા વૃતં કૃત્વા સ્વસ્તિ વાચ્ય પ્રચાલયેત્ ।
તતઃ સ યજમાનસ્તુ શ્રદ્ધા વિષ્ટઃ સમાહિતઃ ॥
અગ્રતઃ પૃષ્ઠતો ગચ્છન્મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ ।
પ્રદક્ષિણ ક્રમેણૈવ પુરપ્રાસાદ મણ્ડપે ॥
જપ શબ્દૈઃ સમાનીય વેશયેત્ સ્નાન મણ્ડપમ્ ।
નિરીક્ષ્ય પ્રોક્ષ્ય સન્તાડ્ય કુશૈરુલ્લિખ્ય મણ્ડપમ્ ॥
અક્ષતૈ સ્વસ્તિકં વેદ્યાં ભદ્રપીઠં ન્યસેત્ તતઃ ।
પ્રણવે નાસનન્દત્વા તતો લિઙ્ગન્નિવેશયેત્ ॥
નિરીક્ષ્ય પ્રોક્ષ્ય સન્તાડ્ય શોધ્ય મૃદ્ગોમયાદિભિઃ ।
દ્વિતીય વેદિકાયાન્તુ આસનન્તૂલિકોપરિ ॥
તસ્યોપરિ ન્યસેલ્લિઙ્ગં સઘૃતં પાયસં પુનઃ ।
શિરોદેશે વ્યવસ્થાપ્ય તતો લક્ષણામાલિખેત્ ॥
લક્ષણેન વિનિર્મુક્તં યતો લિઙ્ગમલક્ષણમ્ ।
દેશદેશાધિપાનાન્તુ સર્વદાસ્યાદ્ભયઙ્કરમ્ ॥
પ્. ૩૦અ)
તસ્માત્ પ્રયત્નમાસ્થાય કુર્યાલ્લિઙ્ગં સ લક્ષણમ્ ।
યેન સર્વફલાવાપ્તિર્જાયતે સાધકસ્ય તુ ॥
નોર્દ્ધં ભાગ દ્વયાત્ કાર્યં લક્ષણં ભૂતિમિચ્છતામ્ ।
ઋત્વેકભાજિતાયામે રૂપે રામતનૂચ્યુતે ॥
લક્ષરેખાઙ્ગુલા જ્યેષ્ઠે તારૈકાંશચ્યુતેન્યતઃ ।
ભાગદ્વયાદધઃ પક્ષ રેખાસ્યાદ્વસુભાજિતે ॥
ભ્રમાદ્ભાગદ્વયોર્દ્ધન્તુ પૃષ્ઠતઃ સઙ્ગમં તયોઃ ।
ઊર્ધ્વન્તુ કુણ્ડલાકારં દ્વેષ્ઠષ્ઠે ગ્રન્થ્યધઃ સ્થિતે ॥
યથા લિઙ્ગશિરઃ પ્રોક્તન્તથા લક્ષ શિરોહિતમ્ ।
સર્વસિદ્ધિપ્રદં ધન્યં સર્વવિઘ્નભયઙ્કરમ્ ॥
સર્વસાધારણં શક્રલક્ષણં શુભલક્ષણમ્ ।
અનુચ્છ્રિતેન હસ્તેન ગુરુર્હેમશલાકયા ॥
આલિખેલ્લક્ષણં વિદ્વાઞ્છિલ્પીશસ્ત્રેણ ચોત્કિરેત્ ।
જપન્મૃત્યુજિતં મન્ત્રં પૂરયેન્મધુસર્પિષા ॥
રોચનાં દધિદૂર્વાઞ્ચ દત્વા કૃત્વા વધારણમ્ ।
આરોપ્ય ભદ્રપીઠે તુ શોધ્ય મૃદ્ગોમયાદિભિઃ ॥
અસ્ત્રતોયેન સંસ્નાપ્ય મન્ત્રન્યાસન્તુ કારયેત્ ।
ઇષ્ટ્વાસાધ્યાણુના સિદ્ધ્યૈર્મન્ત્રૈર્વા બ્રહ્મવાચકૈઃ ॥
સંશોધ્ય દ્રવ્ય સંઘાતં સ્નાનમન્ત્રૈઃ પુરોદિતૈઃ ।
મૃદ્ભિર્ગોમય ગોમૂત્રૈર્ભસ્મના સલિલાન્તરૈઃ ॥
પઞ્ચગવ્ય કષાયૈશ્ચ તતઃ પઞ્ચામૃતેન તુ ।
હેમસસ્યફલૈઃ સ્નાનં રત્નૌ ષધ્યન્તતઃ પુનઃ ॥
સર્વૌષધિ યુતઞ્ચાન્તે સર્વમઙ્ગલસાધનમ્ ।
ક્ષારાદ્યૈરષ્ટભિઃ સ્નાપ્યમાર્જયેન્મૃદુવાસસા ॥
પ્. ૩૦બ્)
વિલિપ્ય ચન્દનાદ્યૈસ્તુ વર્મ જપ્તે તુ વા સસી ।
પરિધાપ્ય તતો વિદ્વાન્ ભૂષયેત્ કુસુમાદિભિઃ ॥
દેશિકં દક્ષયિત્વા તુ તોષયિત્વા ચ શિલ્પિનમ્ ।
સુયન્ત્રિતન્તતો લિઙ્ગં રથે કૃત્વા સુભાવિતઃ ॥
જપશબ્દાદિ નિર્ઘોષૈર્વેદધ્વનિ વિમિશ્રિતૈઃ ।
જપન્પાશુપતં મન્ત્રં દેશિકઃ સુસમાહિતઃ ॥
રથયાત્રાન્તતઃ કૃત્વા આનયેન્મણ્ડપાગ્રતઃ ।
ભદ્રપીઠન્તુ સંસ્થાપ્ય તત્ર લિઙ્ગન્નિવેશયેત્ ॥
સ્થિરો ભવભવેત્યુક્તા સ્વપઞ્ચાભ્યન્તરં વિશેત્ ।
વીક્ષણાદિભિઃ સંશોધ્ય કુશૈરુલ્લિખ્ય વેદિકામ્ ॥
અક્ષતૈઃ સ્વસ્તિકં કૃત્વા તત્ર પટ્ટં સ તૂલિકમ્ ।
સોપધાન પટચ્છન્નં ન્યસ્ત્વાનન્તાસનં ન્યસેત્ ॥
અર્ઘ્યં દત્વા તુ દેવસ્ય મણ્ડપં સંપ્રવેશયેત્ ।
વિન્યસ્ય તૂલિકોર્દ્ધન્તુ ન્યસેન્ મન્ત્રાન્યથા ક્રમમ્ ॥
પિણ્ડિકાયાસ્ત્વિદં કર્મ મન્ત્રૈઃ શાક્તૈસ્તુ તદ્ભવેત્ ।
લક્ષણન્તુ ભગાકારં સ્નાનાઘં લિઙ્ગ ચ યથા ॥
એવં બ્રહ્મશિલાયાન્તુ કૂર્માખ્યાયા મયં વિધિઃ ।
આનીય મણ્ડપાન્તસ્તુ યથા સ્થાનન્નિવેશયેત્ ॥
પાદદેશે ગુરુઃ સ્થિતા મૂર્ત્યાદિ ન્યાસમારભેત્ ।
જ્ઞાત્વા સમ્યક્પરં ભાવમપરં લક્ષણાન્વિતમ્ ॥
યોજાનાતિ પરં ભાવં તસ્ય લક્ષં ચતુર્વિધમ્ ।
ચતુર્ગોચરસંસ્થાનં યત્સ્વરૂપં ક્રિયાક્રમમ્ ॥
સ એવારાધકસ્તસ્ય સ્થાપકસ્તુ ન ચાપરઃ ।
શિવાચ્છૈવં શિખં શક્તેર્વિન્દોર્જ્યોતિરધસ્તતઃ ॥
પ્. ૩૧અ)
નાદાત્સાવિત્ર સંજ્ઞઞ્ચ એભ્યઃ શાસ્ત્ર સમુચ્ચયમ્ ।
સ્વભાવાવસ્થિતં શૈવં શિખં સંવિત્તિલક્ષણમ્ ॥
પ્રકાશસ્થં સ્મૃતઞ્જ્યોતિઃ સ્પષ્ટવિજ્ઞાન લક્ષણમ્ ।
સાવિત્રન્નાદસંસ્થાનં ધ્વનિઃ સંવિત્તિલક્ષણમ્ ॥
શિખાકુલાસ્થિતિઃ સાકેકુશે સાવિત્રિ સંજ્ઞકાત્ ।
ચતુર્ણાં સંસ્થિતિઃ ક્રૌઞ્ચે ચતુર્વર્ણ વ્યવસ્થયા ॥
શિવાખ્યાચ્છાલ્મલી દ્વીપે પુસ્કરે જ્યોતિ સંજ્ઞકાન્ ।
પ્રજાનુગ્રહ હેત્વર્થમેવં કુલ ચતુષ્ટયમ્ ॥
દીક્ષાદ્યવસ્થિતૌ શક્ર સપ્તદ્વીપે ત્વિયં સ્થિતિઃ ।
લક્ષલક્ષણયોર્ભેદ વિજ્ઞાનન્તુર્યગોચરે ॥
સમ્યજ્જ્ઞાત્વા ત્રિધાવસ્થં તતો યજનમારભેત્ ।
આધારં લક્ષણં વિદ્ધિ આધેયં લક્ષરૂપિણમ્ ॥
લક્ષણં વેદના રહિતં દ્વિવિધં લક્ષં સ વેદનમ્ ।
સમનઞ્ચોન્મનં વિદ્ધિ ચતુર્લક્ષેષ્વિયં સ્થિતિઃ ॥
સ્વરૂપં યસ્ય યો વેત્તિ તલ્લયં યાતિ સ ધ્રુવમ્ ।
ચતુર્ણામપિ સામાન્યં સ દેશે યજનં વિદુઃ ॥
લક્ષં સદા શિવાકારં લિઙ્ગમૂર્તૌ નિયોજયેત્ ।
ક્રમો યમાદિ સર્ગસ્ય જ્ઞાત્વાન્યત્ર પ્રયોજયેત્ ॥
ઇચ્છાશક્તિમયીં મૂર્તિ કલ્પયેત્ કારણસ્ય તુ ।
કલાન્યાસં પુરા કૃત્વા તત્વ ન્યાસં સદૈવતમ્ ॥
તત્વાનાં પઞ્ચકં તદ્વત્ત્રિતત્વં સાધિ દૈવતમ્ ।
મૂર્તિ વક્ત્રાણિ વિન્યસ્ય અઙ્ગભઙ્ગા ન્યસેત્ પુનઃ ॥
આવાહયેત્ તતો દેવં શિવં પરમ કારણમ્ ।
પ્. ૩૧બ્)
અઙ્ગન્યાસં યથા સ્થાનં કૃત્વા દેવં ન્યસેત્ પુનઃ ॥
ઉપચારન્તતઃ કૃત્વા ભૂષયેદ્ ભૂષણૈસ્તતઃ ।
સુગન્ધૈઃ કુસુમૈરિષ્ટ્વા સ ઘૃતઙ્ગુગ્ગુલન્દહેત્ ॥
લેહ્ય ચોષ્યાદિ ભક્ષ્યાણિ નૈવેદ્યાનિ નિવેદયેત્ ।
ભુક્તાન્પ્રતિસરાન્દત્વા પ્રતિભાગ પ્રદર્શકાન્ ॥
મુદ્રાં વધ્વા નમસ્કૃત્ય વસ્ત્રેણાચ્છાદયેત્ તતઃ ।
છત્રાદ્યુપસ્કરં સર્વન્તસ્મિન્ કાલે નિવેદયેત્ ॥
નિદ્રા કલશં શિરો દેશે શિવે નૈવ નિવેશયેત્ ।
અભ્યઙ્ગં પાદદેશે તુ તતઃ શોધનમારભેત્ ॥
પિણ્ડિકાનિ કટઙ્ગત્વા શક્તિમન્ત્રન્નિવેશયેત્ ।
શિવવિદ્યાત્મતત્વન્તુ ઇચ્છા જ્ઞાનક્રિયાન્વિતમ્ ॥
શક્તિ ભાવં પરઙ્કૃત્વા નૈવેદ્યાનિ નિવેદયેત્ ।
એવમ્બ્રહ્મશિલાયાન્તુ કૂર્માખ્યાયાં મયં વિધિઃ ॥
આધારાધેય ભાવેન તયોર્ભેદમ્પૃથક્ પૃથક્ ।
શિવં સમ્પૂજ્ય વિજ્ઞાપ્ય તત્વશુદ્ધિં સભારભેત્ ॥
ભૂતાનાં વલિદાનાર્થમાદિશેદ્ દેશિકોત્તમમ્ ।
તત્ત્વોપસ્થાપનઙ્કૃત્વા યાયાત્ કુણ્ડાન્તિકઙ્ગુરુઃ ॥
ઇષ્ટ્વા શિવં વિશેષેણ પ્રતિષ્ઠા હોમમાચરેત્ ।
શતં સહસ્રમર્દ્ધમ્વા હુત્વા મૂર્તિધરૈઃ સહ ॥
દત્વા પૂર્ણાહુતિં પશ્ચાલ્લિઙ્ગં શાન્તિ ઘટામ્ભસા ।
સમ્પ્રોક્ષ્ય સંસ્પૃશેદ્ધર્ભૈર્હોમ સંખ્યં જપેદણુમ્ ॥
તત્વ સન્ધિન્તતઃ કૃત્વા તત્વોપસ્થાપનમ્ ભવેત્ ।
તથા હોમસ્તથા સ્પર્શઃ પુનર્હોમસ્તથા જપઃ ॥
એવન્ત્રિષ્વપિ સંપાદ્ય વિધિં ભાગેષ્વનુ ક્રમાત્ ।
પ્. ૩૨અ)
શિવાદ્યવનિપર્યન્તમધ્વાનં સન્ધયેત્ તતઃ ॥
વ્યાપકન્તન્મયન્ધ્યાત્વા હોમયેન્મૂર્તિપૈઃ સહ ।
પૂર્ણાહુતિન્તતો દત્વા શિવાય વિનિવેદયેત્ ॥
એવં પીઠ સંશુદ્ધિમુમામન્ત્રેણ કારયેત્ ।
બ્રહ્મકૂર્મશિલાયાન્તુ તતશ્છિદ્રન્નિરસ્ય ચ ॥
શાન્તિ હોમન્તતો હુત્વા ઘૃતેન મધુના સહ ।
પ્રાયશ્ચિત્તે સમુત્પન્ને પ્રત્યેકં રૂપિણા શતમ્ ॥
હુત્વા પૂર્ણવચ્છિન્નં શિવાય વિનિવેદયેત્ ।

શિવં સમ્પૂજ્ય વિજ્ઞાપ્ય નિચ્છિદ્રમવ ધારયેત્ ॥
પ્રાસાદન્તુરુતોગચ્છેજ્જપન્નસ્ત્રં સમૂર્તિપઃ ।
મહાસ્રતેજ સા દગ્ધં સર્વવિઘ્નસમુચ્ચયમ્ ॥
પ્રાસાદં પ્રોક્ષયેદ્ધ્યાત્વા શસ્ત્રરૂપેણ વારિણા ।
બ્રહ્મસ્થાને તથાશ્વભ્રં કૂર્મ બ્રહ્મશિલોચ્છ્રયમ્ ॥
પ્રવેશં બ્રહ્મભાગસ્ય જ્ઞાત્વાશ્વભ્રં પ્રકલ્પયેત્ ।
વસ્વંશં પાદભાગઞ્ચ ત્રિભાગં વા દ્વયન્તથા ॥
અર્દ્ધં સમસ્તકં વાપિ બ્રહ્મભાગમ્પ્રવેશયેત્ ।
પૃથક્ ફલ વિભેદેન જ્ઞાત્વા શ્વભ્રં પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઇષ્ટ્વા વાસ્તુ ગતાન્ દેવાન્ પૂર્વવત્ પદયોગતઃ ।
મધ્યં સુચિહ્નિતં કૃત્વા ન્યસેત્ કૂર્મશિલાન્તતઃ ॥
તસ્યોપરિ ન્યસેત્ કૂર્મ્મં હૈમં દ્વારસ્ય સન્મુખમ્ ।
ઋતુમાત્રેન્દુ સંભક્તે દ્વારવ્યાસે શતક્રતો ॥
મધ્યાદેકં વહિસ્ત્યક્તા તેન મધ્યં વિવર્જયેત્ ।
પૂર્વોત્તરેણ તન્મધ્યે શિલામધ્યં નિવેશયેત્ ॥
પ્. ૩૨બ્)
મધ્યં સુનિશ્ચિતઙ્કૃત્વા શક્તિમન્ત્રં સ્મરેદ્ ગુરુઃ ।
કશિલાન્ નિવેશયેન્ મધ્યે ધારિકાશક્તિ રૂપિણીમ્ ॥
આદ્યાશક્તિસ્ત્વમીશસ્ય સર્વદા ધારરૂપિણી ।
તદાજ્ઞયા ત્વયા તસ્માત્ સ્થાતવ્યમિહ સર્વદા ॥
પરાવસ્થાન્તતઃ કૃત્વા રત્નાદિ ન્યાસમાચરેત્ ।
વજ્રં સૂર્યોપલં નીલમતિનીલઞ્ચ મૌક્તિકમ્ ॥
પદ્મરાગઞ્ચ વૈદૂર્યં શક્તિં પ્રાકાશિકાં સ્મરેત્ ।
રુક્માર્ક લોહવઙ્ગઞ્ચ ચન્દ્રારં કાંક્ષપન્નગમ્ ॥
મધ્યે સમસ્તકાન્યેવ શક્તિં શારીરિકાં સ્મરેત્ ।
હરિતાલં શિલાંતોરીં હરિ સૂતાગ્નિ ગૈરિકામ્ ॥
વલિંવસા ગગનં ચૈવ સ્મૃતિ શક્ત્યાત્મકાં ન્યસેત્ ।
ચન્દનન્તચ્ચ રક્તાહ્વમગુરુઞ્ચાઞ્જન મૂલકમ્ ॥
ઉશીરઞ્ચક્રિણીં દેવીં લક્ષ્યશક્તિમનુસ્મરન્ ।
ગોધૂમયવ સ તિલાન્મુદ્ગવીવારશ્યામકાન્ ॥
સર્ષપાન્યાજ્ઞિકાન્ધાન્યાન્ તૃપ્તિશક્તિં સ્મરન્ન્યસેત્ ।
એતૈઃ સર્વૈઃ સમાયુક્તં મધ્યે પદ્મન્નિવેશયેત્ ॥
ગુગ્ગુલં પાયસં વાથ રન્ધ્રાણાં લેપને હિતમ્ ।
એતેષામપ્ય લાભે તુ યથા સ્થાનન્નિવેશયેત્ ॥
વજ્રન્તાલં સુવર્ણઞ્ચ સહદેવાં યવૈઃ સહ ।
અભાવાત્ પદ્મરાગન્તુ કાઞ્ચનં વાથપારદમ્ ॥
રન્ધ્રં સુલેપિતઙ્કૃત્વા સમ્યગ્બ્રહ્મશિલાતલમ્ ।
શિવા સનન્ન્યસેત્ તત્ર શ્વભ્રે બ્રહ્મશિલાત્મકે ॥
પ્રાપ્તિ વ્યાપ્તી ચ સામર્થ્યં સર્વં જ્ઞાત્વા પૃથક્ પૃથક્ ।
કન્દાન્તં પાર્થિવન્તત્વન્નાલં માયાન્ત ગોચરમ્ ॥
પ્. ૩૩અ)
તદૂર્ધ્વઞ્ચ રણાચ્છદને પદ્મમીશાવધિષ્ઠિતમ્ ।
અતોર્ધ્વઙ્કર્ણિકાજ્ઞેયા વામાદ્યૈઃ શક્તિભિર્વૃતા ॥
શક્તિં શિવા સનન્ધ્યાત્વા સૂર્યકોટિ સમપ્રભમ્ ।
પ્રીણયન્તઞ્જગત્સર્વં વ્યાપયન્તં શિવાસનમ્ ॥
ગન્ધધૂપાદિભિઃ પૂજ્ય દત્વા કુણ્ડાન્તિકં વ્રજેત્ ।
શિવં સમ્પૂજ્ય વિજ્ઞાપ્ય મન્ત્રાન્સન્તર્પ્ય દેશિકઃ ॥
સન્ધાનં પૂર્ણયા સહિતઙ્કૃત્વા વિજ્ઞાપયેચ્છિવમ્ ।
લબ્ધ્વાનુજ્ઞસ્તતો ગચ્છેત્ પ્રાસાદં મન્ત્ર વિગ્રહઃ ॥
દક્ષિણસ્યાં દિશિ સ્થિત્વા ન્યસેન્ મન્ત્રાન્ યથાક્રમમ્ ।
સર્વશક્તિ મયન્ધ્યાત્વા આસનન્ત્વા સનાધિપમ્ ॥
નિરોધ્ય પૂજયિત્વા ચ શનૈઃ પૂજાં સમુદ્ધરેત્ ।
શોધયિત્વા તુ તચ્છૂભ્રં ચન્દનાદિ વિલેપિતમ્ ॥
રક્ષિતન્તત્પટચ્છન્નઙ્કૃત્વા યાગાલયં વ્રજેત્ ।
શિવં સંપૂજ્ય વિજ્ઞાપ્ય મૂર્તિપૈઃ શિલ્પિભિઃ સહ ॥
પૂર્વસઙ્કેતિતૈર્ધીરૈઃ સહાયૈર્વલવત્તરૈઃ ।
શુભે લગ્ને હૃદોત્થાપ્ય લિઙ્ગમર્ઘ્યં પ્રચાલયેત્ ॥
તદગ્રતો ગુરુર્યાયાદ્ધ્યાના વિષ્ટઃ શિવં સ્મરન્ ।
સ્વદિક્સ્થામૂર્તિપાઃ સર્વે સ્વમન્ત્રાહિત ચેતસા ॥
કર્તા ચ સ્વજનૈઃ સાર્દ્ધઞ્છુદ્ધાવિષ્ટઃ સ્પૃશઞ્છિવમ્ ।
વેદગીત સ્વરૈર્દિવ્યૈર્માઙ્ગલ્યૈશ્ચ મહોત્સવૈઃ ॥
ક્ષિપન્રત્નાદિકઙ્કર્તા પ્રાસાદ દ્વારમાનયેત્ ।
દ્વારદેશે તુ વિશ્રામ્ય કિઞ્ચિદ્ દ્વારસ્ય સન્મુખમ્ ॥
વિનાદ્વારેણ દેવેશં તન્માર્ગેણ પ્રવેશયેત્ ।
પ્. ૩૩બ્)
દ્વારાર્દ્ધેન શિખાશૂન્યે શિખે શાન્તિ પુરઃ સ્મરન્ ॥
પ્રવિષ્ટભદ્ર * * * * * * * * * *
? ।
* * * * * * * * * * *
* * * ? ॥
* * ? ત્વા તુ દેવસ્ય પ્રોક્ષ્ય બ્રહ્મશિલાતલમ્ ।
તદૂર્ધ્વં યન્ત્રિતન્ધાર્યં સુલગ્નં યાવદા ગતમ્ ॥
ચિહ્નમધ્યં સુવિજ્ઞાય લિઙ્ગ મધ્યં સુનિશ્ચિતમ્ ।
શક્તિશક્તિમતોર્ધ્યાત્વા અભેદં ધર્મધર્મિણોઃ ॥
સ્વભાવસ્થં સ્મરન્મન્ત્રન્ત્યક્તૈશ્વર્યલય સ્થિતમ્ ।
સૃષ્ટ્યા સદેશ સંસ્થાનં સમ્યગ્ લિઙ્ગન્નિવેશયેત્ ॥
રુક્મરૌપ્યર્કિનાગાદિકં વિભિઃ સુદૃઢં યથા ।
મન્ત્રન્યાસન્તતઃ કૃત્વા શિવમાવાહયેત્ સુધીઃ ॥
કૃત્વા ચાઙ્ગાદિ વિન્યાસં પૂજયેચ્છિવમાદરાત્ ।
મન્ત્રન્યાસે કૃતે શક્ર શિલામધ્યાન્ન ચાલયેત્ ॥
પ્રમાદાચ્ચાલિતે દેવે રાષ્ટ્રભઙ્ગઃ પ્રજાયતે ।
તતઃ સઞ્ચિનુયાત્પીઠઞ્છિલા શ્વભ્રસમં યથા ॥
વાલુકાપુરિતં લિપ્તન્તસ્યાર્દ્ધે પિણ્ડિકાન્ન્યસેત્ ।
દિક્ ચિહ્નૈશ્ચિહ્નિતઙ્કૃત્વા દેવીમુદ્વોધયેત્ ક્રિયામ્ ॥
આનીયપૂર્વવત્ સર્વં મન્ત્રં શક્ત્યન્તિકં સ્મરન્ ।
સુલગ્ને લમ્વનૈઃ પ્રગુણાં સૃષ્ટિમાર્ગેણ વિન્યસેત્ ॥
શક્તિમૂર્તેર્મહેશસ્ય પૃથક્ શક્તિ સમર્પણમ્ ।
સામ્પ્રતન્તુ તયોર્યોગસ્તત્ત્વમાનન્દ લક્ષણમ્ ॥
દિક્ચિહ્નૈઃ સંસ્થિતાઙ્કૃત્વા સન્ધિલેપં સમાચરેત્ ।
શઙ્ખચૂર્ણં મલં લૌહં તથા સર્વરસં પયઃ ॥
પ્. ૩૪અ)
પપિત્વા લેપયેત્ તેન મન્ત્રન્યાસં યથા પુરા ।
મુષ્ટિં વદ્ધ્વા તતો વિદ્વાઞ્છિવશક્તિ સ્વરૂપિણીમ્ ॥
પિણ્ડિકાયાં ન્યસેલ્લિઙ્ગમઙ્ગુષ્ઠેન સ્પૃશેત્ તતઃ ।
ઉમામહેશમન્ત્રાભ્યાં સન્ધાનં મુક્તિકાઙ્ક્ષિણામ્ ॥
શિવોમામન્ત્રયોગેન સન્ધાનં ભૂતિમિચ્છિતામ્ ।
શાન્તિકુંભાંભ સા સ્નાપ્ય તથા પઞ્ચામૃતૈરપિ ॥
વિલિપ્ય કુઙ્કુમાદ્યૈસ્તુ મન્ત્રન્યાસન્તુ કારયેત્ ।
આસનસ્થાન્યથા સ્થાનં મૂર્ત્યાદીંલ્લિઙ્ગવિગ્રહે ॥
પ્રત્યેકં વિન્યસેન્ મન્ત્રી ધ્યાનયુક્તસમાહિતઃ ।
લિઙ્ગે નિવેશયેદ્ વોધં ક્રિયાહ્વાં પીઠરૂપિણીમ્ ॥
પરત્વન્તુ તયોર્ધ્યાત્વા ભિન્નાભિન્ન સ્વરૂપયોઃ ।
વ્યક્તિ રૂપન્તયોર્ધ્યાત્વા સ્નાનં વિવિધમાચરેત્ ॥
વિલિપ્ય પૂર્વવત્ તાભ્યાં કૃત્વા પૂજાં પૃથક્ પૃથક્ ।
જપઙ્કૃત્વા તયોર્દત્વા પ્રણિપત્ય ક્ષમાપયેત્ ॥
ન્યૂનાતિરિક્તશાન્ત્યર્થં રૂપિણા હોમમાચરેત્ ।
વિજ્ઞાપયેત્ તતો દેવં લોકાનુગ્રહ હેતુતઃ ॥
સૂર્યાચન્દ્રમસૌ યાવત્ સ્થિતિ લોકે પ્રવર્તતે ।
તાવત્તાત્કાલં મહાદેવ લિઙ્ગેસ્મિન્ વરદો ભવ ॥
લબ્ધ્વાનુજ્ઞાં વિભોર્લિઙ્ગે ધ્યાયન્તીશન્નિરોધયેત્ ।
નિરોધ્યૈવં નમસ્કૃત્વા પુનર્વિજ્ઞાપયેદિદમ્ ॥
જ્ઞાનતો જ્ઞાનતો વાપિ યચ્ચોક્તન્ન કૃતં મયા ।
તત્સર્વં પૂર્ણમેવાસ્તુ ત્વત્પ્રસાદાન્મહેશ્વર ॥
યજમાનસ્ય યન્નામ યોજયેદ્ ઈશ્વરેણ તુ ।
પ્. ૩૪બ્)
તતઃ સ યજમાનસ્તુ પૂજયેદ્ દેશિકોત્તમમ્ ॥
વિત્તશાઠ્યાદસૌ કર્તા ગ્રામાદ્યં સન્નિવેદયેત્ ।
મૂર્તિપેભ્યોસ્ત્ર જાપિભ્યો વિપ્રેભ્યો ગણકાય ચ ॥
સૂત્રધારાય શિલ્પેભ્યો દક્ષિણા સ્યાત્ સ સંભ્રમા ।
મહોત્સવં મહાનન્દઙ્કુર્યાદ્ દિનચતુષ્ટયમ્ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં દ્વિતીયેહ્નિ શાન્તિશ્ચૈવ તૃતીયકે ।
દેશિકાદ્યાશ્ચતુર્થેહ્નિ કુર્યુશ્ચાતુર્થિકાહ્નિકમ્ ॥
સુસ્થાલ્યાન્તુ વિશુદ્ધાયાં બ્રહ્માઙ્ગૈઃ સાધયેચ્ચરુમ્ ।
સંપાતાભિહુતઙ્કૃત્વા પ્રતિકુણ્ડં યથાક્રમમ્ ॥
અગ્રન્નિવેદ્ય દેવાય તર્પયેચ્ચરુણા શિવમ્ ।
સ્થિરાદ્યા હુતયઃ સપ્ત પ્રદદ્યાદ્વન સંખ્યયા ॥
પૂર્ણાન્દત્વા શિવં જ્ઞાપ્ય કૃત્વા શાન્તિં પ્રવાચનમ્ ।
લોકપાલ વલિં દત્વા ક્ષેત્રરક્ષાં પ્રવાચયેત્ ॥
અન્યેષામપિ દેવાનાઞ્ચતુર્થેહ્નિ ચતુર્થિકા ।
તતઃ સંપૂજયેદ્ દેવં સ્નાનાદિ વિધિ વિસ્તરૈઃ ॥
વિહાયલિઙ્ગવિન્યાસં ન્યસ્તાણું સંવિસર્જયેત્ ।
શક્તિભાવો વિસર્ગઃ સ્યાદ્ વ્યક્તિરાવાહનં હરે ॥
શિવકુંભવિધાનેન કૃત્વા કુભ દ્વયં ગુરુઃ ।
એકેન સ્નાપયેદ્ દેવં પૂજયિત્વા યથા પુરા ॥

કર્તારમપરેણૈવ તતઃ કુર્યાત્ ફલાર્પણમ્ ।
તતસ્તુ સ્થાપકો દૃષ્ઠો યજમાનેન પૂજિતઃ ॥
પ્રતિષ્ઠાયાઃ ફલં કર્ત્તુર્યથા દદ્યાત્ તદુચ્યતે ।
મૂલમન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય યાવચ્છક્ત્યન્ત ગોચરમ્ ॥
પ્. ૩૫અ)
કારણત્યાગયોગેન લબ્ધ્વાનન્દસ્તુ દેશિકઃ ।
તેજો રૂપનિધિં ધ્યાત્વા પુણ્યરાશિં સ્વરેકરે ॥
વિદ્યાતત્ત્વ પ્રચારેણ કરે કર્તુઃ સમર્પયેત્ ।
તત્ફલં ભુક્તિમુક્ત્યાખ્યં લિઙ્ગારાધન તસ્ત્રિધા ॥
લિઙ્ગે સંસ્થાપિતે મોક્ષો ભૂતયશ્ચ નિરન્તરાઃ ।
તતો વિજ્ઞાપ્ય દેવેશં યજેચ્ચણ્ડેશ્વરં ગુરુઃ ॥
ચણ્ડમન્ત્રૈઃ સમાવાહ્ય તારાદ્યૈઃ ફટ્કૃતાન્તકૈઃ ।
સ્નાનં પૂજા જપો હોમો નૈવેદ્યાદિ યથા પુરા ॥
કૃષ્ણવર્ણઞ્ચતુર્વક્ત્રં ત્ર્યક્ષં ચણ્ડા હિ ભૂષણમ્ ।
શૂલટઙ્કકરં ભીમં કમણ્ડલ્વક્ષમાલિનમ્ ॥
એતદ્ રૂપં સદાધ્યાતુઃ સર્વવિઘ્નવિનાશનમ્ ।
આધારશક્તિ કમલે મૂર્તિવક્ત્રાઙ્ગસંયુતમ્ ॥
સ્વસ્થાને પ્રાણમાર્ગેણ કૃત્વાત્મસ્થં નિવેશયેત્ ।
બ્રૂયાદેનં શિવં દ્રવ્યં રક્ષંસ્તિષ્ઠઞ્છિવાન્તિકે ॥
સમ્પૂજ્યગન્ધપુષ્પાદ્યૈર્લિઙ્ગસ્થન્તન્નિરુધ્ય ચ ।
પૃથક્ પીઠઞ્ચલં લિઙ્ગં પૂર્વવત્સન્નિવેશયેત્ ॥
કિન્તુ રત્નાદિ વિન્યાસં પીઠગર્ભે સ શક્તિકમ્ ।
એકપીઠન્ત્વભેદેન રત્નાદ્યં ચેતસા ન્યસેત્ ॥
પૂર્વવચ્ચ સ્મૃતઙ્કર્મ કિન્તુ ચણ્ડેશ્વરં વિના ।
વાણક્ષેત્રોદ્ભવં વાણં સર્વપ્રાસાદપીઠગમ્ ॥
પીઠસ્ય સંસ્કૃતન્તત્ર સ્વયં વ્યક્તેપ્યયં વિધિઃ ।
સ મન્ત્રં સ્થાપયેદ્રૌહં સર્વપ્રાસાદપીઠગમ્ ॥
વાણવચ્ચ વિધિઃ ખ્યાત ઋષિર્દેવાદિ કલ્પિતે ।
પ્. ૩૫બ્)
પ્રતિષ્ઠા વ્યક્તલિઙ્ગાનાં ક્રિયાશક્તિ પુરઃસરા ॥
રત્નાઢ્યં પિણ્ડિકા ગર્તે વિધિશ્ચણ્ડેશ્વરં વિના ।
સર્વેષામેવ દેવાનાં સ્નાનાદ્યં પૂર્વવદ્યથા ॥
સ્વમન્ત્રૈઃ સ્થાપનં કાર્યં જ્ઞાત્વા વ્યાપ્તિં પૃથક્ પૃથક્ ।
દર્પણે વિહિતં સ્નાનં લેયચિત્રાગમેષુ ચ ॥
પ્રતિષ્ઠા પૂર્વવત્ કાર્યા પીઠાદ્યં શક્તિકલ્પિતમ્ ।
પૂજા તેષામધઃ કાર્યા ધૂપમાત્રન્ન દુષ્યતિ ॥
પ્રતિષ્ઠા ચૂલકાદીનાં પૂર્વોક્ત લિઙ્ગવદ્યથા ।
ન તત્ર લક્ષણોદ્ધારઞ્ચતુર્થી ચણ્ડકલ્પના ॥
પ્રવેશો બ્રહ્મણોર્દ્ધેન શક્તિરત્નાદિ પૂર્વકમ્ ।
મૂર્તિવક્ત્રાઙ્ગ વિન્યાસઃ સદેશાકાર રૂપધૃક્ ॥
કુમ્ભે પ્યેવં ત્રિશૂલે તુ ત્રિશક્તિં વ્યાપિનં શિવમ્ ।
નિષ્પન્નં શિખરં દૃષ્ટ્વા ધ્વજશૂન્યન્ન ધારયેત્ ॥
ધ્વજશૂન્યન્તુ પ્રાસાદં સમાશ્રિત્ય વિનાયકાઃ ।
જનયન્તિ ભયં ઘોરં તસ્માત્ કાર્યો મહાધ્વજઃ ॥
પ્રાસાદ દૈર્ઘ્યદીર્ઘસ્તુ દ્વિહસ્તો વિસ્તરેણ તુ ।
જઘાન્તો વાથ કર્તવ્યો યથા લાભમથાપિ વા ॥
અથવા પ્રદક્ષિણી કૃત્ય યથા લિઙ્ગન્તુ વેષ્ઠ્યતે ।
શિખરત્ર્યંશતો જ્યેષ્ઠે મધ્યમે પાદવર્જિતે ॥
કન્યસે ચોત્તમોર્દ્ધેન સમગ્રન્થિસ્તુ વૈણવઃ ।
મુક્તયે વિષમઃ શસ્તો દૃઢઃ સદ્દારૂજોથવા ॥
સમાહૃત્ય દ્વયં કાર્યં સ્નાનાદ્યઞ્ચ યથા પુરા ।
મૂર્ત્યાદિ તત્વ વિન્યાસસ્તથા કિન્ત્વસ્ત્ર સન્નિધિઃ ॥
પ્. ૩૬અ)
પૂજા હોમ જપસ્પર્શન્તથા કાર્યં મખાધિપ ।
પ્રાસાદો વાહ્યલિઙ્ગન્તુ જગતી પિણ્ડિકાહરે ॥
તત્પ્રતિષ્ઠા પ્રકર્તવ્યા યથા પૂર્વમુદાહૃતા ।
દણ્ડાધારે ન્યસેચ્છક્તિ રત્નાદ્યં પઞ્ચકન્તથા ॥
ધ્વજ યુક્તન્ન્યસેદ્ દણ્ડમસ્ત્રાલઙ્કૃતવિગ્રહમ્ ।
સૂર્યકોટિસહસ્રાભં જ્વલન્તમતિ ભીષણમ્ ॥
સુરાસુર પ્રદુષ્ટાનાં દુઃપ્રેક્ષ્યં દર્પનાશકમ્ ।
મહાપાતકિનો યે તુ તેપિ દૃષ્ટ્વા ધ્વજોચ્છ્રયમ્ ॥
તત્ક્ષણાદેવ નિષ્પાયાઃ કિન્નકર્તુઃ કુલદ્વયમ્ ।
લિઙ્ગાદિ પરમાણૂનાં સંખ્યાયાવચ્છિવાલયે ॥
તાવત્ કલ્પ સહસ્રાણિ વસેત્ કર્તા ચ તત્પુરે ।
ધ્વજોચ્છ્રયે કૃતે શક્ર ભવેત્ કોટિગુણં ફલમ્ ॥
મન્દિરેપિ પ્રકર્તવ્યં પ્રતિષ્ઠાદ્યં ધ્વજોચ્છ્રયમ્ ।
અનુષઙ્ગાત્ પ્રવક્ષ્યામિ મન્દિરેપિ ધ્વજોચ્છ્રયમ્ ॥
જ્ઞાત્વા મન્દિરમાદૌ તુ દણ્ડમાનઞ્ચ કારયેત્ ।
એકભૌમં દ્વિભૌમમ્વા ત્રિભૌમં મન્દિરં હરે ॥
કન્યસં મધ્યમં જ્યેષ્ઠં તેષાં દણ્ડમિતિ શૃણુ ।
ગાયત્રી તુષ્ટિ ભુવનૈઃ કરૈર્દણ્ડન્તુ કારયેત્ ॥
અન્યથા વા પ્રકર્તવ્યા ગૃહદણ્ડમિતિ શુભા ।
વેશ્મ વ્યાસ ત્રિભાગસ્થન્તત્પાદોનં દ્વિતીયકમ્ ॥
તૃતીયમર્દ્ધભાગેન દણ્ડમાનમુદાહૃતમ્ ।
ધ્વજાન્વિતં સમાદાય પ્રોક્ષ્યાસ્ત્રેણ પટાવૃતમ્ ॥
શિવતત્વ વિભાગેન ત્રિતત્વન્તત્વ યા ન્યસેત્ ।
અસ્ત્રં ન્યસ્ત્વા તતો વિદ્ધાન્સન્નિદેહો મમાચરેત્ ॥
પ્. ૩૬બ્)
મન્દિરે ચ યથા ન્યાસસ્તં વક્ષ્યેહં શતક્રતો ।
મન્દિરે વિન્યસેત્ તત્ત્વં શક્તિં વિન્યસ્ય ધારિકામ્ ॥
આત્મતત્વમધોભાગે બ્રહ્માણ્ડો વધિ વિન્યસેત્ ।
વિધાતત્ત્વન્ન્યસેન્મધ્યે બુદ્ધિતત્વ પદાનુગમ્ ॥
ઊર્ધ્વં વૈ શિવતત્ત્વં સ્યાચ્છુદ્ધ વિદ્યાવસાનિકમ્ ।
કારણ ત્રિતયં ન્યસ્ત્વા શિવં સાઙ્ગઞ્ચ વિન્યસેત્ ॥
તત્ત્વોપસ્થાપનં શુદ્ધિઃ પ્રોક્ષણ સ્પર્શનં જપઃ ।
સાન્નિધ્યં રોધનં પૂજા સન્ધાનં પ્રતિતત્ત્વતઃ ॥
એવં સર્વત્ર વિધિવદ્વિધાનં પૂર્ણતાં વ્રજેત્ ।
શુભલગ્નં સમાસાદ્ય વિન્યસેદ્ ધ્વજમાદરાત્ ॥
મન્દિરં સ્નપયેત્ પશ્ચાત્ ફલાદ્યૈઃ શુભવસ્તુભિઃ ।
કાષ્ઠિકા તૃણનિર્વૃત્તે ગૃહે ન્યાસસ્તુ કથ્યતે ॥
કંવીષુ પૃથિવીતત્ત્વં તૃણેષ્વાપ્યં નિયોજયેત્ ।
તેજ સમ્બન્ધતોદ્દેશે દણ્ડકેષુ ચ વાયવમ્ ॥
સ્થૂણાસુ વ્યોમતત્ત્વન્તુ શિવં સાઙ્ગઞ્ચ વિન્યસેત્ ।
જીર્ણેપિ સંસ્કૃતે પુણ્યં કર્તુઃ સ્યાન્મૌલિકં યતઃ ॥
તતો જીર્ણં સમુદ્ધૃત્ય ગુણવદ્ વિન્યસેત્ સુધીઃ ।
મહાભયકરન્નિત્યમત્યન્તં ક્રૂરરૂપધૃક્ ॥
દોષં કરોતિ વહુધા રાષ્ટ્રે રાજનિ સર્વદા ।
દુષ્ટલિઙ્ગે સ્થિતે રાષ્ટ્રે પ્રજામારીનિરન્તરમ્ ॥
રાજા ચ દુઃખશોકાર્તઃ ક્ષીયતે વલવાહનૈઃ ।
આત્મશૂન્યં યથા દેહં સંપ્રવિશ્યેહરાક્ષસાઃ ॥
ભયમુત્પાદયન્ત્યાશુ દુસ્તરં મરણાન્તિકમ્ ।
તથૈવ દેવતાઃ શૂન્યં દૃષ્ટ્વાલિઙ્ગં ગુણોજ્ઝિતમ્ ॥
પ્. ૩૭અ)
યજતાઞ્ચ સમાશ્રિત્ય જનયન્તિ મહદ્ભયમ્ ।
હીનઞ્જીર્ણઙ્કૃશં દગ્ધં સ્થૂલં માનાધિકં હરે ॥
લક્ષ્મશૂન્યઞ્ચ ગર્ભાઢ્યં સંપુટં સ્ફુટિતન્તથા ।
ભગ્નઞ્ચ સ ક્ષતઞ્ચૈવ તથા વજ્રહતં પુનઃ ॥
એવમાદીનિ ચાન્યાનિ લિઙ્ગાનિ પરિવર્જયેત્ ।
જીર્ણાદ્યૈઃ પ્રોચિતૈરેતૈસ્ત્યાજ્યાર્ચા પિણ્ડિકાદિકમ્ ॥
ચલિતઞ્ચાલિતં લિઙ્ગં પતિતં પાતિતં હરે ।
મધ્યસ્થં વિષમં નિમ્નં દિઙ્મૂઢમતિ ચોચ્છ્રિતમ્ ॥
સ્થાપનીયાનિ તત્રૈવ યદ્યેતાન્યે વ્રણાનિ ચ ।
પરિત્યક્ત શિલાયોગં નિર્વ્રણઞ્ચલલક્ષણમ્ ॥
સંસક્તામુદ્ધરેદ્વેવીં તત્રૈવ સ્થાપનાય ચ ।
જીર્ણાદ્યં પૂજિતં હન્તિ નિહન્તિ તદપૂજિતમ્ ॥
તસ્માત્ તદુદ્ધરેલ્લિઙ્ગં શાસ્ત્રવિદ્વિધિ પૂર્વકમ્ ।
વિધિં વિનોદ્ધૃતં લિઙ્ગમશાસ્ત્રજ્ઞૈસ્તુ દેશિકૈઃ ॥
રાષ્ટ્રં રાષ્ટ્રાધિ પઞ્ચૈવ દ્રુતમુચ્છાદયેદ્ધરે ।
ઉદ્ધૃતં વિધિના લિઙ્ગં દેશિકૈઃ સમયચ્યુતૈઃ ॥
તેન દોષ વિપાકેન ગજવાજિક્ષયો ભવેત્ ।
દક્ષે મણ્ડપસ્ત્વીશે વા આપ્યદ્વારૈક તોરણઃ ॥
અત્રાપિ દ્વારપૂજાદિ સ્થણ્ડિલે તુ શિવાર્ચનમ્ ।
મન્ત્ર સન્તર્પણં કૃત્વા દીપનાદિ યથા પુરા ॥
શિવં તુ લિઙ્ગિનો ભોજ્યા વિષ્ણ્વાદૌ દ્વિજસત્તમાઃ ।
ભૂતાદિભ્યો વલિં દત્વા શિવમધ્યેષ્ય શાન્તિકમ્ ॥
ક્ષીરાજ્ય મધુદૂર્વાભિઃ સમિદ્ભિર્વા વિધાય ચ ।
પ્. ૩૭બ્)
ગત્વા લિઙ્ગાન્તિકં મન્ત્રી તદા સ્નાપ્ય પ્રપૂજયેત્ ॥
ઓં વ્યાપકેશ્વરા યેતિ નમોન્તો મૂલવાચકઃ ।
ઓં વ્યાપક હૃદયાય નાભ્યન્તં હૃદયં સ્મૃતમ્ ॥
એવં શિરો જ્વાલિની વર્મનેત્રાસ્ત્રાણિ ક્રમેણ તુ ।
એભિસ્તારાસને લિઙ્ગં સ્થણ્ડિલન્તુ પ્રપૂજયેત્ ॥
તતસ્તત્રાશ્રિતં સત્ત્વં શ્રાવયેદસ્ત્ર મુચ્ચરેત્ ।
સત્વઃ કોપી હયઃ કશ્ચિલ્લિઙ્ગમાશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ ॥
લિઙ્ગન્ત્યક્તા સ યત્રેષ્ટં તત્ર યા તુ શિવાજ્ઞયા ।

એવમુક્તા મહાસ્ત્રેણ દત્વા ચાર્ઘ્યં વિસર્જયેત્ ॥
તતઃ પાશુપતાસ્ત્રેણ પ્રતિભાગે સ્વશક્તિતઃ ।
હુત્વાહરે તતોભ્યુક્ષ્ય શાન્તિ કુમ્ભસ્ય વારિણા ॥
તતો દર્ભેણ સંસ્પૃશ્ય જપ્ત્વાસ્ત્રં હોમસંખ્યયા ।
અર્ઘંપરાઙ્મુખં દત્વા વિસૃજેત્ તત્ત્વ તત્ત્વપાન્ ॥
દૃક્ ક્રિયે પીઠમન્ત્રાશ્ચ ભાગત્રયમનૂનપિ ।
શિવં સાઙ્ગં ત્રિખણ્ડાધ્વ પતીનથ સમાયુતાન્ ॥
ચણ્ડનાથં ખનિત્રેણ હૈમેનાસ્ત્રાણુનાખનેત્ ।
વદ્ધ્વાકાઞ્ચન પાશેન વાલરજ્વા ચ યત્નતઃ ॥
સ્કન્ધ સ્થિતયા વૃષયોર્લિઙ્ગ પીઠ શિલામપિ ।
દ્વયમેકં સમસ્તં વા યત્નાદેષાં સમુદ્ધરેત્ ॥
શિવમંત્રં ગૃણંલ્લોકૈઃ પ્રક્ષિપેત્ તજ્જલે ગુરુઃ ।
ભૂયઃ પુષ્ટ્યર્થકં હુત્વા દિક્પતીનાં પ્રતર્પણે ॥
પ્રાસાદ વાસ્તુ શુદ્ધ્યર્થં હોતવ્યઞ્ચ શતં શતમ્ ।
મહાપાશુપતં શક્ર પ્રાસાદરક્ષ્ણે ન્યસેત્ ॥
યાવન્નૈવા પરં લિઙ્ગં સ્થાપયેદ્ વિધિના પુનઃ ।
પૂર્વમાનાન્વિતં લિઙ્ગન્તદ્રૂપં સંસ્કૃતન્તથા ॥
પ્. ૩૮અ)
સ્વસ્થાને સન્નિવેશ્યાપિ વિધિના પૂજયેત્ તતઃ ।
અસુરૈર્મુનિભિર્દેવૈસ્તત્ત્વવિદ્ભિઃ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
ભગ્નમ્વાપ્યથ જીર્ણમ્વા વિધિનાપિ ન ચાલયેત્ ।
વિધિમેતમ્ પ્રકુર્વીત જીર્ણધામ સમુદ્ધૃતૌ ॥
નિસ્ત્રિંશે વિન્યસેન્ મન્ત્રાન્ દર્પણે વા સુનિર્મલે ।
અપરન્ત્વારભેત્ પશ્ચાત્ પૂર્વરૂપં યથા ભવેત્ ॥
સમાપ્તે મન્ત્રસંયોગઃ પ્રતિષ્ઠા પૂર્વવત્ સ્મૃતા ।
વાહ્યં ચૈવેષ્ટકં કાર્યમૈષ્ટકત્વૌ પલં હરે ॥
હીનધામોત્તમૈર્દ્રવ્યૈઃ કુર્યાદ્વાતન્મયં શુભમ્ ।
યો યથા સંસ્થિતો વાસ્તુર્દીર્ઘો વા સમવિસ્તરઃ ॥
તસ્મિંસ્તુ કલ્પયેદ્ ભિત્તિં હાનિર્વૃદ્ધિં વિવર્જયેત્ ।
હાનૌ સત્યાં ભવેન્મૃત્યુર્વૃદ્ધૌ દ્રવ્ય ક્ષયો ભવેત્ ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન હાનિં વૃદ્ધિં ન કારયેત્ ।
દક્ષિણાં વસ્ત્ર હેમાદ્યૈર્દત્વા સન્તોષ યદ્ગુરુમ્ ॥
ક્ષમસ્ત્વેતિ વદેદ્વાક્યં શિવં સોપિ વદેત્ તતઃ ।
ઇતિ ક્રિયા સમોપેતં લિઙ્ગમન્ત્રિ સ સાધકઃ ॥
લભતેભિ મતાં સિદ્ધિં મોક્ષં મોક્ષપરાયણઃ ।
પત્રપત્રે યથાતોયં વાતોદ્ધૃતં સુચઞ્ચલમ્ ॥
તદ્વત્સુ ચઞ્ચલં શક્ર પ્રાણિનાં હતજીવિતમ્ ।
અસ્થિરં યૌવનં શક્ર દ્રવ્યમસ્થિરમેવ ચ ॥
અસ્થિરં પુત્રપૌત્રાઘં રમ્ભાસારસમોપમમ્ ।
તસ્માત્ પુત્રકલત્રાણિ સુદૃન્મિત્રધનાનિ ચ ॥
વિહાય મોહજાલાનિ કુર્યાલ્લિઙ્ગ પરિગ્રહમ્ ।
કાલિઞ્જરે મહીન્દ્રે વા સહ્યે વામ લયેપિ વા ॥
પ્. ૩૮બ્)
ગઙ્ગા તટે સમુદ્રે વા શ્રીશૈલે સરિતાં તટે ।
પત્ર પુષ્પ ફલોપેતે મૃત્કુશોપચિતે શુભે ॥
માહેશ્વર જનાક્રાન્તે સર્વદોષ વિવર્જિતે ।
સુતિથૌ ચ સુનક્ષત્રે સુયોગે કરણાન્વિતે ॥
સમ્પૂજ્ય દેવદેવેશં કુર્યાલ્લિઙ્ગ પરિગ્રહમ્ ।
સ્થાપિતં ઋષિભિઃ પૂર્વં સર્વલક્ષણસંયુતમ્ ॥
આશ્રયે સિદ્ધિદં લિઙ્ગં સ્વયમ્વા પરિકલ્પિતમ્ ।
કીલિતં વર્જયેદ્વિદ્વાન્ સ્કન્દ વિષ્ણ્વિન્દ્ર માતૃભિઃ ॥
ઉપર્યુ પરિલિઙ્ગઞ્ચ વર્જયેત્ સાધકઃ સદા ।
પૂર્વાસ્યં પશ્ચિમાસ્યન્તુ શ્રેષ્ઠં લિઙ્ગ દ્વયં હરે ॥
યામ્યં કૌવેર ચક્રન્તુ ન સિદ્ધા વિષ્યતે બુધૈઃ ।
પરિગૃહ્યેક્ષિતં લિઙ્ગં યથાશાસ્ત્રં શતક્રતો ॥
પૂજયેત્ સતતં મન્ત્રી જ્ઞાત્વા દેહમશાશ્વતમ્ ।
પૂજાહોમ પરો નિત્યં ધ્વજધ્યાન પરાયણઃ ॥
સર્વ કાર્યેષુ કુશલઃ સાધકઃ સ્યાજ્જિતેન્દ્રિયઃ ।
ક્ષેત્રાન્તે રક્ષણં પૂજા વલિં દાનઞ્ચ કારયેત્ ॥
રક્ષા ગૃહેપિ કર્તવ્યા યથા ક્ષેત્રે પુરન્દર ।
પર્વકાલેષુ સર્વેષુ નિમિત્તેષ્વખિલેષુ ચ ॥
પૂજાં વિશેષતઃ કુર્યાજ્જપાદ્યં દ્વિગુણઞ્ચરેત્ ।
શિવપૂજાપવિત્રઞ્ચ કર્તવ્યં સર્વદા હરે ॥
પવિત્રેણ વિના પૂજા તામસી પરિકીર્તિતા ।
રાજસી ચ ભવેદિન્દ્ર પરમીકરણાદ્વિના ॥
તસ્માત્ પૂજા પવિત્રઞ્ચ પરમીકરણન્તથા ।
કર્તવ્યં સતતં સદ્ભિઃ સંસાર ભયભીરૂભિઃ ॥
પત્રિકાભિઃ પ્રસૂનૈર્વા કુશૈર્વા પરિકલ્પયેત્ ।
પવિત્રં પ્રત્યહંશભોર્મહાપુણ્યજિગીષયા ॥
પ્. ૩૯અ)
ઇતિ નિત્યક્રિયાખ્યાતા શૃણુ નૈમિત્તિકી પુનઃ ।
આષાઢસ્યસિતાવિશ્વા શ્રાવણસ્ય સિતાસિતા ॥
સપ્તમ્યોથ ત્રયોદશ્યસ્તત્ર ગન્ધ પવિત્રકમ્ ।
ત્રયોદશ્યાં પ્રકર્તવ્યં પવિત્રં ગન્ધસંજ્ઞિતમ્ ॥
પવિત્રમથ ભૂતાયામાષાઢં નિયમઃ સ્મૃતઃ ।
દીક્ષાદિ સ્થાપનઞ્ચૈવ પવિત્રાદિ શતક્રતો ॥
અધિમાસેન કુર્વીત યદીચ્છેચ્છુભમાત્મનઃ ।
દર્શદ્વયં ભવેદ્ યત્ર રવિસંક્રાન્તિ વર્જિતમ્ ॥
અધિમાસઃ સ વિજ્ઞેયો વિષ્ણુઃ સ્વપિતિકર્કટે ।
તુલ્યમાસેધિ માસે વા કર્તવ્યન્તુ પવિત્રકમ્ ॥
સુપ્તે ચૈવ હૃષીઇકેશે દોષભાગં યથા ભવેત્? ।
કન્યયા કર્તિતં સૂત્રં કર્તિતન્ત્વાત્મનાપિ વા ॥
ગ્રન્થિકેશ વિનિર્મુક્તં સર્વદોષ વિવર્જિતમ્ ।
કૃત્વા નવગુણં શક્ર ક્ષાલયેદ્ વિધિના તતઃ ॥
કુર્યાત્ તત્કન્દુકાકારમન્તઃ સૂત્રં પ્રયત્નતઃ ।
અઙ્ગવિન્દ્વિન્દુમારભ્ય યાવન્નાગયમાવધિ ॥
જ્યેષ્ઠાદિ કન્ય સ પ્રાન્તેન વલિઙ્ગે મયા તવ ।
દશહ્રાસાન્મયાખ્યાતા સૂત્રસંખ્યા પુરન્દર ॥
ઘટિતાનાં વિધિઃ ખ્યાતો નાન્યેષાન્તુ કદાચન ।
સ્થણ્ડિલે ચલ લિઙ્ગે ચ વાણલિઙ્ગે સ્વયમ્ભુવિ ॥
રૌહાદૌ નિયમો નાસ્તિ યથા પૂર્વમુદાહૃતઃ ।
અષ્ટોત્તરશતાદૂર્દ્ધન્ન કર્તવ્યં કદાચન ॥
સર્વેષાં નિયમઃ શક્ર ઇત્યાજ્ઞા પારમેશ્વરી ।
અષ્ટોત્તર શતૈઃ કુર્યાત્ સ્થણ્ડિલાદૌ પવિત્રકમ્ ॥
તસ્યાર્દ્ધેન તદર્દ્ધેન યથા લાભેન વા હરે ।
દર્ભમુઞ્જાદિભિશ્ચૈવ સૂત્રા ભાવાત્ પવિત્રકમ્ ॥
પ્. ૩૯બ્)
કર્તવ્યં સ્વેશ્વરૈર્લોકૈઃ પ્રાયશ્ચિત્તમતોન્યથા ।
કર્તવ્યં વલયાકારં પવિત્રત્રિતયં હરે ॥
સમાન્તરાઃ પ્રકર્તવ્યાઃ પ્રત્યેકં સમગ્રન્થયઃ ।
પિણ્ડિકાસ્પૃક્પ્રકર્તવ્યં ગઙ્ગાખ્યન્તદુદાહૃતમ્ ॥
તત્રાપિ કથ્યતે સંખ્યા ગ્રન્થીનાન્તે નિરાકુલમ્ ।
વિન્દુવાણં સમારભ્ય યાવત્ સ્યાન્નાગ ચન્દ્રકમ્ ॥
યુગહ્રાસાન્ સમાખ્યાતા ગ્રન્થયઃ સુરસત્તમ ।
જ્યેષ્ઠાદિ કન્યસે પ્રાન્તે પવિત્રે સાર્વદૈવિકે ॥
ગ્રન્થિસંખ્યાસમુદ્દિષ્ટા ક્રમાત્ તેષુ નિરાકુલા ।
સાર્વદૈવિક સંયુક્તન્ત્રયં શમ્ભોઃ પવિત્રકમ્ ॥
આદિત્યાનલચણ્ડાનાં સમ્પત્તૌ સ્યાચ્ચતુષ્ટયમ્ ।
એકૈકં દ્વારપાલાનામેકઞ્ચિઅવાત્મ મૂર્તયે ॥
વાહ્યાન્તર્વલિ દેવાનામેકૈકં પરિકલ્પયેત્ ।
એકૈકં લોકપાલાનામેકં પીઠે નિવેશયેત્ ॥
વદ્ધ્વા સર્વપવિત્રાણિ રઞ્જયેત્ તદનન્તરમ્ ।
ગ્રન્થિસ્થાને તતઃ શક્ર પવિત્રં મણ્ડયેત્ સુધીઃ ॥
કુઙ્કુમેનેન્દુ યુક્તેન ચન્દનેનારુણેન ચ ।
મણ્ડયેદ્ ગોમૃદાસૂત્રં રજન્યાં શિલયાથવા ॥
ધાતુના મણ્ડયેદ્ વાથ સર્વા ભાવાત્ સુરાધિપ ।
પાર્થિવં દારુવઞ્ચૈવ પાત્રવ્રાતઞ્ચ વંશજમ્ ॥
વિહાયસ્રુક્સ્રુવૌ શક્ર ત્યજેત્ સર્વં પુરાતનમ્ ।
સર્વોત્ પાદિત સંભારઃ કૃતસ્નાન વિધિક્રિયઃ ॥
સન્ધ્યાં નૈમિત્તિકીં સ્મૃત્વા કુર્યાત્ કર્મ તદુચ્યતે ।
યાગધામાદિકં સર્વં કુમ્ભાન્તં યદ્વ્યવસ્થિતમ્ ॥
પ્. ૪૦અ)
ત્રિવૃત્સૂત્રેણ તત્સર્વં વેષ્ટયેત્ કવચાણુના ।
સૂર્યં સંપૂજ્ય વિજ્ઞાપ્ય દ્વારપાલાન્યજેત્ તતઃ ॥
કૃત્વા પરિગ્રહં ભૂમેઃ પૂર્વવત્ પૂજયેચ્છિવમ્ ।
અગ્નિં સઞ્જનયેત્ કુણ્ડે કુણ્ડસંસ્કારપૂર્વકમ્ ॥
આવાહયેત્ તતો દેવં પૂજયેત્ તર્પયેત્ તતઃ ।
પૂર્ણાં દત્વા ક્રિયાચ્છિદ્રન્નિરસ્ય તદનન્તરમ્ ॥
ઐન્દ્રાન્તુ વિન્યસેત્ કાષ્ઠં સુશુદ્ધં ભસ્મદક્ષિણે ।
મૃત્તિકાં વિન્યસેચ્છક્ર પાત્રસ્થામાપ્ય ગોચરે ॥
સજલાઞ્ચ ન્યસેદ્ધાત્રીં કૌવેર્યા સુરનાયક ।
વર્મણા શિખયા ચૈવ હૃદા ચ શિરસા હરે ॥
ગઙ્ગોદકન્ન્યસેદૈશે મૂલમન્ત્રમનુસ્મરન્ ।
મન્ત્રૈરેતૈર્નમોન્તૈશ્ચ ઢૌકયેચ્છિવ સન્નિધૌ ॥
પુષ્પૈરઞ્જલિમાપૂર્ય પ્રત્યેકં ક્ષીરમુદ્રયા ।
સ્વાહા યુતેન મૂલેન સુતૃપ્તિમ્ભાવયેચ્છિવે ॥
પુટં નિવેદ્ય પૂતાત્મા કુર્યાત્ સૂત્રસ્ય સંસ્થિતિઃ ।

તામ્રપાત્રાદિ સંસ્થાનિ નિકટીકૃત્યકુણ્ડતઃ ॥
તત્ત્વ દૃષ્ટ્યા સમાલોક્ય પ્રોક્ષ્યયેચ્છિવ વારિણા ।
મન્ત્રિતઃ સંહિતા મન્ત્રૈશ્છન્નં પાત્રાન્તરેણ તુ ॥
સંપાતાભિહુતં કુર્યાચ્છિવં વર્ષાત્મકં સ્મરન્ ।
ઘૃતપૂર્ણં શ્રુવં કૃત્વા સ્વેત્યગ્નૌ ભાગમાક્ષિપેત્ ॥
હેતિં યુઞ્જ્યાત્ પવિત્રેષુ સંપાતઃ કથિતો હરે ।
મૂલેન હૃદયે નૈવ શિરસા શિખયા તથા ॥
કવચેનાસ્ત્ર મન્ત્રેણ એકૈકામાહુતિં ક્ષિપેત્ ।
પ્. ૪૦બ્)
એવં સંશોધ્ય દાતવ્યં પવિત્રં ગન્ધસંજ્ઞકમ્ ॥
સર્વૌષધિ સમાલબ્ધં માનોન્માન વિવર્જિતમ્ ।
સામાન્યં સર્વદેવાનામેકગ્રન્થિ શતક્રતો ॥
આદિત્ય દ્વારપાલાદીન્તતો ગણપતિં ગુરુમ્ ।
અર્ચયિત્વા પવિત્રેણ શિવમામન્ત્રયેત્ સુધીઃ ॥
ગન્ધ પવિત્રમાદાય પુષ્પગન્ધોપશોભિતમ્ ।
આમન્ત્રિતોસિ દેવેશ સર્વચ્છિદ્રમચ્છિદ્રતામ્ ॥
ત્વત્પ્રસાદાત્ સમભ્યે તુ પઠિત્વા મન્ત્રમુચ્ચરન્ ।
બ્રહ્માદિ કારણત્યાગાલ્લયાન્તં સુસમાહિતઃ ॥
સમારોપ્ય વવિત્રન્તુ પતિપત્યક્ષમાપયેત્ ।
વહ્નાવપિ સમારોપ્ય પવિત્રં સંપુટેત્ તતઃ ॥
અસ્ત્રં વર્મહૃદં પાત્રે ન્યસ્ત્વા દત્વા પવિત્રકમ્ ।
મન્ત્રયેત્ સંહિતામન્ત્રૈર્હૃદં વર્માસ્ત્રકં પુનઃ ॥
ન્યસ્ત્વા સંવેષ્ટ્યસૂત્રેણ હૃદાભ્યર્ચ્ય સમર્પયેત્ ।
ક્રિયા સમર્પણં કૃત્વા ક્ષપેદ્રાત્રિં શિવાગ્રતઃ ॥
જપધ્યાન પરો ભૂત્વા સ્તુતિગીતપરોપિ વા ।
પ્રાતઃકાલે સમુત્પન્ને કૃત્વા ચાવશ્યકાદિકમ્ ॥
સ્નાત્વા સન્ધ્યામુપાસ્યૈવ પવિત્રમાહરેદ્ વિભોઃ ।
તતો વિસર્જયેદ્ દેવમષ્ટપુષ્પા પુરાર્ચિતમ્ ॥
અથાહ્નિક દ્વયં કૃત્વા કુર્યાન્નૈમિત્તિકં હરે ।
સૂર્યાદીનાં તતો દત્વા મન્ત્રૈઃ સ્વૈઃ સ્વૈર્યથોદિતૈઃ ॥
આત્માનમ્પૂજયેચ્છક્ર પવિત્રેણ ગણં ગુરુમ્ ।
વિશેષસ્નપનોપેતં વિસ્તરં પૂજયેચ્છિવમ્ ॥
વિશેષા તર્પયેદ્વહ્નિં દત્વા પૂર્ણાહુતિન્તતઃ ।
ગન્ધપુષ્પસમોપેતં દૂર્વાક્ષતસમન્વિતમ્ ॥
પ્. ૪૧અ)
પવિત્રમાદાય દેવં તતો વિજ્ઞાપયેદિદમ્ ।
સર્વદેહ સ્થિતો દેવઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વગો વિભુઃ ॥
હીનાધિકં વિભો કર્મ ત્વયા દૃષ્ટમ્મયા કૃતમ્ ।
તદનેન પવિત્રેણ સંપૂર્ણન્ ત્વત્ પ્રસાદતઃ ॥
એવં વિજ્ઞાપ્ય દેવેશં પવિત્રમધિરોપયેત્ ।
પવિત્રારોપણે શક્ર પ્રયોગમધુના શૃણુ ॥
શિવમન્ત્રં સમુચ્ચાર્યમાયાન્તત્ સુસમાહિતઃ ।
આત્મતત્ત્વાધિપાય શિવાય તદધિરોપયેત્ ॥
ભૂયો મન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય સ દેશાન્તં શતક્રતો ।
વિદ્યાતત્વાધિપાય શિવાય તદધિ રોપયેત્ ॥
પુનર્મન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય શક્ત્યન્તં પાકશાસન ।
શિવતત્વાધિપાય શિવાય તદધિ રોપયેત્ ॥
પશ્ચાન્મન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય લયાન્તં સુપ્રસન્નધીઃ ।
સર્વતત્ત્વાધિપાય શિવાય તદધિ રોપયેત્ ॥
આરોપયેત્ પવિત્રાણિ જાતિ યુક્તાનિ સર્વદા ।
અધુના જાતિં પ્રવક્ષ્યામિ પવિત્રારોપણાયતે ॥
પ્રાણાન્તામૃત સંવિષ્ટમાલિખેદ્ વીજમાદરાત્ ।
બ્રહ્મવર્ગદ્વિતીયેન મૂર્દ્ધ્નિભિન્નં યથા ભવેત્ ॥
અંવરં યોજયેત્ પશ્ચાદ્ દ્વિતીય સ્વરભેદિતમ્ ।
જાતિરેખા સમાખ્યાતા પવિત્રારોપણાયતે ॥
ઇત્યારોપ્ય પવિત્રાણિ અર્ઘપઞ્ચસુભૂર્દ્ધસુ ।
યોજયેત્ સર્વદા વિદ્વાન્ સર્વકામાર્થ સિદ્ધયે ॥
સ્થિરબુદ્ધિં પ્રકુર્વીત પરમીકરણન્તતઃ ।
પશ્ચાત્ કુર્યાજ્જપં વિદ્વાન્ યથા પૂર્વમુદાહૃતમ્ ॥
પ્. ૪૧બ્)
જપં કૃત્વા મહાવાહો સંપુટી કૃત્યપૂર્વવત્ ।
નિવેદયેત્ પ્રયોગેણ યથા વક્ષ્યામિ લક્ષણમ્ ॥
આત્મતત્ત્વમધઃ કૃત્વા શિવતત્ત્વઞ્ચ કારયેત્ ।
વિદ્યાતત્ત્વ પ્રભાવેણ યદા નિષ્કલ ગોચરમ્ ॥
શિવાય ચ પદઞ્ચાન્યત્ સ્વાહાન્તં સમુદીરયેત્ ।
જપં નિવેદયે દેવં સર્વકર્મકરં વરમ્ ॥
આત્મતત્ત્વં વિજાનીયાત્ પૂરકં સુરનાયક ।
કુમ્ભકં શિવતત્ત્વઞ્ચ વિદ્યાખ્યં રેચકં હરે ॥
વહ્નાવપિ સમારોપ્ય પવિત્રં પૂર્વવદ્ યથા ।
વલિના સ પવિત્રેણ રુદ્રાદીન્ પૂજયેત્ તતઃ ॥
સ્તુત્વા પ્રણમ્ય નિયમં પ્રતિજ્ઞાં શ્રાવયેત્ તતઃ ।
ચતુર્માસં દ્વિમાસમ્વા માસૈકં પક્ષમેવ વા ॥
દશાહં સપ્તરાત્રમ્વા પઞ્ચાહમ્વા દિન ત્રયમ્ ।
દિનદ્વયમથૈકમ્વા પ્રતિજ્ઞાં કારયેત્ સુધીઃ ॥
વિત્તશાઠ્યં વિના વિદ્વાન્ ગુરું સમ્પૂજયેદથ ।
ભોજયેલ્લિઙ્ગિનઃ પશ્ચાદ્ દદ્યાદ્ વસ્ત્રં સદક્ષિણમ્ ॥
દીનાનાથાદિકાન્ સર્વાન્ તદ્ દિને ભોજયેદ્ધરે ।
રાત્રૌ મહોત્સવઃ કાર્યઃ શિવાગ્રે ગીતનર્તનૈઃ ॥
પ્રભાતે તુ સમુત્પન્ને પવિત્રં પૂર્વવદ્ધરે ।
અવતાર્ય ધારયેદ્ યત્નાત્ તતો દેવં વિસર્જયેત્ ॥
નિત્યકર્મોત્તરં શક્ર ચણ્ડનાથં પ્રપૂજયેત્ ।
પૂર્વવન્ મન્ત્રવિન્યાસં ગન્ધધૂપસ્રગાદિભિઃ ॥
સમારોપ્ય પવિત્રન્તુ તન્મન્ત્રેણૈવ દેશિકઃ ।
શિવસ્ય પુષ્પધૂપાદિ નિર્માલ્યં સ પવિત્રકમ્ ॥
પ્. ૪૨અ)
અર્પયેચ્ચણ્ડનાથસ્ય ક્ષમસ્વેતિ વદેત્ તતઃ ।
પ્રત્યહમ્પૂજયેદ્યસ્તુ ન સ પાપૈઃ પ્રલિપ્યતે ॥
હીનમ્વાપ્યધિકમ્વાપિ યન્મયા મોહતઃ કૃતમ્ ।
સર્વન્તદસ્તુ સમ્પૂર્ણં ચણ્ડનાથતવાજ્ઞયા ॥
નિર્માલ્યમપનીયાથ ભૂમિં સંશોધ્ય યત્નતઃ ।
નદ્યાં નદ હ્રદાદૌ ચ નિર્માલ્યં પ્રક્ષિપેત્ તતઃ ॥
નદી સરઃ સમુદ્રેષુ અન્ધકૂપનદી હ્રદે ।
પઞ્ચસ્થાને ષ્વદુષ્ટં સ્યાત્ સર્વત્રાન્યત્ર દુષ્યતિ ॥
ન ગન્તવ્યં સહસ્રાક્ષ પવિત્રે ત્વવિસર્જિતે ।
વિસર્જિતે તુ ગન્તવ્યં સ્વેચ્છમ્વૈ યત્ર રોચયેત્ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તમ્પ્રવક્ષ્યામિ સામ્પ્રતન્તુ શચીપતે ।
દોષવ્યપોહનાર્થાય ધર્મસ્ય સ્થિતયે પુનઃ ॥
મોહાદજ્ઞાનતો વાપિ અપ્રસુપ્તે જનાર્દને ।
પવિત્રં કારયેદ્ યસ્તુ સ પાપી પાપમોહિતઃ ॥
પઞ્ચદિનમનાહારો જપ્ત્વા પઞ્ચાયુતં હરે ।
શુદ્ધિમેવં સમભ્યેતિ નાન્યથા તુ કદાચન ॥
ભાદ્રાદૂર્દ્ધં ન કુર્વીત સિદ્ધાન્તે દોષભાગ્ ભવેત્ ।
લક્ષદ્વયમઘોરેણ જપ્ત્વા ચૈવ વિશુદ્ધ્યતિ ॥
દૈવાદજ્ઞાનતો વાપિ નાષાઢાદિ ત્રયે કૃતમ્ ।
તત્રાપ્યેવં વિનિર્દેશ્યં પ્રાયશ્ચિત્તં પુરન્દર ॥
સુશાસ્ત્રે વર્તનન્નિત્યં સમયાચાર પાલનમ્ ।
સુપરીક્ષ્ય પ્રકર્તવ્યં નિષિદ્ધાચાર વર્જનમ્ ॥
યથાશ્રુતં યથા દૃષ્ટન્નિવદ્ધં ગુરુભિર્યથા ।
સ્વસિદ્ધાન્તા વિરોધેન તદ્વિલંઘ્ય વિલઙ્ઘનમ્ ॥
સકૃત્સન્ધ્યા વિલોપે તુ અજાતસ્ય શતન્જપેત્ ।
ત્રિકાલલોપાત્ત્રિગુણં સોપવાસં સ કામતઃ ॥
પ્. ૪૨બ્)
એકકાલાર્ચને લુપ્તે સહસ્રં દક્ષિણઞ્જપેત્ ।
એકકાલં દ્વિકાલમ્વા ત્રિકાલં સાર્દ્ધરાત્રિકમ્ ॥
ઉપવાસ સમોપેતં કર્મલોપે કૃતે સતિ ।
દેવાર્થે ચૈવ ગુર્વર્થે કાલલોપેન દોષભાક્ ॥
શાસ્ત્રનિન્દા ગુરોર્નિન્દા લિઙ્ગાદીનાં યત્ર વર્તતે ।
તસ્માત્ સ્થાનાદ્ વ્રજેદ્ દૂરં સદ્યોજાતં શતઞ્જપેત્ ॥
મહાપાતકસંયુક્તા યે ચાન્યે પાપકર્મિણઃ ।
પતિતાશ્ચાભિ શપ્તાશ્ચ તે તુ વર્જ્યાઃ પ્રયત્નતઃ ॥
અજ્ઞાનાત્ સઙ્ગતિં કૃત્વા દક્ષિણસ્યા યુતઞ્જપેત્ ।
ન લઙ્ઘયેદ્ ગુરોશ્છાયાં ન શિવસ્ય ન લિઙ્ગિનામ્ ॥
ત્રિશતં રૂપિણા જપ્ત્વા ગોકન્યા સ દ્વિજે શતમ્ ।
સહસ્રાલ્લુઠિતે લિઙ્ગે વર્તિતે દ્વિગુણાચ્છુચિઃ ॥
અયુતં ત્રિચતુર્લુઠિતે ચ્યુતે શ્વભ્રે દશાયુતાન્ ।
ગડ્ડૂકાદ્યભિઘાતે ચ દ્વ્યયુતાલ્લદ્યૂતદ્દલાત્ ॥
સ્તુત્યાદૌ શ્લેષ્મ સંસ્પર્શે દક્ષિણસ્યા યુત ત્રયાત્ ।
ઇષ્ટલિઙ્ગે હૃતેનષ્ટે વહ્નિલીઢે પ્રમાદતઃ ॥
જપ્ત્વા લક્ષમઘોરેણ તદ્રૂપસ્થાપનાચ્છુચિઃ ।
સાધારે પતિતે લિઙ્ગે તાલે તાલે યુતઞ્જપેત્ ॥
નિરાધારે તુ દ્વિગુણં કલ્પ્યં ન્યૂનાધિકન્તતઃ ।
અક્ષસૂત્રાપરાધે તુ ઉક્તપાદઞ્ચરેદ્ બુધઃ ॥
અવિસર્જિત પાત્રે તુ ભઙ્ગે વાથ વિવર્તિતે ।
શતદ્વયાત્ સહસ્રાન્તે તદર્દ્ધાત્ ક્રમતઃ શુચિઃ ॥
દ્વિગુણં સ્થણ્ડિલે પ્રાહુઃ પ્રાયશ્ચિત્તમ્મખાધિપ ।
નિર્વાણે સ શિવે વહ્નૌ ત્રિરાત્ર સમુપોષિતઃ ॥
પ્. ૪૩અ)
અયુતં રૂપિણાં જપ્ત્વા શુદ્ધિમિચ્છન્ત્ય સંશયઃ ।
રક્ષિતેપિ હિ નિર્વાણે અહોરાત્રમુપોષિતઃ ॥

સહસ્રં વહુરૂપેણ જપ્ત્વા શુદ્ધ્યતિ સાધકઃ ।
પૂર્વાહ્ણં ચૈવ મધ્યાહ્નં સમાપ્ય સ્થિતયે તનૌ ॥
ચરેન્માધુકરીં ભિક્ષાં ભુક્તિ મુક્તિ સમીહકઃ ।
ભિક્ષાં યાચયિત્વા તુ કિઞ્ચિત્ સ્થિત્વાન્યતો વ્રજેત્ ॥
અનિવર્તિતં ભ્રમેદ્ ભિક્ષાં જ્ઞાત્વા વૃત્તઞ્ચ વર્ણિનામ્ ।
સ્થિતિં બુદ્ધાશ્રમઙ્ગચ્છેચ્છુચિ સ્થાને નિધાય ચ ॥
મૃદ્ભિઃ સંશોધ્ય ચરણૌ કરૌ ક્ષાલ્યા ચમેત્તતઃ ।
ભસ્મસ્નાનન્તતઃ કૃત્વા મન્ત્રકાયોદ્ય કૃત્ સ્મરન્ ॥
અસ્ત્રં દીપ્તોક્તયા પ્લાવ્ય પ્રોક્ષ્યતાં ત્રિર્વિભજ્ય ચ ।
શિવાય ગુરુવે દત્વા ભુઞ્જીત વિધિપૂર્વકમ્ ॥
આચાન્તઃ પૂર્વવત્ સ્નાતઃ સ્મૃત્વાનત્વા શિવં ગુરૂમ્ ।
અયાચિતૈઃ સ્થિતિં કુર્યાત્ સ્વધનૈર્વા ક્રમાગતૈઃ ॥
સ્વજાતિ દીક્ષિતૈઃ સ્પૃષ્ટઃ સ્નાત્વા ચમ્ય શતઞ્જપેત્ ।
તસ્મિન્ ન દીક્ષિતે સ્પૃષ્ટે સ્નાત્વા ચમ્ય શતદ્વયમ્ ॥
સમીપ દીક્ષિતે સ્પૃષ્ટે સ્નાત્વા ચમ્ય શતદ્વયમ્ ।
તસ્મિન્ ન દીક્ષિતે સ્પૃષ્ટે સોપ વાસો જપો મતઃ ॥
એવં બુદ્ધ્વા પ્રકર્તવ્યમિતરૈઃ પાદવર્જિતમ્ ।
પુરુષાઘોર વામાજા જાતીશા બ્રાહ્મણાદિતઃ ॥
ત્રિરાત્રમન્ત્યજ સ્પર્શાદં ઘોરસ્યા યુતાચ્છુચિઃ ।
સ કૃચ્છ્રં ત્ર્યયુતં શક્રચણ્ડાલ સ્પર્શને દિશેત્ ॥
જ્ઞાત્વા ન્યત્ર પ્રકર્તવ્યં પ્રાયશ્ચિત્તં સુરાધિપ ।
અન્નાઘ્રં મદિરા સ્પૃષ્ટં યદિ ભુઙ્ક્તેત્વ કામતઃ ॥
વિણ્મૂત્ર રેતસા દુષ્ટં લીઢં વા કાકકુક્કુરૈઃ ।
પ્. ૪૩બ્)
કપિ ગ્રાહ શિવાદક્ષૈર્વિડ્વરાહૈશ્ચ દૂષિતમ્ ॥
શૂદ્રાદુચ્છિષ્ટસંપૃક્તં પૃષ્ટં વા ત્વન્ત જાતિભિઃ ।
કૃત્વા સ્નાનન્નિરાહારઃ પઞ્ચગવ્યં સમાચરેત્ ॥
પ્રતિસન્ધ્યં સહસ્રન્તુ જપેદઘોરં સમાહિતઃ ।
ત્રિદિનન્નક્તભોજી સ્યાત્ ત્રિઃસ્નાયી ધ્યાન તત્પરઃ ॥
દેવમિષ્ટ્વા ચતુર્થેહ્નિ સહસ્રં હોમયેત્ તતઃ ।
ઉપવાસસ્તથા નક્તં પઞ્ચગવ્યં વિશુદ્ધયે ॥
ક્ષત્રિયે ધ્યાન નિષ્ઠે તુ શુદ્ધિમેવં વિનિર્દિશેત્ ।
ત્રિકાલાત્ પ્લવનં વૈશ્ય સકૃચ્છૂદ્રે વિનિર્દિશેત્ ॥
અકામાદ્ દ્વિગુણં કામાત્ સર્વેષાં પરિકીર્તિતમ્ ।
ગૃઞ્જનાલાવુલશુનં પલાણ્ડુકવકાનિ ચ ॥
અમેદ્ધ્યોદ્ભવમાંસં ભુક્તા સ્યાન્ નિરસનસ્ત્ર્યહમ્ ।
મત્સ્યકણ્ટક સામ્વૂક નખઞ્ચૈવ કપર્દિકા ॥
પીત્વા નવોદકં મન્ત્રી પઞ્ચગવ્યોપ વાસકમ્ ।
કૃમિકીટાભિસંપૃક્તં ભુક્તા કાન્તેન શુદ્ધ્યતિ ॥
મક્ષિકા કીટકેશૈસ્તુ દુષ્ટં ત્યક્તાલ્પ મોદનમ્ ।
ભસ્મ સંસ્પૃશ્ય સંપ્રોક્ષ્ય શેષં ભોજ્યન્ન દુષ્યતિ ॥
પીતશેષન્તુ યત્તોયં પ્રમાદાદ્યદિ તત્ પિવેત્ ।
ઉપોષ્ય રજનીમેકાં પઞ્ચગવ્યેન શુદ્ધ્યતિ ॥
પિવન્તોયં પતત્પન્ને તદન્નં યોન્તિ મોહિતઃ ।
સહસ્રં રૂપિણી જપ્ત્વા પઞ્ચગવ્યેન શુદ્ધ્યતિ ॥
ભુઞ્જાનસ્ય ગુદસ્રાવે ઉચ્છિષ્ટસ્યેન્દ્રિય શુર્તે ।
આદૌ શૌચન્તતઃ સ્નાનમાચાન્તઃ પુનરાચમેત્ ॥
સહસ્રં રૂપિણા જપ્ત્વા સોપ વાસો વિશુદ્ધ્યતિ ।
પ્. ૪૪અ)
અનાચાન્તઃ પિવેત્ તોયં ભક્ષયેદ્ વાથ મૂત્રયેત્ ॥
અજપ્ત્વાઘોરં વિનાહારઃ પઞ્ચગવ્યેન શુદ્ધ્યતિ ।
અધોચ્છિષ્ટો યદા મન્ત્રી વિષ્ટામદ્યાદિ નાહતઃ ॥
સ્નાત્વો પોષ્ય જપેદ્ ઘોરં પઞ્ચગવ્યેન શુદ્ધ્યતિ ।
વિના યજ્ઞોપવીતેન પિવતિ ભુઙ્ક્તે યદા નરઃ ॥
પઞ્ચગવ્ય નિરાહારો જપ્ત્વા ઘોરં વિશુદ્ધ્યતિ ।
ઉચ્છિષ્ટસ્તુ યદા સ્પૃષ્ટ ઉચ્છિષ્ટૈર્વેણુકાદિભિઃ ॥
સ્નાનં શૌચ નિરાહારઃ પઞ્ચગવ્ય જપાચ્છુચિઃ ।
ઘોષાર્કરુક્મરૌપ્યાણાં વઙ્ગસીસકયોરપિ ॥
ભસ્મામ્લવારિણા શુદ્ધિર્નિર્લયં સ્યાદ્ યદા હરે ।
શઙ્ખશામ્વૂક શુક્તીનાં તેજસવચ્છુદ્ધિરિષ્યતે ॥
ક્વથિતં શુદ્ધ્યતે ક્ષીરં દધિ શુદ્ધિર્નિગદ્યતે ।
દધિપાત્રાન્તરે ધૃત્વા વીક્ષયેત્ તદનન્તરમ્ ॥
અન્નાદિ લેપનિર્મુક્તં પ્રોક્ષણાચ્છુદ્ધ્યતે દધિ ।
સુતપ્તસ્ય શ્રુતસ્યાથ શુદ્ધિરાજ્યસ્ય કીર્તિતા ॥
એવમ્મધુગુડાદીનામ્ પ્રોક્ષણાદગ્નિ યોગતઃ ।
સ તૃણા ચૈવ સ ક્ષોદા સોચ્છિષ્ટા તુ સ લેપિકા ॥
સતૃણા પ્રોક્ષણાચ્છુદ્ધા સક્ષોદામાર્જનાધિકા ।
સોચ્છિષ્ટા ગોમયોદ્વૃષ્ટા પૂર્વસંસ્કાર શોધિતા ॥
સ લેપાન્તક્ષિતાં કૃત્વા ઘૃષ્ટ્વા ગોમય વારિણા ।
માર્જયેત્ પ્રોક્ષયેત્ પશ્ચાદ્ ભૂમિ શુદ્ધિરુદાહૃતા ॥
અન્યચ્છુદ્ધ્યન્તરં વક્ષ્યે સમાસાત્ પાકશાસન ।
સુસ્નાતશ્ચ સમાચન્તઃ શુદ્ધવાસાઃ શુચિઃ પુમાન્ ॥
પ્. ૪૪બ્)
પિતૃદેવોપયુક્તાનામ્ પ્રત્યહં શૌચમિષ્યતે ।
ત્યાગે પરિધાન વસ્ત્રાણાં પ્રાવરણસ્ય મલાગમે ॥
રજક ક્ષાલિતં વસ્ત્રં પુનર્દ્ધૌતં વિશુદ્ધ્યતિ ।
વર્મણાં રજ્જુ વસ્ત્રાણાં શુદ્ધિઃ સ્યાત્ ક્ષાર વારિણા ॥
કૌશેયાવિકયોરુષૈઃ ક્ષૌમાણાં ગૌરસર્ષપૈઃ ।
શ્રીફલૈરંશુ પટ્ટાનાં કુતપાનામરિષ્ટકૈઃ ॥
તૃણકાષ્ઠાદિકં સર્વં પ્રોક્ષણાચ્છુદ્ધિમેતિ હિ ।
શુદ્ધાનાં સંહતાનાન્તુ પ્રોક્ષણાચ્છુદ્ધિરિષ્યતે ॥
સંહતાનાં વહૂનાન્તુ યદ્યલ્લેપેન દૂષિતમ્ ।
તત્તત્ત્યક્તા તૃણાદીનાં શોધયેત્ સ્યાદ્ યથા શુચિઃ ॥
કારૂહસ્તાકરં દ્રવ્યં શુદ્ધં પુણ્યં પ્રસારિતમ્ ।
ફલાનાં ક્ષાલનાચ્છુદ્ધિર્વિનાદોષં પુરન્દર ॥
દશાહાચ્છુદ્ધ્યતે વિપ્રો દ્વાદશાહેન ભૂમિપઃ ।
વૈશ્યઃ પઞ્ચદશાહેન શુદ્ધિઃ શૂદ્રસ્ય માસિકા ॥
અનુષ્ઠાન વિહીનાનાં યાતિ માત્રાત્ પુરન્દર ।
વેદવેદાઙ્ગ સમ્પન્નસ્ત્વાહિતાગ્નિસ્તુ સ દ્વિજઃ ॥
શુદ્ધ્યતે તત્ક્ષણાત્ સ્નાનાજ્જ્ઞાત્વાન્યત્ર પ્રકલ્પયેત્ ।
અમદ્યપાઃ કુલીનાશ્ચ નિત્યં ધર્મપરાયણાઃ ॥
શૂદ્રાઃ શુદ્ધ્યન્તિ પક્ષેણ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
ઉદ્વાહિતાશ્ચ તસ્રો વૈ બ્રાહ્મણેન યદાસ્ત્રિયઃ ॥
સૂતકન્તુ ક્રમાત્ તાસાં દશષટ્ દ્વ્યેક વાસરમ્ ।
શવેન શુદ્ધ્યતે વૃદ્ધિર્ન વૃદ્ધ્યા શુદ્ધ્યતે શવઃ ॥
સર્વેષાં વૃદ્ધિ વદ્ધાનૌ પ્રવેશ્યાં નાસ્તિ સૂતકમ્ ।
નૃપાણાં કારુકાણાઞ્ચ દાસીનાઞ્ચ સૂતકમ્ ॥
પ્. ૪૫અ)
મૃતકે તુ પૃથક્ પાકં કુર્યાદ્ યોગં નતૈઃ સહ ।
ત્યક્તું ન ચેદસૌ યાતિ તદા શુદ્ધિર્ભવે ત્ર્યહાત્ ॥
સંસનાત્ પૂર્ણ ગર્ભસ્ય સ્નાના દેવ વિશુદ્ધ્યતિ ।
જીવન્યાતો યદિ શ્રેયાન્ મૃતો વા જાયતે યદિ ॥
શાવાશૌચં ન કર્તવ્યં સૂતીશૌચં સમારભેત્ ।
આનામકરણાત્ સદ્ય એકાહો દન્ત જન્મનઃ ॥
ચૂડાયાસ્ત્રિદિનમ્પ્રોક્તં તત્રાગ્ન્યધિકમવ્રતાત્ ।
અતોર્દ્ધ્વં પૂર્વચ્છુદ્ધિઃ સર્વવર્ણેષ્વિયં સ્થિતિઃ ॥
અહસ્ત્વદન્ત કન્યાયા દન્તાયા દ્વિદિનમ્ ભવેત્ ।
ખભ્રાદિષુ ચ વિજ્ઞેયં માતુલાન્ પાઞ્ચ માતુલે ॥
દેશાન્તરે પૃથક્ પિણ્ડે સ્નાનં સ્યાત્ તદ્ગુરુમ્વિના ।
પશુત્વં સંસ્કૃતં યેષાં સમ્યગ્ નિર્વાણ દીક્ષયા ॥
તસ્ય સમ્પર્ક શૂન્યસ્ય ન સ્યાતાં મૃતસૂતકે ।
અતશ્ચ પરતો દેવઃ સમ્પૂજ્યઃ સૂતકે સતિ ॥
પરાન્નભોજના નિત્યં પરાન્નદ્રવિણ ક્રિયઃ ।
ગૃહસ્થઃ સર્વકર્માણિ નિત્યાદન્યાનિ વર્જયેત્ ॥
દ્રવ્યૈઃ સઙ્કલ્પિતૈઃ પૂર્વં સૂતકાન્ મૃતકાદપિ ।
ધર્માર્થ દીક્ષિતૈઃ પૂજા કાર્યા ચોત્પાદિતૈસ્તથા ॥
પૃથક્પાકં વિનાપુંભિર્લોકદીક્ષાનુસારિભિઃ ।
અન્તર્યાગઃ પ્રકર્તવ્યો જપઃ સ્નાનાદિકાઃ ક્રિયાઃ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં સમાદેશ્યમન્યથા નિશ્ચિતા સ્થિતિમ્ ।
એવં હિ વર્ત્તમાનસ્ય ત્રિધા સિદ્ધિર્ન દૂરતઃ ॥
પ્. ૪૫બ્)
દુઃસ્વપ્ન દર્શને સ્નાનં રેતોત્સર્ગે શતક્રતો ।
અઘોરાષ્ટ શતઞ્જાપ્યન્તથા સંભાષ્ય ચાધમમ્ ॥
અદ્ભિઃ સંશુદ્ધ્યતે ગાત્રં સલેપન્તન્મૃદામ્બુભિઃ ।
દેવચણ્ડગુરોર્દ્રવ્યં ભક્ષિતં યદ્ય કામતઃ ॥
લક્ષપાદન્તદાદેયાદ્ દ્વિગુણન્નૈષ્ઠિકે મતમ્ ।
અથાક્રમ્ય તુ નિર્માલ્યઞ્જપેત્ પઞ્ચશતાનિ તુ ॥
ત્રિગુણઙ્કામતો જ્ઞેયં પઞ્ચગવ્યસમન્વિતમ્ ।
યન્નિર્માલ્યે ન સંસ્પૃષ્ટન્તદાહારોપજીવિના ॥
અષ્ટાંશોનન્તુ નિર્માલ્યં દાનલઙ્ઘન ભક્ષણાત્ ।
લઙ્ઘયેદ્ યસ્તુ નિર્માલ્યં દદ્યાદ જ્ઞાનતોપિ વા ॥
ગુણાયુતઞ્જપેદ્ ઘોરં તથા પોષ્ય વિશુદ્ધ્યતિ ।

નિર્માલ્ય સ્પર્શને ત્યાજ્યં પુણ્યદ્રવ્યન્તથૌષધમ્ ॥
સ વિકારં પયસ્તોયન્તથેક્ષુ હિઙ્ગુજીરકમ્ ।
સૈન્ધવાદ્યં સ કર્પૂરં કટુકાદ્યં સ તણ્ડુલમ્ ॥
ઘૃષ્ટં સ ચન્દનં ભસ્મ વેણુમૃણ્મય દારવમ્ ।
સર્વં ત્યાજ્ય સમુદ્દિષ્ટં ધાન્યાદ્યં પ્રોક્ષિતં શુચિ ॥
એવમન્યત્ર વોદ્ધવ્યં જ્ઞાત્વા દ્રવ્ય વલાવલમ્ ।
શોધયેત્ સર્વદા ધીમાન શુદ્ધે વન્ધનં ધ્રુવમ્ ॥
હુતં યસ્યાપવર્ગેચ્છા સ શુદ્ધૌ કૃત નિશ્ચયઃ ।
શુદ્ધિ નિષ્ઠ પ્રતિષ્ઠસ્ય સિદ્ધિમુક્તી ન દૂરતઃ ॥
અશીતિર્યસ્ય વર્ષાણિ વાલો વાપ્યૂ ન ષોડશઃ ।
પ્રાયશ્ચિત્તાર્દ્ધમર્હન્તિ સ્ત્રિયો વ્યાધ્યાદિ પીડિતાઃ ॥
પ્. ૪૬)
તત્રાપિ ચ પરિક્લેશં જ્ઞાત્વાર્દ્ધાર્દ્ધમ્ પ્રકલ્પયેત્ ।
સુદુષ્કરં સ્વયઙ્કર્તુમક્ષમાદ્ દ્વિગુણોન્યતઃ ॥
દશોર્દ્ધં ત્રિશતં યાવજ્જપાત્ સ્નાનેન શુદ્ધ્યતિ ।
સ નક્તમ્પઞ્ચમં યાવત્ સોપવાસન્તદૂર્દ્ધ્વતઃ ॥
તત્ત્રિધાયુત સઞ્જાપે તદ્વૃદ્ધ્યાદ્વિગુણન્તતઃ ।
તદર્દ્ધેન તુ સંયોગી તસ્યાપ્યર્દ્ધન્તુ શઙ્કરે ॥
દેશં કાલં વયઃ શક્તિઞ્જાતિ ભક્તિઙ્ક્રિયાક્રમમ્ ।
સુવિચાર્ય પ્રદાતવ્યં નોપવાસોરુગન્વિતે ॥
શિવાર્પિતૈક ચિત્તાનાં સુવૃત્તાનામ્ પુરન્દર ।
પ્રાયશ્ચિત્તં સમાખ્યાતં નોકુવૃત્તિ સ્થિતાત્મનામ્ ॥
સપ્તકોટિ પ્રવિસ્તીર્ણાન્ મોહચૂરાન્મયા તવ ।
વ્યાખ્યાતં સારમાદાય લક્ષગ્રન્થેન સુવ્રત ॥
પુનઃ પૃષ્ટઃ સમાસેન ત્વયાહં સુરનાયક ।
તદાખ્યાતન્તદર્દ્ધેન મોહચૂરમ્મયાહરે ॥
સિદ્ધિસારસહસ્રૈસ્તુ યુગ્મચન્દ્રૈસ્તદન્તતઃ ।
યોગજ્ઞાનાદિ સંયુક્તં વ્યાખ્યાતં શાસ્ત્રમુત્તમમ્ ॥
સુસંક્ષેપં સુગમ્ભીરમ્ પ્રતિષ્ઠા તન્ત્રમુત્તમમ્ ।
ચતુર્ગોચર સમ્બદ્ધં ભૂયઃ ખ્યાતન્તદન્તરમ્ ॥
ન દેયં દુષ્ટસત્વાનાં નિન્દાતર્કાનુ વર્તિનામ્ ।
ગુરુદેવ દ્વિષાં શક્ર દેશિકાદિ દ્વિષાન્તથા ॥
એતે ચાન્યે ચ યે કેચિદ્ દુષ્ટસત્વાઃ પુરન્દર ।
તેષાં શાસ્ત્રં સદારક્ષ્યમ્ પ્રાયશ્ચિત્તમતો ન્યથા ॥
પ્. ૪૭)
ગુરુદેવાગ્નિ ભક્તાય શ્રદ્દધાનાય સુવ્રત ।
તસ્મૈ દેયમિદં શાસ્ત્રમિત્યાહ ભગવાઞ્છિવઃ ॥
ઇત્યાગ્ને યે મહાતન્ત્રે પ્રતિષ્ઠા તન્ત્રં મોહચૂડોત્તરમ્ ।
સમ્પૂર્ણમ્ ॥ શુભમ્ ॥ શિવમ્ભૂયાત્ ॥
સમ્વત્ ૬૦૬ ફાલ્ગુનવદિ ૧૦ ભૌમે શ્રીમદ્ભોગલેસરમઠાવસ્થિત
પણ્ડિતાચાર્યભટ્ટારક શ્રીસર્વગણેન પુસ્તકં લિખિતમિતિ
પુષ્પિકાન્તલેખયુતસ્ય પ્રાચીનદેવાક્ષરલિપિમયસ્ય પ્રાચીનતાડપત્ર
પુસ્તકસ્યાધારેણ ૧૯૮૨ વૈક્રમવર્ષે જ્યેષ્ઠમાસે શ્રીમહારાજાધિરાજ
ત્રિભુવનવીરવિક્રમશાહ દેવવિજયરાજ્યે પ્રધાન સચિવ શ્રી

મહારાજચન્દ્રસંશેરજઙ્ગરાણા પ્રતિપાલિતે નેપાલદેશે
કાષ્ઠમણ્ડપરાજધાન્યાં શ્રીમદ્રાજગુરુમાન્યવર હેમરાજ
વિદ્વદ્વરૈર્ગણેશદત્તશર્મ દ્વારા લિખિતમિદં પુસ્તકમ્ ॥ અસ્યાધાર
ભૂતસ્ય તાડપત્ર પુસ્તકસ્ય પ્રાચીનતયા તત્પ્રતિલિપી કૃતસ્ય
પુસ્તકાન્તરસ્યાપિ ત્રિશતાબ્દપૂર્વપ્રાચીનતા દર્શનેન તદુલ્લિખિત

સમ્વત્સરો નેપાલસમ્વત્સરાદ્ભિન્નો વૈક્રમાદિઃ સંભાવ્યતે ॥
સ્રોતઃ