મિથ્યાગ્રહણમ્ · શ્લોક 1-11

ચૈત્રમાસસ્ય સાયં સમયઃ.
મોહમય્યા માઝગાવનામનિ સ્થાને કસ્યચિચ્ છ્રીલસ્ય ગેહે કન્યાયા વિવાહસ્ય મણ્ડપમણ્ડનાદિપ્રાથમિકસંભારો ઽનુષ્ઠીયતે સ્મ.
ક્વચિન્ મઙ્ગલપાઠકાનાં પુરોહિતાનાં મધુરવચનૈઃ કઠિનમણિકુટ્ટિમસ્ય નિખનનરચનેન ક્વચિત્ કર્મકરાણાં કલકલેન સંચરજ્જનચરણવિક્ષેપણધ્વનિના ક્ષુભિતમ્ ઇવ ભવનમ્ એતદ્ અભવત્.
પરેદ્યુર્ હિ કેનચિદ્ ધનાઢ્યેન સહ વત્સાયા ઉદ્વાહો નિશ્ચિત આસીત્.
સેયં વિંશતિવર્ષીયા કૃશાઙ્ગી હ્રસ્વાકૃતિઃ પરિમિતવાગપિ મધુરસ્વરા ગૌરવર્ણાપિ નાતિરૂપવૈશિષ્ટ્યસંપન્ના અમીનાભિધાપિ મીનાક્ષી સહ સખ્યા સરલાભિધયા સરલસ્વભાવયા ગગનતલચરમાર્ધવર્તિનિ ભગવતિ દિવસાધિનાયકે રસાલાદિવૃક્ષભૂષિતાયાં વાટિકાયાં સ્વપિતુર્ મન્દિરપક્ષદ્વારસમીપસ્થાયાં વિજનકોણે બકુલતરોર્ એકસ્યાધઃ સંલાપં કુર્વત્ય્ આસીત્.
પતત્રિણાં કિલકિલરવો ઽસ્તં ગતઃ.
આલોલમાલતીપુષ્પસમૂહાદ્ ઉત્પત્યાલિકદમ્બકાનિ તૂષ્ણીકાં ભેજિરે.

સરલા: સખિ વિવાહમઙ્ગલવિધિસ્ તે કસ્મિન્ મુહૂર્તે નિશ્ચિતો ઽસ્તિ શ્વઃ?
અમીના: અસ્તઙ્ગમનસમયે ભગવતઃ સવિતુઃ.
સરલા: (સોપહાસમ્) અયિ સખિ વરમ્ અદૃષ્ટ્વા તત્પાણિગ્રહણં કથં નામ પ્રતિપદ્યતે ત્વયા?
અમીના: તદ્દર્શનેન કિમ્?
ભારતવર્ષે ભૂયિષ્ઠાનાં કન્યાનાં વરસ્ય દર્શનાત્ પ્રાગ્ એવ વિવાહો ભવતિ.
અનતિક્રાન્તશૈશવાપિ મદીયામ્બા વિવાહાત્ પૂર્વં મે પિતૃપાદાનાં દર્શનામન્દાનન્દમ્ આ લબ્ધ્વાપિ સહ તૈર્ વસ્તુમ્ અગમત્.
અહં તુ વિંશતિવર્ષીયાસ્મિ.
માતાપિતરાવ્ અવલમ્બમાના તયોર્ આજ્ઞાં શિરસાઙ્ગીકૃત્ય નિઃશઙ્કં નિશ્ચિતવરસ્ય પાણિગ્રહણં મુદા કરિષ્યે.
સરલા: પરં યદિ કુમારો વિવાહાત્ પ્રાક્ પરિચિતઃ સ્યાત્ તદા નિજભાવિસુખાપ્રાપ્તૌ પ્રતીતા ભવેત્ કુમારી.
ઇત્થમ્ અભિધાય સરલા કિઞ્ચિન્ નત્વા ભૂતલે વિસ્તારિતબકુલપુષ્પનિકરાત્ કાનિચિદ્ વિચિત્ય તદામોદમ્ આસ્વાદયત્.
અમીના: હુમ્! પાશ્ચાત્યદેશીયાનામ્ એવાનુકૂલા પ્રીતિવિવાહાદિકલ્પના.
કૃતપ્રણયવિવાહાનામ્ અપિ વધૂવરાણાં વ્યભિચારપરસ્પરસ્વભાવા સઙ્ગત્યાદિકારણેભ્યઃ પાશ્ચાત્યદેશેષુ વિવાહવિશ્લેષસ્ય વૃત્તપરમ્પરા ક્રિયાસમભિહારેણ શ્રૂયતે.
પરમ્ અસ્મદીયદેશે વિરલઃ ખલુ વ્યતિકરસ્ તાદૃશઃ.
ઇત્ય્ અમીના સ્વપિતુર્ અસકૃદ્ ઉક્તં વાક્યમ્ ઉદીર્ય કસ્યચિત્ પ્રફુલ્લગુલમોહોરાખ્યદ્રુમવિશેષસ્યાધો મરકતોપલકલ્પિતાસન્દીં પ્રતિ સખીમ્ અનયત્.
અમીના: સરલે! જાનાસિ ત્વં યચ્ છકુન્તલાદુષ્યન્તયોર્ અનુરાગબદ્ધયોર્ ગાન્ધર્વવિધિના સ્વૈરં પરિણીતયોર્ અપિ કતિપયકાલોત્તરં વિચ્છિન્નપ્રાયો ઽભૂદ્ વિવાહઃ.
સરલા: પરં શાપપ્રભાવાત્ કુપિતસ્ય દુર્વાસ મુનેસ્ તત્ સંવૃત્તં ન તુ તયોર્ દોષાત્.

કુમાર્યાવ્ ઇમે આશૈશવાત્ પ્રતિવેશિન્યાવ્ આસ્તામ્.
યદ્ય્ અપિ ભિન્નભિન્નરીત્યા સંવાર્ધિતે અધ્યાપિતે ભિન્નભિન્નશ્ ચ તયોર્ નૈકવિષયેષુ ગૃહસંસ્કારો ઽભૂદ્ ભિન્નભિન્ને ચ ધર્મમતે અભૂતાં તયોસ્ તદ્ અપીમે પરસ્પરં પ્રતિબદ્ધદૃઢસખ્યે ચિરં સ્થિતવત્યૌ.
અમીના હિ કન્યાશાલાયામ્ અધ્યાપિતાપિ સ્વાતન્ત્ર્યસુખં નાન્વભવત્.
સેયં વ્યક્તિત્વવિહીના ભાવનાવર્જિતા વૈવાહિકવિષયે ન કમ્ અપિ પક્ષમ્ અવાલમ્બત.
તસ્યા વિવાહવાઙ્નિશ્ચયો હમિદનામ્ના કેનચિદ્ ધનાઢ્યેન શિલ્પયન્ત્રસ્વામિના સહ પિતૃભ્યાં વ્યધાયિ.
સો ઽયં તરુણો મોહમય્યાં એવ કૃતવાસો ઽભૂત્.
વસ્તુતઃ પિતુર્ આજ્ઞયા કસ્યાપિ કુમારસ્ય પાણિગ્રહણં મુગ્ધેયમ્ અઙ્ગ્યકરિષ્યત્.

અથ પરેદ્યુઃ સમાહિતનાનાવિધસંસ્કારમ્ અમીનાયાઃ પિતુર્ મન્દિરં મહોત્સવમયં સઙ્ગીતનૃત્યાદિધ્વનિમયં દિવ્યમન્દિરમ્ ઇવ વ્યભાસિષ્ટ.
ક્રમેણ સમુપતિષ્ઠદ્ભિઃ પ્રાઘુણિકૈઃ સદનમ્ એતદ્ વ્યરાજત.
આમધ્યરાત્રં ચ સમુચિતભોજનૈઃ સત્કૃતઃ પ્રાઘુણિકસમૂહો વારાઙ્ગનાનૃત્યસઙ્ગીતાદિભિઃ પ્રાપિતવિનોદઃ શ્રીલસ્યાલયે સુખં કાલમ્ અયાપયત્.
નિર્વર્તિતવિવાહા પ્રાતસ્તરાં ચ વધૂર્ મૃગમદકર્પૂરાદિના સુરભિદ્રવ્યેણાનુલિપ્તસર્વાઙ્ગી ધૌતદુકૂલવસના ધવલપુષ્પમણ્ડિતશિરા રત્નખચિતકણ્ઠહારકુણ્ડલકઙ્કણાભરણભૂષિતા પત્યુર્ ગેહમ્ અયાત્.
બાલસખીં સરલાં વિસ્રષ્ટુમ્ અસહમાના નવોઢેયં પિતુર્ ગેહાન્ નિગમનાત્ પ્રાગ્ યથા પ્રતિશ્રુતં પ્રતિદિનં વાહકેન સાર્ધં પ્રેમોદ્રેકસંભૃતં પત્રં પ્રાહિણોત્.
અવર્ણયચ્ ચ લેખે સમુદ્રતટસ્થં દીપમાલાવિહિતબહુલચાકચક્યં હૃદયહારિ સૌધં પત્યુઃ સમુદ્ભાસમાનં સંખ્યાતિગામિના ચતુરવિશિષ્ટવેષધારિણા પરિચ્છદેન સમન્વિતં નાનાવિધપુષ્પામોદસુરભિતાન્તઃપુરં નિજામૂલ્યરત્નખચિતાભરણજાતં પયોનિધેર્ મધુરમર્મરોર્મિમાલા યાસ્ તસ્યા માર્તણ્ડતાપક્લાન્તિં મન્થરીકુર્વન્તિ સ્મ દિવા નક્તં ચ વીજયન્ત્યો મન્દાનિલં સમચારયન્.
યચ્ ચાસન્ હામિદસ્ય ભૂયાંસિ યન્ત્રવાહનાનિ મન્દુરા ચાનેકવાજિભિઃ સંભૃતા.
ઇતિ સર્વમ્ એવ સવિસ્તરમ્ અમીનયા સગૌરવં વર્ણિતં પરં સ્વભાર્તારમ્ અધિકૃત્ય લેશમાત્રમ્ અપિ ન કદાપિ શંસિતમ્ ઇતિ સરલયા લક્ષિતમ્.
ન તુ તયાપિ હામિદમ્ ઉદ્દિશ્ય કિમ્ અપ્ય્ અનુયુક્તમ્.
નવોઢેયં પિતુર્ ગેહં બાલસખીં ચાનવરતં સ્મારં સ્મારં પત્યુર્ અદૃષ્ટપૂર્વે ઽસમાને પ્રાસાદે ચલન્તી માતૃવિરહિતાં નષ્ટાધ્વકાં નવશુકીં મહારણ્યે દ્રુમાદ્ દ્રુમમ્ ઉડ્ડયમાનમ્ ઇવાત્માનમ્ અકલયદ્ અમીના.
નિર્મિતો ઽભૂદ્ હિ પ્રાસાદો ઽયં નાનામૂલ્યદુર્લભોપલજાતેન.
અંતરાઙ્ગણે સુગહનગૃહાભ્યન્તર્માર્ગપરમ્પરા મરકતસ્તમ્ભાવલમ્બિતા સ્થિતા.
સુખોપભાજાં મોગલધરાધિપાનાં કાલાદ્ અવશિષ્ટાશ્ ચિત્રિતાહ્ પટલા વિશ્વકર્મસમશિલ્પિકર્મકૌશલભૂષિતા આસન્.
અન્તઃપુરસ્ય ભૂતલં ચોત્કૃષ્ટપારસીકદેશીયકૌશેયાસ્તરણૈર્ આચ્છાદિતમ્ અભૂત્.
ભિત્તયો ઽપિ કાર્મિકક્ષૌમપટ્ટૈર્ આવૃત્તાઃ.
અન્તઃપુરસ્ય વિશાલાઙ્ગણં પરિલમ્બમાનરજતપઞ્જરક્રીડાકુલં શુકસારિકાકુલં કલરવમનોહરમ્.
પાર્શ્વવર્તિન્ય્ એકસ્મિન્ કાષ્ઠજાલાલયે ઽન્યે પતત્રિણો મયૂરાદયઃ કુજન્કલકલૈઃ પક્ષસ્ફુરણૈઃ સમઞ્જીરશિઞ્જનનર્તનૈશ્ ચાક્રીડન્.
વિવાહાત્ પૂર્વં માતુગૃહે ભાવિવિવાહવિષયં વ્યચિન્તયદ્ અમીના:
અપિ મદ્વિવાહઃ શ્રીલેણ સહ હામિદેન સુખાવહો ભવિતા.
કથં નામૈકાકિની વિશાલસૌધે ઽસ્મિન્ કાલં યાપયિતું પ્રભવેયમ્ ઇતિ.“

અમીના હ્ય્ આદૌ વ્યવસાયાભાવાચ્ છૂન્યહૃદયમ્ આત્માનમ્ અપશ્યત્.
તદ્ભર્તા હિ પ્રાતસ્તરાં નગરાત્ સાર્ધયોજનદૂરસ્થં શિલ્પયન્ત્રકાર્યાલયં પ્રતિ ગૃહાત્ નિર્ગત્ય સાયં સૂર્યાસ્તમનસમયે ન્યવર્તત.
અથાવિચ્છિન્નવિવિક્તતાયાં સૌધસ્ય તરુણીયં તામ્બૂલં ચર્વન્તી દાસીભિહ્ પાદયોર્ નિપીડ્યમાના વિદ્યુદ્વ્યજનેન ચક્રાકારેણ વીજ્યમાના સ્વભાગ્યોદયસોપાનં મનસિ પ્રશંસન્તી અજ્ઞભૃત્યેતરજનસંપર્કરહિતા ચતુરસખીવિરહિતા વિવિધભૂષણવિહિતપ્રબલચાકચક્યા સુગન્ધિતૈલપ્રસાધિતકેશકલાપા અઞ્જનરઞ્જિતલોચનાઞ્ચલા હિરણ્મયસૂત્રાઙ્કિતપટ્ટામ્બરધરા સાગરોર્મિમાલાતુષારકણિકાપહરણશીતસ્ય સમીરસ્ય સુખસ્પર્શમ્ અનુભવન્તી શુકસારિકાદિપક્ષિણાં કલકલં શૃણ્વતી અટ્ટાલિકાયા અટ્ટાલિકામ્ અઙ્ગનાદ્ અઙ્ગનં પૌનઃપુન્યેન પર્યટન્તી કાલમ્ અયાપયદ્ અમીના યાવત્ પ્રાસૂત યમલૌ સુતૌ.

અથ કતિપયવર્ષોત્તરં તસ્યા બાલસખ્યાઃ સરલાયાઃ કશ્ચિદ્ વિશ્વસનીય ઋજુસ્વભાવસ્ તરુણઃ પાણિમ્ અગૃઃનાત્.
તયોશ્ ચ વિવાહો વિનાડમ્બરં નિરવર્તત.
વ્યવસાય પ્રવાસિનઃ સરલયાઃ પત્યુર્ નાસીત્ સ્થિરો નિવાસઃ ક્વાપિ.
પરં સ્વકાર્યાર્થં મોહમયીં ગતાગતં કુર્વન્ન્ એષ નગરીમ્ ઇમામ્ અધિવસ્તું મતિં કૃત્વા સરલાયા ઇચ્છામ્ અનુસરન્ન્ અમીનાયાઃ પ્રસાદસ્યાધસ્તાત્ દ્વિત્રપ્રકોષ્ટાત્મકં વસતિસ્થાનમ્ અલ્પિષ્ઠમ્ ઉપલબ્ધવાન્.
અતિવિશાલસૌધે ઽસ્મિન્ નૈકભાટકભવનયુક્તે બહુતિથં કાલમ્ ઉષિત્વાપિ તત્ર નિવાસિનો ઽન્યોન્યદૃષ્ટિપથમ્ અપિ પ્રાયો નેયુઃ.
અમીનાયા અન્તઃપુરવલભિતુઙ્ગવાતાયનાદ્ અધો ભૂતલસ્થસ્ય સરલાયા ગૃહસ્ય સૂક્ષ્મકાર્પાસવસ્ત્રાચ્છાદિતવાતાયનાન્તઃપ્રકોષ્ઠં સ્ફુટં બહિસ્તો દૃક્પથમ્ અગમત્.
યદા ચ સરલાયાઃ પતિર્ નગરાન્ નિરયાત્ તદા સા મનસો દ્વિતીયનિબન્ધનભૂતયાઃ સદને ઽમીનાયા ભૂયિષ્ઠમ્ અહો ઽનયત્.
ઇમે ચ સહચર્યૌ પુનઃ સઙ્ગમેનામન્દાનન્દમ્ અન્વભૂતામ્.

અથામિના સ્વધર્મનિયમમ્ અનુસૃત્યાઽવગુણ્ઠનપદ્ધતિં નિભૃતવાસવિશેષાવસ્થિતિમ્ અઙ્ગીકૃત્ય ક્વચિદ્ એવ વિહારાય ગૃહાદ્ બહિર્ નિરગાત્.
અતો નાગરિકાણાં પ્રતિવેશિનાં વા વૃત્તાનભિજ્ઞાપિ ક્રમેણ સંજાતબહુપ્રજા પરં સંતુષ્ટાસ્ત.
યદા યદા તુ સરલા નિજસુખાતિશયઃ સ્વભર્તુઃ સાહચર્યં તદ્વિપ્રયોગોત્તરપ્રત્યાગમનોત્કણ્ઠા ચોભયોર્ ઇત્ય્ આદિવિશયમ્ અધિકૃત્ય સમલપત્ તદા તદામીનાં વિદૂરબદ્ધદૃષ્ટિમ્ અલક્ષયત્ સા.
અથ ગચ્છતિ કલે દૃષ્ટ્યામ્ અમીનયાઃ કો ઽપિ ખેદદ્યોતકો વિકારો વ્યલોકિ.
તયોર્ નિવાસયોઃ પુરઃસ્થસ્ય પયોનિધેસ્ તટે સપ્રેમ ગ્રથિતાન્યોન્યકરૌ સરલાં તત્પતિં ચ રજન્યાં શતપદીં કુર્વાણા દર્શં દર્શમ્ અમીનાયાઃ વિષણ્ણતા વૃદ્ધિમ્ અગમત્.
સા ચ દીર્ઘં નિઃશ્વસતી દુર્મનાયમાનેવ ક્વચિદ્ આત્માનં સરોષમ્ અપ્રાક્ષીત્ કુતો નિઃશ્વસ્યતે મૂઢેન ત્વયેત્થમ્ ઇતિ.
તાવન્ નિખિલે ઽહનિ ભર્તુર્ મુખદર્શનાનન્દં ક્ષણિકમ્ એવોપલબ્ધવતી સા.
સહનિવાસિનાવ્ અપિ તાવ્ અધિકાધિકમ્ અસંબદ્ધૌ સ્થિતૌ.
સો ઽયં હિ હમિદો દ્યુતપ્રિયો નૈકક્રીડામણ્ડલેષુ પ્રત્યહં વિનોદિતાત્મા ગેહં નિવર્તિતું દિને દિને ઽધિકાધિકં વ્યલમ્બત.
સા ચાધીરતયા પતિં પ્રતિરાત્રં પ્રતીક્ષમાણાસ્ત.
પરં ક્રમેણ યદા સ્વપત્યાગમસમય આપ્રભાતં વિલમ્બિતઃ સમભૂત્ તદા મા પ્રતીક્ષસ્વ માં ભોજનં સમાપ્ય યથાકાલં સ્વપિહિ.
અહં હિ સુહૃદ્ભિઃ સગ્ધિં કરિષ્ય ઇતિ હમિદસ્ તામ્ અજ્ઞાપયત્.
સા ચ તસ્ય વિલમ્બસ્ય કારણં નિતરાં જ્ઞાતુકામાપિ કુતસ્ ત્વયાઽદ્ય ચિરાયિતમ્ ઇતિ તં પ્રષ્ટુમ્ અલં ધૈર્યં ન વા દૃઢાગ્રહં ભેજે.
એવં તયોર્ વૈવાહિકસંબન્ધે કથાશેષમાત્રે સંજાતે હન્ત સ્વપતિં સા નિજસન્તતેર્ જનક ઇત્ય્ એવાવલોકયમાસ.
પ્રાયેણ ભૂયસીનાં ધીમતીનાં પરિસ્થિત્યેદૃક્શોચનીયયા ભાવ્યમ્ ઇતિ મન્વાના પતિપ્રેમાનન્દરસે સ્વપ્ને ઽપ્ય્ અનાસ્વાદિતે ઽપિ નિજાવસ્થાં શોચનીયાં નામન્યતામીના મનાગ્ અપિ.

અથૈકદેયં પયોધિફેનપાણ્ડુરે શયનીયે કૃતપદા પ્રસ્વાપસુખમ્ અનુબભૂવ.
સમયો ઽયં કિલ ગ્રીષ્મર્તોઃ.
અવસરે ઽસ્મિન્ સર્વતો નિશાનાથસ્ય સંપૂર્ણકલાપ્રાયસ્ય દ્યુતિદુગ્ધા ધવલધરા નિચયેન ધવલિતમ્ આસીદ્ ધરાતલમ્.
જલનિધેર્ જલાનિ હીરકનિચય ઇવ ચાકચક્યં ભેજિરે.
પિહિતેષુ ભવનદ્વારેષુ સ્વસ્વપ્રકોષ્ઠેષુ પરિજનાઃ પ્રસુપ્તા આસન્.
અમીનાપિ પ્રસ્વપતી કમપ્ય્ અતિમાત્રારમ્યં સ્વપ્નમ્ અદ્રાક્ષીત્.
યત્ તદીયબાલસખ્યા સરલયા તદીયસર્વસ્વમ્ અપિ વિલુણ્ઠ્ય સા હમિદસ્ય હર્મ્યાન્ નિષ્કાસિતેતિ.
ચણ્ડવાત્યયા સહસા પ્રહતેવ સરુતં પ્રબુધ્ય શયનાત્ સમુત્થાય નયને પરિમૃજતી સંભ્રમેણ રુદ્ધકણ્ઠા ચકિતચકિતેવ વિશિથિલાઙ્ગયષ્ટિઃ સ્ખલત્પાદાભ્યાં સમીપવર્તિનઃ સૌધસ્યાધો ભૂતલસ્થં સરલાયા નિલયમ્ અવલોક્યન્તી વાતાયનસમીપં ચિરમ્ અવતસ્થે.
નિતાન્તવિવિક્તતયા વિષણ્ણમના અમીના જલાબ્ધેર્ ઊર્મિમાલાયા મન્દમન્દમર્મરં શ્રાવં શ્રાવં પરિમૃદિતમૃણાલિનીવ મ્લાનાઙ્ગી પ્રિયજનસ્ય કસ્યાપિ મૃદુલસ્પર્શજુષઃ સાન્ત્વનસ્યાભિલાષુકાભૂત્.
તાવત્ સરલાયાઃ શય્યાગારં વિદ્યુદ્દીપકદ્યોતિતં વ્યલોકિ તયા.
વાતાયનસ્ય સૂક્ષ્મનેપથ્યસ્ય પૃષ્ઠતઃ સરલાયાઃ સુકુમારશરીરયષ્ટિર્ ઇતસ્ તતશ્ ચલન્તી દૃગ્ગોચરતામ્ અગાદ્ અમીનયાઃ.
ભર્તરિ નિર્યતે નગરાન્ નિશીથિન્યાં કિન્નામ કર્તું પ્રવૃત્તા સ્યાત્ સરલેતિ વ્યચિન્તયત્ સવિસ્મયમ્ અમીના.
અથ યાવત્ સખીં સમાહ્વયિતું પ્રવર્તતે સા તાવત્ તસ્યૈવ સૌધસ્યાધો ગૃહપૃષ્ઠભાગતો નિર્ગચ્છન્તીં હમિદસ્યાકૃતિમ્ ઇવ કસ્યાપિ પુરુષસ્યાકૃતિં વ્યલોકયદ્ અમીના.
તદનુ ચ ઝટિતિ સરલાયાઃ શય્યાગૃહસ્ય દિપિકા નિર્વાપિતાભુત્.
નીરવં નિભૃતં પ્રચલન્ પુરુષો ઽયં સ્વપતિર્ ઇતિ ક્ષણં સા ન વ્યશ્વસીત્ પરં યદા સ્વહર્મ્યસ્ય બહિર્ દ્વારમ્ ઉદ્ઘાટ્યાન્તઃ સ પ્રાવિશત્ તદાયં હમિદમ્ અન્તરા ન કો ઽપ્ય્ અન્ય ઇતિ પ્રતીતાઽભૂત્.
પાણ્ડુવદના વેપમાનવિગ્રહા કિંકર્તવ્યપ્રતિપત્તિમૂઢા સ્થિતવતી ચ.
પ્રભાતપ્રાયઃ સમયો ન ચિરાદ્ ભવિતા.
કુત એતાવાન્ વિલમ્બઃ પ્રત્યાગમસ્ય ભર્તુઃ કુતશ્ ચ સરલાયાઃ શયનગૃહં મધ્યરાત્રે પ્રકાશિતં સ્યાદ્ ઇત્ય્ અનેકવિતર્કજાલેનાક્રાન્તા વાતાયનાત્ પરાવૃત્યોન્નિદ્રનેત્ર્યાભાનૂદયં સંભ્રાન્તાઽન્તઃપુરે ગતાગતમ્ અકરોદ્ અમીના.
પરેદ્યુર્ નિશીથે પુનર્ ગવાક્ષસવિધે સા ચિરં સ્થિત્વાપિ સરલાયા નિલયમ્ અન્ધતમસાવૃતમ્ અપશ્યત્.
બહિઃ સર્વત્ર પ્રશાન્તતાદેવી વ્યરાજત્.
યામિનીકામિનીવદનતિલકબિન્દુર્ ઇન્દુશ્ ચન્દ્રિકાવ્યાજેનામ્બરતલાત્ સુધાધારાભિર્ ધરાતલમ્ અધાવત્.
અન્તરાન્તરા વારિધિવીચિમાલાનાં મન્દમન્દરવો ઽમીનાયાઃ કર્ણશષ્કુલીમ્ અપૂરયત્.
અથ યાવત્ પરાવર્તતે સા વાતાયનાત્ તાવત્ પાદચારધ્વનિમ્ ઇવ કસ્યાપ્ય્ અશ્રૌષીત્.
ધ્વનિનાનેનાકૃષ્ટેવ ગવાક્ષસવિધં પુનઃ સા યયૌ.
ન ચિરાચ્ ચ સમીપવર્તિનઃ સૌધસ્યાધસ્તલભાગાન્ નિર્ગછન્તી હમિદસ્ય શરીરાકૃતિઃ પુનસ્ તસ્યા દૃક્પથે ન્યપતત્.
હિમધવલવસનોપરિ શ્યામક્ષૌમપ્રાવારો રક્તતુર્કોષ્ણીષશ્ ચ નિશાકરકરનિચયે વૈલક્ષણ્યં ભેજાતે.
તતશ્ ચ ગવાક્ષજાલપ્રસારિતૈ રજતમાર્જનીનિભૈઃ કલાનિધિકરનિકરૈઃ સંશોધિતાન્ધકારે પયોધિફેનસંદોહેનેવ નિર્મિતે શયનીય ઉપવિશ્ય સંદેહકોપોન્મથિતહૃદયા મુખમ્ અધઃ કૃત્વા નિઃશ્વસ્યોષ્ણં ચ સા તૂષ્ણીં તસ્થૌ.

એવં ચતસૃષુ નિશાસુ નૈશાન્વેષણમ્ ઉપાક્રમતામીના યાવત્ સા સરલાયાઃ કપટસ્ય સંજાતપ્રત્યયાભૂત્.
સરલાહમિદયોર્ મધ્યે નિભૃતાસક્તિસમ્બન્ધવિષયે ન કો ઽપિ સંદેહલેશ ઇતિ નિશ્ચિતમતિઃ સા સમભૂત્.
પ્રતિનક્તં વ્યતિકરમ્ ઇમં પ્રત્યક્ષીકૃત્ય લોહિતવદના કોપસ્ફુરદધરા જાજ્વલ્યમાનલોચના શયને કૃતપદા પર્શ્વદ્વયે મુહુર્મુહુર્ લુઠન્તી નૈરાશ્યાદ્ અવાતિષ્ઠત.
કુતર્કપરવશેયં ક્રિયાસમભિહારેણોદ્ગચ્છદ્રોષબાષ્પા ક્રોધાગ્નિના લુલિતલુલિતાઙ્ગકૈસ્ તામ્યતિ સ્મ પ્રતિદિનમ્.
અહો કથં નાદ્યાવધિ સરલાયા ગૂઢકૌટિલ્યં ન તર્કિતં મન્દધિયા મયેતિ મુહુર્મુહુર્ વિચિન્તયન્તી ભૃશમ્ અકુપ્યદ્ આત્મને.

અથ પૂર્વવદ્ યદા સહ સખ્યા શૂચીશિલ્પં કર્તું સરલા તસ્યાઃ પ્રાસાદં સમાયાત્ તદામીનાઽત્યન્તનિરુત્સાહા કોપેનાન્તરેવ તાતપ્યમાના હાસ્યવિવર્જિતા સમતિષ્ઠત.
કૈશ્ચિદ્ અપિ ગૃહકાર્યવ્યવસ્થાક્લેશૈર્ ઉદ્વેજિતા સ્યત્ સહચરીતિ સરલા તામ્ ઉલ્લાસયિતું સવિનોદં પ્રાયતત.
પરમ્ અધિકાધિકમ્ ઔદાસીન્યમ્ એવાવલમ્બ્ય વિમનાયમાના સ્થિથવત્ય્ અમીના.
ઉચ્ચૈઃ પુસ્તકપઠનં ચિકીર્ષું સરલાં સપદિ સપદિ સહસ્તવિક્ષેપં પ્રત્યાખ્યાત્ સા.
પ્રતિવારં યદા સરલા વિશ્રમ્ભાલાપં કર્તું પ્રાવર્તત તદા તદ્વચોભિર્ ભૂયો વિતુષ્ટહૃદયમ્ ઇવાત્માનં સા પ્રાદર્શયત્.
તદનુ સરલા સ્મારં સ્મારં કવેર્ ઉક્તિમ્ અતિપરિચયાદ્ અવજ્ઞા સંતતગમનાદ્ અનાદરો ભવતીતિ વ્યરમદ્ ગમનાત્ સખ્યા હર્મ્યમ્.
અમીનાયા હૃદિ તાવત્ સહચરીં પ્રતિ વિદ્વેષાગ્નિર્ અધિકાધિકં સમુદ્જ્વલત્.
અનવરતં ચ વ્યચિન્તયત્ સા યદા બાલ્યાદ્ યસ્યાં પૂર્ણશો વ્યશ્વસં સેયમ્ અદ્ય કથમ્ ઈદૃગધર્મકર્મણિ પ્રવૃત્તાભૂત્ તત્રાપિ નિજસખ્યાઃ સહ વલ્લભેન.
મધુરમધુરવચાંસિ મત્પુરઃ સમુદીર્ય પરોક્ષં મામ્ કથં સા પ્રતારિતવતી.
અહહ! કથં કમલામ્ ઇવ વિમલાં શારદામ્ ઇવ વિશારદાં સતીમ્ ઇવ સતીં સ્વાં પ્રદર્ષયન્તી મલિનહૃદયા સ્થિતવત્ય્ એતાવત્ કાલમ્.
અહં ચ તાં વિશ્વસનીયાં પ્રાણપ્રિયાં ચ ભગિનીમ્ ઇવ સમભાવયમ્.
અપિ હામિદસ્ય વૈભવેન મોહિતા સ્યાત્ સા યત્ સ્વપતેઃ પત્નીવત્સલસ્ય પરોક્ષ વ્યભિચારકર્મણિ પ્રાવર્તતેયમ્.
કીદૃશો ઽયં વિશ્વાસઘાતઃ.
કીદૃશીયં ચઞ્ચલતા ચિત્તસ્ય યન્ મત્સહચર્યૈવ વિશ્વેષાં નર્મપાત્રં કૃતાસ્મિ.
અહહ! કથં નામ તસ્યા વિષયાસક્તિં વત્સરેષ્વ્ એતેષુ નાવિદમ્.
કુતશ્ ચેયં મત્ગેહસવિધે કૃતાવાસાભૂત.
અપિ ભર્તુઃ પરોક્ષે નિભૃતદુરાચારાય વ્યવસિતમ્ ઇત્થં તયા.
બાહ્યતો મુગ્ધાનનાયા વિનયસંપન્નાયાશ્ ચ તસ્યા હૃદિ કૌટિલ્યાહિઃ કથમ્ આશ્રિતઃ સ્યાત્.
સર્વા અપિ સહચર્ય આત્માનં નિરાગસં પ્રદર્શયન્ત્યો ઽવિશ્વસનીયાઃ સ્યુઃ.
ઇત્થં તર્કવિતર્કકણ્ટકનિકરવ્યથિતા સા સરલાં પ્રસ્તુતવિષયમ્ ઉદ્દિશ્ય વિશકલય્ય પ્રષ્ટુકામાપિ સ્વપ્રતિષ્ઠાયા અલીકદર્પાજ્ જોષં સ્થિતવતી.
સરલાયાશ્ ચિરસખ્યં તદીયમધુરવચશ્ ચ સ્વપ્ન ઇવેન્દ્રજાલમ્ ઇવ માયાદર્શનમ્ ઇવામિનાયાઃ પ્રત્યભાદ્ ઇદાનીમ્.
આધિં ચાત્મનો રહસિ સહમાનાવાતિષ્ઠત સા.

અથ ગચ્છત્સુ વર્ષેષુ શિશુર્ એકો ઽમીનાયાઃ કેનાપિ વ્યાધિના ગ્રસ્ત ઇત્ય્ આકર્ણ્ય તસ્ય શુશ્રૂષાયાં સખ્યૈ સહાય્યં પ્રદિત્સુઃ સરલા સાનુનયં પત્રદ્વારા તસ્યૈ ન્યવેદયત્ .
પરં લેખમ્ ઇમં પ્રાવરણાદ્ અપસાર્યૈવ યથાગતં વાહકાયાદ્ આપયદ્ અમીના.
અનેન પરમોદ્વિગ્નાપિ સરલા સખ્યૈ નાદ્રુહ્યન્ મનાગ્ અપિ.
રુગ્ણાર્ભકસ્યામીનાયાશ્ ચ વૃત્તં સ્વસેવકમુખાદ્ ઉપલભ્ય જોષં સ્થિતા.
અથૈકવત્સરોત્તરં હમિદો ઽકસ્માત્ કેનાપિ નિરુપાયરોગેણાક્રાન્તો મરણોન્મુખઃ સ્થિતઃ.
ક્રમેણ સ ચ નષ્ટોલ્લાઘતાશો નચિરાદ્ વિનષ્ટવાગ્ આસન્ન પ્રાયોઽન્તકાલ ઇતિ જ્ઞાત્વા સરલાયા ગૃહસ્ય દિશમ્ અઙ્ગુલ્યા નિર્દિશ્ય મુહુર્મુહુઃ કાપિ સમાહૂતયામીતીઙ્ગિતેનૈવાસૂચયજ્ જોષમ્.
ભર્તુર્ આશયમ્ અવગત્યાપિ તસ્ય પરયોષિદાસક્તિમ્ અનભિનન્દમાના તત્સૂચનમ્ અવામંસ્તામીના.
સરલાયા આકૃતિર્ હિ હૃદિ તસ્યાઃ શ્યામશ્યામા મૃત્યુચ્છાયેવ સન્તતમ્ અવસ્થિતાસીત્ .
અથ પઞ્ચષદિનોત્તરં ભગવતો ભાસ્કરસ્યાસ્તમનસમયે હમિદઃ પ્રતિ પરલોકં પ્રસ્થિતઃ.
તસ્ય નિધનવૃત્તં પ્રતિવેશિનાં સપદિ શ્રુતિપથે ન્યપતદ્ અચિરાચ્ ચ સર્વતો ઽપિ નગરે પ્રાસરત્.
ભર્તુર્ મૃત્યુના શોકાકુલાભૂદ્ અમીનેતિ ન પરં તસ્યાકસ્મિકાન્તેન સ્તમ્ભિતા નિજશયનાગરે નિશ્ચલાતિષ્ઠત્.
પરિચરાણાં ગમનાગમનિનાદેન વૃદ્ધસેવકાનામ્ આક્રોશકલ્લોલેન ચ જાગરિતા.
તસ્યા બાલકાઃ સંભ્રાન્તાઃ સંત્રસ્તાશ્ ચાભ્યધાવન્ માતુઃ શય્યાલયમ્.
સા ચ બાલવત્સલા ગાઢં તાન્ પરિષ્વજ્ય મૃદુલવચોભિશ્ ચ સમાસ્વાસ્ય નિજપર્યઙ્કે શાયિતવતી.
સુપ્તેષુ તેષુ હમિદસ્ય સેવકો નિઃશબ્દં તામ્ ઉપેત્ય ન્યવેદયદ્ યથાસ્નાપિતો ધૂપિતો ગન્ધાદિરૂષિતો વિગ્રહઃ સ્વામિનહ્.
ન ચિરાદ્ આયાસ્યન્તિ નાગરિકા અનુકમ્પિન ઇતો નેષ્યન્ત્ય્ અધઃ સ્વામિનઃ પૂતદેહમ્ ઉત્તરવિધેર્ અનુષ્ઠાનાર્થમ્.
પુરોહિતા હિ સમાયાતાઃ.
ઇત્ય્ ઉક્તયા શીઘ્રમ્ આયામિ તાવદ્ ઇતિ પ્રત્યુક્તસ્ તયા પરિચારકો ઽપાસરત્.
પત્યુર્ અન્તિમદર્શનસ્યેચ્છયા ઽમીનાન્તઃપુરાન્ નિર્ગત્ય દીર્ઘદીર્ઘગૃહાભ્યન્તરમાર્ગાન્ દીપમાલાભિર્ ઉદ્ભાસિતાન્ સમુલ્લઙ્ઘ્ય પ્રાસાદસ્ય વિશાલસોપાનસમીપસ્થસ્ય હમિદસ્ય શય્યાગૃહસ્ય સંનિધિં કથં કથમ્ અપિ પ્રાપ.
અથ યાવત્ પ્રકોષ્ઠસ્ય દ્વારમ્ ઉદ્ઘાટયિતુમ્ સા પ્રવર્તતે તાવત્ પશ્યતિ સોપાનપઙ્ક્તિમ્ આરોહન્તીં શનૈઃ શનૈઃ સરલામ્.
નિશામ્યૈનાં શીતશીતસમીરેણ કમ્પમાનાઙ્ગયષ્ટિર્ ઇવ તસ્થૌ વિધવા.
અવનતમુખી સરલા ચ યાવત્ સહાનુભૂતિં પ્રદર્શયિતુમ્ ઇચ્છન્તી સખીં સપ્રેમ સમાલિઙ્ગિતું કરપલ્લવૌ વિસ્તારયતિ તાવદ્ અમીના તાં સહસ્તવિક્ષેપં નિવાર્ય બ્રવીતિ કટુસ્વરેણ સમાયાતાસિ નિઃસંશયં વલ્લભસ્યાન્તિમદર્શનાયેતિ.
નૈવં નૈવમ્.
આયાતાસ્મિ ખલુ ત્વત્કૃત ઇતિ પશ્ચાત્ પ્રચલિતા વિકમ્પિતશિરાઃ પ્રત્યુવાચ સરલા.
અપ્રદત્તપ્રત્યુત્તરા ઘનસંશયતમસાવૃતહૃદયા યાવદ્ અમીના ભર્તુર્ આવાસદ્વારં સમુદ્ઘાટયતિ તાવદ્ અન્તઃ કાઞ્ચન કાઞ્ચનાઙ્ગીમ્ અઙ્ગનાં દૃષ્ટ્વા સાક્રોશં પૃષ્ઠતઃ પ્રચલિતાઽમીના.
કિમ્ ઇદમ્? કેયમ્? કુત ઇયમ્! અહહ! ઇત્ય્ ઉદીરયન્તી ખલિતસ્વરેણ ચકિતા વિસ્ફારિતલોચના સ્થમ્બિતેવ સા સ્થિતા.
પુષ્પમાલાચ્છાદિતસ્ય હમિદસ્ય હિ શયનસ્ય સવિધં વિન્યસ્તજાનુઃ શ્યામસૂક્ષ્મદુકૂલામ્બરવેષ્ટિતાઙ્ગયષ્ટિશ્ ચારુવદના ગૌરવર્ણા શિરીષસુકુમારતનુર્ મૃતસ્ય પાદયોર્ નિહિતશિરાઃ શોકજ્વાલાવલિઢેવ હરિદ્રાક્ષાલિતવદનેવ નિઃશબ્દં વિલપન્તી મુક્તકણ્ઠં કાચિત્ તરુણી વ્યલોકિ.
અમીનયા સાનુયોગં નિર્દિષ્ટામ્ એનામ્ આલોક્ય સરલા કર્ણે ઽજપત્:
સખિ સહજ એવાસ્યાઃ શોકોદ્વેગજનિતો વિલાપો વિગતાસોઃ પ્રાણેશ્વરસ્ય કૃતે.
તયોર્ દીર્ઘાનુરાગાભિજ્ઞયા ત્વયા ભાવ્યમ્.
વિદિતવૃત્તાઃ સર્વે ઽપિ પ્રતિવેશિનો ઽત્રેતિ .
કથમ્? કદા? ત્વમ્ એવાસ્ય પ્રણેશ્વરીતિ મયાકલિતમ્ ઇતિ પ્રાલપદ્ અમીનાઽસ્ફુટમ્.
વિસ્મિતા સ્તમ્ભિતેવ વચનમ્ અમીનાયા નાવગચ્છન્તીવ ક્ષણં વિસ્ફારિતનયનાવાતિષ્ઠત સરલા.
તતશ્ ચ વિવર્ણવદનમ્ અમીનાયા વિલોક્ય સા સવેગમ્ અભાણીત્.
અયિ મૂઢમતે! યથૈહિકસમ્પત્તિવૈભવૈશ્વર્યાદિભિઃ સનાથીકૃતાસિ ત્વં વિધિના તથૈવ તેન પત્યુઃ પ્રેમોદ્રેકસમ્પત્ત્યૈકસુખભાક્કૃતો ઽસ્તિ જનો ઽયમ્.
પ્રાણેશ્વરમ્ અન્તરેણેતરપુરુષા મે ભ્રાતૃસમાના એવ.
ઇતિ સમુદીર્ય વિરતવચનાસ્તે સરલા તાવદ્ અમીના લજ્જયા નતમુખી નિઃશબ્દા સ્થિતવતી.
મુહૂર્તોત્તરં લબ્ધપ્રકૃતિર્ ઉવાચ સરલા પુનઃ.
અવગતમ્ ઇદાનીં મયા તવ માં પ્રતિ દુરાગ્રહહલાહલવિકારસ્ય કારણમ્.
બાલસખ્યામ્ અનિન્દ્યાયાં કુતર્કજનિતદુષ્ટસંશયપિશાચભારમ્ આરોપ્ય પઞ્ચસુ વર્ષેષ્વ્ એતેષુ તાં હન્ત દૃક્પથાદ્ અકારણં નિષ્કાસ્ય દુર્મનાયમાનમ્ આત્માનં પર્યતાપયસ્ ત્વં વૃથા.
વાક્પ્રતિષ્ઠાનિ દેહિનાં વ્યવહારતન્ત્રાણિ.
વાચિ ખલુ સત્યાસત્યહેતવો વ્યવસ્થિતાઃ.
યદિ સરલવચનેન મામ્ અપ્રક્ષ્યસ્ ત્વં તર્હિ યાથાર્થ્યમ્ અવેદિષ્યઃ.
પરં હૃદિ નિભૃતં વૈમનસ્યમ્ આશ્રિત્ય વૃથા સંશયજનિતાભિદ્રોહાગ્નિસન્તપ્તા મૃગીવ ઘોરસંદેહજનિતકોપવ્યાઘ્રાઘ્રાતા નિભૃતમ્ અશ્રુપ્રવાહૈર્ વૃથા સ્નાતા ક્રિયાસમભિહારેણ માં હૃદિ શપન્તી ચ દીર્ઘકાલં સ્થિતાસિ.
કામં તવ ભર્તુશ્ ચેષ્ટિતં નોચિતમ્ આસીત્ ખલુ.
પરં યવનધર્મેણ સ્વદારેતરાયાઃ પરકીયાયાઃ અઙ્ગીકારો યથાન્યાયમ્ ઇતિ પ્રતિપદ્યત ઇત્ય્ અપિ વિદિતમ્ આસીત્ તે.
આકર્ણ્યૈતન્ નિપત્યામીના સરલાયાઃ પાદયોર્ વિશિથિલવચનવિન્યાસાઽતિમન્દસ્વરા લજ્જયાનન આવિર્ભૂતવિવિધભાવભઙ્ગા બદ્ધાઞ્જલિર્ અબ્રવીત્.
સખિ! ક્ષમ્યતાં ક્ષમ્યતાં જનો ઽયમ્.
સનાથાપ્ય્ અહં ચિરાત્ પરાઙ્મુખીભૂતે નાથે ઽનાથીભૂતેવ કથં કથમપિ કાલમ્ અયાપયમ્.
નાથસ્ય નિધનેનાદ્ય યથાપૂર્વં નિર્વિશેષમ્ અવસ્થિતાસ્મિ ખલુ.
પરં ચિરાદ્ આત્મનૈવ નિઃસારિતબાલસખી દૈવયોગાત્ પુનર્ મયોપલબ્ધેતિ મદ્ભાગ્યભાસ્કરો ઽયમ્ ઇતિ પ્રમુદિતાન્તરઙ્ગાસ્મીતિ વચઃ પુનરુક્તિર્ એવ સ્યાત્.
હન્ત! ઇતઃ પરમ્ આજીવમ્ આવામ્ ઉભે દૃઢબદ્ધસખ્યે સ્થાસ્યાવ
ઇત્ય્ ઉદીર્ય સરલાં ગાઢમ્ આશ્લિષ્ય નિજશયનાગારમ્ એનામ્ અનયદ્ અમીના.