મેઘદૂત · ભાગ 113

કશ્ચિત્ કાન્તાવિરહગુરુણા સ્વાધિકારાત્ પ્રમત્તઃ $
શાપેનાસ્તંગમિતમહિમા વર્ષભોગ્યેણ ભર્તુઃ &
યક્ષશ્ ચક્રે જનકતનયાસ્નાનપુણ્યોદકેષુ %
સ્નિગ્ધચ્છાયાતરુષુ વસતિં રામગિર્યાશ્રમેષુ ॥ 1.1 ॥
તસ્મિન્ન્ અદ્રૌ કતિચિદ્ અબલાવિપ્રયુક્તઃ સ કામી $
નીત્વા માસાન્ કનકવલયભ્રંશરિક્તપ્રકોષ્ઠઃ &
આષાઢસ્ય પ્રથમદિવસે મેઘમ્ આશ્લિષ્ટસાનું %
વપ્રક્રીડાપરિણતગજપ્રેક્ષણીયં દદર્શ ॥ 1.2 ॥
તસ્ય સ્થિત્વા કથમ્ અપિ પુરઃ કૌતુકાધાનહેતોર્ $
અન્તર્બાષ્પશ્ ચિરમ્ અનુચરો રાજરાજસ્ય દધ્યૌ &
મેઘાલોકે ભવતિ સુખિનો ઽપ્ય્ અન્યથાવૃત્તિ ચેતઃ %
કણ્ઠાશ્લેષપ્રણયિનિ જને કિં પુનર્ દૂરસંસ્થે ॥ 1.3 ॥
પ્રત્યાસન્ને નભસિ દયિતાજીવિતાલમ્બનાર્થી $
જીમૂતેન સ્વકુશલમયીં હારયિષ્યન્ પ્રવૃત્તિમ્ &
સ પ્રત્યગ્રૈઃ કુટજકુસુમૈઃ કલ્પિતાર્ઘાય તસ્મૈ %
પ્રીતઃ પ્રીતિપ્રમુખવચનં સ્વાગતં વ્યાજહાર ॥ 1.4 ॥
ધૂમજ્યોતિઃસલિલમરુતાં સંનિપાતઃ ક્વ મેઘઃ $
સન્દેશાર્થાઃ ક્વ પટુકરણૈઃ પ્રાણિભિઃ પ્રાપણીયાઃ &
ઇત્ય્ ઔત્સુક્યાદ્ અપરિગણયન્ ગુહ્યકસ્ તં યયાચે %
કામાર્તા હિ પ્રકૃતિકૃપણાશ્ ચેતનાચેતએષુ ॥ 1.5 ॥
જાતં વંશે ભુવનવિદિતે પુષ્કરાવર્તકાનાં $
જાનામિ ત્વાં પ્રકૃતિપુરુષં કામરૂપં મઘોનઃ &
તેનાર્થિત્વં ત્વયિ વિધિવશાદ્ દૂરબન્ધુર્ ગતો ઽહં %
યાચ્ઞા મોઘા વરમ્ અધિગુણે નાધમે લબ્ધકામા ॥ 1.6 ॥
સંતપ્તાનાં ત્વમસિ શરણં તત્ પયોદ પ્રિયાયાઃ $
સંદેશં મે હર ધનપતિક્રોધવિશ્લેષિતસ્ય &
ગન્તવ્યા તે વસતિર્ અલકા નામ યક્ષેશ્વરાણાં %
બાહ્યોદ્યાનસ્થિતહરશિરશ્ચન્દ્રિકાધૌતહર્મ્યા ॥ 1.7 ॥
ત્વામ્ આરૂઢં પવનપદવીમ્ ઉદ્ગૃહીતાલકાન્તાઃ $
પ્રેક્ષિષ્યન્તે પથિકવનિતાઃ પ્રત્યયાદ્ આશ્વસન્ત્યઃ &
કઃ સંનદ્ધે વિરહવિધુરાં ત્વય્ય્ ઉપેક્ષેત જાયાં %
ન સ્યાદ્ અન્યો ઽપ્ય્ અહમ્ ઇવ જનો યઃ પરાધીનવૃત્તિઃ ॥ 1.8 ॥
ત્વાં ચાવશ્યં દિવસગણનાતત્પરામ્ એકપત્નીમ્ $
અવ્યાપન્નામ્ અવિહતગતિર્ દ્રક્ષ્યસિ ભ્રાતૃજાયામ્ &
આશાબન્ધઃ કુસુમસદૃશં પ્રાયશો હ્ય્ અઙ્ગનાનાં %
સદ્યઃ પાતિ પ્રણયિ હૃદયં વિપ્રયોગે રુણદ્ધિ ॥ 1.9 ॥
મન્દં મન્દં નુદતિ પવનશ્ ચાનુકૂલો યથા ત્વાં $
વામશ્ ચાયં નદતિ મધુરં ચાતકસ્ તે સગન્ધઃ &
ગર્ભાધાનક્ષણપરિચયાન્ નૂનમ્ આબદ્ધમાલાઃ %
સેવિષ્યન્તે નયનસુભગં ખે ભવન્તં બલાકાઃ ॥ 1.10 ॥

કર્તું યચ્ ચ પ્રભવતિ મહીમ્ ઉચ્છિલીન્ધ્રામ્ અવન્ધ્યાં $
તચ્ છ્રુત્વા તે શ્રવણસુભગં ગર્જિતં માનસોત્કાઃ &
આ કૈલાસાદ્ બિસકિસલયચ્છેદપાથેયવન્તઃ %
સંપત્સ્યન્તે નભસિ ભવતો રાજહંસાઃ સહાયાઃ ॥ 1.11 ॥
આપૃચ્છસ્વ પ્રિયસખમ્ અમું તુઙ્ગમ્ આલિઙ્ગ્ય શૈલં $
વન્દ્યૈઃ પુંસાં રઘુપતિપદૈર્ અઙ્કિતં મેખલાસુ &
કાલે કાલે ભવતિ ભવતો યસ્ય સંયોગમ્ એત્ય %
સ્નેહવ્યક્તિશ્ ચિરવિરહજં મુઞ્ચતો બાષ્પમુષ્ણમ્ ॥ 1.12 ॥
મર્ગં તાવચ્ છૃણુ કથયતસ્ ત્વત્પ્રયાણાનુરૂપં $
સંદેશં મે તદનુ જલદ શ્રોષ્યસિ શ્રોત્રપેયમ્ &
ખિન્નઃ ખિન્નઃ શિહરિષુ પદં ન્યસ્ય ગન્તાસિ યત્ર %
ક્ષીણઃ ક્ષીણઃ પરિલઘુ પયઃ સ્રોતસાં ચોપભુજ્ય ॥ 1.13 ॥
અદ્રેઃ શૃઙ્ગં હરતિ પવનઃ કિં સ્વિદ્ ઇત્ય્ ઉન્મુખીભિર્ $
દૃષ્ટોત્સાહશ્ ચકિતચકિતં મુગ્ધસિદ્ધાઙ્ગનાભિઃ &
સ્થાનાદ્ અસ્માત્ સરસનિચુલાદ્ ઉત્પતોદઙ્મુખઃ ખં %
દિઙ્નાગાનાં પથિ પરિહરન્ સ્થૂલહસ્તાવલેપાન્ ॥ 1.14 ॥
રત્નચ્છાયાવ્યતિકર ઇવ પ્રેક્ષ્યમેતત્પુરસ્તાદ્ $
વલ્મીકાગ્રાત્ પ્રભવતિ ધનુઃખણ્ડમ્ આખણ્ડલસ્ય &
યેન શ્યામં વપુર્ અતિતરાં કાન્તિમ્ આપત્સ્યતે તે %
બર્હેણેવ સ્ફુરિતરુચિના ગોપવેષસ્ય વિષ્ણોઃ ॥ 1.15 ॥
ત્વય્ય્ આયન્તં કૃષિફલમ્ ઇતિ ભ્રૂવિકારાન્ અભિજ્ઞૈઃ $
પ્રીતિસ્નિગ્ધૈર્જનપદવધૂલોચનૈઃ પીયમાનઃ &
સદ્યઃસીરોત્કષણસુરભિ ક્ષેત્રમ્ આરુહ્ય માલં %
કિંચિત્ પશ્ચાદ્ વ્રજ લઘુગતિર્ ભૂય એવોત્તરેણ ॥ 1.16 ॥
ત્વામ્ આસારપ્રશમિતવનોપપ્લવં સાધુ મૂર્ધ્ના $
વક્ષ્યત્ય્ અધ્વશ્રમપરિગતં સાનુમાન્ આમ્રકૂટઃ &
ન ક્ષુદ્રો ઽપિ પ્રથમસુકૃતાપેક્ષયા સંશ્રયાય %
પ્રાપ્તે મિત્રે ભવતિ વિમુખઃ કિં પુનર્ યસ્ તત્થોચ્ચૈઃ ॥ 1.17 ॥
છન્નોપાન્તઃ પરિણતફલદ્યોતિભિઃ કાનનામ્રૈસ્ $
ત્વય્ય્ આરૂઢે શિખરમ્ અચલઃ સ્નિગ્ધવેણીસવર્ણે &
નૂનં યાસ્યત્ય્ અમરમિથુનપ્રેક્ષણીયામ્ અવસ્થાં %
મધ્યે શ્યામઃ સ્તન ઇવ ભુવઃ શેષવિસ્તારપાણ્ડુઃ ॥ 1.18 ॥
સ્થિત્વા તસ્મિન્ વનચરવધૂભુક્તકુઞ્જે મુહૂર્તં $
તોયોત્સર્ગદ્રુતતરગતિસ્ તત્પરં વર્ત્મ તીર્ણઃ &
રેવાં દ્રક્ષ્યસ્ય્ ઉપલવિષમે વિન્ધ્યપાદે વિશીર્ણાં %
ભક્તિચ્છેદૈર્ ઇવ વિરચિતાં ભૂતિમ્ અઙ્ગે ગજસ્ય ॥ 1.19 ॥
{અધ્વક્લાન્તં પ્રતિમુખગતં સાનુમાનામ્રકૂટસ્ $
તુઙ્ગેન ત્વાં જલદ શિરસા વક્ષ્યતિ શ્લાઘમાનઃ &
આસારેણ ત્વમ્ અપિ શમયેસ્ તસ્ય નૈદાઘમ્ અગ્નિં %
સદ્ભાવાર્દ્રઃ ફલતિ ન ચિરેણોપકારો મહત્સુ ॥ 1.19અ} ॥

તસ્યાસ્ તિક્તૈર્ વનગજમદૈર્ વાસિતં વાન્તવૃષ્ટિર્ $
જમ્બૂકુઞ્જપ્રતિહતરયં તોયમ્ આદાય ગચ્છેઃ &
અન્તઃસારં ઘન તુલયિતું નાનિલઃ શક્ષ્યતિ ત્વાં %
રિક્તઃ સર્વો ભવતિ હિ લઘુઃ પૂર્ણતા ગૌરવાય ॥ 1.20 ॥
નીપં દૃષ્ટ્વા હરિતકપિશં કેસરૈર્ અર્ધરૂઢૈર્ $
આવિર્ભૂતપ્રથમમુકુલાઃ કન્દલીશ્ ચાનુકચ્છમ્ &
જગ્ધ્વારણ્યેષ્વ્ અધિકસુરભિં ગન્ધમ્ આઘ્રાય ચોર્વ્યાઃ %
સારઙ્ગાસ્ તે જલલવમુચઃ સૂચયિષ્યન્તિ માર્ગમ્ ॥ 1.21 ॥
અમ્ભોબિન્દુગ્રહણચતુરાંશ્ ચાતકાન્ વીક્ષમાણાઃ $
શ્રેણીભૂતાઃ પરિગણનયા નિર્દિશન્તો બલાકાઃ &
ત્વામ્ આસાદ્ય સ્તનિતસમયે માનયિષ્યન્તિ સિદ્ધાઃ %
સોત્કમ્પાનિ પ્રિયસહચરીસંભ્રમાલિઙ્ગિતાનિ ॥ 1.22 ॥
ઉત્પશ્યામિ દ્રુતમપિ સખે મત્પ્રિયાર્થં યિયાસોઃ $
કાલક્ષેપં કકુભસુરભૌ પર્વતે પર્વેતે તે &
શુક્લાપાઙ્ગૈઃ સજલનયનૈઃ સ્વાગતીકૃત્ય કેકાઃ %
પ્રતુદ્યાતઃ કથમ્ અપિ ભવાન્ ગન્તુમ્ આશુ વ્યવસ્યેત્ ॥ 1.23 ॥
પાણ્ડુચ્છાયોપવનવૃતયઃ કેતકૈઃ સૂચિભિન્નૈર્ $
નીડારમ્ભૈર્ ગૃહબલિભુજામ્ આકુલગ્રામચૈત્યાઃ &
ત્વય્ય્ આસન્ને પરિણતફલશ્યામજમ્બૂવનાન્તાઃ %
સંપત્સ્યન્તે કતિપયદિનસ્થાયિહંસા દશાર્ણાઃ ॥ 1.24 ॥
તેષાં દિક્ષુ પ્રથિતવિદિશાલક્ષણાં રાજધાનીં $
ગત્વા સદ્યઃ ફલમ્ અવિકલં કામુકત્વસ્ય લબ્ધા &
તીરોપાન્તસ્તનિતસુભગં પાસ્યસિ સ્વાદુ યસ્માત્ %
સભ્રૂભઙ્ગં મુખમ્ ઇવ પયો વેત્રવત્યાશ્ ચલોર્મિ ॥ 1.25 ॥
નીચૈરાખ્યં ગિરિમ્ અધિવસેસ્ તત્ર વિશ્રામહેતોસ્ $
ત્વત્સમ્પર્કાત્ પુલકિતમ્ ઇવ પ્રૌઢપુષ્પૈઃ કદમ્બૈઃ &
યઃ પુણ્યસ્ત્રીરતિપરિમલોદ્ગારિભિર્ નાગરાણામ્ %
ઉદ્દામાનિ પ્રથયતિ શિલાવેશ્મભિર્ યૌવનાનિ ॥ 1.26 ॥
વિશ્રાન્તઃ સન્ વ્રજ વનનદીતીરજાનાં નિષિઞ્ચન્ન્ $
ઉદ્યાનાનાં નવજલકણૈર્ યૂથિકાજાલ્કાનિ &
ગણ્ડસ્વેદાપનયનરુજાક્લાન્તકર્ણોત્પલાનાં %
છાયાદાનાત્ ક્ષણપરિચિતઃ પુષ્પલાવીમુખાનામ્ ॥ 1.27 ॥
વક્રઃ પન્થા યદપિ ભવતઃ પ્રસ્થિતસ્યોત્તરાશાં $
સૌધોત્સઙ્ગપ્રણયવિમુખો મા સ્મ ભૂર્ ઉજ્જયિન્યાઃ &
વિદ્યુદ્દામસ્ફુરિતચક્રિતૈસ્ તત્ર પૌરાઙ્ગનાનાં %
લોલાપાઙ્ગૈર્ યદિ ન રમસે લોચનૈર્ વઞ્ચિતો ઽસિ ॥ 1.28 ॥
વીચિક્ષોભસ્તનિતવિહગશ્રેણિકાઞ્ચીગુણાયાઃ $
સંસર્પન્ત્યાઃ સ્ખલિતસુભગં દર્શિતાવર્તનાભઃ &
નિર્વિન્ધ્યાયાઃ પથિ ભવ રસાભ્યન્તરઃ સંનિપત્ય %
સ્ત્રીણામ્ આદ્યં પ્રણયવચનં વિભ્રમો હિ પ્રિયેષુ ॥ 1.29 ॥

વેણીભૂતપ્રતનુસલિલા તામ્ અતીતસ્ય સિન્ધુઃ $
પાણ્ડુચ્છાયા તટરુહતરુભ્રંશિભિર્જીર્ણપર્ણૈઃ &
સૌભાગ્યં તે સુભગ વિરહાવસ્થયા વ્યઞ્જયન્તી %
કાર્શ્યં યેન ત્યજતિ વિધિના સ ત્વયૈવોપપાદ્યઃ ॥ 1.30 ॥
પ્રાપ્યાવન્તીન્ ઉદયનકથાકોવિદગ્રામવૃદ્ધાન્ $
પૂર્વોદ્દિષ્ટામ્ ઉપસર પુરીં શ્રીવિશાલાં વિશાલામ્ &
સ્વલ્પીભૂતે સુચરિતફલે સ્વર્ગિણાં ગાં ગતાનાં %
શેષૈઃ પુણ્યૈર્ હૃતમ્ ઇવ દિવઃ કાન્તિમત્ ખણ્ડમ્ એકમ્ ॥ 1.31 ॥
દીર્ઘીકુર્વન્ પટુ મદકલં કૂજિતં સારસાનાં $
પ્રત્યૂષેષુ સ્ફુટિતકમલામોદમૈત્રીકષાયઃ &
યત્ર સ્ત્રીણાં હરતિ સુરતગ્લાનિમ્ અઙ્ગાનુકૂલઃ %
શિપ્રાવાતઃ પ્રિયતમ ઇવ પ્રાર્થનાચાટુકારઃ ॥ 1.32 ॥
હારાંસ્ તારાંસ્ તરલગુટિકાન્ કોટિશઃ શઙ્કશુક્તીઃ $
શષ્પશ્યામાન્ મરકતમણીન્ ઉન્મયૂખપ્રરોહાન્ &
દૃષ્ટ્વા યસ્યાં વિપણિરચિતાન્ વિદ્રુમાણાં ચ ભઙ્ગાન્ %
સંલક્ષ્યન્તે સલિલનિધયસ્ તોયમાત્રાવશેષાઃ ॥ 1.33 ॥
પ્રદ્યોતસ્ય પ્રિયદુહિતરં વત્સરાજો ઽત્ર જહ્રે $
હૈમં તાલદ્રુમવનમ્ અભૂદ્ અત્ર તસ્યૈવ રાજ્ઞઃ &
અત્રોદ્ભ્રાન્તઃ કિલ નલગિરિઃ સ્તમ્ભમ્ ઉત્પાટ્ય દર્પાદ્ %
ઇત્ય્ આગન્તૂન્ રમયતિ જનો યત્ર બન્ધૂન્ અભિજ્ઞઃ ॥ 1.34 ॥
જાલોદ્ગીર્ણૈર્ ઉપચિતવપુઃ કેશસંસ્કારધૂપૈર્ $
બન્ધુપ્રીત્યા ભવનશિખ્જિભિર્ દત્તનૃત્યોપહારઃ &
હર્મ્યેષ્વ્ અસ્યાઃ કુસુમસુરભિષ્વ્ અધવખેદં નયેથા %
લક્ષ્મીં પશ્યંલ્ લલિતવનિતાપાદરાગાઙ્કિતેષુ ॥ 1.35 ॥
ભર્તુઃ કણ્ઠચ્છવિર્ ઇતિ ગણૈઃ સાદરં વીક્ષ્યમાણઃ $
પુણ્યં યાયાસ્ ત્રિભુવનગુરોર્ ધામ ચણ્ડીશ્વરસ્ય &
ધૂતોદ્યાનં કુવલયરજોગન્ધિભિર્ ગન્ધવત્યાસ્ %
તોયક્રીડાનિરતયુવતિસ્નાનતિક્તૈર્ મરુદ્ભિઃ ॥ 1.36 ॥
અપ્ય્ અન્યસ્મિઞ્ જલધર મહાકાલમ્ આસાદ્ય કાલે $
સ્થાતવ્યં તે નયનવિષયં યાવદ્ અત્યેતિ ભાનુઃ &
કુર્વન્ સન્ધ્યાવલિપટહતાં શૂલિનઃ શ્લાઘનીયામ્ %
આમન્દ્રાણાં ફલમ્ અવિકલં લપ્સ્યસે ગર્જિતાનામ્ ॥ 1.37 ॥
પાદન્યાસૈઃ ક્વણિતરશનાસ્ તત્ર લીલાવધૂતૈ $
રત્નચ્છાયાખચિતવલિભિશ્ ચામરૈઃ ક્લાન્તહસ્તાઃ &
વેશ્યાસ્ ત્વત્તો નખપદસુખાન્ પ્રાપ્ય વર્ષાગ્રબિન્દૂન્ %
આમોક્ષ્યન્તે ત્વયિ મધુકરશ્રેણિદીર્ઘાન્ કટક્ષાન્ ॥ 1.38 ॥
પશ્ચાદ્ ઉચ્ચૈર્ભુજતરુવનં મણ્ડલેનાભ્લીનઃ $
સાંધ્યં તેજઃ પ્રતિનવજપાપુષ્પરક્તં દધાનઃ &
નૃત્તારમ્ભે હર પશુપતેર્ આર્દ્રનાગાજિનેચ્છાં %
શાન્તોદ્વેગસ્તિમિતનયનં દૃષ્ટભક્તિર્ ભવાન્યા ॥ 1.39 ॥

ગચ્છન્તીનાં રમાણવસતિં યોષિતાં તત્ર નક્તં $
રુદ્ધાલોકે નરપતિપથે સૂચિભેદ્યૈસ્ તમોભિઃ &
સૌદામન્યા કનકનિકષસ્નિગ્ધયા દર્શયોર્વીં %
તોયોત્સર્ગસ્તનિતમુહરો મા ચ ભૂર્વિક્લવાસ્તાઃ ॥ 1.40 ॥
તાં કસ્યાંચિદ્ ભવનવલભૌ સુપ્તપારાવતાયાં $
નીત્વા રાત્રિં ચિરવિલસનાત્ ખિન્નવિદ્યુત્કલત્રઃ &
દૃષ્ટે સૂર્યે પુનરપિ ભવાન્ વાહયેદધ્વશેષં %
મન્દાયન્તે ન ખલુ સુહૃદામભ્યુપતાર્થકૃત્યાઃ ॥ 1.41 ॥
તસ્મિન્ કાલે નયનસલિઅં યોષિતાં ખણ્ડિતાનાં $
શાન્તિં નેયં પ્રણયિભિર્ અતો વર્ત્મ ભાનોસ્ ત્યજાશુ &
પ્રાલેયાસ્ત્રં કમલવદનાત્ સો.અપિ હર્તું નલિન્યાઃ %
પ્રત્યાવૃત્તસ્ત્વયિ કરરુધિ સ્યાદનલ્પભ્યસૂયઃ ॥ 1.42 ॥
ગમ્ભીરાયાઃ પયસિ સરિતશ્ ચેતસીવ પ્રસન્ને $
છાયાત્માપિ પ્રકૃતિસુભગો લપ્સ્યતે તે પ્રવેશમ્ &
તસ્માદ્ અસ્યાઃ કુમુદવિશદાન્ય્ અર્હસિ ત્વં ન ધૈર્યાન્ %
મોઘીકર્તું ચટુલશફોરોદ્વર્તનપ્રેક્ષિતાનિ ॥ 1.43 ॥
તસ્યાઃ કિંચિત્ કરધૃતમ્ ઇવ પ્રાપ્ત્વાઈરશાખં $
હૃત્વા નીલં સલિલવસનં મુક્તરોધોનિતમ્બમ્ &
પ્રસ્થાનં તે કથમ્ અપિ સખે લમ્બમાનસ્ય ભાવિ %
જ્ઞાતાસ્વાદો વિવૃતજઘનાં કો વિહાતું સમર્થા ॥ 1.44 ॥
ત્વન્નિષ્યન્દોચ્છ્વસિતવસુધાગન્ધસમ્પર્કરમ્યઃ $
સ્રોતોરન્ધ્રધ્વનિતસુભગં દન્તિભિઃ પીયમાનઃ &
નીચૈર્ વાસ્યત્ય્ ઉપજિગમિષોર્ દેવપૂર્વં ગિરિં તે %
શીતો વાયુઃ પરિણમયિતા કાનનોદુમ્બરાણામ્ ॥ 1.45 ॥
તત્ર સ્કન્દં નિયતવસતિં પુષ્પમેઘીકૃતાત્મા $
પુષ્પાસારૈઃ સ્નપયતુ ભવાન્ વ્યોમગઙ્ગાજલાર્દ્રૈઃ &
રક્ષાહેતોર્ નવશશિભૃતા વાસવીનાં ચમૂનામ્ %
અત્યાદિત્યં હુતવહમુખે સંભૃતં તદ્ ધિ તેયઃ ॥ 1.46 ॥
જ્યોતિર્લેખાવલયિ ગલિતં યસ્ય બર્હં ભવાની $
પુત્રપ્રેમ્ણા કુવલયદલપ્રાપિ કર્ણે કરોતિ &
ધૌતાપાઙ્ગં હરશશિરુચા પાવકેસ્ તં મયૂરં %
પશ્ચાદ્ અદ્રિગ્રહણગુરુભિર્ ગર્જિતૈર્ નર્તયેથાઃ ॥ 1.47 ॥
આરાદ્યૈનં શરવણભવં દેવમ્ ઉલ્લઙ્ઘિતાધ્વા $
સિદ્ધદ્વન્દ્વૈર્ જલકણભયાદ્ વીણિભિર્ મુક્તમાર્ગઃ &
વ્યાલમ્બેથાઃ સુરભિતનયાલમ્ભજાં માનયિષ્યન્ %
સ્રોતોમૂર્ત્યા ભુવિ પરિણતાં રન્તિદેવસ્ય કીર્તિમ્ ॥ 1.48 ॥
ત્વય્ય્ આદાતું જલમ્ અવનતે શાર્ઙ્ગિણો વર્ણચૌરે $
તસ્યાઃ સિન્ધોઃ પૃથુમ્ અપિ તનું દૂરભાવાત્ પ્રવાહમ્ &
પ્રેક્ષિષ્યન્તે ગગનગતયો નૂનમ્ આવર્જ્ય દૃષ્ટિર્ %
એકં ભુક્તાગુણમ્ ઇવ ભુવઃ સ્થૂલમધ્યેન્દ્રનીલમ્ ॥ 1.49 ॥

તામ્ ઉત્તીર્ય વ્રજ પરિચિતભ્રૂલતાવિભ્રમાણાં $
પક્ષ્મોત્ક્ષેપાદ્ ઉપરિવિલસત્કૃષ્ણશારપ્રભાણામ્ &
કુન્દક્ષેપાનુગમધુકરશ્રીમુષામ્ આત્મબિમ્બં %
પાત્રીકુર્વન્ દશપુરવધૂનેત્રકૌતૂહલાનામ્ ॥ 1.50 ॥
બ્રહ્માવર્તં જનપદમ્ અથ ચ્છાયયા ગાહમાનઃ $
ક્ષેત્રં ક્ષત્રપ્રધનપિશુનં કૌરવં તદ્ ભજેથાઃ &
રાજન્યાનાં શિતશરશતૈર્ યત્ર ગાણ્ડીવધન્વા %
ધારાપાતૈસ્ ત્વમ્ ઇવ કમલાન્ય્ અભ્યવર્ષન્ મુખાનિ ॥ 1.51 ॥
હિત્વા હાલામ્ અભિમતરસાં રેવતીલોચનાઙ્કાં $
બન્ધુપ્રીત્યા સમરવિમુખો લાઙ્ગલી યાઃ સિષેવે &
કૃત્વા તાસામ્ અધિગમમ્ અપાં સૌમ્ય સારસ્વતીનામ્ %
અન્તઃ શુદ્ધસ્ ત્વમ્ અપિ ભવિતા વર્ણમાત્રેણ કૃષ્ણઃ ॥ 1.52 ॥
તસ્માદ્ ગચ્છેર્ અનુકનખલં શૈલરાજાવતીર્ણાં $
જાહ્નોઃ કન્યાં સગરતનયસ્વર્ગસોપાનપઙ્ક્તિમ્ &
ગૌરીવક્ત્રભ્રુકુટિરચનાં યા વિહસ્યેવ ફેનૈઃ %
શમ્ભોઃ કેશગ્રહણમ્ અકરોદ્ ઇન્દુલગ્નોર્મિહસ્તા ॥ 1.53 ॥
તસ્યાઃ પાતું સુરગજ ઇવ વ્યોમ્નિ પશ્ચાર્ધલમ્બી $
ત્વં ચેદ્ અચ્છસ્ફટિકવિશદં તર્કયેસ્ તિર્યગ્ અમ્ભઃ &
સંસર્પન્ત્યા સપદિ ભવતઃ સ્રોતસિ ચ્છાયયાસૌ %
સ્યાદ્ અસ્થાનોપગતયમુનાસંગમેવાભિરામા ॥ 1.54 ॥
આસીનાનાં સુરભિતશિલં નાભિગન્ધૈર્ મૃગાણાં $
તસ્યા એવ પ્રભવમ્ અચલં પ્રાપ્ય ગૌરં તુષારૈઃ &
વક્ષ્યસ્ય્ અધ્વશ્રમવિનયેન તસ્ય શૃઙ્ગે નિષણ્ણઃ %
શોભાં શુભ્રાં ત્રિનયનવૃષોત્ખાતપઙ્કોપમેયમ્ ॥ 1.55 ॥
તં ચેદ્ વાયૌ સરતિ સરલસ્કન્ધસંઘટ્ટજન્મા $
બાધેતોલ્કાક્ષપિતચમરીબાલભારો દવાગ્નિઃ &
અર્હસ્ય્ એનં શમયિતુમ્ અલં વારિધારાસહસ્રૈર્ %
આપન્નાર્તિપ્રશમનફલાઃ સંપદો હ્ય્ ઉત્તમાનામ્ ॥ 1.56 ॥
યે સંરમ્ભોત્પતનરભસાઃ સ્વાઙ્ગભઙ્ગાય તસ્મિન્ $
મુક્તાધ્વાનં સપદિ શરભા લઙ્ઘયેયુર્ ભવન્તમ્ &
તાન્ કુર્વીથાસ્ તુમુલકરકાવૃષ્ટિપાતાવકીર્ણન્ %
કે વા ન સ્યુઃ પરિભવપદં નિષ્ફલારમ્ભયત્નાઃ ॥ 1.57 ॥
તત્ર વ્યક્તં દૃષદિ ચરણન્યાસમ્ અર્ધેન્દુમૌલેઃ $
શશ્વત્ સિદ્ધૈર્ ઉપચિતબલિં ભક્તિનમ્રઃ પરીયાઃ &
યસ્મિન્ દૃષ્ટે કરણવિગમાદ્ ઊર્ધ્વમ્ ઉદ્ધૂતપાપાઃ %
કલ્પિષ્યન્તે સ્થિરગણપદપ્રાપ્તયે શ્રદ્દધાનાઃ ॥ 1.58 ॥
શબ્દાયન્તે મધુરમ્ અનિલૈઃ કીચકાઃ પૂર્યમાણાઃ $
સંરક્તાભિસ્ ત્રિપુરવિજયો ગીયતે કિંનરાભિઃ &
નિર્હ્રાદસ્ તે મુરજ ઇવ ચેત્ કન્દરેષુ ધ્વનિઃ સ્યાત્ %
સંગીતાર્થો નનુ પશુપતેસ્ તત્ર ભાવી સમગ્રઃ ॥ 1.59 ॥

પ્રાલેયાદ્રેર્ ઉપતટમ્ અતિક્રમ્ય તાંસ્ તાન્ વિશેષાન્ $
હંસદ્વારં ભૃગુપતિયશોવર્ત્મ યત્ ક્રૌઞ્ચરન્ધ્રમ્ &
તેનોદીચીં દિશમ્ અનુસરેસ્ તિર્યગ્ આયામશોભી %
શ્યામઃ પાદો બલિનિયમનાભ્યુદ્યતસ્યેવ વિષ્ણોઃ ॥ 1.60 ॥
ગત્વા ચોર્ધ્વં દશમુખભુજોચ્છ્વાસિતપ્રસ્થસંધેઃ $
કૈલાસસ્ય ત્રિદશવનિતાદર્પણસ્યાતિથિઃ સ્યાઃ &
શૃઙ્ગોચ્છ્રાયૈઃ કુમુદવિશદૈર્ યો વિતત્ય સ્થિતઃ ખં %
રાશીભૂતઃ પ્રતિદિનમ્ ઇવ ત્ર્યમ્બકસ્યટ્ટહાસઃ ॥ 1.61 ॥
ઉત્પશ્યામિ ત્વયિ તટગતે સ્નિગ્ધભિન્નાઞ્જનાભે $
સદ્યઃ કૃત્તદ્વિરદદશનચ્છેદગૌરસ્ય તસ્ય &
શોભામ્ અદ્રેઃ સ્તિમિતનયનપ્રેક્ષણીયાં ભવિત્રીમ્ %
અંસન્યસ્તે સતિ હલભૃતો મેચકે વાસસીવ ॥ 1.62 ॥
હિત્વા તસ્મિન્ ભુજગવલયં શમ્ભુના દત્તહસ્તા $
ક્રીડાશૈલે યદિ ચ વિચરેત્ પાદચારેણ ગૌરી &
ભઙ્ગીભક્ત્યા વિરચિતવપુઃ સ્તમ્ભિતાન્તર્જલૌઘઃ %
સોપાનત્વં કુરુ મણિતટારોહણાયાગ્રયાયી ॥ 1.63 ॥
તત્રાવશ્યં વલયકુલિશોદ્ધટ્ટનોદ્ગીર્ણતોયં $
નેષ્યન્તિ ત્વાં સુરયુવતયો યન્ત્રધારાગૃહત્વમ્ &
તાભ્યો મોક્ષસ્ તવ યદિ સખે ઘર્મલબ્ધસ્ય ન સ્યાત્ %
ક્રીડાલોલાઃ શ્રવણપરુષૈર્ ગર્જિતૈર્ ભાયયેસ્ તાઃ ॥ 1.64 ॥
હેમામ્ભોજપ્રસવિ સલિલં માનસસ્યાદદાનઃ $
કુર્વન્ કામં ક્ષણમુખપટપ્રીતિમ્ ઐરાવતસ્ય &
ધુન્વન્ કલ્પદ્રુમકિસલયાન્ યંશુકાનીવ વાતૈર્ %
નાનાચેષ્ટૈર્ જલદલલિતૈર્ નિર્વિશેસ્ તં નગેન્દ્રમ્ ॥ 1.65 ॥
તસ્યોત્સઙ્ગે પ્રણયિન ઇવ સ્રસ્તગઙ્ગાદુકૂલાં $
ન ત્વં દૃષ્ટ્વા ન પુનર્ અલકાં જ્ઞાસ્યસે કામચારિન્ &
યા વઃ કાલે વહતિ સલિલોદ્ગારમ્ ઉચ્ચૈર્ વિમાના %
મુક્તાજાલગ્રથિતમ્ અલકં કામિનીવાભ્રવૃન્દમ્ ॥ 1.66 ॥
{ઊત્તરમેઘઃ}
વિધુન્વન્તં લલિતવનિતાઃ સેન્દ્રચાપં સચિત્રાઃ $
સંગીતાય પ્રહતમુરજાઃ સ્નિગ્ધગમ્ભીરઘોષમ્ &
અન્તસ્તોયં મણિમયભુવસ્ તુઙ્ગમ્ અભ્રંલિહાગ્રાઃ %
પ્રાસાદાસ્ ત્વાં તુલયિતુમ્ અલં યત્ર તૈસ્ તૈર્ વિશેષૈઃ ॥ 2.1 ॥
હસ્તે લીલાકમલમ્ અલકે બાલકુન્દાનુવિદ્ધં $
નીતા લોધ્રપ્રસવરજસા પાણ્ડુતામ્ આનને શ્રીઃ &
ચૂડાપાશે નવકુરવકં ચારુ કર્ણે શિરીષં %
સીમન્તે ચ ત્વદુપગમજં યત્ર નીપં વધૂનામ્ ॥ 2.2 ॥
યત્રોન્મત્તભ્રમરમુખરાઃ પાદપા નિત્યપુષ્પા $
હંસશ્રેણીરચિતરશના નિત્યપદ્મા નલિન્યઃ &
કેકોત્કણ્ઠા ભુવનશિખિનો નિત્યભાસ્વત્કલાપા %

નિત્યજ્યોત્સ્નાઃ પ્રહિતતમોવૃત્તિરમ્યાઃ પ્રદોષાઃ ॥ 2.3 ॥
આનન્દોત્થં નયનસલિલમ્યત્ર નાન્યૈર્ નિમિત્તૈર્ $
નાન્યસ્ તાપં કુસુમશરજાદ્ ઇષ્ટસંયોગસાધ્યાત્ &
નાપ્ય્ અન્યસ્માત્ પ્રણયકલહાદ્ વિપ્રયોગોપપત્તિર્ %
વિત્તેશાનાં ન ચ ખલુ વયો યૌવનાદ્ અન્યદ્ અસ્તિ ॥ 2.4 ॥
યસ્યાં યક્ષાઃ સિતમણિમયાન્ય્ એત્ય હર્મ્યસ્થલાનિ $
જ્યોતિશ્છાયાકુસુમરચિતાન્ય્ ઉત્તમસ્ત્રીસહાયાઃ &
આસેવન્તે મધુ રતિફલં કલ્પવૃક્ષપ્રસૂતં %
ત્વદ્ગમ્ભીરધ્વનિષુ શનકૈઃ પુષ્કરેષ્વ્ આહતેષુ ॥ 2.5 ॥
મન્દાકિન્યાઃ સલિલશિશિરૈઃ સેવ્યમાના મરુદ્ભિર્ $
મન્દારાણામ્ અનુતટરુહાં છાયયા વારિતોષ્ણાઃ &
અન્વેષ્ટવ્યૈઃ કનકસિકતામુષ્ટિનિક્ષેપગૂઢૈઃ %
સંક્રીડન્તે મણિભિરમરપ્રાર્થિતયા યત્ર કન્યાઃ ॥ 2.6 ॥
નીવીબન્ધોચ્છ્વાસિતશિથિલં યત્ર બિમ્બાધરાણાં $
ક્ષૌમં રાગાદનિભૃતકરેષ્વ્ આક્ષિપત્સુ પ્રિયેષુ &
અર્ચિસ્તુઙ્ગાન્ અભિમુખમ્ અપિ પ્રાપ્ય રત્નપ્રદીપાન્ %
હ્રીમૂઢાનાં ભવતિ વિફલપ્રેરણા ચૂર્ણમુષ્ટિઃ ॥ 2.7 ॥
નેત્રા નીતાઃ સતતગતિના યદ્વિમાનાગ્રભૂમીર્ $
આલેખ્યાનાં સલિલકણિકાદોષમ્ ઉત્પાદ્ય સદ્યઃ &
શઙ્કાસ્પૃષ્ટા ઇવ જલમુચસ્ ત્વાદૃશા જાલમાર્ગૈર્ %
ધૂમોદ્ગારાનુકૃતિનિપુણા જર્જરા નિષ્પતન્તિ ॥ 2.8 ॥
યત્ર સ્ત્રીણાં પ્રિયતમભુજોચ્છ્વાસિતાલિઙ્ગિતાનામ્ $
અઙ્ગગ્લાનિં સુરતજનિતાં તન્તુજાલાવલમ્બાઃ &
ત્વત્સંરોધાપગમવિશદશ્ ચન્દ્રપાદૈર્ નિશીથે %
વ્યાલુમ્પન્તિ સ્ફુટજલલવસ્યન્દિનશ્ ચન્દ્રકાન્તાઃ ॥ 2.9 ॥
અક્ષય્યાન્તર્ભવનનિધયઃ પ્રત્યહં રક્તકણ્ઠૈર્ $
ઉદ્ગાયદ્ભિર્ ધનપતિયશઃ કિંનરૈર્ યત્ર સાર્ધમ્ &
વૈભ્રાજાખ્યં વિબુધવનિતાવારમુખ્યસહાયા %
બદ્ધાલાપા બહિરુપવનં કામિનો નિર્વિશન્તિ ॥ 2.10 ॥
ગત્યુત્કમ્પાદ્ અલકપતિતૈર્ યત્ર મન્દારપુષ્પૈઃ $
પુત્રચ્છેદૈઃ કનકકમલૈઃ કર્ણવિસ્રંશિભિશ્ ચ &
મુક્તાજાલૈઃ સ્તનપરિસરચ્છિન્નસૂત્રૈશ્ ચ હારૈર્ %
નૈશો માર્ગઃ સવિતુર્ ઉદયે સૂચ્યતે કામિનીનામ્ ॥ 2.11 ॥
વાસશ્ ચિત્રં મધુ નયનયોર્ વિભ્રમાદેશદક્ષં $
પુષ્પોદ્ભેદં સહ કિસલયૈર્ ભૂષણાનાં વિકલ્પમ્ &
લાક્ષારાગં ચરણકમલન્યાસયોગ્યં ચ યસ્યામ્ %
એકઃ સૂતે સકલમ્ અબલામણ્ડનં કલ્પવૃક્ષઃ ॥ 2.12 ॥
પત્રશ્યામા દિનકરહયસ્પર્ધિનો યત્ર વાહાઃ $
શૈલોદગ્રાસ્ ત્વમ્ ઇવ કરિણો વૃષ્ટિમન્તઃ પ્રભેદાત્ &
યોધાગ્રણ્યઃ પ્રતિદશમુખં સંયુગે તસ્થિવાંસઃ %

પ્રત્યાદિષ્ટાભરણરુચયશ્ ચન્દ્રહાસવ્રણાઙ્કૈઃ ॥ 2.13 ॥
મત્વા દેવં ધનપતિસખં યત્ર સાક્ષાદ્ વસન્તં $
પ્રાયશ્ ચાપં ન વહતિ ભયાન્ મન્મથઃ ષટ્પદજ્યમ્ &
સભ્રૂભઙ્ગપ્રહિતનયનૈઃ કામિલક્ષ્યેષ્વ્ અમોઘૈસ્ %
તસ્યારમ્ભશ્ ચતુરવનિતાવિભ્રમૈર્ એવ સિદ્ધઃ ॥ 2.14 ॥
તત્રાગારં ધનપતિગૃહાન્ ઉત્તરેણાસ્મદીયં $
દૂરાલ્ લક્ષ્યં સુરપતિધનુશ્ચારુણા તોરણેન &
યસ્યોપાન્તે કૃતકતનયઃ કાન્તયા વર્ધિતો મે %
હસ્તપ્રાપ્યસ્તવકનમિતો બાલમન્દારવૃક્ષઃ ॥ 2.15 ॥
વાપી ચાસ્મિન્ મરકતશિલાબદ્ધસોપાનમાર્ગા $
હૈમૈશ્છન્ના વિકચકમલૈઃ સ્નિગ્ધવૈદૂર્યનાલૈઃ &
યસ્યાસ્ તોયે કૃતવસતયો માનસં સંનિકૃષ્ટં %
નાધ્યાસ્યન્તિ વ્યપગતશુચસ્ ત્વામ્ અપિ પ્રેક્ષ્ય હંસાઃ ॥ 2.16 ॥
તસ્યાસ્ તીરે રચિતશિખરઃ પેશલૈર્ ઇન્દ્રનીલૈઃ $
ક્રીડાશૈલઃ કનકકદલીવેષ્ટનપ્રેક્ષણીયઃ &
મદ્ગેહિન્યાઃ પ્રિય ઇતિ સખે ચેતસા કાતરેણ %
પ્રેક્ષ્યોપાન્તસ્ફુરિતતડિતં ત્વાં તમ્ એવ સ્મરામિ ॥ 2.17 ॥
રક્તાશોકશ્ ચલકિસલયઃ કેસરશ્ ચાત્ર કાન્તઃ $
પ્રત્યાસન્નૌ કુરુવકવૃતેર્ માધવીમણ્ડપસ્ય &
એકઃ સખ્યાસ્ તવ સહ મયા વામપાદાભિલાષી %
કાઙ્ક્ષત્ય્ અન્યો વદનમદિરાં દોહદચ્છદ્મનાસ્યાઃ ॥ 2.18 ॥
તન્મધ્યે ચ સ્ફટિકફલકા કાઞ્ચની વાસયષ્ટિર્ $
મૂલે બદ્ધા મણિભિર્ અનતિપ્રૌઢવંશપ્રકાશૈઃ &
તાલૈઃ શિઞ્જાવલયસુભગૈર્ નર્તિતઃ કાન્તયા મે %
યામ્ અધ્યાસ્તે દિવસવિગમે નીલકણ્ઠઃ સુહૃદ્ વઃ ॥ 2.19 ॥
એભિઃ સાધો હૃદયનિહિતૈર્ લક્ષણૈર્ લક્ષયેથા $
દ્વારોપાન્તે લિખિતવપુષૌ શઙ્ખપદ્મૌ ચ દૃષ્ટ્વા &
ક્ષામચ્છાયાં ભવનમ્ અધુના મદ્વિયોગેન નૂનં %
સૂર્યાપાયે ન ખલુ કમલં પુષ્યતિ સ્વામભિખ્યામ્ ॥ 2.20 ॥
ગત્વા સદ્યઃ કલભતનુતાં શીઘ્રસંપાતહેતોઃ $
ક્રીડાશૈલે પ્રથમકથિતે રમ્યસાનૌ નિષણ્ણઃ &
અર્હસ્ય્ અન્તર્ભવનપતિતાં કર્તુમ્ અલ્પાલ્પભાસં %
ખદ્યોતાલીવિલસિતનિભાં વિદ્યુદુન્મેષદૃષ્ટિમ્ ॥ 2.21 ॥
તન્વી શ્યામા શિખરીદશના પક્વબિમ્બાધરૌષ્ઠી $
મધ્યે ક્ષામા ચકિતહરિણીપ્રેક્ષણા નિમ્નનાભિઃ &
શ્રોણીભારાદ્ અલસગમના સ્તોકનમ્રા સ્તનાભ્યાં %
યા તત્ર સ્યાદ્ યુવતીવિષયે સૃષ્ટિર્ આદ્યૈવ ધાતુઃ ॥ 2.22 ॥
તાં જાનીથાઃ પરિમિતકથાં જીવિતં મે દ્વિતીયં $
દૂરીભૂતે મયિ સહચરે ચક્રવાકીમ્ ઇવૈકામ્ &
ગાઢોત્કણ્ઠાં ગુરુષુ દિવસેષ્વ્ એષુ ગચ્છત્સુ બાલાં %

જાતાં મન્યે શિશિરમથિતાં પદ્મિનીં વાન્યરૂપામ્ ॥ 2.23 ॥
નૂનં તસ્યાઃ પ્રબલરુદિતોચ્છૂનનેત્રં પ્રિયાયા $
નિઃશ્વાસાનામ્ અશિશિરતયા ભિન્નવર્ણાધરોષ્ઠમ્ &
હસ્તન્યસ્તં મુખમ્ અસકલવ્યક્તિ લમ્બાલકત્વાદ્ %
ઇન્દોર્ દૈન્યં ત્વદનુસરણક્લિષ્ટકાન્તેર્ બિભર્તિ ॥ 2.24 ॥
આલોકે તે નિપતતિ પુરા સા બલિવ્યાકુલા વા $
મત્સાદૃશ્યં વિરહતનુ વા ભાવગમ્યં લિખન્તી &
પૃચ્છન્તી વા મધુરવચનાં સારિકાં પઞ્જરસ્થાં %
કચ્ચિદ્ ભર્તુઃ સ્મરસિ રસિકે ત્વં હિ તસ્ય પ્રિયેતિ ॥ 2.25 ॥
ઉત્સઙ્ગે વા મલિનવસને સૌમ્ય નિક્ષિપ્ય વીણાં $
મદ્ગોત્રાઙ્કં વિરચિતપદં ગેયમ્ ઉદ્ગાતુકામા &
તન્ત્રીમ્ આર્દ્રાં નયનસલિલૈઃ સારયિત્વા કથંચિદ્ %
ભૂયો ભૂયઃ સ્વયમ્ અપિ કૃતાં મૂર્ચ્છનાં વિસ્મરન્તી ॥ 2.26 ॥
શેષાન્ માસાન્ વિરહદિવાસસ્થાપિતસ્યાવધેર્ વા $
વિન્યસ્યન્તી ભુવિ ગણનયા દેહલીદત્તપુષ્પૈઃ &
સમ્ભોગં વા હૃદયનિહિતારમ્ભમ્ આસ્વાદયન્તી %
પ્રાયેણૈતે રમણવિરહેષ્વ્ અઙ્ગનાનાં વિનોદાઃ ॥ 2.27 ॥
સવ્યાપારમ્ અહનિ ન તથા પીડયેદ્ વિપ્રયોગઃ $
શઙ્કે રાત્રૌ ગુરુતરશુચં નિર્વિનોદાં સખીં તે &
મત્સન્દેશઃ સુખયિતુમ્ અલં પશ્ય સાધ્વીં નિશીથે %
તામ્ ઉન્નિદ્રામ્ અવનિશયનાં સૌધવાતાયનસ્થઃ ॥ 2.28 ॥
આધિક્ષામાં વિરહશયને સંનિષણ્ણૈકપાર્શ્વાં $
પ્રાચીમૂલે તનુમ્ ઇવ કલામાત્રશેષાં હિમાંશોઃ &
નીતા રાત્રિઃ ક્ષણ ઇવ મયા સાર્ધમ્ ઇચ્છારતૈર્ યા %
તામ્ એવોષ્ણૈર્ વિરહમહતીમ્ અશ્રુભિર્ યાપયન્તીમ્ ॥ 2.29 ॥
પાદાન્ ઇન્દોરમૃતશિશિરાઞ્જલમાર્ગપ્રવિષ્ટાન્ $
પૂર્વપ્રીત્યા ગતમભુમુખં સંનિવૃત્તં તથૈવ &
ચક્ષુઃ ખેદાત્ સલિલગુરુભિઃ પક્ષ્મભિશ્છાદયન્તીં %
સાભ્રે.અહ્નીવ સ્થલકમલિની ન પ્રભુદ્ધાં ન સુપ્તામ્ ॥ 2.30 ॥
નિઃશ્વાસેનાધરકિસલયક્લેશિના વિક્ષિપન્તીં $
શુદ્ધસ્નાનાત્ પરુષમલકં નૂનમાગણ્ણ્દલમ્બમ્ &
મત્સંભોગઃ કથમુપનમેત્ સ્વપ્નજો.અપીતિ નિદ્રામ્ %
આકાઙ્ક્ષન્તીં નયનસલિલોત્પીડરુદ્ધાવકાશમ્ ॥ 2.31 ॥
આદ્યે બદ્ધા વિરહદિવસે યા શિખા દામ હિત્વા $
શાપસ્યાન્તે વિગલિતશુચા તાં મયોદ્વેષ્ટનીયામ્ &
સ્પર્શક્લિષ્ટામ્ અયમિતનખેનાસકૃત્સારયન્તીં %
ગણ્ડાભોગાત્ કઠિનવિષમામ્ એકવેણીં કરેણ ॥ 2.32 ॥
સા સંન્યસ્તાભરણમ્ અબલા પેશલં ધારયન્તી $
શય્યોત્સઙ્ગે નિહિતમ્ અસકૃદ્ દુઃખદુઃખેન ગાત્રમ્ &
ત્વામ્ અપ્ય્ અસ્રં નવજલમયં મોચયિષ્યત્ય્ અવશ્યં %

પ્રાયઃ સર્વો ભવતિ કરુણાવૃત્તિર્ આર્દ્રાન્તરાત્મા ॥ 2.33 ॥
જાને સખ્યાસ્ તવ મયિ મનઃ સંભૃતસ્નેહમસ્માદ્ $
ઇત્થંભૂતાં પ્રથમવિરહે તામ્ અહં તર્કયામિ &
વાચાલં માં ન ખલુ સુભગંમન્યભાવઃ કરોતિ %
પ્રત્યક્ષં તે નિખિલમ્ અચિરાદ્ ભ્રાતર્ ઉક્તં મયા યત્ ॥ 2.34 ॥
રુદ્ધાપાઙ્ગપ્રસરમ્ અલકૈર્ અઞ્જનસ્નેહશૂન્યં $
પ્રત્યાદેશાદ્ અપિ ચ મધુનો વિસ્મૃતભ્રૂવિલાસમ્ &
ત્વય્ય્ આસન્ને નયનમ્ ઉપરિસ્પન્દિ શઙ્કે મૃગાક્ષ્યા %
મીનક્ષોભાચ્ ચલકુવલયશ્રીતુલામ્ એષ્યતીતિ ॥ 2.35 ॥
વામશ્ ચાસ્યાઃ કરરુહપદૈર્ મુચ્યમાનો મદીયૈર્ $
મુક્તાજાલં ચિરપરિચિતં ત્યાજિતો દૈવગત્યા &
સંભોગાન્તે મમ સમુચિતો હસ્તસંવાહમાનાં %
યાસ્યત્ય્ ઊરુઃ સરસકદલીસ્તમ્ભગૌરશ્ ચલત્વમ્ ॥ 2.36 ॥
તસ્મિન્ કાલે જલદ યદિ સા લબ્ધનિદ્રાસુખા સ્યાદ્ $
અન્વાસ્યૈનાં સ્તનિતવિમુખો યામમાત્રં સહસ્વ &
મા ભૂદ્ અસ્યાઃ પ્રણયિનિ મયિ સ્વપ્નલબ્ધે કથંચિત્ %
સદ્યઃ કણ્ઠચ્યુતભુજલતાગ્રન્થિ ગાઢોપગૂઢમ્ ॥ 2.37 ॥
તામ્ ઉત્થાપ્ય સ્વજલકણિકાશીતલેનાનિલેન $
પ્રત્યાશ્વસ્તાં સમમ્ અભિનવૈર્ જાલકૈર્ માલતીનામ્ &
વિદ્યુદ્ગર્ભઃ સ્તિમિતનયનાં ત્વત્સનાથે ગવાક્ષે %
વક્તું ધીરઃ સ્તનિતવચનૈર્ માનિનીં પ્રક્રમેથાઃ ॥ 2.38 ॥
ભર્તુર્ મિત્રં પ્રિયમ્ અવિધવે વિદ્ધિ મામ્ અમ્બુવાહં $
તત્સંદેશૈર્ હૃદયનિહિતૈર્ આગતં ત્વત્સમીપમ્ &
યો વૃન્દાનિ ત્વરયતિ પથિ શ્રમ્યતાં પ્રોષિતાનાં %
મન્દ્રસ્નિગ્ધૈર્ ધ્વનિભિર્ અબલાવેણિમોક્ષોત્સુકાનિ ॥ 2.39 ॥
ઇત્ય્ આખ્યાતે પવનતનયં મૈથિલીવોન્મુખી સા $
ત્વામ્ ઉત્કણ્ઠોચ્છ્વસિતહૃદયા વીક્ષ્ય સમ્ભાવ્ય ચૈવ &
શ્રોષ્યત્ય્ અસ્માત્ પરમ્ અવહિતા સૌમ્ય સીમન્તિનીનાં %
કાન્તોદન્તઃ સુહૃદુપનતઃ સંગમાત્ કિંચિદ્ ઊનઃ ॥ 2.40 ॥
તામ્ આયુષ્મન્ મમ ચ વચનાદ્ આત્મનશ્ ચોપકર્તું $
બ્રૂયા એવં તવ સહચરો રામગિર્યાશ્રમસ્થઃ &
અવ્યાપન્નઃ કુશલમ્ અબલે પૃચ્છતિ ત્વાં વિયુક્તઃ %
પૂર્વાભાષ્યં સુલભવિપદાં પ્રાણિનામ્ એતદ્ એવ ॥ 2.41 ॥
અઙ્ગેનાઙ્ગં પ્રતનુ તનુના ગાઢતપ્તેન તપ્તં $
સાસ્રેણાશ્રુદ્રુતમ્ અવિરતોત્કણ્ઠમ્ ઉત્કણ્ઠિતેન &
ઉષ્ણોચ્છ્વાસં સમધિકતરોચ્છ્વાસિના દૂરવર્તી %
સંકલ્પૈસ્ તૈર્ વિશતિ વિધિના વૈરિણા રુદ્ધમાર્ગઃ ॥ 2.42 ॥
શબ્દાખ્યેયં યદપિ કિલ તે યઃ સખીનાં પુરસ્તાત્ $
કર્ણે લોલઃ કથયિતુમ્ અભૂદ્ આનનસ્પર્શલોભાત્ &
સો ઽતિક્રાન્તઃ શ્રવણવિષયં લોચનાભ્યામ્ અદૃષ્ટસ્ %

ત્વામ્ ઉત્કણ્ઠાવિરચિતપદં મન્મુખેનેદમ્ આહ ॥ 2.43 ॥
શ્યામાસ્વ્ અઙ્ગં ચકિતહરિણીપ્રેક્ષણે દૃષ્ટિપાતં $
વક્ત્રચ્છાયાં શશિનિ શિખિનાં બર્હભારેષુ કેશાન્ &
ઉત્પશ્યામિ પ્રતનુષુ નદીવીચિષુ ભ્રૂવિલાસાન્ %
હન્તૈકસ્મિન્ ક્વચિદ્ અપિ ન તે ચણ્ડિ સાદૃશ્યમ્ અસ્તિ ॥ 2.44 ॥
ત્વામ્ આલિખ્ય પ્રણયકુપિતાં ધાતુરાગૈઃ શિલાયામ્ $
આત્માનં તે ચરણપતિતં યાવદ્ ઇચ્છામિ કર્તુમ્ &
અસ્રૈસ્ તાવન્ મુહુર્ ઉપચિતૈર્ દૃષ્ટિર્ આલુપ્યતે મે %
ક્રૂરસ્ તસ્મિન્ન્ અપિ ન સહતે સંગમં નૌ કૃતાન્તઃ ॥ 2.45 ॥
ધારાસિક્તસ્થલસુરભિણસ્ ત્વન્મુખસ્યાસ્ય બાલે $
દૂરીભૂતં પ્રતનુમ્ અપિ માં પઞ્ચબાણઃ ક્ષિણોતિ &
ઘર્માન્તે ઽસ્મિન્ વિગણય કથં વાસરાણિ વ્રજેયુર્ %
દિક્સંસક્તપ્રવિતતઘનવ્યસ્તસૂર્યાતપાનિ ॥ 2.45અ ॥
મામ્ આકાશપ્રણિહિતભુજં નિર્દયાશ્લેષહેતોર્ $
લબ્ધાયાસ્ તે કથમ્ અપિ મયા સ્વપ્નસન્દર્શનેષુ &
પશ્યન્તીનાં ન ખલુ બહુશો ન સ્થલીદેવતાનાં %
મુક્તાસ્થૂલાસ્ તરુકિસલયેષ્વ્ અશ્રુલેશાઃ પતન્તિ ॥ 2.46 ॥
ભિત્ત્વા સદ્યઃ કિસલયપુટાન્ દેવદારુદ્રુમાણાં $
યે તત્ક્ષીરસ્રુતિસુરભયો દક્ષિણેન પ્રવૃત્તાઃ &
આલિઙ્ગ્યન્તે ગુણવતિ મયા તે તુષારાદ્રિવાતાઃ %
પૂર્વં સ્પૃષ્ટં યદિ કિલ ભવેદ્ અઙ્ગમ્ એભિસ્ તવેતિ ॥ 2.47 ॥
સંક્ષિપ્યન્તે ક્ષન ઇવ કથં દીર્ઘયામા ત્રિયામા $
સર્વાવસ્થાસ્વ્ અહર્ અપિ કથં મન્દમન્દાતપં સ્યાત્ &
ઇત્થં ચેતશ્ ચટુલનયને દુર્લભપ્રાર્થનં મે %
ગાઢોષ્માભિઃ કૃતમ્ અશરણં ત્વદ્વિયોગવ્યથાભિઃ ॥ 2.48 ॥
નન્વ્ આત્માનં બહુ વિગણયન્ન્ આત્મનૈવાવલમ્બે $
તત્કલ્યાણિ ત્વમ્ અપિ નિતરાં મા ગમઃ કાતરત્વમ્ &
કસ્યાત્યન્તં સુખમ્ ઉપનતં દુઃખમ્ એકાન્તતો વા %
નીચૈર્ ગચ્છત્ય્ ઉપરિ ચ દશા ચક્રનેમિક્રમેણ ॥ 2.49 ॥
શાપાન્તો મે ભુજગશયનાદ્ ઉત્થિતે શાર્ઙ્ગપાણૌ $
શેષાન્ માસાન્ ગમય ચતુરો લોચને મીલયિત્વા &
પશ્ચાદ્ આવાં વિરહગુણિતં તં તમ્ આત્માભિલાષં %
નિર્વેક્ષ્યાવઃ પરિણતશરચ્ચન્દ્રિકાસુ ક્ષપાસુ ॥ 2.50 ॥
ભૂયશ્ચાહ ત્વમ્ અપિ શયને કણ્ઠલગ્ના પુરા મે $
નિદ્રાં ગત્વા કિમ્ અપિ રુદતી સસ્વરં વિપ્રબુદ્ધા &
સાન્તર્હાસં કથિતમ્ અસકૃત્ પૃચ્છતશ્ ચ ત્વયા મે %
દૃષ્ટઃ સ્વપ્ને કિતવ રમયન્ કામ્ અપિ ત્વં મયેતિ ॥ 2.51 ॥
એતસ્માન્ માં કુશલિનમ્ અભિજ્ઞાનદાનાદ્ વિદિત્વા $
મા કૌલીનાદ્ અસિતનયને મય્ય્ અવિશ્વાસિની ભૂઃ &
સ્નેહાન્ આહુઃ કિમ્ અપિ વિરહે ધ્વંસિનસ્ તે ત્વ્ અભોગાદ્ %

ઇષ્ટે વસ્તુન્ય્ ઉપચિતરસાઃ પ્રેમરાશીભવન્તિ ॥ 2.52 ॥
આશ્વાસ્યૈવં પ્રથમવિરહોદગ્રશોકાં સખીં તે $
શૈલાદ્ આશુ ત્રિનયનવૃષોત્ખાતકૂટાન્ નિવૃત્તઃ &
સાભિજ્ઞાનપ્રહિતકુશલૈસ્ તદ્વચોભિર્ મમાપિ %
પ્રાતઃ કુન્દપ્રસવશિથિલં જીવિતં ધારયેથાઃ ॥ 2.53 ॥
કચ્ચિત્ સૌમ્ય વ્યવસિતમ્ ઇદં બન્ધુકૃત્યં ત્વયા મે $
પ્રત્યાદેશાન્ ન ખલુ ભવતો ધીરતાં કલ્પયામિ &
નિઃશબ્દો ઽપિ પ્રદિશસિ જલં યાચિતશ્ ચાતકેભ્યઃ %
પ્રત્યુક્તં હિ પ્રણયિષુ સતામ્ ઈપ્સિતાર્થક્રિયૈવ ॥ 2.54 ॥