મેઘદૂત-અચ્ચ્-વલ્લભદેવ · શ્લોક 81-100

નૂનં તસ્યાઃ પ્રબલરુદિતોચ્છૂનનેત્રં બહૂનાં નિઃશ્વાસાનામ્ અશિશિરતયા ભિન્નવર્ણાધરૌષ્ઠમ્
હસ્તન્યસ્તં મુખમ્ અસકલવ્યક્તિ લમ્બાલકત્વાદ્ ઇન્દોર્ દૈન્યં ત્વદુપસરણક્લિષ્ટકાન્તેર્ બિભર્તિ ॥

આલોકે તે નિપતતિ પુરા સા બલિવ્યાકુલા વા મત્સાદૃશ્યં વિરહતનુ વા ભાવગમ્યં લિખન્તી
પૃચ્છન્તી વા મધુરવચનાં શારિકાં પઞ્જરસ્થાં કચ્ ચિદ્ ભર્તુઃ સ્મરસિ નિભૃતે ત્વં હિ તસ્ય પ્રિયેતિ ॥

ઉત્સઙ્ગે વા મલિનવસને સોમ્ય નિક્ષિપ્ય વીણાં મદ્ગોત્રાઙ્કં વિરચિતપદં ગેયમ્ ઉદ્ગાતુકામા
તન્ત્રીર્ આર્દ્રા નયનસલિલૈઃ સારયિત્વા કથં ચિદ્ ભૂયો ભૂયઃ સ્વયમ્ અપિ કૃતાં મૂર્ચ્છનાં વિસ્મરન્તી ॥

શેષાન્ માસાન્ ગમનદિવસપ્રસ્તુતસ્યાવધેર્ વા વિન્યસ્યન્તી ભુવિ ગણનયા દેહલીદત્તપુષ્પૈઃ
સંયોગં વા હૃદયનિહિતારમ્ભમ્ આસ્વાદયન્તી પ્રાયેણૈતે રમણવિરહેષ્વ્ અઙ્ગનાનાં વિનોદાઃ ॥

આદ્યે બદ્ધા વિરહદિવસે યા શિખા દામ હિત્વા શાપસ્યાન્તે વિગલિતશુચા યા મયોન્મોચનીયા
સ્પર્શક્લિષ્ટામ્ અયમિતનખેનાસકૃત્ સારયન્તીં ગણ્ડાભોગાત્ કઠિનવિષમાદ્ એકવેણીં કરેણ ॥

સવ્યાપારામ્ અહનિ ન તથા ખેદયેદ્ વિપ્રયોગઃ શઙ્કે રાત્રૌ ગુરુતરશુચં નિર્વિનોદાં સખીં તે
મત્સંદેશૈઃ સુખયિતુમ્ અતઃ પશ્ય સાધ્વીં નિશીથે તામ્ ઉન્નિદ્રામ્ અવનિશયનાસન્નવાતાયનસ્થઃ ॥

આધિક્ષામાં વિરહશયને સંનિકીર્ણૈકપાર્શ્વાં પ્રાચીમૂલે તનુમ્ ઇવ કલામાત્રશેષાં હિમાંશોઃ
મત્સંયોગઃ કથમ્ ઉપનમેત્ સ્વપ્નજો ઽપીતિ નિદ્રામ્ આકાઙ્ક્ષન્તીં નયનસલિલોત્પીડરુદ્ધાવકાશામ્ ॥

નિઃશ્વાસેનાધરકિસલયક્લેશિના વિક્ષિપન્તીં શુદ્ધસ્નાનાત્ પરુષમલકં નૂનમ્ આગણ્ડલમ્બમ્
નીતા રાત્રિઃ ક્ષણ ઇવ મયા સાર્ધમ્ ઇચ્છારતૈર્ યા તામ્ એવોષ્ણૈર્ વિરહશયનેષ્વ્ અસ્રુભિર્ યાપયન્તીમ્ ॥

પાદાન્ ઇન્દોર્ અમૃતશિશિરાઞ્જાલમાર્ગપ્રવિષ્ટાન્ પૂર્વપ્રીત્યા ગતમ્ અભિમુખં સંનિવૃત્તં તથૈવ
ચક્ષુઃ ખેદાત્ સજલગુરુભિઃ પક્ષ્મભિશ્ છાદયન્તીં સાભ્રે ઽહ્નીવ સ્થલકમલિનીં ન પ્રબુદ્ધાં ન સુપ્તામ્ ॥

જાને સખ્યાસ્ તવ મયિ મનઃ સંભૃતસ્નેહમ્ અસ્માદ્ ઇત્થંભૂતાં પ્રથમવિરહે તામ્ અહં તર્કયામિ
વાચાલં માં ન ખલુ સુભગંમન્યભાવઃ કરોતિ પ્રત્યક્ષં તે નિખિલમ્ અચિરાદ્ ભ્રાતર્ ઉક્તં મયા યત્ ॥

સા સંન્યસ્તાભરણમ્ અબલા પેલવં ધારયન્તી શય્યોત્સઙ્ગે નિહિતમ્ અસકૃદ્ દુઃખદુઃખેન ગાત્રમ્
ત્વામ્ અપ્ય્ અસ્રં નવજલમયં મોચયિષ્યત્ય્ અવશ્યં પ્રાયઃ સર્વો ભવતિ કરુણાવૃત્તિર્ આર્દ્રાન્તરાત્મા ॥

રુદ્ધાપાઙ્ગપ્રસરમ્ અલકૈર્ અઞ્જનસ્નેહશૂન્યં પ્રત્યાદેશાદ્ અપિ ચ મધુનો વિસ્મૃતભ્રૂવિલાસમ્
ત્વય્ય્ આસન્ને નયનમ્ ઉપરિસ્પન્દિ શઙ્કે મૃગાક્ષ્યા મીનક્ષોભાકુલકુવલયશ્રીતુલામ્ એષ્યતીતિ ॥

વામો વાસ્યાઃ કરરુહપદૈર્ મુચ્યમાનો મદીયૈર્ મુક્તાજાલં ચિરપરિચિતં ત્યાજિતો દૈવગત્યા
સંભોગાન્તે મમ સમુચિતો હસ્તસંવાહનાનાં યાસ્યત્ય્ ઊરુઃ સરસકદલીસ્તમ્ભગૌરશ્ ચલત્વમ્ ॥

તસ્મિન્ કાલે જલદ દયિતા લબ્ધનિદ્રા યદિ સ્યાદ્ અન્વાસ્યૈનાં સ્તનિતવિમુખો યામમાત્રં સહસ્વ
મા ભૂદ્ અસ્યાઃ પ્રણયિનિ મયિ સ્વપ્નલબ્ધે કથં ચિત્ સદ્યઃ કણ્ઠચ્યુતભુજલતાગ્રન્થિ ગાઢોપગૂઢમ્ ॥

તામ્ ઉત્થાપ્ય સ્વજલકણિકાશીતલેનાનિલેન પ્રત્યાશ્વસ્તાં સમમ્ અભિનવૈર્ જાલકૈર્ માલતીનામ્
વિદ્યુદ્ગર્ભે નિહિતનયનાં ત્વત્સનાથે ગવાક્ષે વક્તું ધીરસ્તનિતવચનૈર્ માનિનીં પ્રક્રમેથાઃ ॥

ભર્તુર્ મિત્રં પ્રિયમ્ અવિધવે વિદ્ધિ મામ્ અમ્બુવાહં તત્સંદેશાન્ મનસિ નિહિતાદ્ આગતં ત્વત્સમીપમ્
યો વૃન્દાનિ ત્વરયતિ પથિ શ્રામ્યતાં પ્રોષિતાનાં મન્દ્રસ્નિગ્ધૈર્ ધ્વનિભિર્ અબલાવેણિમોક્ષોત્સુકાનિ ॥

ઇત્ય્ આખ્યાતે પવનતનયં મૈથિલીવોન્મુખી સા ત્વામ્ ઉત્કણ્ઠોચ્છ્વસિતહૃદયા વીક્ષ્ય સંભાવ્ય ચૈવ
શ્રોષ્યત્ય્ અસ્માત્ પરમ્ અવહિતા સોમ્ય સીમન્તિનીનાં કાન્તોદન્તઃ સુહૃદુપનતઃ સંગમાત્ કિં ચિદ્ ઊનઃ ॥

તામ્ આયુષ્માન્ મમ ચ વચનાદ્ આત્મના ચોપકર્તું બ્રૂયાદ્ એવં તવ સહચરો રામગિર્યાશ્રમસ્થઃ
અવ્યાપન્નઃ કુશલમ્ અબલે પૃચ્છતિ ત્વાં વિયુક્તઃ પૂર્વાશાસ્યં સુલભવિપદાં પ્રાણિનામ્ એતદ્ એવ ॥

અઙ્ગેનાઙ્ગં તનુ ચ તનુના ગાઢતપ્તેન તપ્તં સાસ્રેણાસ્રદ્રવમ્ અવિરતોત્કણ્ઠમ્ ઉત્કણ્ઠિતેન
ઉષ્ણોચ્છ્વાસં સમધિકતરોચ્છ્વાસિના દૂરવર્તી સંકલ્પૈસ્ તે વિશતિ વિધિના વૈરિણા રુદ્ધમાર્ગઃ ॥

શબ્દાખ્યેયં યદ્ અપિ કિલ તે યઃ સખીનાં પુરસ્તાત્ કર્ણે લોલઃ કથયિતુમ્ અભૂદ્ આનનસ્પર્શલોભાત્
સો ઽતિક્રાન્તઃ શ્રવણવિષયં લોચનાનામ્ અગમ્યસ્ ત્વામ્ ઉત્કણ્ઠાવિરચિતપદં મન્મુખેનેદમ્ આહ ॥