માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 91

જજ્વલુશ્ચાગ્નયઃ શાન્તાઃ શાન્તા દિગ્જનિતસ્વનાઃ ।
ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણે સાવર્ણિકે મન્વન્તરે દેવીમાહાત્મ્યે શુમ્ભવધોનામ નવતિતમો ઽધ્યાયઃ
એકનવતિતમો ઽધ્યાયઃ- 91
ઋષિરુવાચ
દેવ્યા હતે તત્ર મહાસુરેન્દ્રે
સેન્દ્રાઃ સુરા વહ્નિપુરોગમાસ્તામ્ ।
કાત્યાયનીં તુષ્ટુવુરિષ્ટલાભાદ્
વિકાશિવક્ત્રાબ્જવિકાશિતાશાઃ

દેવા ઊચુઃ
દેવિ પ્રપન્નાર્તિહરે પ્રસીદ
પ્રસીદ માતર્જગતો ઽખિલસ્ય ।
પ્રસીદ વિશ્વેશ્વરિ પાહિ વિશ્વં
ત્વમીશ્વરી દેવિ ચરાચરસ્ય

આધારભૂતા જગતસ્ત્વમેકા
મહીસ્વરૂપેણ યતઃ સ્થિતાસિ ।
અપાં સ્વરૂપસ્થિતયા ત્વયૈતદ્
આપ્યાય્યતે કૃત્સ્ત્રમલઙ્ઘ્યવીર્યે

ત્વં વૈષ્ણવી શક્તિરનન્તવીર્યા
વિશ્વસ્ય બીજં પરમાસિ માયા ।
સંમોહિતં દેવિ સમસ્તમેતત્
તેવં વૈ પ્રસન્ના ભુવિ મુક્તિહેતુઃ

વિદ્યાઃ સમસ્તાસ્તવ દેવિ ભેદાઃ
સ્ત્રિયઃ સમસ્તાઃ સકલા જગત્સુ ।
ત્વયૈકયા પૂરિતમમ્બયૈતત્
કા તે સ્તુતિઃ સ્તવ્યપરા પરોક્તિઃ

સર્વભૂતા યદા દેવી સ્વર્ગમુક્તિપ્રદાયિની ।
ત્વં સ્તુતા સ્તુતયે કા વા ભવન્તુ પરમોક્તયઃ

સર્વસ્ય બુદ્ધિરૂપેણ જનસ્ય હૃદિ સંસ્થિતે ।
સ્વર્ગાપવર્ગદે દેવિ નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

કલાકાષ્ઠાદિરૂપેણ પરિણામપ્રદાયિની ।
વિશ્વસ્યોપરતૌ શક્તે નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

સર્વમઙ્ગલમાઙ્ગલ્યે શિવે સર્વાર્થસાધિકે ।
શરણ્યે ત્ર્યમ્બકે ગૌરિ નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

સૃષ્ટિસ્થિતિવિનાશાનાં શક્તિભૂતે સનાતનિ ।
ગુણાશ્રયે ગુણમયે નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

શરણાગતદીનાર્તપરિત્રાણપરાયણે ।
સર્વસ્યાર્તિહરે દેવિ નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

હંસયુક્તવિમાનસ્થે બ્રહ્માણીરૂપધારિણિ ।
કૌશામ્ભઃ ક્ષરિકે દેવિ નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

ત્રિશૂલચન્દ્રાહિધરે મહાવૃષભવાહિનિ ।
માહેશ્વરીસ્વરૂપેણ નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

મયૂરકુક્કુટવૃતે મહાશક્તિધરે ઽમઘે ।
કૌમારીરૂપસંસ્થાને નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

શઙ્ખચક્રગદાશાર્ઙ્ગગૃહીતપરમાયુધે ।
પ્રસીદ વૈષ્ણવીરૂપે નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

ગૃહીતોગ્રમહાચક્રે દંષ્ટ્રોદ્ધૃતવસુન્ધરે ।
વરાહરૂપિણિ શિવે નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

નૃસિંહરૂપેણોગ્રેણ હન્તું દૈત્યાન્ કૃતોદ્યમે ।
ત્રૈલોક્યત્રાણસહિતે નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

કિરીટિનિ મહાવજ્રે સહસ્રનયનોજ્જ્વલે ।
વૃત્રપ્રાણહરે ચૈન્દ્રિ નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

શિવદૂતીસ્વરૂપેણ હતદૈત્યમહાબલે ।
ઘોરરૂપે મહારાવે નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

દંષ્ટ્રાકરાલવદને શિરોમાલાવિભૂષણે ।
ચામુણ્ડે મુણ્ડમથને નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

લક્ષ્મિ લજ્જે મહાવિદ્યે શ્રદ્ધે પુષ્ટે સ્વધે ધ્રુવે ।
મહારાત્રે મહામાયે નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

મેધે સરસ્વતિ વરે ભૂતિ બાભ્રવિ તામસિ ।
નિયતે ત્વં પ્રસીદેશે નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

સર્વતઃ પાણિપાદાન્તે સર્વતો ઽક્ષિશિરોમુખે ।
સર્વતઃ શ્રવણઘ્રાણે નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે

સર્વસ્વરૂપે સર્વેશે સર્વશક્તિસમન્વિતે ।
ભયેભ્યસ્ત્રાહિ નો દેવિ દુર્ગે દેવિ નમો ઽસ્તુ તે

એતત્તે વદનં સૌમ્યં લોચનત્રયભૂષિતમ્ ।
પાતુ નઃ સર્વભીતિભ્યઃ કાત્યાયનિ નમો ઽસ્તુ તે

જ્વાલાકરાલમત્યુગ્રમશેષાસુરશૂદનમ્ ।
ત્રિશૂલં પાતુ નો ભીતેર્ભદ્રકાલિ નમો ઽસ્તુતે

હિનસ્તિ દૈત્યતેજાંસિ સ્વનેનાપૂર્ય યા જગત્ ।
સા ઘણ્ટા પાતુ નો દેવિ પાપેભ્યો નઃ સુતાનિવ

અસુરાસૃગ્વસાપઙ્કચર્ચિતસ્તે કરોજ્જ્વલઃ ।
શુભાય ખડ્ગો ભવતુ ચણ્ડિકે ત્વાં નતા વયમ્

રોગાનશેષાનપહંસિ તુષ્ટા
રુષ્ટા તુ કામાન્ સકલાનભીષ્ટાન્ ।
ત્વામાશ્રિતાનાં ન વિપન્નરાણાં
ત્વામાશ્રિતા હ્યાશ્રયતાં પ્રયાન્તિ

એતત્કૃતં યત્કદનં ત્વયાદ્ય
ધર્મદ્વિષાં દેવિ મહાસુરાણામ્ ।
રૂપૈરનેકૈર્બહુધાઽત્મમૂર્તિ
કૃત્વામ્બિકે તત્પ્રકરોતિ કાન્યા

વિદ્યાસુ શાસ્ત્રેષુ વિવેકદીપેષ્વ્
આદ્યેષુ વાક્યેષુ ચ કા ત્વદન્યા ।
મમત્વગર્તે ઽતિમહાન્ધકારે
વિભ્રામયત્યેતદતીવ વિશ્વમ્

રક્ષાંસિ યત્રોગ્રવિષાશ્ચ નાગા
યત્રારયો દસ્યુબલાનિ યત્ર ।
દાવાનલો યત્ર તથાબ્ધિમધ્યે
તત્ર સ્થિતા ત્વં પરિપાસિ વિશ્વમ્

વિશ્વેશ્વરિ ત્વં પરિપાસિ વિશ્વં
વિશ્વાત્મિકા ધારયસીતિ વિશ્વમ્ ।
વિશ્વેશવન્દ્યા ભવતી ભવન્તિ
વિશ્વાશ્રયા યે ત્વયિ ભક્તિનમ્રાઃ

દેવિ પ્રસીદ પરિપાલય નો ઽપરિભીતેર્
નિત્યં યથાસુરવધાદધુનૈવ સદ્યઃ ।
પાપાનિ સર્વજગતાં પ્રશમં નયાશુ
ઉત્પાતપાકજનિતાંશ્ચ મહોપસર્ગાન્

પ્રણતાનાં પ્રસીદ ત્વં દેવિ વિશ્વાર્તિહારિણી ।
ત્રૈલોક્યવાસિનામીડ્યે લોકાનાં વરદા ભવ

શ્રીદેવ્યુવાચ
વરદાહં સુરગણ વરં યન્મનસેચ્છથ ।
તં વૃણુધ્વં પ્રયચ્છામિ જગતામુપકારકમ્

દેવા ઊચુઃ
સર્વબાધાપ્રશમનં ત્રૈલોક્યસ્યાખિલેશ્વરિ ।
એવમેવ ત્વયા કાર્યમસ્મદ્વૈરિવિનાશનમ્

શ્રીદેવ્યુવાચ
વૈવસ્વતે ઽન્તરે પ્રાપ્તે અષ્ટાવિંશતિમે યુગે ।
શુમ્ભો નિશુમ્ભશ્ચૈવાન્યાવુત્પત્સ્યેતે મહાસુરૌ

નન્દગોપગૃહે જાતા યશોદાગર્ભસમ્ભવા ।
તતસ્તૌ નાશયિષ્યામિ વિન્ધ્યાચલનિવાસિની

પુનરપ્યતિરૌદ્રેણ રૂપેણ પૃથિવીતલે ।
અવતીર્ય હનિષ્યામિ વૈપ્રચિત્તાંસ્તુ દાનવાન્

ભક્ષયન્ત્યાશ્ચ તાનુગ્રાન્ વૈપ્રચિત્તાન્ સુદાનવાન્ ।
રક્તા દન્તા ભવિષ્યન્તિ દાડિમીકુસુમોપમાઃ

તતો માં દેવતાઃ સ્વર્ગે મર્ત્યલોકે ચ માનવાઃ ।
સ્તુવન્તો વ્યાહરિષ્યન્તિ સતતં રક્તદન્તિકામ્

ભુયશ્ચ શતવાર્ષિક્યામનાવૃષ્ટ્યામનમ્ભસિ ।
મુનિભિઃ સંસ્તુતા ભૂમૌ સંભવિષ્યામ્યયોનિજા

તતઃ શતેન નેત્રાણાં નિરીક્ષિષ્યામિ યન્મુનીન્ ।
કીર્તયિષ્યન્તિ મનુજાઃ શતાક્ષીમિતિ માં તતઃ

તતો ઽહમખિલં લોકમાત્મદેહસમુદ્ભવૈઃ ।
ભરિષ્યામિ સુરાઃ શાકૈરાવૃષ્ટેઃ પ્રાણધારકૈઃ

શાકમ્ભરીતિ વિખ્યાતિં તદા યાસ્યામ્યહં ભુવિ ।
તત્રૈવ ચ વધિષ્યામિ દુર્ગમાખ્યં મહાસુરમ્ ।
દુર્ગા દેવીતિ વિખ્યાતં તન્મે નામ ભવિષ્યતિ

પુનશ્ચાહં યદા ભીમં રૂપ કૃત્વા હિમાચલે ।
રક્ષાંસિ ભક્ષયિષ્યામિ પુનીનાં ત્રાણકારણાત્

તદા માં મુનયઃ સર્વે સ્તોષ્યન્ત્યાનમ્રમૂર્તયઃ ।
ભીમા દેવીતિ વિખ્યાતં તન્મે નામ ભવિષ્યતિ

યદારુણાખ્યસ્ત્રૈલોક્યે મહાબાધાં કરિષ્યતિ ।
તદાહં ભ્રામરં રૂપં કૃત્વાસંખ્યેયષટ્પદમ્

ત્રૈલોક્યસ્ય હિતાર્થાય વધિષ્યામિ મહાસુરમ્ ।
ભ્રામરીતિ ચ માં ચોકાસ્તદા સ્તોષ્યન્તિ સર્વતઃ

ઇત્થં યદા યદા બાધા દાનવોત્થા ભવિષ્યતિ ।
તદા તદાવતીર્યાહં કરિષ્યામ્યરિસંક્ષયમ્