મણ્ડલબ્રાહ્મણોપનિષત્ · અધ્યાય 1

ૐ પૂર્ણમદઃ પૂર્ણમિદં પૂર્ણાત્પૂર્ણમુદચ્યતે ।
પૂર્ણસ્ય પૂર્ણમાદાય પૂર્ણમેવાવશિષ્યતે ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
॥પ્રથમં બ્રાહ્મણમ્॥
॥ 1.1પ્રથમ: ખણ્ડ:॥
યાજ્ઞવલ્ક્યો હ વૈ મહામુનિરાદિત્યલોકં જગામ ।
તમાદિત્યં નત્વા ભો ભગવન્નાદિત્યાત્મતત્ત્વમનુબ્રૂહીતિ

સહોવાચ નારાયણઃ ।
જ્ઞાનયુક્તયમાદ્યષ્ટાઙ્ગયોગ ઉચ્યતે

શીતોષ્ણાહારનિદ્રાવિજયઃ સર્વદા શાન્તિર્નિશ્ચલત્વં વિષયેન્દ્રિયનિગ્રહશ્ચૈતે યમાઃ

ગુરુભક્તિઃ સત્યમાર્ગાનુરક્તિઃ સુખાગતવસ્ત્વનુભવશ્ચ તદ્વસ્ત્વનુભવેન ।
તુષ્ટિર્નિઃસઙ્ગતા એકાન્તવાસો મનોનિવૃત્તિઃ ફલાનભિલાષો વૈરાગ્યભાવશ્ચ નિયમાઃ

સુખાસનવૃત્તિશ્ચીરવાસાશ્ચૈવમાસનનિયમો ભવતિ

પૂરકકુમ્ભકરેચકૈઃ ષોડશચતુ: ષષ્ટિદ્વાત્રિઽન્શત્સઙ્ખ્યયા યથાક્રમં પ્રાણાયામઃ

વિષયેભ્ય ઇન્દ્રિયાર્થેભ્યો મનોનિરોધનં પ્રત્યાહારઃ

વિષયવ્યાવર્તનપૂર્વકં ચૈતન્યે ચેત:સ્થાપનં ધારણં ભવતિ

સર્વશરીરેષુ ચૈતન્યૈકતાનતા ધ્યાનમ્

ધ્યાનવિસ્મૃતિઃ સમાધિઃ

એવં સૂક્ષ્માઙ્ગાનિ ।
ય એવં વેદ સ મુક્તિભાગ્ભવતિ

॥ 1.2 દ્વિતીય: ખણ્ડ:॥
દેહસ્ય પઞ્ચદોષા ભવન્તિ કામક્રોધનિઃશ્વાસભયનિદ્રાઃ

તન્નિરાસસ્તુ નિઃસઙ્કલ્પક્ષમાલઘ્વાહારપ્રમાદતાતત્ત્વસેવનમ્

નિદ્રાભયસરીસૃપં હિંસાદિતરઙ્ગં તૃષ્ણાવર્તં દારપઙ્કં સંસારવાર્ધિં તરીતુ સૂક્ષ્મમાર્ગમવલમ્બ્ય સત્ત્વાદિગુણાનતિક્રમ્ય તારમવલોકયેત્

ભ્રૂમધ્યે સચ્ચિદાનન્દતેજઃકૂટરૂપં તારકં બ્રહ્મ

તદુપાયં લક્ષ્યત્રયાવલોકનમ્

મૂલાધારાદારભ્ય બ્રહ્મરન્ધ્રપર્યન્તં સુષુમ્ના સૂર્યાભા । તન્મધ્યે તડિત્કોટિસમા મૃણાલતન્તુ-સૂક્ષ્મા કુણ્ડલિની ।
તત્ર તમોનિવૃત્તિઃ। તદ્દર્શનાત્સર્વપાપનિવૃત્તિઃ

તર્જન્યગ્રોન્મીલિતકર્ણરન્ધ્રદ્વયે ફૂત્કારશબ્દો જાયતે ।
તત્ર સ્થિતે મનસિ ચક્ષુર્મધ્યનીલજ્યોતિઃ પશ્યતિ । એવં હૃદયેઽપિ

બહિર્લક્ષ્યં તુ નાસાગ્રે ચતુઃષડષ્ટદશદ્વાદશાઙ્ગુલીભિઃ ક્રમાન્નીલદ્યુતિશ્યામત્વસદૃગ્રક્તભઙ્ગીસ્ફુરત્પીતવર્ણદ્વયોપેતં વ્યોમત્વં પશ્યતિ સ તુ યોગી

ચલનદૃષ્ટ્યા વ્યોમભાગવીક્ષિતુઃ પુરુષસ્ય દૃષ્ટ્યગ્રે જ્યોતિર્મયૂખા વર્તન્તે ।
તદ્દૃષ્ટિઃ સ્થિરા ભવતિ

શીર્ષોપરિ દ્વાદશાઙ્ગુલિમાનં જ્યોતિઃ પશ્યતિ તદાઽમૃતત્વમેતિ

મધ્યલક્ષ્યં તુ પ્રાતશ્ચિત્રાદિવર્ણસૂર્યચન્દ્રવહ્નિજ્વાલા વલીવત્તદ્વિહીનાન્તરિક્ષવત્પશ્યતિ

તદાકારાકારી ભવતિ

અભ્યાસાન્નિર્વિકારં ગુણરહિતાકાશં ભવતિ ।
વિસ્ફુરત્તારકાકારગાઢતમોપમં પરાકાશં ભવતિ ।
કાલાનલસમં દ્યોતમાનં મહાકાશં ભવતિ ।
સર્વોત્કૃષ્ટપરમાદ્વિતીયપ્રદ્યોતમાનં તત્ત્વાકાશં ભવતિ ।
કોટિસૂર્યપ્રકાશસંકાશં સૂર્યાકાશં ભવતિ

એવમભ્યાસાત્તન્મયો ભવતિ ય એવં વેદ

॥ 1.3 તૃતીય: ખણ્ડ:॥
તદ્યોગં ચ દ્વિધા વિદ્ધિ પૂર્વોત્તરવિભાગતઃ ।
પૂર્વં તુ તારકં વિદ્યાદમનસ્કં તદુત્તરમિતિ ।
તારકં દ્વિવિધમ્ ।
મૂર્તિતારકમમૂર્તિતારકમિતિ ।
યદિન્દ્રિયાન્તં તન્મૂર્તિતારકમ્ ।
યદ્ભ્રૂયુગાતીતં તદમૂર્તિતારકમિતિ

ઉભયમપિ મનોયુક્તમભ્યસેત્ ।
મનોયુક્તાન્તરદૃષ્ટિસ્તારકપ્રકાશાય ભવતિ

ભ્રૂયુગમધ્યબિલે તેજસ આવિર્ભાવઃ ।
એતત્પૂર્વતારકમ્

ઉત્તરં ત્વમનસ્કમ્ ।
તાલુમૂલોર્ધ્વભાગે મહાજ્યોતિર્વિદ્યતે ।
તદ્દર્શનાદણિમાદિસિદ્ધિઃ

લક્ષ્યેઽન્તર્બાહ્યાયાં દૃષ્ટૌ નિમેષોન્મેષવર્જિતાયાં ચ ઇયં શામ્ભવી મુદ્રા ભવતિ ।
સર્વતન્ત્રેષુ ગોપ્યમહાવિદ્યા ભવતિ ।
તજ્જ્ઞાનેન સંસારનિવૃત્તિઃ ।
તત્પૂજનં મોક્ષફલદમ્

અન્તર્લક્ષ્યં જલજ્યોતિઃસ્વરૂપં ભવતિ ।
મહર્ષિવેદ્યં અન્તર્બાહ્યેન્દ્રિયૈરદૃશ્યમ્

॥ 1.4 ચતુર્થ: ખણ્ડ:॥
સહસ્રારે જલજ્યોતિરન્તર્લક્ષ્યમ્ ।
બુદ્ધિગુહાયાં સર્વાઙ્ગસુન્દરં પુરુષરૂપમન્તર્લક્ષ્યમિત્યપરે ।
શીર્ષાન્તર્ગતમણ્ડલમધ્યગં પઞ્ચવક્ત્રમુમાસહાયં નીલકણ્ઠં પ્રશાન્તમન્તર્લક્ષ્યમિતિ કેચિત્ ।
અઙ્ગુષ્ઠમાત્રઃ પુરુષોઽન્તર્લક્ષ્યમિત્યેકે

ઉક્તવિકલ્પં સર્વમાત્મૈવ ।
તલ્લક્ષ્યં શુદ્ધાત્મદૃષ્ટ્યા વા યઃ પશ્યતિ સ એવ બ્રહ્મનિષ્ઠો ભવતિ

જીવઃ પઞ્ચવિંશકઃ સ્વકલ્પિતચતુર્વિંશતિતત્ત્વં પરિત્યજ્ય ષડ્વિંશઃ પરમાત્માહમિતિ નિશ્ચયાજ્જીવન્મુક્તો ભવતિ

એવમન્તર્લક્ષ્યદર્શનેન જીવન્મુક્તિદશાયાં સ્વયમન્તર્લક્ષ્યો ભૂત્વા પરમાકાશાખણ્ડ-મણ્ડલો ભવતિ

ઇતિ પ્રથમં બ્રાહ્મણમ્ ॥
॥દ્વિતીયં બ્રાહ્મણમ્॥
॥ 2.1 પ્રથમ: ખણ્ડ:॥
અથ હ યાજ્ઞવલ્ક્ય આદિત્યમણ્ડલપુરુષં પપ્રચ્છ ।
ભગવન્નન્તર્લક્ષ્યાદિકં બહુધોક્તમ્ ।
મયા તન્નજ્ઞાતમ્ ।
તદ્બ્રૂહિ મહ્યમ્

તદુહોવાચ પઞ્ચભૂતકારણં તડિત્કૂટાભં તદ્વચ્ચતુઃપીઠમ્ ।
તન્મધ્યે તત્ત્વપ્રકાશો ભવતિ ।
સોઽતિગૂઢ અવ્યક્તશ્ચ

તજ્જ્ઞાનપ્લવાધિરૂઢેન જ્ઞેયમ્ ।
તદ્બાહ્યાભ્યન્તર્લક્ષ્યમ્

તન્મધ્યે જગલ્લીનમ્ ।
તન્નાદબિન્દુકલાતીતમખણ્ડમણ્ડલમ્ ।
તત્સગુણનિર્ગુણસ્વરૂપમ્ ।
તદ્વેત્તા વિમુક્તઃ

આદાવગ્નિમણ્ડલમ્ ।
તદુપરિ સૂર્યમણ્ડલમ્ ।
તન્મધ્યે સુધાચન્દ્રમણ્ડલમ્ ।
તન્મધ્યેઽખણ્ડ-બ્રહ્મતેજો મણ્ડલમ્ ।
તદ્વિદ્યુલ્લેખાવચ્છુક્લભાસ્વરમ્ ।
તદેવ શામ્ભવીલક્ષણમ્

તદ્દર્શને તિસ્રો દૃષ્ટય: અમા પ્રતિપત્પૂર્ણિમા ચેતિ ।
નિમીલિતદર્શનમમાદૃષ્ટિઃ ।
અર્ધોન્મીલિતં પ્રતિપત્ ।
સર્વોન્મીલનં પૂર્ણિમા ભવતિ ।
તાસુ પૂર્ણિમાભ્યાસઃ કર્તવ્યઃ

તલ્લક્ષ્યં નાસાગ્રમ્ ।
યદા તાલુમૂલે ગાઢતમો દૃશ્યતે ।
તદભ્યાસાદખણ્ડમણ્ડલાકાર-જ્યોતિર્દૃશ્યતે ।
તદેવ સચ્ચિદાનન્દં બ્રહ્મ ભવતિ

એવં સહજાનન્દે યદા મનો લીયતે તદા શાન્તો ભવી ભવતિ ।
તામેવ ખેચરીમાહુઃ

તદભ્યાસાન્મનઃસ્થૈર્યમ્ ।
તતો વાયુસ્થૈર્યમ્

તચ્ચિહ્નાનિ આદૌ તારકવદ્દૃશ્યતે ।
તતો વજ્રદર્પણમ્ ।
તત ઉપરિ પૂર્ણચન્દ્રમણ્ડલમ્ ।
તતો નવરત્નપ્રભામણ્ડલમ્ ।
તતો મધ્યાહ્નાર્કમણ્ડલમ્ ।
તતો વહ્નિશિખામણ્ડલં ક્રમાદ્દૃશ્યતે ॥
॥ 2.2 દ્વિતીય: ખણ્ડ:॥
તદા પશ્ચિમાભિમુખપ્રકાશઃ સ્ફટિકધૂમ્રબિન્દુનાદકલાનક્ષત્રખદ્યોતદીપનેત્રસવર્ણનવરત્નાદિપ્રભા દૃશ્યન્તે ।
તદેવ પ્રણવસ્વરૂપમ્

પ્રાણાપાનયોરૈક્યં કૃત્વા ધૃતકુમ્ભકો નાસાગ્રદર્શનદૃઢભાવનયા દ્વિકરાઙ્ગુલિભિઃ ષણ્મુખીકરણેન પ્રણવધ્વનિં નિશમ્ય મનસ્તત્ર લીનં ભવતિ

તસ્ય ન કર્મલેપઃ ।
રવેરુદયાસ્તમયયોઃ કિલ કર્મ કર્તવ્યમ્ ।
એવંવિદશ્ચિદાદિત્યસ્યોદયાસ્તમયાભાવાત્સર્વકર્માભાવઃ

શબ્દકાલલયેન દિવારાત્ર્યતીતો ભૂત્વા સર્વપરિપૂર્ણજ્ઞાનેનોન્યાન્યવસ્થાવશેન બ્રહ્મૈક્યં ભવતિ ।
ઉન્મન્યા અમનસ્કં ભવતિ

તસ્ય નિશ્ચિન્તા ધ્યાનમ્ ।
સર્વકર્મનિરાકરણમાવાહનમ્ ।
નિશ્ચયજ્ઞાનમાસનમ્ ।
ઉન્મનીભાવઃ પાદ્યમ્ ।
સદાઽમનસ્કમર્ઘ્યમ્ ।
સદાદીપ્તિરપારામૃતવૃત્તિઃ સ્નાનમ્ ।
સર્વત્ર ભાવના ગન્ધઃ ।
દૃક્સ્વરૂપાવસ્થાનમક્ષતાઃ ।
ચિદાપ્તિઃ પુષ્પમ્ ।
ચિદગ્નિસ્વરૂપં ધૂપઃ ।
ચિદાદિત્યસ્વરૂપં દીપઃ ।
પરિપૂર્ણચન્દ્રામૃતરસસ્યૈકીકરણં નૈવેદ્યમ્ ।
નિશ્ચલત્વં પ્રદક્ષિણમ્ ।
સોહંભાવો નમસ્કારઃ ।
મૌનં સ્તુતિઃ ।
સર્વસન્તોષો વિસર્જનમિતિ ય એવં વેદ

॥ 2.3 તૃતીય: ખણ્ડ:॥
એવં ત્રિપુટ્યાં નિરસ્તાયાં નિસ્તરઙ્ગસમુદ્રવન્નિવાતસ્થિતદીપવદચલસંપૂર્ણભાવાભાવવિહીનકૈવલ્યદ્યોતિર્ભવતિ

જાગ્રન્નિન્દાન્તઃપરિજ્ઞાનેન બ્રહ્મવિદ્ભવતિ

સુષુપ્તિસમાધ્યોર્મનોલયાવિશેષેઽપિ મહદસ્ત્યુભયોર્ભેદસ્તમસિ લીનત્વાન્મુક્તિહેતુત્વાભાવાચ્ચ

સમાધૌ મૃદિતતમોવિકારસ્ય તદાકારાકારિતાખણ્ડાકારવૃત્ત્યાત્મકસાક્ષિચૈતન્યે પ્રપઞ્ચલયઃ સંપદ્યતે પ્રપઞ્ચસ્ય મનઃકલ્પિતત્વાત્

તતો ભેદાભાવાત્કદાચિદ્બહિર્ગતેઽપિ મિથ્યાત્વભાનાત્ ।
સકૃદ્વિભાતસદાનન્દાનુભવૈકગોચરો બ્રહ્મવિત્તદેવ ભવતિ

યસ્ય સઙ્કલ્પનાશઃ સ્યાત્તસ્ય મુક્તિઃ કરે સ્થિતા ।
તસ્માદ્ભાવાભાવૌ પરિત્યજ્ય પરમાત્મધ્યાનેન મુક્તો ભવતિ

પુનઃપુનઃ સર્વાવસ્થાસુ જ્ઞાનજ્ઞેયૌ ધ્યાનધ્યેયૌ લક્ષ્યાલક્ષ્યે દૃશ્યાદૃશ્યે ચોહાપોહાદિ પરિત્યજ્ય જીવન્મુક્તો ભવેત્ ।
ય એવં વેદ

॥ 2.4 ચતુર્થ: ખણ્ડ:॥
પઞ્ચાવસ્થાઃ જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તિતુરીયતુરીયાતીતાઃ

જાગ્રતિ પ્રવૃત્તો જીવઃ પ્રવૃત્તિમાર્ગાસક્તઃ ।
પાપફલનરકાદિમાંસ્તુ શુભકર્મફલસ્વર્ગમસ્ત્વિતિ કાઙ્ક્ષતે

એવં સ એવ સ્વીકૃતવૈરાગ્યાત્કર્મફલજન્માઽલં ।
સંસારબન્ધનમલમિતિ વિમુક્ત્યભિમુખો નિવૃત્તિમાર્ગપ્રવૃત્તો ભવતિ

સ એવ સંસારતારણાય ગુરુમાશ્રિત્ય કામાદિ ત્યક્ત્વા વિહિતકર્માચરન્સાધનચતુષ્ટયસંપન્નો હૃદયકમલમધ્યે ભગવત્સત્તામાત્રાન્ત- ર્લક્ષ્યરૂપમાસાદ્ય સુષુપ્ત્યવસ્થાયા મુક્તબ્રહ્માનન્દસ્મૃતિં લબ્ધ્વા એક એવાહમદ્વિતીયઃ કઞ્ચિત્કાલમજ્ઞાનવૃત્ત્યા વિસ્મૃતજાગ્રદ્વાસ- નાનુફલેન તૈજસોઽસ્મીતિ તદુભયનિવૃત્ત્યા પ્રાજ્ઞ ઇદાનીમસ્મીત્યહમેક એવ સ્થાનભેદાદવસ્થાભેદસ્ય પરંતુ નહિ મદન્યદિતિ જાતવિ- વેકઃ શુદ્ધાદ્વૈતબ્રહ્માહમિતિ ભિદાગન્ધં નિરસ્ય સ્વાન્તર્વિજૃમ્ભિતભાનુમણ્ડલધ્યાનતદાકારાકારિતપરંબ્રહ્માકારિતમુક્તિમાર્ગમારૂઢઃ પરિપક્વો ભવતિ

સઙ્કલ્પાદિકં મનો બન્ધહેતુઃ ।
તદ્વિયુક્તં મનો મોક્ષાય ભવતિ

તદ્વાંશ્ચક્ષુરાદિબાહ્યપ્રપઞ્ચરતો વિગતપ્રપઞ્ચગન્ધઃ સર્વજગદાત્મત્વેન પશ્યંસ્ત્યક્તાહઙ્કારો બ્રહ્માહમસ્મીતિ ચિન્તયન્નિદં સર્વં યદયમાત્મેતિ ભાવયન્કૃતકૃત્યો ભવતિ

॥ 2.5 પઞ્ચમ: ખણ્ડ:॥
સર્વપરિપૂર્ણતુરીયાતીતબ્રહ્મભૂતો યોગી ભવતિ ।
તં બ્રહ્મેતિ સ્તુવન્તિ ।૧॥
સર્વલોકસ્તુતિપાત્રઃ સર્વદેશસંચારશીલઃ પરમાત્મગગને બિન્દું નિક્ષિપ્ય શુદ્ધાદ્વૈતાજાડ્યસહજામનસ્કયોગનિદ્રાખણ્ડાનન્દપદાનુવૃત્ત્યા જીવન્મુક્તો ભવતિ

તચ્ચાનન્દસમુદ્રમગ્ના યોગિનો ભવન્તિ

તદપેક્ષયા ઇન્દ્રાદયઃ સ્વલ્પાનન્દાઃ ।
એવં પ્રાપ્તાનન્દઃ પરમયોગી ભવતીત્યુપનિષત્

ઇતિ દ્વિતીયં બ્રાહ્મણમ્ ॥
॥તૃતીયં બ્રાહ્મણમ્॥
॥ 3.1 પ્રથમ: ખણ્ડ:॥
યાજ્ઞવલ્ક્યો મહામુનિર્મણ્ડલપુરુષં પપ્રચ્છ સ્વામિન્નમનસ્કલક્ષણમુક્તમપિ વિસ્મૃતં પુનસ્તલ્લક્ષણં બ્રૂહીતિ

તથેતિ મણ્ડલપુરુષોઽબ્રવીત્ ।
ઇદમમનસ્કમતિરહસ્યમ્ ।
યજ્જ્ઞાનેન કૃતાર્થો ભવતિ તન્નિત્યં શાંભવીમુદ્રાન્વિતમ્

પરમાત્મદૃષ્ટ્યા તત્પ્રત્યયલક્ષ્યાણિ દૃષ્ટ્વા તદનુ સર્વેશમપ્રમેયમજં શિવં પરમાકાશં નિરાલમ્બમદ્વયં બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રાદીનામેકલક્ષ્યં સર્વકારણં પરંબ્રહ્માત્મન્યેવ પશ્યમાનો ગુહાવિહરણમેવ નિશ્ચયેન જ્ઞાત્વા ભાવાભાવાદિદ્વન્દ્વાતીતઃ સંવિદિતમનોન્મન્યનુભવસ્તદ- નન્તરમખિલેન્દ્રિયક્ષયવશા-દમનસ્કસુખબ્રહ્માનન્દસમુદ્રે મનઃપ્રવાહયોગરૂપનિવાતસ્થિતદીપવદચલં પરંબ્રહ્મ પ્રાપ્નોતિ

તતઃ શુષ્કવૃક્ષવન્મૂર્ચ્છાનિદ્રામયનિઃશ્વાસોચ્છ્વાસાભાવાન્નષ્ટદ્વન્દ્વઃ સદાચઞ્ચલગાત્રઃ પરમશાન્તિં સ્વીકૃત્ય મનઃ પ્રચારશૂન્યં પરમાત્મનિ લીનં ભવતિ

પય: સ્રાવાનન્તરં ધેનુસ્તનક્ષીરમિવ સર્વેન્દ્રિયવર્ગે પરિનષ્ટે મનોનાશં ભવતિ તદેવામનસ્કમ્

તદનુ નિત્યશુદ્ધઃ પરમાત્માહમેવેતિ તત્ત્વમસીત્યુપદેશેન ત્વમેવાહમહમેવ ત્વમિતિ તારકયોગમાર્ગેણાખણ્ડાનન્દપૂર્ણઃ કૃતાર્થો ભવતિ

॥ 3.2 દ્વિતીય: ખણ્ડ:॥
પરિપૂર્ણપરાકાશમગ્નમનાઃ પ્રાપ્તોન્મન્યવસ્થઃ સંન્યસ્તસર્વેન્દ્રિયવર્ગોઽનેકજન્માર્જિતપુણ્યપુઞ્જપક્વકૈવલ્યફલોઽખણ્ડાનન્દનિરસ્ત- સર્વક્લેશકશ્મલો બ્રહ્માહમસ્મીતિ કૃતકૃત્યો ભવતિ

ત્વમેવાહં ન ભેદોઽસ્તિ પૂર્ણત્વાત્પરમાત્મનઃ ।
ઇત્યુચ્ચરન્ત્સમાલિઙ્ગ્ય શિષ્યં જ્ઞપ્તિમનીનયત્

ઇતિ તૃતીયં બ્રાહ્મણમ્ ॥
॥ચતુર્થં બ્રાહ્મણમ્॥
॥ 4.1 પ્રથમ: ખણ્ડ:॥
અથ હ યાજ્ઞવલ્ક્યો મણ્ડલપુરુષં પપ્રચ્છ વ્યોમપઞ્ચકલક્ષણં વિસ્તરેણાનુબ્રૂહીતિ

સ હોવાચાકાશં પરાકાશં મહાકાશં સૂર્યાકાશં પરમાકાશમિતિ પઞ્ચ ભવન્તિ

સ બાહ્યાભ્યન્તરમન્ધકારમયમાકાશમ્ ।
સ બાહ્યસ્યાભ્યન્તરે કાલાનલસદૃશં પરાકાશમ્ ।
સબાહ્યાભ્યન્તરેઽપરિમિતદ્યુતિનિભં તત્ત્વં મહાકાશમ્ ।
સબાહ્યાભ્યન્તરે સૂર્યનિભં સૂર્યાકાશમ્ ।
અનિર્વચનીયજ્યોતિઃ સર્વવ્યાપકં નિરતિશયાનન્દલક્ષણં પરમાકાશમ્

એવં તત્તલ્લક્ષ્યદર્શનાત્તત્તદ્રૂપો ભવતિ

નવચક્રં ષડાધારં ત્રિલક્ષ્યં વ્યોમપઞ્ચકમ્ ।
સમ્યગેતન્ન જાનાતિ સ યોગી નામતો ભવેત્

ઇતિ ચતુર્થં બ્રાહ્મણમ્ ॥
॥પઞ્ચમં બ્રાહ્મણમ્॥
॥ 5.1 પ્રથમ: ખણ્ડ: ॥
સવિષયં મનો બન્ધાય નિર્વિષયં મુક્તયે ભવતિ

અતઃ સર્વં જગચ્ચિત્તગોચરમ્ ।
તદેવ ચિત્તં નિરાશ્રયં મનોન્મન્યવસ્થાપરિપક્વં લયયોગ્યં ભવતિ

તલ્લયં પરિપૂર્ણે મયિ સમભ્યસેત્ ।
મનોલયકારણમહમેવ

અનાહતસ્ય શબ્દસ્ય તસ્ય શબ્દસ્ય યો ધ્વનિઃ ।
ધ્વનેરન્તર્ગતં જ્યોતિર્જ્યોતિરન્તર્ગતં મનઃ

યન્મનસ્ત્રિજગત્સૃષ્ટિસ્થિતિવ્યસનકર્મકૃત્ ।
તન્મનો વિલયં યાતિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

તલ્લયાચ્છુદ્ધાદ્વૈતસિદ્ધિર્ભેદાભાવાત્ ।
એતદેવ પરમતત્ત્વમ્

સ તજ્જ્ઞો બાલોન્મત્તપિશાચવજ્જડવૃત્ત્યા લોકમાચરેત્

એવમમનસ્કાભ્યાસેનૈવનિત્યતૃપ્તિરલ્પમૂત્રપુરીષમિતભોજનદૃઢાઙ્ગાજાડ્યનિદ્રાદૃગ્વાયુચલનાભાવબ્રહ્મદર્શનાજ્જ્ઞાતસુખસ્વરૂપસિદ્ધિર્ભવતિ

એવં ચિરસમાધિજનિતબ્રહ્મામૃતપાનપરાયણોઽસૌ સંન્યાસી પરમહંસ અવધૂતો ભવતિ ।
તદ્દર્શનેન સકલં જગત્પવિત્રં ભવતિ ।
તત્સેવાપરોઽજ્ઞોઽપિ મુક્તો ભવતિ ।
તત્કુલમેકોત્તરશતં તારયતિ ।
તન્માતૃપિતૃજાયાપત્યવર્ગં ચ મુક્તં ભવતીત્યુપનિષત્ ॥
ૐ પૂર્ણમદઃ પૂર્ણમિદં પૂર્ણાત્પૂર્ણમુદચ્યતે ।
પૂર્ણસ્ય પૂર્ણમાદાય પૂર્ણમેવાવશિષ્યતે ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ઇતિ મણ્ડલબ્રાહ્મણોપનિષત્સમાપ્તા ॥
અધિકાધ્યયનાય