મહાભારત · અધ્યાય 5.23

રાજ્ઞસ્તુ વચનં શ્રુત્વા ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય સઞ્જયઃ ।
ઉપપ્લાવ્યં યયૌ દ્રષ્ટું પાણ્ડવાનમિતૌજસઃ ॥

સ તુ રાજાનમાસાદ્ય કુન્તીપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
અભિવાદ્ય તતઃ પૂર્વં સૂતપુત્રોઽભ્યભાષત ॥

ગવલ્ગણિઃ સઞ્જયઃ સૂતસૂનુ- રજાતશત્રુમવદત્પ્રતીતઃ ।
દિષ્ટ્યા રાજંસ્ત્વામરોગં પ્રપશ્યે સહાયવન્તં ચ મહેન્દ્રકલ્પમ્ ॥

અનામયં પૃચ્છતિ ત્વામ્બિકેયો વૃદ્ધો રાજા ધૃતરાષ્ટ્રો મનીષી ।
કચ્ચિદ્ભીમઃ કુશલી પાણ્ડવાગ્ર્યો ધનઞ્જયસ્તૌ ચ માદ્રીતનૂજૌ ॥

કચ્ચિત્કૃષ્ણા દ્રૌપદી રાજપુત્રી સત્યવ્રતા વીરપત્ની સુપુત્રા ।
મનસ્વિની યત્ર ચ વાઞ્છસિ ત્વ- મિષ્ટાન્કામાન્ભારત સ્વસ્તિકામઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

ગાવલ્ગણે સઞ્જય સ્વાગતં તે પ્રીતાત્માઽહં ત્વાઽભિનન્દામિ સૂત ।
અનામયં પ્રતિમાને તવાહં સહાનુજૈઃ કુશલી ચાસ્મિ વિદ્વન્ ॥

ચિરાદિદં કુશલં ભારતસ્ય શ્રુત્વા રાજ્ઞઃ કુરુવૃદ્ધસ્ય સૂત ।
મન્યે સાક્ષાદ્દૃષ્ટમહં નરેન્દ્રં દૃષ્ટ્વૈવ ત્વાં સઞ્જય પ્રીતિયોગાત્ ॥

પિતામહો નઃ સ્થવિરો મનસ્વી મહાપ્રાજ્ઞઃ સર્વધર્મોપપન્નઃ ।
સકૌરવ્યઃ કુશલી તાત ભીષ્મો યથાપૂર્વં વૃત્તિરસ્ત્યસ્ય કચ્ચિત્ ॥

કચ્ચિદ્રાજા ધૃતરાષ્ટ્રઃ સપુત્રો વૈચિત્રવીર્યઃ કુશલી મહાત્મા ।
મહારાજો બાહ્લિકઃ પ્રાતિપેયઃ કચ્ચિદ્વિદ્વાન્કુશલી સૂતપુત્ર ॥

સ સોમદત્તઃ કુશલી તાત કચ્ચિ- દ્ભૂરિશ્રવાઃ સત્યસન્ધઃ શલશ્ચ ।
દ્રોણઃ સપુત્રશ્ચ કૃપશ્ચ વિપ્રો મહેષ્વાસાઃ કચ્ચિદેતેઽપ્યરોગાઃ ॥

સર્વે કુરુભ્યઃ સ્પૃહયન્તિ સઞ્જય ધનુર્ધરા યે પૃથિવ્યાં પ્રધાનાઃ ।
મહાપ્રજ્ઞાઃ સર્વશાસ્ત્રાવદાતા ધનુર્ભૃતાં મુખ્યતમાઃ પૃથિવ્યામ્ ॥

કચ્ચિન્માનં તાત લભન્ત એતે ધનુર્ભૃતઃ કચિદેતેઽપ્યરોગાઃ ।
યેષાં રાષ્ટ્રે નિવસતિ દર્શનીયો મહેષ્વાસઃ શીલવાન્દ્રોણપુત્રઃ ॥

વૈશ્યાપુત્રઃ કુશલી તાત કચ્ચિત્ મહાપ્રાજ્ઞો રાજપુત્રો યુયુત્સુઃ ।
કર્ણો માની કુશલી તાત કચ્ચિત્ સુયોધનો યસ્ય મન્દો વિધેયઃ ॥

સ્ત્રિયો વૃદ્ધા ભારતાનાં જનન્યો મહાદાસ્યો દાસભાર્યાશ્ચ સૂત ।
વધ્વઃ પુત્રા ભાગિનેયા ભગિન્યો દૌહિત્રા વા કચ્ચિદપ્યવ્યલીકાઃ ॥

કચ્ચિદ્રાજા બ્રાહ્મણાનાં યથાવત્ પ્રવર્તતે પૂર્વવત્તાત વૃત્તિમ્ ।
કચ્ચિદ્દાયાન્મામકાન્ધાર્તરાષ્ટ્રો દ્વિજાતીનાં સઞ્જય નોપહન્તિ ॥

કચ્ચિદ્રાજા ધૃતરાષ્ટ્રઃ સપુત્ર ઉપેક્ષતે બ્રાહ્મણાતિક્રમાન્વૈ ।
સ્વર્ગસ્ય કચ્ચિન્ન તથા વર્ત્મભૂતા- મુપેક્ષતે તેષુ સદૈવ વૃત્તિમ્ ॥

એતઞ્જ્યોતિશ્ચોત્તમં જીવલોકે શુક્લં પ્રજાનાં વિહિતં વિધાત્રા ।
તે ચેદ્દોષં ન નિયચ્છન્તિ મન્દાઃ કૃત્સ્નો નાશો ભવિતા કૌરવાણામ્ ॥

કચ્ચિદ્રાજા ધૃતરાષ્ટ્રઃ સપુત્રો બુભૂષતે વૃત્તિમમાત્યવર્ગે ।
કચ્ચિન્ન ભેદેન જિજીવિષન્તિ મુહૃદ્રૂપા દુર્હૃદશ્ચૈકમત્યાત્ ॥

કચ્ચિન્ન પાપં કથયન્તિ તાત તે પાણ્ડવાનાં કુરવઃ સર્વ એવ ।
દ્રોણઃ સપુત્રશ્ચ કૃપશ્ચ વીરો નાસ્માસુ પાપાનિ વદન્તિ કચ્ચિત્ ॥

કચ્ચિદ્રાજ્યે ધૃતરાષ્ટ્રં સપુત્રં સમેત્યાહુઃ કુરવઃ સર્વ એવ ।
કચ્ચિદ્દૃષ્ટ્વા દસ્યુસઙ્ઘાન્સમેતા- ન્સ્મરન્તિ પાર્થસ્ય યુધાં પ્રણેતુઃ ॥

મૌર્વીભુજાગ્રપ્રહિતાન્સ્મ તાત દોધૂયમાનેન ધનુર્ધરેણ ।
ગાણ્ડીવનુન્નાંસ્તનયિત્નુઘોષા- નજિહ્મગાન્કચ્ચિદનુસ્મરન્તિ ॥

ન ચાપશ્યં કઞ્ચિદહં પૃથિવ્યાં યોધં સમં વાઽધિકમર્જુનેન ।
યસ્યૈકષષ્ટિર્નિશિતાસ્તીક્ષ્ણધારાઃ સુવાસસઃ સમન્તો હસ્તવાપઃ ॥

ગદાપાણિર્ભીમસેનસ્તરસ્વી પ્રવેપયઞ્છત્રુસઙ્ઘાનનીકે ।
નાગઃ પ્રભિન્ન ઇવ નઙ્ઘલેષુ ચન્ક્રમ્યતે કચ્ચિદેનં સ્મરન્તિ ॥

માદ્રીપુત્રઃ સહદેવઃ કલિઙ્ગાન્ સમાગતાનજયદ્દન્તકૂરે ।
વામેનાસ્યન્દક્ષિણેનૈવ યો વૈ મહાબલં કચ્ચિદેનં સ્મરન્તિ ॥

પુરા જેતું નકુલઃ પ્રેષિતોઽયં શિબીંસ્ત્રિગર્તાન્સઞ્જય પશ્યતસ્તે ।
દિશં પ્રતીચીં વશમાનયન્મે માદ્રીસુતં કચ્ચિદેનં સ્મરન્તિ ॥

પરાભવો દ્વૈતવને ય આસી- દ્દુર્મન્વિતે ઘોપયાત્રાગતાનામ્ ।
યત્ર મન્દાઞ્છત્રુવશં પ્રયાતા- નમોચયદ્ભીમસેનો જયશ્ચ ॥

અહં પશ્ચાદર્જુનમભ્યરક્ષં માદ્રીપુત્રૌ ભીમસેનોઽપ્યરક્ષત્ ।
ગાણ્ડીવધન્વા શત્રુસઙ્ઘાનુદસ્ય સ્વસ્ત્યાગમત્કચ્ચિદેનં સ્મરન્તિ ॥

ન કર્મણા સાધુનૈકેન નૂનં સુખં શક્યં વૈ ભવતીહ સઞ્જય ।
સર્વાત્મના પરિજેતું વયં ચે- ન્ન શક્નુમો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રમ્ ॥