મહાભારત · અધ્યાય 5.22

પ્રાપ્તાનાહુઃ સઞ્જય પાણ્ડુપુત્રા- નુપપ્લવ્યે તાન્વિજાનીહિ ગત્વા ।
અજાતશત્રું ચ સભાજયેથા દિષ્ટ્યા વનાદ્ગ્રામમુપસ્થિતસ્ત્વમ્ ॥

સર્વાન્વદેઃ સઞ્જય સ્વસ્તિમન્તઃ કૃચ્છ્રં વાસમતદર્હા નિરુષ્ય ।
તેષાં શાન્તિર્વિદ્યતેઽસ્માસુ શીઘ્રં મિથ્યાપેતાનામુપકારિણાં સતામ્ ॥

નાહં ક્વચિત્સઞ્જય પાણ્ડવાનાં મિથ્યાવૃત્તિં કાઞ્ચન જાત્વપશ્યમ્ ।
સર્વાં શ્રિયં હ્યાત્મવીર્યેણ લબ્ધાં પર્યાકાર્ષુઃ પાણ્ડવા મહ્યમેવ ॥

દોષં હ્યેષાં નાધ્યગચ્છં પરીચ્છ- ન્સૂક્ષ્મં કઞ્ચિદ્યેન ગર્હેય પાર્થાન્ ।
ધર્માર્થાભ્યાં કર્મ કુર્વન્તિ નિત્યં સુખપ્રિયે નાનુરુધ્યન્તિ કામાત્ ॥

ધર્મં શીતં ક્ષુત્પિપાસે તથૈવ નિદ્રાં તન્દ્રીં ક્રોધહર્ષૌ પ્રમાદમ્ ।
ધૃત્યા ચૈવ પ્રજ્ઞયા ચાભિભૂય ધર્માર્થયોગાન્પ્રયતન્તિ પાર્થાઃ ॥

ત્યજન્તિ મિત્રેષુ ધનાનિ કાલે ન સંવાસાઞ્જીર્યતિ તેષુ મૈત્રી ।
યથાર્હમાનાર્થકરા હિ પાર્થા- સ્તેષાં દ્વેષ્ટા નાસ્ત્યાજમીઢસ્ય પક્ષે । અન્યત્ર પાપાદ્વિપમાન્મન્દબુદ્ધે- ર્દુર્યોધનાત્ક્ષુદ્રતરાચ્ચ કર્ણાત્ ॥

પુત્રો મહ્યં મૃત્યુવશં જગામ દુર્યોધનઃ સઞ્જય રાગબુદ્ધિઃ ।
તેષાં હીમૌ હીનસુખપ્રિયાણાં મહાત્મનાં સઞ્જનયતો હિ તેજઃ ॥

ઉત્થાનવીર્યઃ સુખમેધમાનો દુર્યોધઃ સુકૃતં મન્યતે તત્ ।
તેષાં ભાગં યચ્ચ મન્યેત બાલઃ શક્યં હર્તું જીવતાં પાણ્ડવાનામ્ ॥

યસ્યાર્જુનઃ પદવીં કેશવશ્ચ વૃકોદરઃ સાત્યકોઽજાતશત્રોઃ ।
માદ્રીપુત્રૌ સૃઞ્જયાશ્ચાપિ યાન્તિ પુરા યુદ્ધાત્સાધુ તસ્ય પ્રદાનમ્ ॥

સહ્યેવૈકઃ પૃથિવીં સવ્યસાચી ગાણ્ડીવધન્વા પ્રણુદેદ્રથસ્થઃ ।
તથા જિષ્ણુઃ કેશવોઽપ્યપ્રધૃષ્યો લોકત્રયસ્યાધિપતિર્મહાત્મા ॥

તિષ્ઠેત કસ્તસ્ય મર્ત્યઃ પુરસ્તા- દ્યઃ સર્વલોકેષુ વરેણ્ય એકઃ ।
પર્જન્યઘોષાન્પ્રવપઞ્શરૌઘા- ન્પતઙ્ગસઙ્ઘાનિવ શીઘ્રવેગાન્ ॥

દિશં હ્યુદીચીમપિ ચોત્તરાન્કુરૂન્ ગાણ્ડીવધન્વૈકરથો જિગાય ।
ધનં ચૈપામાહરત્સવ્યસાચી સેનાનુગાન્દ્રવિડાંશ્ચૈવ ચક્રે ॥

યશ્ચૈવ દેવાન્ખાણ્ડવે સવ્યસાચી ગાણ્ડીવધન્વા પ્રજિગાય સેન્દ્રાન્ ।
ઉપાહરત્પાણ્ડવો જાતવેદસે યશો માનં વર્ધયન્પાણ્ડવાનામ્ ॥

ગદાભૃતાં નાસ્તિ સમોઽત્ર ભીમા- દ્ધસ્ત્યારોહો નાસ્તિ સમશ્ચ તસ્ય ।
રથેઽર્જુનાદાહુરહીનમેનં બાહ્વોર્વલેનાયુતનાગવીર્યમ્ ॥

સુશિક્ષિતઃ કૃતવૈરસ્તરસ્વી દહેત્ક્ષુદ્રાંસ્તરસા ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ ।
સદાઽત્યમર્ષી ન વલાત્સ શક્યો યુદ્ધે જેતું વાસવેનાપિ સાક્ષાત્ ॥

સુતેજસૌ વલિનૌ શીઘ્રહસ્તૌ સુશિક્ષિતૌ ભ્રાતરૌ ફાલ્ગુનેન ।
શ્યેનૌ યથા પક્ષિપૂગાન્રુજન્તૌ માદ્રીપુત્રૌ શેપયેતાં ન શત્રૂન્ ॥

એતદ્બલં પૂર્ણમસ્માકમેવં યત્સત્યં તાન્પ્રાપ્ય નાસ્તીતિ મન્યે ।
તેષાં મધ્યે વર્તમાનસ્તરસ્વી ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ પાણ્ડવાનામિહૈકઃ ॥

સહામાત્યઃ સોમકાનાં પ્રબર્હઃ સન્ત્યક્તાત્મા પાણ્ડવાર્થે શ્રુતો મે ।
અજાતશત્રું પ્રસહેત કોઽન્યો યેષાં સ સ્યાદગ્રણીર્વૃષ્ણિસિંહ ॥

સહોષિતશ્ચરિતાર્થો વયસ્થો માત્સ્યેયાનામધિપો વૈ વિરાટઃ ।
સ વૈ સપુત્રઃ પાણ્ડવાર્થે ચ શશ્વ- દ્યુધિષ્ઠિરે ભક્ત ઇતિ શ્રુતં મે ॥

અવરુદ્ધા રથિનઃ કેકયેભ્યો મહેષ્વાસા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ સન્તિ ।
કેકયેભ્યો રાજ્યમાકાઙ્ક્ષમાણા યુદ્ધાર્થિનશ્રાનુવસન્તિ પાર્થાન્ ॥

સર્વાંશ્ચ વીરાન્પૃથિવીપતીનાં સમાગતાન્પાણ્ડવાર્થે નિવિષ્ટાન્ ।
શૂરાનહં ભક્તિમતઃ શૃણોમિ પ્રીત્યા યુક્તાન્સંશ્રિતાન્ધર્મરાજન્ ॥

ગિર્યાશ્રયા દુર્ગનિવાસિનશ્ચ યોધાઃ પૃથિવ્યાં કુલજાતિશુદ્ધાઃ ।
મ્લેચ્છાશ્ચ નાનાયુધવીર્યવન્તઃ સમાગતાઃ પાણ્ડવાર્થે નિવિષ્ટાઃ ॥

પાણ્ડ્યશ્ચ રાજા સમિતીન્દ્રકલ્પો યોધપ્રવીરૈર્બહુભિઃ સમેતઃ ।
સમાગતઃ પાણ્ડવાર્થે મહાત્મા લોકપ્રવીરોઽપ્રતિવીર્યતેજાઃ ॥

અસ્ત્રં દ્રોણાદર્જુનાદ્વાસુદેવા- ત્કૃપાદ્ભીષ્માદ્યેન કૃતં શૃણોમિ ।
યં તં કાર્ષ્ણિપ્રતિમમાહુરેકં સ સાત્યકિઃ પાણ્ડવાર્થે નિવિષ્ટઃ ॥

ઉપાશ્રિતાશ્ચેદિકરૂશકાશ્ચ સર્વોદ્યોગૈર્ભૂમિપાલાઃ સમેતાઃ ।
તેષાં મધ્યે સૂર્યમિવાતપન્તં શ્રિયા વૃતં ચેદિપતિં જ્વલન્તમ્ ॥

અસ્તમ્ભનીયં યુધિ મન્યમાન્યો જ્યાં કર્ષતાં શ્રેષ્ઠતમં પૃથિવ્યામ્ ।
સર્વોત્સાહં ક્ષત્રિયાણાં નિહત્ય પ્રસહ્ય કૃષ્ણસ્તરસા સમ્મમર્દ ॥

યશોમાનૌ વર્ધયન્પાણ્ડવાનાં પુરાઽભિનચ્છિશુપાલં સમીક્ષ્ય ।
યસ્ય સર્વે વર્ધયન્તિ સ્મ માનં કરૂશરાજપ્રમુખા નરેન્દ્રાઃ ॥

તમસહ્યં કેશવં તત્ર મત્વા સુગ્રીવયુક્તેન રથેન કૃષ્ણમ્ ।
સમ્પ્રાદ્રવંશ્ચેદિપતિં વિહાય સિંહં દૃષ્ટ્વા ક્ષુદ્રમૃગા ઇવાન્યે ॥

યસ્તં પ્રતીપસ્તરસા પ્રત્યુદીયા- દાશંસમાનો દ્વૈરથે વાસુદેવમ્ ।
સોઽશેત કૃષ્ણેન હતઃ પરાસુ- ર્વાતેનેવોન્મથિતઃ કર્ણિકારઃ ॥

પરાક્રમં મે યદવેદયન્ત તેષામર્થે સઞ્જય કેશવસ્ય ।
અનુસ્મરંસ્તસ્ય કર્માણિ વિષ્ણો- ર્ગાવલ્ગણે નાધિગચ્છામિ શાન્તિમ્ ॥

ન જાતુ તાઞ્છત્રુરન્યઃ સહેત યેષાં સ સ્યાદગ્રણીર્વૃષ્ણિસિંહઃ ।
પ્રવેપતે મે હૃદયં ભયેન શ્રુત્વા કૃષ્ણાવેકરથે સમેતૌ ॥

ન ચેદ્ગચ્છેત્સઙ્ગરં મન્દબુદ્ધિ- સ્તાભ્યાં લભેચ્છર્મ તદા સુતો મે ।
નો ચેત્કુરૂન્સઞ્જય નિર્દહેતા- મિન્દ્રાવિષ્ણૂ દૈત્યસેનાં યથૈવ ॥

મતે હિ મે શક્રસમો ધનઞ્જયઃ સનાતનો વૃષ્ણિવીરશ્ચ વિષ્ણુઃ ।
ધર્મારામો હ્રીનિષેવસ્તરસ્વી કુન્તીપુત્રઃ પાણ્ડવોઽજાતશત્રુઃ ॥

દુર્યોધનેન નિકૃતો મનસ્વી નો ચેત્ક્રુદ્ધઃ પ્રદહેદ્ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ ।
નાહં તથા હ્યર્જુનાદ્વાસુદેવા- દ્ભીમાદ્વાઽહં યમયોર્વા બિભેમિ ॥

યથા રાજ્ઞઃ ક્રોધદીપ્તસ્ય સૂત મન્યોરહં ભીતતરઃ સદૈવ ।
મહાતપા બ્રહ્મચર્યેણ યુક્તઃ સઙ્કલ્પોઽયં માનસસ્તસ્ય સિદ્ધ્યેત્ ॥

તસ્ય ક્રોધં સઞ્જયાહં સમીક્ષ્ય સ્થાને જાનન્ભૃશમસ્મ્યદ્ય ભીતઃ ।
સ ગચ્છ શીઘ્રં પ્રહિતો રથેન પાઞ્ચાલરાજસ્ય ચમૂનિવેશનમ્ ॥

અજાતશત્રું કુશલં સ્મ પૃચ્છેઃ પુનઃ પુનઃ પ્રીતિયુક્તં વદેસ્ત્વમ્ ।
જનાર્દનં ચાપિ સમેત્ય તાત મહામાત્રં વીર્યવતામુદારમ્ ॥

અનામયં મદ્વચનેન પૃચ્છે- ર્ધૃતરાષ્ટ્રઃ પાણ્ડવૈઃ શાન્તિમીપ્સુઃ ।
ન તસ્ય કિઞ્ચિદ્વચનં ન કુર્યાત્ કુન્તીપુત્રો વાસુદેવસ્ય સૂત ॥

પ્રિયશ્ચૈષામાત્મસમશ્ચ કૃષ્ણો વિદ્વાંશ્ચૈષાં કર્મણિ નિત્યયુક્તઃ ।
સમાનીતાન્પાણ્ડવાન્સૃઞ્જયાંશ્ચ જનાર્દનં યુયુધાનં વિરાટમ્ ॥

અનામયં મદ્વચનેન પૃચ્છેઃ સર્વાંસ્તથા દ્રૌપદેયાંશ્ચ પઞ્ચ ।
યદ્યત્તત્ર પ્રાપ્તકલં પરેભ્ય- સ્ત્વં મન્યેથા ભારતાનાં હિતં ચ તદ્ભાષેથાઃ સઞ્જય રાજમધ્યે
ન મૂર્ચ્છયેદ્યન્ન ચ યુદ્ધહેતુઃ ॥