મહાભારત · અધ્યાય 3.264

તતઃ કદાચિદ્દુર્વાસાઃ સુખાસીનાંસ્તુ પાણ્ડવાન્ । ભુક્ત્વા ચાવસ્થિતાં કૃષ્ણાં જ્ઞાત્વા તસ્મિન્વને મુનિઃ ।
અભ્યાગચ્છત્પરિવૃતઃ શિષ્યૈરયુતસમ્મિતૈઃ ॥

દૃષ્ટ્વા યાન્તં તમતિથિં સ ચ રાજા યુધિષ્ઠિરઃ ।
જગામાભિમુખઃ શ્રીમાન્સહ ભ્રાતૃભિરચ્યુતઃ ॥

તસ્મૈ બદ્ધ્વાઞ્જલિં સમ્યગુપવેશ્ય વરાસને । વિધિવત્પૂજયિત્વા તમાતિથ્યન ન્યમન્ત્રયત્ ।
આહ્નિકં ભગવન્કૃત્વા શીઘ્રમેહીતિ ચાબ્રવીત્ ॥

જગામ ચ મુનિઃ સોપિ સ્નાતું શિષ્યૈઃ સહાનઘઃ ।
ભોજયેત્સહશિષ્યં માં કથમિત્યવિચિન્તયન્ ॥

ન્યમજ્જત્સલિલે ચાપિ મુનિસઙ્ઘઃ સમાહિતઃ ॥

એતસ્મિન્નન્તરે રાજન્દ્રૌપદી યોપિતાં વરા ।
ચિન્તામવાપ પરમામન્નહેતોઃ પતિવ્રતા ॥

સા ચિન્તયન્તી ચ યદા નાન્નહેતુમવિન્દત ।
મનસા ચિન્તયામાસ કૃષ્ણં કંસનિષૂદનમ્ ॥

કૃષ્ણકૃષ્ણ મહાબાહો દેવકીનન્દનાવ્યય ।
વાસુદેવ જગન્નાથ પ્રણતાર્તિવિનાશન ॥

વિશ્વાત્મન્વિશ્વજનક વિશ્વહર્તઃ પ્રભોઽવ્યય । પ્રપન્નપાલ ગોપાલ પ્રજાપાલ પરાત્પર ।
આકૂતીનાં ચ ચિત્તીનાં પ્રવર્તક નતાઽસ્મિ તે ॥

વરેણ્ય વરદાનન્ત અગતીનાં ગતિપ્રદ ।
પુરાણપુરુષ પ્રાણમનોવૃત્ત્યાદ્યગોચર ॥

સર્વાધ્યક્ષ પરાધ્યક્ષ ત્વામહં શરણં ગતા ।
પાહિ માં કૃપયા દેવ શરણાગતવત્સલ ॥

નીલોત્પલદલશ્યામ પદ્મગર્ભારુણેક્ષણ ।
પીતામ્બરપરીધાન લસત્કૌસ્તુભભૂષણ ॥

ત્વમાદિરન્તો ભૂતાનાં ત્વમેવ ચ પરાયણમ્ ।
પરાત્પરતરં જ્યોતિર્વિશ્વાત્મા સર્વતોમુખઃ ॥

ત્વામેવાહુઃ પરં બીજં નિધાનં સર્વસમ્પદામ્ ।
ત્વયા નાથેન દેવેશ સર્વાપદ્મ્યો ભયં ન હિ ॥

દુઃશાસનાદહં પૂર્વં સભાયાં મોચિતા યથા ।
તથૈવ સન્કટાદસ્માન્મામુદ્ધર્તુમિહાર્હસિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવં સ્તુતસ્તદા દેવઃ કૃષ્ણયા ભક્તવત્સલઃ ।
દ્રૌપદ્યાઃ સન્કટં જ્ઞાત્વા દેવદેવો જગત્પતિઃ ॥

પાર્સ્વસ્થાં શયને ત્યક્ત્વા રુક્મિણીં કેશવઃ પ્રભુઃ ।
તત્રાજગામ ત્વરિતો હ્યચિન્ત્યગતિરીશ્વરઃ ॥

તતસ્તં દ્રૌપદી દૃષ્ટ્વાપ્રણમ્ય પરયા મુદા ।
અબ્રવીદ્વાસુદેવાય મુનેરાગમનાદિકમ્ ॥

તતસ્તામબ્રવીત્કૃષ્ણઃ ક્ષુધિતોસ્મિ ભૃશાતુરઃ ।
શીઘ્રં ભોજય માં કૃષ્ણે પશ્ચાત્સર્વં કરિષ્યસિ ॥

નિશમ્ય તદ્વચઃ કૃષ્ણા લજ્જિતા વાક્યમબ્રવીત્ ।
સ્થાલ્યાં ભાસ્કરદત્તાયામન્નં મદ્ભોજનાવધિ ॥

ભુક્તવત્યસ્મ્યહં દેવ તસ્માદન્નં ન વિદ્યતે ।
તતઃ પ્રોવાચ ભગવાન્કૃષ્ણાં કમલલોચનઃ ॥

કૃષ્ણે ન નર્મકાલોઽયં ક્ષુચ્છ્રમેણાતુરે મયિ ।
શીઘ્રં ગચ્છ મમ સ્થાલીમાનયિત્વા પ્રદર્શય ॥

ઇતિ નિર્બન્ધતઃ સ્થાલીમાનાય્ય સ યદૂદ્વહઃ ।
સ્થાલ્યાઃ કણ્ઠેઽથ સંલગ્નં શાકાન્નં વીક્ષ્યકેશવઃ ॥

ઉપયુજ્યાબ્રવીદેનામનેન હરિરીશ્વરઃ ।
વિશ્વાત્મા પ્રીયતાં દેવસ્તુષ્ટશ્ચાસ્ત્વિતિ યજ્ઞભૂક્ ॥

આકારય મુનીઞ્શીઘ્રં ભોજનાયેતિ ચાબ્રવીત્ ।
ભીમસેનં મહાબાહુઃ કૃષ્ણઃ ક્લેશવિનાશનઃ ॥

તતો જગામ ત્વરિતો ભીમસેનો મહાયશાઃ । આકારિતું તુ તાન્સર્વાન્ભોજનાર્થં નૃપોત્તમ ।
સ્નાતું ગતાન્દેવનદ્યાં દુર્વાસઃપ્રભૃતીન્મુનીન્ ॥

તે ચાવતીર્ણાઃ સલિલે કૃતવન્તોઽઘમર્ષણમ્ । દૃષ્ટ્વોદ્ગારાન્સાન્નરસાંસ્તૃપ્ત્યા પરમયા યુતાઃ ।
ઉત્તીર્ય સલિલાત્તસ્માદ્દૃષ્ટવન્તઃ પરસ્પરમ્ ॥

દુર્વાસસમભિપ્રેક્ષ્યતે સર્વે મુનયોઽબ્રુવન્ ।
રાજ્ઞા હિકારયિત્વાઽન્નં વયં સ્નાતું સમાગતાઃ ॥

આકણ્ઠતૃપ્તા વિપ્રર્ષે કિંસ્વિદ્ભુઞ્જામહે વયમ્ ।
વૃથા પાકઃ કૃતોસ્માભિસ્તત્ર કિં કરવામહે ॥
દુર્વાસા ઉવાચ ।

વૃથા પાકેન રાજર્ષેરપરાધઃ કૃતો મહાન્ ।
માઽસ્માનધાક્ષુર્દૃષ્ટ્વૈવ પાણ્ડવાઃ ક્રૂરચક્ષુષા ॥

સ્મૃત્વાઽનુભાવં રાજર્ષેરમ્બરીષસ્ય ધીમતઃ ।
બિભેમિ સુતરાં વિપ્રા હરિપાદાશ્રયાજ્જનાત્ ॥

પાણ્ડવાશ્ચ મહાત્માનઃ સર્વે ધર્મપરાયણાઃ ।
શૂરાશ્ચકૃતવિદ્યાશ્ચ વ્રતિનસ્તપસિ સ્થિતાઃ ॥

સદાચારરતા નિત્યં વાસુદેવપરાયણાઃ । ક્રુદ્ધાસ્તે નિર્દહેયુર્વૈ તૂલરાશિમિવાનલઃ ।
તત એતાનપૃષ્ટ્વૈવ શિષ્યાઃ શીઘ્રં પલાયત ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇત્યુક્તાસ્તે દ્વિજાઃ સર્વે મુનિના ગુરુણા તદા ।
પાણ્ડવેભ્યો ભૃશં ભીતા દુદ્રુવુસ્તે દિશો દશ ॥

ભીમસેનો દેવનદ્યામપશ્યન્મુનિસત્તમાન્ ।
તીર્થે ષ્વિતસ્તતસ્તસ્યા વિચચાર ગવેષયન્ ॥

તત્રસ્થેભ્યસ્તાપસેભ્યઃ શ્રુત્વા તાશ્ચૈવ વિદ્રુતાન્ ।
યુધિષ્ઠિરમથાભ્યેત્ય તં વૃત્તાન્તં ન્યવેદયત્ ॥

તતસ્તે પાણ્ડવાઃ સર્વે પ્ર્યાગમનકાઙ્ક્ષિણઃ ।
પ્રતીક્ષનતઃ કિયત્કાલં જિતાત્માનોઽવતસ્થિરે ॥

નિશીથેઽભ્યેત્ય ચાકસ્માદસ્માન્સ ચ્છલયિષ્યતિ ।
કથં ચ નિસ્તરેમાસ્માત્કૃચ્છ્રાદ્દૈવોપસાદિતાત્ ॥

ઇતિ ચિન્તાપરાન્દૃષ્ટ્વા નિઃશ્વસન્તો મુહુર્મુહુઃ ।
ઉવાચ વચનં શ્રીમાન્કૃષ્ણઃ પ્રત્યક્ષતાં ગતઃ ॥

ભવતામાપદં જ્ઞાત્વા ઋષેઃ પરમકોપનાત્ ।
દ્રૌપદ્યા ચિન્તિતઃ પાર્થા અહં સત્વરમાગતઃ ॥

ન ભયં વિદ્યતેતસ્માદૃષેર્દુર્વાસસોઽલ્પકમ્ ।
તેજસા ભવતાં ભીતઃ પૂર્વમેવ પલાયિતઃ ॥

ધર્મનિત્યાસ્તુ યે કેચિન્ન તે સીદન્તિ કર્હિચિત્ ।
આપૃચ્છે વો ગમિષ્યામિ નિયતં ભદ્રમસ્તુ વઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

શ્રુત્વેરિતં કેશવસ્ય બભૂવુઃ સ્વસ્થામાનસાઃ ।
દ્રૌપદ્યા સહિતાઃ પાર્થાસ્તમૂચુર્વિગતજ્વરાઃ ॥

ત્વયા નાથેન ગોવિન્દ દુસ્તરામાપદં વિભો ।
તીર્ણાઃ પ્લવમિવાસાદ્ય મજ્જમાના મહાર્ણવે ॥

સ્વસ્તિ સાધય ભદ્રં તે ઇત્યાજ્ઞાતો યયૌ પુરીમ્ ॥

પાણ્ડવાશ્ચ મહાભાગ દ્રૌપદ્યા સહિતાઃ પ્રભો । ઊષુઃ પ્રહૃષ્ટમનસો વિહરન્તો વનાદ્વનમ્ ।
ઇતિ તેઽભિહિતં રાજન્યત્પૃષ્ટોઽહમિહ ત્વયા ॥

એવંવિધાન્યલીકાનિ ધાર્તરાષ્ટ્રૈર્દુરાત્મભિઃ । પાણ્ડવેષુ વનસ્થેષુ પ્રયુક્તાનિ વૃથાઽભવન્ ॥