મહાભારત · અધ્યાય 2.29

સ શ્વેતપર્વતં વીરઃ સમતિક્રમ્ય વીર્યવાન્ ।
દેશં કિમ્પુરુષાવાસં દ્રુમપુત્રેણ રક્ષિતમ્ ॥

મહતા સન્નિપાતેન ક્ષત્રિયાન્તકરેણ હ ।
અજયત્પાણ્ડવશ્રેષ્ઠઃ કરે ચૈનં ન્યવેશયત્ ॥

તં જિત્વા હાટકં નામ દેશં ગુહ્યકરક્ષિતમ્ ।
પાકશાસનિરવ્યગ્રઃ સહસૈન્યઃ સમાસદત્ ॥

તાંસ્તુ સાન્ત્વેન નિર્જિત્ય માનસં સર ઉત્તમમ્ ।
ઋષિકુલ્યાસ્તથા સર્વા દદર્શ કુરુનન્દનઃ ॥

સરો માનસમાસાદ્ય હાટકાનભિતઃ પ્રભુઃ ।
ગન્ધર્વરક્ષિતં દેશમજયત્પાણ્ડવસ્તતઃ ॥

તત્ર તિત્તિરિકલ્માષાન્મણ્ડૂકાખ્યાન્હયોત્તમાન્ ।
લેભે સ કરસમત્યન્તં ગન્ધર્વનગરાત્તદા ॥

હેમકૂટમથાસાદ્ય ન્યવસત્ફલ્ગુનસ્તદા ।
તં હેમકૂટં રાજેન્દ્ર સમતિક્રમ્ય પાણ્ડવઃ ॥

હરિવર્ષં વિવેશાથ સૈન્યેન મહતા વૃતઃ ।
તત્ર પાર્થો દદર્શાથ બહૂનિહ મનોરમાન્ ॥

નગરાન્સવનાંશ્ચૈવ નદીશ્ચ વિમલોદકાઃ ।
પુરુષાન્દેવકલ્પાંશ્ચ નારીશ્ચ પ્રિયદર્શનાઃ ॥

તાન્સર્વાસ્તત્ર દૃષ્ટ્વાઽથ મુદા યુક્તો ધનઞ્જયટઃ ।
વશે ચક્રે સ રત્નાનિ લેભે ચ સુબહૂનિ ચ ॥

તતો નિષધમાસાદ્ય ગિરિસ્થાનજયત્પ્રભુઃ ।
અથ રાજન્નતિક્રમ્ય નિષધં શૈલમાયતમ્ ॥

વિવેશ મધ્યમં વર્ષં પાર્થો દિવ્યમિલાવૃતમ્ ।
તત્ર દિવ્યોપમાન્દિવ્યાન્પુરુષાન્દેવદર્શનાન્ ॥

અદૃષ્ટપૂર્વાન્સુભગાન્સ દદર્શ ધનઞ્જયઃ ।
સદનાનિ ચ શુભ્રાણિ નારીશ્ચાપ્સરસન્નિભાઃ ॥

દૃષ્ટ્વા તાનજયદ્રમ્યાન્સ તૈશ્ચ દદૃશે તદા ।
જિત્વા ચ તાન્મહાભાગાન્કરે ચ વિનિવેશ્ય ચ ॥

રત્નાન્યાદાય દિવ્યાનિ ભૂષણાન્યાસનૈઃ સહ ।
ઉદીચીમથ રાજેન્દ્ર યયૌ પાર્થો મુદાઽન્વિતઃ ॥

સ દદર્શ તતો મેરું શિખરીણાં પ્રભું મહત્ ।
તં કાઞ્ચનમયં દિવ્યં ચતુર્વણં દુરાસદમ્ ॥

ઉન્નતં શતસાહસ્રં યોજનાનાં તુ સુસ્થિતમ્ ।
જ્વલન્તમચલં મેરું તેજોરાશિમનુત્તમમ્ ॥

આક્ષિપન્તં પ્રભાં ભાનોઃ સ્વશૃઙ્ગૈઃ કાઞ્ચનોજ્જ્વલૈઃ ।
કાઞ્ચનાભરણં દિવ્યદેવગન્ધર્વસેવિતમ્ ॥

અપ્રમેયમનાધૃષ્યમધર્મબહુલૈર્જનૈઃ ।
વ્યાલૈરાચરિતં ધોરૈર્દિવ્યૌષધિવિદીપિતમ્ ॥

સ્વર્ગમાવૃત્ય તિષ્ઠન્તમુચ્છ્રાયેણ મહાગિરિમ્ ।
અગમ્યં મનસાપ્યન્યૈર્નદીવૃક્ષસમન્વિતમ્ ॥

નાનાવિહગસઙ્ઘૈશ્ચ નાદિતં સુમનોહરૈઃ ।
તં દૃષ્ટા ફલ્ગુનો મેરું પ્રીતિમાનભવત્તદા ॥

મેરોરિલાવૃતં દિવ્યં સર્વતઃ પરિમણ઼્ડિતમ્ ।
મેરોસ્તુ દક્ષિણે પાર્શ્વે જમ્બૂર્નામ વનસ્પતિઃ ॥

નિત્યપુષ્પફલોપેવઃ સિદ્ધચારણસેવિતઃ ।
આસ્વર્ગમુચ્છ્રિતા રાજંસ્તસ્ય શાખા વનસ્પતેઃ ॥

યસ્ય નામ્ના ત્વિદં દ્વીપં જન્બૂદ્વીપમિતિ સ્મૃતમ્ ।
તાં ચ જમ્બૂં દદર્શાથ સવ્યસાચી પરન્તપઃ ॥

તૌ દૃષ્ટ્વાઽપ્રતિમૌ લોકે જમ્બૂં મેરું ચ સંસ્થિતૌ ।
પ્રતીમાનભવદ્રાજન્સર્વતઃ સ વિલોકયન્ ॥

તત્ર લેભે તતો જિષ્ણુઃ સિદ્ધૈર્દિવ્યૈશ્ચ ચારણૈઃ ।
રત્નાનિ બહુસાહસ્રં દત્તાન્યાભરણાનિ ચ ॥

વાસાંસિ ચ મહાર્હાણિ તત્ર લબ્ધ્વાઽર્જુનસ્તદા ।
આમન્ત્રયિત્વા તાન્સર્વાન્યજ્ઞમુદ્દિશ્ય વૈ ગુરોઃ ॥

અથાદાય બહૂન્રત્નાન્ગમનાયયોપચક્રમે ।
મેરું પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રવતપ્રવરં પ્રભુઃ ॥

યયૌ જમ્બૂનદીતીરે નદીં શ્રેષ્ઠાં વિલોકયન્ ।
સ તાં મનોરમાં દિવ્યાં જમ્બૂસ્વાદુરસાવહામ્ ॥

હૈમપક્ષિગણૈર્જુષ્ટાં સૌવર્ણજલજાકુલામ્ ।
હૈમપઙ્કાં હૈમજલાં સૌવર્ણોજ્જ્વલવાલુકામ્ ॥

ક્વચિત્મુપિષ્પિતૈઃ પૂર્ણાં સૌવર્ણકુસુમોત્પલૈઃ ।
ક્વચિત્તીરરુહૈઃ કીર્ણાં હૈમપુષ્પૈઃ સુપુષ્પિતૈઃ ॥

તીર્થૈશ્ચ રુક્મસોપાનૈઃ સર્વતઃ સમલઙ્કુતામ્ ।
વિમલૈર્મણિજાલૈશ્ચ નૃત્તગીતરવૈર્યુતામ્ ॥

દીપ્તૈર્હેમવિતાનૈશ્ચ સમન્તાચ્છોભિતાં શુભામ્ ।
તથાવિધાં નદીં દૃષ્ટ્વા પાર્થસ્તાં પ્રશશંસ હ ॥

અદૃષ્ટપૂર્વાં રાજેન્દ્ર દૃષ્ટ્વા હર્ષમવાપ ચ ।
દર્શનીયાં નદીતીરે પુરુષાન્સુમનોહરાન્ ॥

તાન્નદીસલિલાહારાન્સદારાનમરોપમાન્ ।
નિત્યં સુખમુદા યુક્તાન્સર્વાલઙ્કારશોભિતાન્ ॥

તેભ્યો બહૂનિ રત્નાનિ તદા લેભે ધનઞ્જયઃ ।
દિવ્યજમ્બૂફલં હૈમં ભૂષણાનિ ચ પેશલમ્ ॥

લબ્ધ્વા તાન્દુર્લભાન્પાર્થઃ પ્રતીચીં પ્રયયૌ દિશમ્ ।
નાગાનાં રક્ષિતં દેશમજયશ્ચ પુનસ્તતઃ ॥

તતો ગન્વા મહારાજ વારુણીં પાકશાસનિઃ ।
ગન્ધમાદનમાસાદ્ય તતસ્તાનજયત્પ્રભુઃ ॥

તં ગન્ધમાદનં રાજન્નતિક્રમ્ય તતોઽર્જુનઃ ।
કેતુમાલં દદર્શાથ વર્ષં રત્નસમન્વિતમ્ ॥

સેવિતં દેવકલ્પૈશ્ચ નારીભિઃ પ્રિયદર્શનૈઃ ।
તં જિત્વા ચાર્જુનો રાજન્કરે ચ વિનિવેશ્ય ચ ॥

આહૃત્ય તત્ર રત્નાનિ દુર્લભાનિ તથાર્જુનઃ ।
પુનશ્ચ પરિવૃત્યાથ માધ્યં દેશમિલાવૃતમ્ ॥

ગત્વા પ્રાચીં દિશં રાજન્સવ્યસાચી ધનઞ્જયઃ ।
મેરુમન્દરયોર્મધ્યે શૈલોદામભિતો નદીમ્ ॥

યે તે કીચકવેણૂનાં છાયાં રમ્યામુપાસતે ।
કષાન્ઝષાંશ્ચ નદ્યૌ તાન્પ્રઘસાન્દીપ્તવેણિપાન્ ॥

પશુપાંશ્ચ કુલિન્દાંશ્ચ તઙ્કણાન્પરતઙ્કણાન્ ।
એતાન્સમસ્તાઞ્જિત્વા ચ કરે ચ વિનિવેશ્ય ચ ॥

રત્નાન્યાદાય સર્વેભ્યો માલ્યવન્તં તતો યયૌ ।
તં માલ્યવન્તં શૈલેન્દ્રં સમતિક્રમ્ય પાણ્ડવઃ ॥

ભદ્રાશ્વં પ્રવિવેશાથ વર્ષં સ્વર્ગોપમં શુચિમ્ ।
તત્ર દેવોપમાન્દિવ્યાન્પુરુષાઞ્શુભસંયુતાન્ ॥

જિત્વા તાન્સ્વવશે કૃત્વા કરે ચ વિનિવેશ્ય ચ ।
આહૃત્ય સર્વતો રત્નાન્યસઙ્ખ્યાનિ તતસ્તતઃ ॥

નીલં નામ ગિરિં ગત્વા તત્રસ્થાનજયત્પ્રભુઃ ।
તતો જિષ્ણુરતિક્રમ્ય પર્વતં નીલમાયતમ્ ॥

વિવેશ રમ્યકં વર્ષં સઙ્કીર્ણં મિથુનૈઃ શુભૈઃ ।
તં દેશમથ જિત્વા સ કરે ચ વિનિવેશ્ય ચ ॥

અજયચ્ચાપિ બીભત્સુર્દેશં ગુહ્યકરક્ષિતમ્ ।
તત્ર લેભે ચ રાજેન્દ્ર સૌવર્ણાન્મૃગપક્ષિણઃ ॥

અગૃહ્ણાદ્યજ્ઞભૂત્યર્થં રમણીયાન્મનોહરાન્ ।
અન્યાંશ્ચ લબ્ધ્વા રત્નાનિ પાણ્ડવોઽથ મહાબલઃ ॥

ગન્ધર્વરક્ષિતં દેશમજયત્સગણં તદા ।
તત્ર રત્નાનિ દિવ્યાનિ લબ્ધ્વા રાજન્નથાર્જુનઃ ॥

વર્ષં હિરણ્વતં નામ વિવેશાથ મહીપતે ।
સ તુ દેશેષુ રમ્યેષુ ગન્તું તત્રોપચક્રમે ॥

મધ્યે પ્રાસાદવૃન્દેષુ નક્ષત્રાણાં શશી યથા ।
મહાપથેષુ રાજૈન્દ્ર સર્વતો યાન્તમર્જુનમ્ ॥

પ્રાસાદવરશૃઙ્ગસ્થાઃ પરયા વીર્યશોભયા ।
દદૃશુસ્તં સ્રિયઃ સર્વાઃ પાર્થમાત્મયશસ્કરમ્ ॥

તં કલાપધરં શૂરં સરથં સધનુઃ કરમ્ ।
સવર્મં સકિરીટં વૈ સન્નદ્ધં સપરિચ્છદમ્ ॥

સુકુમારં મહાસત્વં તેજોરાશિમનુત્તમમ્ ।
શક્રોપમમમિત્રઘ્નં પરવારણવારણમ્ ॥

પશ્યન્તઃ સ્ત્રીગણાસ્તત્ર શક્તિપાણિં સ્મ મેનિરે ।
અયં સ પુરુષવ્યાઘ્રો રણેઽદ્ભુતપરાક્રમઃ ॥

અસ્ય બાહુબલં પ્રાપ્ય ન ભવન્ત્યસુહૃદ્ગણાઃ ।
ઇતિ વાચો બ્રુવન્ત્યસ્તાઃ સ્ત્રિયઃ પ્રેમ્ણા ધનઞ્જયમ્ ॥

તુષ્ટુવુઃ પુષ્પવૃષ્ટિં ચ સસૃજુસ્તસ્ય મૂર્ધનિ ।
દૃષ્ટ્વા તે તુ મુદા યુક્તાઃ કૌતૂહલસમન્વિતઃ ॥

રત્નૈર્વિભૂષણૈશ્ચૈવ અભ્યવર્ષંશ્ચ પાણ્ડવમ્ ।
અથ જિત્વા સમસ્તાંસ્તાન્કરે ચ વિનિવેશ્ય ચ ॥

મણિહેમપ્રબાલાનિ શસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ ।
એતાનિ લબ્ધ્વા પાર્થોઽથ શૃઙ્ગવન્તં ગિરિં યયૌ ॥

શૃઙ્ગવન્તં ચ કૌરવ્યઃ સમતિક્રમ્ય ફલ્ગુનઃ ।
ઉત્તરં હરિવર્ષં તુ સ સમાસાદ્ય પાણ્ડવઃ ॥

વિદ્યાધરગણાંશ્ચૈવ યક્ષેન્દ્રાંશ્ચ વિનિર્જયન્ ।
તત્ર લેભે મહાત્મા વૈ વાસો દિવ્યમનુત્તમમ્ ॥

કિન્નરદ્રુમપત્રાંશ્ચ તત્ર કૃષ્ણાજિનાન્બહૂન્ ।
યાજ્ઞીયાંસ્તાંસ્તદા દિવ્યાંસ્તત્ર લેભે ધનઞ્જય ॥

ઉત્તરં હરિવર્ષં તુ સ સમાસાદ્ય પાણ્ડવઃ ।
ઇયેષ જેતું તં દેશં પાકશાસનન્દનઃ ॥

તત એનં મહાવીર્યં મહાકાયા મહાબલાઃ ।
દ્વારપાલાઃ સમાસાદ્ય હૃષ્ટા વચનમબ્રુવન્ ॥

પાર્થ નેદં ત્વયા શક્યં પુરં જેતું કથઞ્જન ।
ઉપાવર્તસ્વ કલ્યાણ પર્યાપ્તમિદમચ્યુત ॥

ઇદં પુરં યઃ પ્રવિશેદ્ઘ્રુવં ન સ ભવેન્નરઃ ।
પ્રીયામહે ત્વયા વીર પર્યાપ્તો વિજયસ્તવૈ ॥

ન ચાત્ર કિઞ્ચિજ્જેતવ્યમર્જુનાત્ર પ્રદૃશ્યતે ।
ઉત્તરાઃ કુરુવો હ્યેતે નાત્ર યુદ્ધં પ્રવર્તતે ॥

પ્રવિષ્ટોઽપિ હિ કૌન્તેય નેહ દ્રક્ષ્યસિ કિઞ્ચન ।
ન હિ માનુષદેહેન શક્યમત્રાભિવીક્ષિતુમ્ ॥

અથેહ પુરુષવ્યાઘ્ર કિઞ્ચિદન્યચ્ચિકીર્ષસિ ।
તત્પ્રબ્રૂહિ કરિષ્યામો વચનાત્તવ ભારત ॥

તતસ્તાનબ્રવીદ્રાજન્નર્જુનઃ પ્રહસન્નિવ ।
પાર્થિવત્વં ચિકીર્ષામિ ધર્મરાજસ્ય ધીમતઃ ॥

ન પ્રવેક્ષ્યામિ વો દેશં વિરુદ્ધં યદિ માનુષૈઃ ।
યુધિષ્ઠિરાય યત્કિઞ્ચિત્કરપણ્યં પ્રદીયતામ્ ॥

નો ચેત્કૃષ્ણેન સહિતો યોધયિષ્યામિ સાયકૈઃ । તતો દિવ્યાનિ વસ્ત્રાણિ દિવ્યાન્યાભરણાનિ ચ ।
ક્ષૌમાજિનાનિ દિવ્યાનિ તસ્ય તે પ્રદદુઃ કરમ્ ॥

એવં સ પુરુષવ્યાઘ્રો વિજિત્ય દિશમુત્તરામ્ ।
સઙ્ગ્રામાન્સુબહૂન્કૃત્વા ક્ષત્રિયૈર્દસ્યુભિસ્તથા ॥

સ વિનિર્જિત્ય રાજ્ઞસ્તાન્કરે ચ વિનિવેશ્ય તુ ।
ધનાન્યાદાય સર્વેભ્યો રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ॥

હયાંસ્તિત્તિરિકલ્માષાઞ્શુકપત્રનિભાનપિ ।
મયૂરસદૃશાન્યાન્સર્વાનનિલરંહસઃ ॥

વૃતઃ સુમહતા રાજન્બલેન ચતુરઙ્ગિણા ।
આજગામ પુનર્વીરઃ શક્રપ્રસ્થં પુરોત્તમમ્ ॥

ધર્મરાજાય તત્પાર્થો ધનં સર્વં સવાહનમ્ ।
ન્યવેદયદનુજ્ઞાતસ્તેન રાજ્ઞા ગૃહાન્યયૌ ॥