લક્ષ્મીતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 57

સપ્તપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ - 57
શ્રીઃ---
. . . . કો દેવઃ સ્થિતિકર્તા ચ ભાવગા।
ત્રિમૂર્તિસ્ત્વધિકા શક્તિરિત્યયં પરમો જપઃ

શબ્દાર્થપ્રવિભાગેન દ્વિધા લક્ષ્મીઃ પ્રવર્તતે।
શાન્તા પશ્યાથ મધ્યા ચ વૈખરી ચેતિ સંજ્ઞયા

શબ્દોન્મેષશ્ચતુર્ધાયમર્થોન્મેષસ્તથાવિધઃ।
પ્રત્યસ્તમિતસંસ્કારા સ્વરવર્ણાદિવર્જિતા

શાબ્દી યા સંસ્થિતિઃ પ્રાચ્યા સા શાન્તા શાન્તસાધના।
અર્થબોધકરૂપં યચ્છબ્દશક્તેરસંસ્કૃતમ્

કેવલો યઃ સમુન્મેષઃ પશ્યન્તી સા પ્રકીર્તિતા।
અર્થબોધકરૂપં યત્ સ શબ્દઃ પરિકીર્તિતઃ

ન હિંસયન્તિ સંસ્કારા યદા મધ્યાથ સા તદા।
એવં સંસ્કારસંપન્ના વિકલ્પશતશાલિની

વિવિધં રમતે વૈષુ યતો ન પ્રાકૃતીષ્વથ।
રૂપં શકલશઃ કૃત્વા સ્થાનેષ્વષ્ટસુ સા તદા

વૈખરી નામ સા વાચ્યા વિવિધં વક્તિ વર્ણિની।
શાન્તા નામ પરા યા સા સર્વત્ર સમતાં ગતા

કોટિકોટિસહસ્રાંશસ્તસ્યા વાગથ મદ્યમા।
કોટિકોટિસહસ્રાંશસ્તસ્યા વાગથ વૈખરી

વર્ણાઃ પદાનિ વાક્યાનિ ત્રિવિધા વૈખરીગતિઃ।
સંકોચં ક્રમશો યાતિ સેયં વર્ણાદિવર્ત્મના

ઇયં ચતુર્વિધા શક્તિઃ પ્રતિલોમાનુલોમજા।
ચતુર્ધા સોદયં યાતિ શાન્તાપશ્યાદિભિઃ ક્રમાત્

ચતુર્ધાસ્તમયં યાતિ વૈખરીમધ્યમાદિભિઃ।
વ્યક્તા વ્યક્તસમાવ્યક્તા સા વિજ્ઞેયા ત્રિધા પુનઃ

વ્યક્તા પ્રાણિશરીરસ્થા યોદેત્યસ્તમુપૈતિ ચ।
વીણાવેણુમૃદઙ્ગાદ્યૈર્વ્યક્તા તદ્વ્યજ્યતે હિ યા

વિવક્ષાકરણોદ્યોગૈઃ પ્રાણિભિઃ સાથ તત્સમા।
મરુદાઘટ્‌ટનાત્ સિન્ધુસરિદ્ગિરિદરીમુખૈઃ

વ્યજ્યતે શબ્દશક્તિર્યા સા ત્વવ્યક્તા સમીરિતા।
ઉદયેઽસ્તમયે ચાસાં પૂર્વોક્તૌ વ્યુત્ક્રમોત્ક્રમૌ

વાચ્યં ચતુર્વિધં જ્ઞેયં શાન્તાદિપ્રવિભાગવત્।
એવં વ્યવસ્થિતા શક્તિસ્તારિકેતિ નિરૂપણમ્

જપોઽસૌ મધ્યમો નામ પરિતો વર્ણવર્ણનમ્।
વર્ણરૂપા ચ શક્તિર્યા યા ચ સંયોગસંભવા

શક્તિનદ્ધાનુવિદ્ધા યા વિવક્ષાસંભવા ચ યા।
એતચ્છક્તિચતુષ્કં તદ્વિનિર્ણયપુરઃસરમ્

અર્થાધ્યાસસ્તુ શબ્દે યસ્ચરમોઽસૌ પ્રકીર્તિતઃ।
વાચ્યં બુદ્ધ્વા પૃથગ્ બુદ્ધ્વા તાં ત્રિધાકારસંસ્થિતામ્

તત્સંબોધો હિ યો મન્ત્રૈઃ સ જપસ્તુ પરાવરઃ।
લક્ષ્મીતન્ત્રે સમુદ્દિષ્ટા ત્વગ્નીષોમમયી હિ યા

તત્તદ્રૂપમતિક્રમ્ય વાચ્યવાચકસંજ્ઞિતમ્।
લક્ષ્મીમયીં નિશાં તીર્ત્વા તારિકારૂપરૂપિણીમ્

નિસ્તરઙ્ગમહાનન્દસંવિત્તારામહોદધૌ।
વિશોધ્ય સકલાન્ મન્ત્રાસ્તદ્ભાવન્યાસસંયુતઃ

તાનુપાસ્ય તતસ્તસ્યાં તત્તદાપ્યાયનોજ્જ્વલાન્।
તત્સામાન્યવિશેષાભ્યાં ભાવયેન્મન્ત્રદેવતામ્

તથા યુક્તો જપેન્મન્ત્રાન્ નિત્યોઽયં પૂજિતો જપઃ।
તત્તચ્છાસ્રોક્તસંસ્થાનસંસ્કારક્રમશાલિનીઃ

તૈસ્તૈર્ભાવૈઃ સમેતાશ્ચ ભાવયન્મન્ત્રદેવતાઃ।
જપેત સર્વદર્શી યજ્જપોઽયં પરમઃ સ્મૃતઃ

નારદઃ---
ઇદં રહસ્યં પરમં નાપાત્રે દેયમિત્યુત।
ઉક્ત્વા વિદ્યુદિવાકાશે સાદર્શનમુપેયુષી

વિત્તં પ્રાપ્ય પરં શક્રો મુમુદે બિગતજ્વરઃ।
અત્રિઃ---
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્ ભદ્રે નારદો વિરરામ હ

પૂજિતા પુરુહૂતેન સુભગા શ્રીર્વરાનને।
ઇન્દ્રોઽપિ વિસ્મિતઃ શશ્વદ્બ્રહ્મણઃ સદનં યયૌ

પૃષ્ટશ્ચ બ્રહ્મણા તસ્મૈ પ્રોવાચ વિધિવત્તદા।
બ્રહ્મા પ્રજાપતિભ્યશ્ચ પૃષ્ટઃ પ્રોવાચ તત્તવવિત્

મુનયો નારદેનાથ શ્રાવિતા મલયાચલે।
અઙ્ગિરાઃ શ્રાવયામાસ પાવકં તન્ત્રમુત્તમમ્

કાત્યાયનં પાવકશ્ચ સ ચ ગૌતમમાશ્રમે।
ગૌતમોઽથ ભરદ્વાજં સ ચ ગર્ગં મહામુમનિમ્

અસિતં દેવલં ગર્ગો જૈગીષવ્યં મુનિં સ ચ।
સ મુનિઃ શ્રાવયામાસ પિતૄન્ ભેજેઽથ લોભજિત્

એકાઞ્જનાનાન્નપિકો (?) માનસી દુહિતા ચ યા।
સા સુતં શ્રાવયામાસ પારાશર્યં મહામુનિમ્

પારાશર્યઃ સુતં ચાપિ શુકં યોગિનમુત્તમમ્।
શ્રાવયામાસ ચ શુકઃ સ્વર્ભાન્વાખ્યં પ્રજાપતિમ્

વસિષ્ઠોઽરુન્ધતીં પ્રાજ્ઞાં નારદસ્ય શશાસ સા।
તન્ત્રં લક્ષ્મ્યાસ્તતઃ પ્રાપુર્યોગિનઃ કપિલાદયઃ

પાર્વતીં શ્રાવયામાસ શંકરશ્ચન્દ્રશેખરઃ।
હિરણ્યગર્ભો યોગાનાં વક્તા ચાપિ સરસ્વતીમ્

પતિવ્રતા હિ યા દેવ્યો દેવબ્રહ્મર્ષિયોગિનામ્।
તાસાં પારાયણં શશ્વલ્લક્ષ્મીતન્ત્રમિતિ સ્મૃતમ્

સકાશાદ્બ્રહ્મણઃ શ્રુત્વા મયા તે કથિતં બુધે।
ઇષ્ટાસિ મે પ્રિયા ચેતિ ન કિંચિદવશેષિતમ્

ભૂયસ્ત્વં શૃણુ સંક્ષેપમનસૂયેઽનસૂયયા।
શ્રુત્વા ચ કુરુ યત્નેન રક્ષ ચાપ્યપ્રમાદિની

લક્ષ્મીનારાયણાકારા ભવિત્રી તે મનઃસ્થિતિઃ।
અપાયાન્ સંપરિત્યજ્ય પાતકાન્ ભવસાગરે

દૈવાદ્વા યદિ વા મોહાદપાયસ્ય પરિપ્લવે।
ભજમાના તથા ચૈવ લક્ષ્મીનારાયણાવુભૌ

શશ્વચ્ચાશુ કૃતાન્ સર્વાનપાયાન્ જહતી સ્વયમ્।
અલુબ્ધા કરણે તેષાં લોકસંગ્રહણે રતા

આકિંચન્યં સમારોપ્ય બુદ્ધ્યૈવ દૃઢયા સ્વયમ્।
સર્વદા સર્વદેશેષુ સર્વાવસ્થાસુ સર્વથા

રક્ષિષ્યતિ હરિઃ શ્રીમાનાશ્રિતાનિતિ નિશ્ચયાત્।
આત્માત્મીયં પરં સર્વં નિક્ષિપ્ય શ્રીપતેઃ પદે

ઉપાયં વૃણુ લક્ષ્મીશં તમુપેયં વિચિન્તય।
ઇતિ તે સકલં ભદ્રે શાસ્રશાસ્રાર્થતત્ફલમ્

દર્શિતં પરમં તત્ત્વં સાવધાનેન ચેતસા।
સરહસ્યં સસંક્ષેપં લક્ષ્મીતન્ત્રમિદં પરમ્

નાવાસુદેવભક્તાય ત્વયા દેયં કથંચન।
લક્ષ્મીર્લક્ષ્મીપતિશ્ચૈવ ચેતસોઽનપગામિનૌ

યસ્ય તસ્મૈ ત્વયા વાચ્યં યત્તદેતદનુત્તમમ્।
નાસ્તિકાનાં સમીપે તુ નૈવાધ્યેયમિદં ભવેત્

નાવ્રતસ્નાયિનાં તદ્વન્ન માતાપિતૃવિદ્વિષામ્।
નાનાશાસ્રદ્વિષાં ચૈવ ન ગુરુદ્વેષિણાં તથા

દાંપત્યવિદ્વિષાં ચૈવ વનિતાવિદ્વિષાં તથા।
યો હિ વેદવ્રતસ્નાતો માતાપિતૃગુરુપ્રિયઃ

અનિન્દકશ્ચ શાસ્રાણાં પરાપરવિધાનવિત્।
આસ્તિકઃ શ્રદ્દધાનસ્ચ લક્ષ્મીલક્ષ્મીપતિપ્રિયઃ

ક્રિયાયજ્ઞવિભાગજ્ઞ્સતન્ત્રાન્તરવિધાનવિત્।
સાઙ્ગયોગવિધાનજ્ઞઃ સર્વશાસ્રાર્થતત્ત્વવિત્

વેદવેદાઙ્ગતત્ત્વજ્ઞો વેત્તા પશુપતેર્મતમ્।
ઊહાપોહવિધાનજ્ઞો માનતર્કપદાર્થવિત્

સર્વાદ્યાત્મિકશાસ્રાર્થતત્ત્વવિત્ પ્રાપ્તુમર્હતિ।
ઓં નમો વાસુદેવાય તસ્મૈ શ્રીર્યસ્ય સા પ્રિયા

ઓં નમો વિષ્ણુપત્ન્યૈ ચ યસ્યા નારાયણઃ પ્રિયઃ।
નમો નિત્યાનવદ્યાય જગતઃ સર્વહેતવે।
જ્ઞાનાય નિસ્તરઙ્ગાય લક્ષ્મીનારાયણાત્મને

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રસારે લક્ષ્મીતન્ત્રોદ્ધારે (તન્ત્રાર્થસંગ્રહે) રહસ્યશાસ્રાર્થસારો નામ સપ્તપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ
********ઇતિ સપ્તપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ********
લક્ષ્મીતન્ત્રં સમાપ્તમ્