લઘુયમસ્મૃતિ · શ્લોક 41 -60

અઙ્ગુષ્ઠમાત્રસ્થૂલસ્ તુ બાહુમાત્રપ્રમાણકઃ ।
સાર્દ્રશ્ ચ સ પલાશશ્ ચ ગોદણ્ડઃ પરિકીર્તિતઃ ॥

ગવાં નિપાતને ચૈવ ગર્ભો ઽપિ સંપતેદ્ યદિ ।
એકૈકશશ્ ચરેત્ કૃચ્છ્રં યથા પૂર્વં તથા પુનઃ ॥

પાદમ્ ઉત્પન્નમાત્રે તુ દ્વૌ પાદૌ ગાત્રસંભવે ।
પાદોનં કૃચ્છ્રમ્ આચષ્ટે હત્વા ગર્ભમ્ અચેતનમ્ ॥

અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગસંપૂર્ણે ગર્ભે રેતઃ સમન્વિતે ।
એકૈકશશ્ ચરેત્ કૃચ્છ્રમ્ એષા ગોઘ્નસ્ય નિષ્કૃતિઃ ॥

બન્ધને રોધને ચૈવ પાષાણે વા ગવાં રુજા ।
સંપદ્યતે ચેન્ મરણં નિમિત્તી નૈવ લિપ્યતે ॥

મૂર્છિતઃ પતિતો વાપિ દણ્ડેનાભિહતસ્ તથા ।
ઉત્થાય ષટ્પદં ગચ્છેત્ સપ્ત પઞ્ચ દશાપિ વા ॥

ગ્રાસં વા યદિ ગૃહ્ણીયાત્ તોયં વાપિ પિબેદ્ યદિ ।
પૂર્વવ્યાધિપ્રનષ્ટાનાં પ્રાયશ્ચિત્તં ન વિદ્યતે ॥

કાષ્ઠલોષ્ટાશ્મભિર્ ગાવઃ શસ્ત્રૈર્ વા નિહતા યદિ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં કથં તત્ર શાસ્ત્રે શાસ્ત્રે નિગદ્યતે ॥

કાષ્ઠે સાંતપનં કુર્યાત્ પ્રાજાપત્યં તુ લોષ્ટકે ।
તપ્તકૃચ્છ્રં તુ પાષાણે શસ્ત્રે ચાપ્ય્ અતિકૃચ્છ્રકમ્ ॥

ઔષધં સ્નેહમ્ આહારં દદદ્ ગોબ્રાહ્મણેષુ તુ ।
દીયમાને વિપત્તિઃ સ્યાત્ પ્રાયશ્ચિત્તં ન વિદ્યતે ॥

તૈલભૈષજ્યપાને ચ ભેષજાનાં ચ ભક્ષણે ।
નિઃશલ્યકરણે ચૈવ પ્રાયશ્ચિત્તં ન વિદ્યતે ॥

વત્સાનાં કણ્ઠબન્ધેન ક્રિયયા ભેષજેન તુ ।
સાયં સંગોપનાર્થં ચ ન દોષો રોધ બન્ધયોઃ ॥

પાદે ચૈવાસ્ય રોમાણિ દ્વિ પાદે શ્મશ્રુકેવલમ્ ।
ત્રિપાદે તુ શિખાવર્જં મૂલે સર્વં સમાચરેત્ ॥

સર્વાન્ કેશાન્ સમુદ્ધૃત્ય ચ્છેદયેદ્ અઙ્ગુલદ્વયમ્ ।
એવમ્ એવ હિ નારીણાં મુણ્ડમુણ્ડાપનં સ્મૃતમ્ ॥

ન સ્ત્રિયા વપનં કાર્યં ન ચ વીરાસનં તથા ।
ન ચ ગોષ્ઠે નિવાસં ચ ન ગચ્છન્તીમ્ અનુવ્રજેત્ ॥

રાજા વા રાજ પુત્રો વા બ્રાહ્મણો વા બહુશ્રુતઃ ।
અકૃત્વા વપનં તેષાં પ્રાયશ્ચિત્તં વિનિર્દિશેત્ ॥

કેશાનાં રક્ષણાર્થં ચ દ્વિગુણં વ્રતમ્ આદિશેત્ ।
દ્વિગુણે તુ વ્રતે ચીર્ણે દ્વિગુણૈવ તુ દક્ષિણા ॥

દ્વિગુણં ચેન્ ન દત્તં ચ કેશાંશ્ ચ પરિરક્ષયેત્ ।
પાપં ન ક્ષીયતે હન્તુર્ દાતા ચ નરકં વ્રજેત્ ॥

અશ્રૌતસ્માર્તવિહિતં પ્રાયશ્ચિત્તં વદન્તિ યે ।
તાન્ ધર્મવિઘ્નકર્તૄંશ્ ચ રાજા દણ્ડેન પીડયેત્ ॥

ન ચેત્ તાન્ પીડયેદ્ રાજા કથઞ્ચિત્ કામમોહિતઃ ।
તત્ પાપં શતધા ભૂત્વા તમ્ એવ પરિસર્પતિ ॥