ભાષા

ENहिગુ
ગ્રંથ પાઠ

કૃષ્ણસહસ્રનામસ્તોત્રમ્ · અધ્યાય 1

1

શ્રીનારદ ઉવાચ ।
કથિતં મે ત્વયા દેવ હરિનામાનુકીર્તનમ્ ।
પાપાપહં મહાસૌખ્યં ભગવદ્ભક્તિકારણમ્

2

તત્રાહં યાનિ નામાનિ કીર્તયામિ સુરોત્તમ ।
તાન્યહં જ્ઞાતુમિચ્છામિ સાકલ્યેન કુતૂહલાત્

3

શ્રીશિવ ઉવાચ ।
ભૂમ્યમ્બુતેજસાં યે વૈ પરમાણૂનપિ દ્વિજ ।
શક્યન્તે ગણિતું ભૂયો જન્મભિર્ન હરેર્ગુણાન્

4

તથાપિ મુખ્યં વક્ષ્યામિ શ્રીવિષ્ણોઃ પરમાદ્ભુતમ્ ।
નામ્નાં સહસ્રં પાર્વત્યૈ યદિહોક્તં કૃપાલુના

5

સમાધિનિષ્ઠં માં દૃષ્ટ્વા પાર્વતી વરવર્ણિની ।
અપૃચ્છત્પરમં દેવં ભગવન્તં જગદ્ગુરુમ્

6

તદા તસ્યૈ મયા પ્રોક્તો મત્પરો જગદીશ્વરઃ ।
નામ્નાં સહસ્રં ચ તથા ગુણકર્માનુસારતઃ

7

તદહં તેઽભિવક્ષ્યામિ મહાભાગવતો ભવાન્ ।
યસ્યૈકસ્મરણેનૈવ પુમાન્ સિદ્ધિમવાપ્નુયાત્

8

ઉદ્યન્નવીનજલદાભમકુણ્ઠધિષ્ણ્યં વિદ્યોતિતાનલમનોહરપીતવાસમ્ ।
ભાસ્વન્મયૂખમુકુટાઙ્ગદહારયુક્તં કાઞ્ચીકલાપવલયાઙ્ગુલિભિર્વિભાતમ્

9

બ્રહ્માદિદેવગણવન્દિતપાદપદ્યં શ્રીસેવિતં સકલસુન્દરસંનિવેશમ્ ।
ગોગોપવનિતામુનિવૃન્દજુષ્ટં કૃષ્ણં પુરાણપુરુષં મનસા સ્મરામિ

10

ઓં નમો વાસુદેવાય કૃષ્ણાય પરમાત્મને ।
પ્રણતક્લેશસંહર્ત્રે પરમાનન્દદાયિને

11

ઓં શ્રીકૃષ્ણઃ શ્રીપતિઃ શ્રીમાન્ શ્રીધરઃ શ્રીસુખાશ્રયઃ ।
શ્રીદાતા શ્રીકરઃ શ્રીશઃ શ્રીસેવ્યઃ શ્રીવિભાવનઃ

12

પરમાત્મા પરં બ્રહ્મ પરેશઃ પરમેશ્વરઃ ।
પરાનન્દઃ પરં ધામ પરમાનન્દદાયકઃ

13

નિરાલમ્બો નિર્વિકારો નિર્લેપો નિરવગ્રહઃ ।
નિત્યાનન્દો નિત્યમુક્તો નિરીહો નિસ્પૃહપ્રિયઃ

14

પ્રિયંવદઃ પ્રિયકરઃ પ્રિયદઃ પ્રિયસઞ્જનઃ ।
પ્રિયાનુગઃ પ્રિયાલમ્બી પ્રિયકીર્તિઃ પ્રિયાત્પ્રિયઃ

15

મહાત્યાગી મહાભોગી મહાયોગી મહાતપાઃ ।
મહાત્મા મહતાં શ્રેષ્ઠો મહાલોકપતિર્મહાન્

16

સિદ્ધાર્થઃ સિદ્ધસઙ્કલ્પઃ સિદ્ધિદઃ સિદ્ધસાધનઃ ।
સિદ્ધેશઃ સિદ્ધમાર્ગાગ્રઃ સિદ્ધલોકૈકપાલકઃ

17

ઇષ્ટો વિશિષ્ટઃ શિષ્ટેષ્ટો મહિષ્ઠો જિષ્ણુરુત્તમઃ ।
જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠશ્ચ સર્વેષ્ટો વિષ્ણુર્ભ્રાજિષ્ણુરવ્યયઃ

18

વિભુઃ શમ્ભુઃ પ્રભુર્ભૂમા સ્વભૂઃ સ્વાનન્દમૂર્તિમાન્ ।
પ્રીતિમાન્ પ્રીતિદાતા ચ પ્રીતિદઃ પ્રીતિવર્ધનઃ

19

યોગેશ્વરો યોગગમ્યો યોગીશો યોગપારગઃ ।
યોગદાતા યોગપતિર્યોગસિદ્ધિવિધાયકઃ

20

સત્યવ્રતઃ સત્યપરઃ ત્રિસત્યઃ સત્યકારણઃ ।
સત્યાશ્રયઃ સત્યહરઃ સત્પાલિઃ સત્યવર્ધનઃ

21

સર્વાનન્દઃ સર્વહરઃ સર્વગઃ સર્વવશ્યકૃત્ ।
સર્વપાતા સર્વસુખઃ સર્વશ્રુતિગણાર્ણવઃ

22

જનાર્દનો જગન્નાથો જગત્ત્રાતા જગત્પિતા ।
જગત્કર્તા જગદ્ધર્તા જગદાનન્દમૂર્તિમાન્

23

ધરાપતિર્લોકપતિઃ સ્વર્પતિર્જગતામ્પતિઃ ।
વિદ્યાપતિર્વિત્તપતિઃ સત્પતિઃ કમલાપતિઃ

24

ચતુરાત્મા ચતુર્બાહુશ્ચતુર્વર્ગફલપ્રદઃ ।
ચતુર્વ્યૂહશ્ચતુર્ધામા ચતુર્યુગવિધાયકઃ

25

આદિદેવો દેવદેવો દેવેશો દેવધારણઃ ।
દેવકૃદ્દેવભૃદ્દેવો દેવેડિતપદામ્બુજઃ

26

વિશ્વેશ્વરો વિશ્વરૂપી વિશ્વાત્મા વિશ્વતોમુખઃ ।
વિશ્વસૂર્વિશ્વફલદો વિશ્વગો વિશ્વનાયકઃ

27

ભૂતકૃદ્ભૂતભૃદ્ભાવો ભૂતાત્મા ભૂતભાવનઃ ।
ભૂતિદો ભૂતિવિસ્તારો વિભૂતિર્ભૂતિપાલકઃ

28

નારાયણો નારશાયી નારસૂર્નારજીવનઃ ।
નારૈકફલદો નારમુક્તિદો નારનાયકઃ

29

સહસ્રરૂપઃ સાહસ્રનામા સાહસ્રવિગ્રહઃ ।
સહસ્રશીર્ષા સાહસ્રપાદાક્ષિભુજશીર્ષવાન્

30

પદ્મનાભઃ પદ્મગર્ભઃ પદ્મી પદ્મનિભેક્ષણઃ ।
પદ્મશાયી પદ્મમાલી પદ્માઙ્કિતપદદ્વયઃ

31

વીર્યવાન્ સ્થૈર્યવાન્ વાગ્મી શૌર્યવાન્ ધૈર્યવાન્ ક્ષમી ।
ધીમાન્ ધર્મપરો ભોગી ભગવાન્ ભયનાશનઃ

32

જયન્તો વિજયો જેતા જયદો જયવર્ધનઃ ।
અમાની માનદો માન્યો મહિમાવાન્મહાબલઃ

33

સન્તુષ્ટસ્તોષદો દાતા દમનો દીનવત્સલઃ ।
જ્ઞાની યશસ્વાન્ ધૃતિમાન્ સહ ઓજોબલાશ્રયઃ

34

હયગ્રીવો મહાતેજા મહાર્ણવવિનોદકૃત્ ।
મધુકૈટભવિધ્વંસી વેદકૃદ્વેદપાલકઃ

35

સનત્કુમારઃ સનકઃ સનન્દશ્ચ સનાતનઃ ।
અખણ્ડબ્રહ્મવ્રતવાનાત્મા યોગવિવેચકઃ

36

શ્રીનારદો દેવઋષિઃ કર્માકર્મપ્રવર્તકઃ ।
સાત્વતાગમકૃલ્લોકહિતાહિતપ્રસૂચકઃ

37

આદિકાલો યજ્ઞતત્ત્વં ધાતૃનાસાપુટોદ્ભવઃ ।
દન્તાગ્રન્યસ્તભૂગોલો હિરણ્યાક્ષબલાન્તકઃ

38

પૃથ્વીપતિઃ શીઘ્રવેગો રોમાન્તર્ગતસાગરઃ ।
શ્વાસાવધૂતહેમાદ્રિઃ પ્રજાપતિપતિસ્તુતઃ

39

અનન્તો ધરણીભર્તા પાતાલતલવાસકૃત્ ।
કામાગ્નિજવનો નાગરાજરાજો મહાદ્યુતિઃ

40

મહાકૂર્મો વિશ્વકાયઃ શેષભુક્સર્વપાલકઃ ।
લોકપિતૃગણાધીશઃ પિતૃસ્તુતમહાપદઃ

41

કૃપામયઃ સ્વયં વ્યક્તિર્ધ્રુવપ્રીતિવિવર્ધનઃ ।
ધ્રુવસ્તુતપદો વિષ્ણુલોકદો લોકપૂજિતઃ

42

શુક્લઃ કર્દમસન્તપ્તસ્તપસ્તોષિતમાનસઃ ।
મનોઽભીષ્ટપ્રદો હર્ષબિન્દ્વઞ્ચિતસરોવરઃ

43

યજ્ઞઃ સુરગણાધીશો દૈત્યદાનવઘાતકઃ ।
મનુત્રાતા લોકપાલો લોકપાલકજન્મકૃત્

44

કપિલાખ્યઃ સાઙ્ખ્યપાતા કર્દમાઙ્ગસમુદ્ભવઃ ।
સર્વસિદ્ધગણાધીશો દેવહૂતિગતિપ્રદઃ

45

દત્તોઽત્રિતનયો યોગી યોગમાર્ગપ્રદર્શકઃ ।
અનસૂયાનન્દકરઃ સર્વયોગિજનસ્તુતઃ

46

નારાયણો નરઋષિર્ધર્મપુત્રો મહામનાઃ ।
મહેશશૂલદમનો મહેશૈકવરપ્રદઃ

47

આકલ્પાન્તતપોધીરો મન્મથાદિમદાપહઃ ।
ઊર્વશીસૃગ્જિતાનઙ્ગો માર્કણ્ડેયપ્રિયપ્રદઃ

48

ઋષભો નાભિસુખદો મેરુદેવીપ્રિયાત્મજઃ ।
યોગિરાજદ્વિજસ્રષ્ટા યોગચર્યાપ્રદર્શકઃ

49

અષ્ટબાહુર્દક્ષયજ્ઞપાવનોઽખિલસત્કૃતઃ ।
દક્ષેશદ્વેષશમનો દક્ષજ્ઞાનપ્રદાયકઃ

50

પ્રિયવ્રતકુલોત્પન્નો ગયનામા મહાયશાઃ ।
ઉદારકર્મા બહુવિન્મહાગુણગણાર્ણવઃ

51

હંસરૂપી તત્ત્વવક્તા ગુણાગુણવિવેચકઃ ।
ધાતૃલજ્જાપ્રશમનો બ્રહ્મચારિજનપ્રિયઃ

52

વૈશ્યઃ પૃથુઃ પૃથ્વિદોગ્ધા સર્વજીવનદોહકૃત્ ।
આદિરાજો જનાવાસકારકો ભૂસમીકરઃ

53

પ્રચેતોઽભિષ્ટુતપદઃ શાન્તમૂર્તિઃ સુદર્શનઃ ।
દિવારાત્રિગણાધીશઃ કેતુમાનજનાશ્રયઃ

54

શ્રીકામદેવઃ કમલાકામકેલિવિનોદકૃત્ ।
સ્વપાદરતિદોઽભીષ્ટસુખદો દુઃખનાશનઃ

55

વિભુર્ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠો વેદશીર્ષો દ્વિજાત્મજઃ ।
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણાં મુનીનામુપદેશદઃ

56

સત્યસેનો યક્ષરક્ષોદહનો દીનપાલકઃ ।
ઇન્દ્રમિત્રઃ સુરારિઘ્નઃ સૂનૃતાધર્મનન્દનઃ

57

હરિર્ગજવરત્રાતા ગ્રાહપાશવિનાશકઃ ।
ત્રિકૂટાદ્રિવનશ્લાઘી સર્વલોકહિતૈષણઃ

58

વૈકુણ્ઠશુભ્રાસુખદો વિકુણ્ઠાસુન્દરીસુતઃ ।
રમાપ્રિયકરઃ શ્રીમાન્નિજલોકપ્રદર્શકઃ

59

વિપ્રશાપપરીખિન્નનિર્જરાર્તિનિવારણઃ ।
દુગ્ધાબ્ધિમથનો વિપ્રો વિરાજતનયોઽજિતઃ

60

મન્દારાદ્રિધરઃ કૂર્મો દેવદાનવશર્મકૃત્ ।
જમ્બૂદ્વીપસમઃ સ્રષ્ટા પીયૂષોત્પત્તિકારણમ્

61

ધન્વન્તરી રુક્।ગ્શમનોઽમૃતધુક્રુક્પ્રશાન્તકઃ ।
આયુર્વેદકરો વૈદ્યરાજો વિદ્યાપ્રદાયકઃ

62

દેવાભયકરો દૈત્યમોહિની કામરૂપિણી ।
ગીર્વાણામૃતપો દુષ્ટદૈત્યદાનવવઞ્ચકઃ

63

મહામત્સ્યો મહાકાયઃ શલ્કાન્તર્ગતસાગરઃ ।
વેદારિદૈત્યદમનો વ્રીહિબીજસુરક્ષકઃ

64

પુચ્છાઘાતભ્રમત્સિન્ધુઃ સત્યવ્રતપ્રિયપ્રદઃ ।
ભક્તસત્યવ્રતત્રાતા યોગત્રયપ્રદર્શકઃ

65

નરસિંહો લોકજિહ્વઃ શઙ્કુકર્ણો નખાયુધઃ ।
સટાવધૂતજલદો દન્તદ્યુતિજિતપ્રભઃ

66

હિરણ્યકશિપુધ્વંસી બહુદાનવદર્પહા ।
પ્રહ્લાદસ્તુતપાદાબ્જો ભક્તસંસારતાપહા

67

બ્રહ્મેન્દ્રરુદ્રભીતિઘ્નો દેવકાર્યપ્રસાધકઃ ।
જ્વલજ્જ્વલનસઙ્કાશઃ સર્વભીતિવિનાશકઃ

68

મહાકલુષવિધ્વંસી સર્વકામવરપ્રદઃ ।
કાલવિક્રમસંહર્તા ગ્રહપીડાવિનાશકઃ

69

સર્વવ્યાધિપ્રશમનઃ પ્રચણ્ડરિપુદણ્ડકૃત્ ।
ઉગ્રભૈરવસન્ત્રસ્તહરાર્તિવિનિવારકઃ

70

બ્રહ્મચર્માવૃતશિરાઃ શિવશીર્ષૈકનૂપુરઃ ।
દ્વાદશાદિત્યશીર્ષૈકમણિર્દિક્પાલભૂષણઃ

71

વામનોઽદિતિભીતિઘ્નો દ્વિજાતિગણમણ્ડનઃ ।
ત્રિપદવ્યાજયાઞ્ચાપ્તબલિત્રૈલોક્યસમ્પદઃ

72

પન્નખક્ષતબ્રહ્માણ્ડકટાહોઽમિતવિક્રમઃ । પન્નગક્સ્હત?
સ્વર્ધુનીતીર્થજનનો બ્રહ્મપૂજ્યો ભયાપહઃ

73

સ્વાઙ્ઘ્રિવારિહતાઘૌઘો વિશ્વરૂપૈકદર્શનઃ ।
બલિપ્રિયકરો ભક્તસ્વર્ગદોગ્ધા ગદાધરઃ

74

જામદગ્ન્યો મહાવીર્યઃ પરશુભૃત્કાર્તવીર્યજિત્ ।
સહસ્રાર્જુનસંહર્તા સર્વક્ષત્રકુલાન્તકઃ

75

નિઃક્ષત્રપૃથ્વીકરણો વીરજિદ્વિપ્રરાજ્યદઃ ।
દ્રોણાસ્ત્રવેદપ્રવદો મહેશગુરુકીર્તિદઃ

76

સૂર્યવંશાબ્જતરણિઃ શ્રીમદ્દશરથાત્મજઃ ।
શ્રીરામો રામચન્દ્રશ્ચ રામભદ્રોઽમિતપ્રભઃ

77

નીલવર્ણપ્રતીકાશઃ કૌસલ્યાપ્રાણજીવનઃ ।
પદ્મનેત્રઃ પદ્મવક્ત્રઃ પદ્માઙ્કિતપદામ્બુજઃ

78

પ્રલમ્બબાહુશ્ચાર્વઙ્ગો રત્નાભરણભૂષિતઃ ।
દિવ્યામ્બરો દિવ્યધનુર્દિષ્ટદિવ્યાસ્ત્રપારગઃ

79

નિસ્ત્રિંશપાણિર્વીરેશોઽપરિમેયપરાક્રમઃ ।
વિશ્વામિત્રગુરુર્ધન્વી ધનુર્વેદવિદુત્તમઃ

80

ઋજુમાર્ગનિમિત્તેષુ સઙ્ઘતાડિતતાડકઃ ।
સુબાહુર્બાહુવીર્યાઢ્યબહુરાક્ષસઘાતકઃ

81

પ્રાપ્તચણ્ડીશદોર્દણ્ડચણ્ડકોદણ્ડખણ્ડનઃ ।
જનકાનન્દજનકો જાનકીપ્રિયનાયકઃ

82

અરાતિકુલદર્પઘ્નો ધ્વસ્તભાર્ગવવિક્રમઃ ।
પિતૃવાક્ત્યક્તરાજ્યશ્રીવનવાસકૃતોત્સવઃ

83

વિરાધરાધદમનશ્ચિત્રકૂટાદ્રિમન્દિરઃ ।
દ્વિજશાપસમુચ્છન્નદણ્ડકારણ્યકર્મકૃત્

84

ચતુર્દશસહસ્રોગ્રરાક્ષસઘ્નઃ ખરાન્તકઃ ।
ત્રિશિરઃપ્રાણશમનો દુષ્ટદૂષણદૂષણઃ

85

છદ્મમારીચમથનો જાનકીવિરહાર્તિહૃત્ ।
જટાયુષઃ ક્રિયાકારી કબન્ધવધકોવિદઃ

86

ઋષ્યમૂકગુહાવાસી કપિપઞ્ચમસખ્યકૃત્ ।
વામપાદાગ્રનિક્ષિપ્તદુન્દુભ્યસ્થિબૃહદ્ગિરિઃ

87

સકણ્ટકારદુર્ભેદસપ્તતાલપ્રભેદકઃ ।
કિષ્કિન્ધાધિપવાલિઘ્નો મિત્રસુગ્રીવરાજ્યદઃ

88

આઞ્જનેયસ્વલાઙ્ગૂલદગ્ધલઙ્કામહોદયઃ ।
સીતાવિરહવિસ્પષ્ટરોષક્ષોભિતસાગરઃ

89

ગિરિકૂટસમુત્ક્ષેપસમુદ્રાદ્ભુતસેતુકૃત્ ।
પાદપ્રહારસન્ત્રસ્તવિભીષણભયાપહઃ

90

અઙ્ગદોક્તિપરિક્લિષ્ટઘોરરાવણસૈન્યજિત્ ।
નિકુમ્ભકુમ્ભધૂમ્રાક્ષકુમ્ભકર્ણાદિવીરહા

91

કૈલાસસહનોન્મત્તદશાનનશિરોહરઃ ।
અગ્નિસંસ્પર્શસંશુદ્ધસીતાસમ્વરણોત્સુકઃ

92

કપિરાક્ષસરાજાઙ્ગપ્રાપ્તરાજ્યનિજાશ્રયઃ ।
અયોધ્યાધિપતિઃ સર્વરાજન્યગણશેખરઃ

93

અચિન્ત્યકર્મા નૃપતિઃ પ્રાપ્તસિંહાસનોદયઃ ।
દુષ્ટદુર્બુદ્ધિદલનો દીનહીનૈકપાલકઃ

94

સર્વસમ્પત્તિજનનસ્તિર્યઙ્ન્યાયવિવેચકઃ ।
શૂદ્રઘોરતપઃપ્લુષ્ટદ્વિજપુત્રૈકજીવનઃ

95

દુષ્ટવાક્ક્લિષ્ટહૃદયઃ સીતાનિર્વાસકારકઃ ।
તુરઙ્ગમેધક્રતુયાટ્શ્રીમત્કુશલવાત્મજઃ

96

સત્યાર્થત્યક્તસૌમિત્રિઃ સૂન્નીતજનસઙ્ગ્રહઃ ।
સત્કર્ણપૂરસત્કીર્તિઃ કીર્ત્યાલોકાઘનાશનઃ

97

ભરતો જ્યેષ્ઠપાદાબ્જરતિત્યક્તનૃપાસનઃ ।
સર્વસદ્ગુણસમ્પન્નઃ કોટિગન્ધર્વનાશકઃ

98

લક્ષ્મણો જ્યેષ્ઠનિરતો દેવવૈરિગણાન્તકઃ ।
ઇન્દ્રજિત્પ્રાણશમનો ભ્રાતૃમાન્ ત્યક્તવિગ્રહઃ

99

શત્રુઘ્નોઽમિત્રશમનો લવણાન્તકકારકઃ ।
આર્યભ્રાતૃજનશ્લાઘ્યઃ સતાં શ્લાઘ્યગુણાકરઃ

100

વટપત્ત્રપુટસ્થાયી શ્રીમુકુન્દોઽખિલાશ્રયઃ ।
તનૂદરાર્પિતજગન્મૃકણ્ડતનયઃ ખગઃ

101

આદ્યો દેવગણાગ્રણ્યો મિતસ્તુતિનતિપ્રિયઃ ।
વૃત્રઘોરતનુત્રસ્તદેવસન્મન્ત્રસાધકઃ

102

બ્રહ્મણ્યો બ્રાહ્મણશ્લાઘી બ્રહ્મણ્યજનવત્સલઃ ।
ગોષ્પદાપ્સુગલદ્ગાત્રવાલખિલ્યજનાશ્રયઃ

103

દૌસ્વસ્તિર્યજ્વનાં શ્રેષ્ઠો નૃપવિસ્મયકારકઃ ।
તુરઙ્ગમેધબહુકૃદ્વદાન્યગણશેખરઃ

104

વાસવીતનયો વ્યાસો વેદશાખાનિરૂપકઃ ।
પુરાણભારતાચાર્યઃ કલિલોકહિતૈષણઃ

105

રોહિણીહૃદયાનન્દો બલભદ્રો બલાશ્રયઃ ।
સઙ્કર્ષણઃ સીરપાણિઃ મુસલાસ્ત્રોઽમલદ્યુતિઃ

106

શઙ્ખકુન્દેન્દુશ્વેતાઙ્ગસ્તાલભિદ્ધેનુકાન્તકઃ ।
મુષ્ટિકારિષ્ટહનનો લાઙ્ગલાકૃષ્ટયામુનઃ

107

પ્રલમ્બપ્રાણહા રુક્મીમથનો દ્વિવિદાન્તકઃ ।
રેવતીપ્રીતિદો રામારમણો બલ્વલાન્તકઃ

108

હસ્તિનાપુરસઙ્કર્ષી કૌરવાર્ચિતસત્પદઃ ।
બ્રહ્માદિસ્તુતપાદાબ્જો દેવયાદવપાલકઃ

109

માયાપતિર્મહામાયો મહામાયાનિદેશકૃત્ ।
યદુવંશાબ્ધિપૂર્ણેન્દુર્બલદેવપ્રિયાનુજઃ

110

નરાકૃતિઃ પરં બ્રહ્મ પરિપૂર્ણઃ પરોદયઃ ।
સર્વજ્ઞાનાદિસમ્પૂર્ણઃ પૂર્ણાનન્દઃ પુરાતનઃ

111

પીતામ્બરઃ પીતનિદ્રઃ પીતવેશ્મમહાતપાઃ ।
મહોરસ્કો મહાબાહુર્મહાર્હમણિકુણ્ડલઃ

112

લસદ્ગણ્ડસ્થલીહૈમમૌલિમાલાવિભૂષિતઃ ।
સુચારુકર્ણઃ સુભ્રાજન્મકરાકૃતિકુણ્ડલઃ

113

નીલકુઞ્ચિતસુસ્નિગ્ધકુન્તલઃ કૌમુદીમુખઃ ।
સુનાસઃ કુન્દદશનો લસત્કોકનદાધરઃ

114

સુમન્દહાસો રુચિરભ્રૂમણ્ડલવિલોકનઃ ।
કમ્બુકણ્ઠો બૃહદ્બ્રહ્મા વલયાઙ્ગદભૂષણઃ

115

કૌસ્તુભી વનમાલી ચ શઙ્ખચક્રગદાબ્જભૃત્ ।
શ્રીવત્સલક્ષ્મ્યા લક્ષ્યાઙ્ગઃ સર્વલક્ષણલક્ષણઃ

116

દલોદરો નિમ્નનાભિર્નિરવદ્યો નિરાશ્રયઃ ।
નિતમ્બબિમ્બવ્યાલમ્બિકિઙ્કિણીકાઞ્ચિમણ્ડિતઃ

117

સમજઙ્ઘાજાનુયુગ્મઃ સુચારુરુચિરાજિતઃ ।
ધ્વજવજ્રાઙ્કુશામ્ભોજશરાઙ્કિતપદામ્બુજઃ

118

ભક્તભ્રમરસઙ્ઘાતપીતપાદામ્બુજાસવઃ ।
નખચન્દ્રમણિજ્યોત્સ્નાપ્રકાશિતમહામનાઃ

119

પાદામ્બુજયુગન્યસ્તલસન્મઞ્જીરરાજિતઃ ।
સ્વભક્તહૃદયાકાશલસત્પઙ્કજવિસ્તરઃ

120

સર્વપ્રાણિજનાનન્દો વસુદેવનુતિપ્રિયઃ ।
દેવકીનન્દનો લોકનન્દિકૃદ્ભક્તભીતિભિત્

121

શેષાનુગઃ શેષશાયી યશોદાનતિમાનદઃ ।
નન્દાનન્દકરો ગોપગોપીગોકુલબાન્ધવઃ

122

સર્વવ્રજજનાનન્દી ભક્તવલ્લભવવલ્લભઃ ।
વલ્યવ્યઙ્ગલસદ્ગાત્રો બલ્લવીબાહુમધ્યગઃ

123

પીતપૂતનિકાસ્તન્યઃ પૂતનાપ્રાણશોષણઃ ।
પૂતનોરસ્થલસ્થાયી પૂતનામોક્ષદાયકઃ

124

સમાગતજનાનન્દી શકટોચ્ચાટકારકઃ ।
પ્રાપ્તવિપ્રાશિષોઽધીશો લઘિમાદિગુણાશ્રયઃ

125

તૃણાવર્તગલગ્રાહી તૃણાવર્તનિષૂદનઃ ।
જનન્યાનન્દજનકો જનન્યા મુખવિશ્વદૃક્

126

બાલક્રીડારતો બાલભાષાલીલાદિનિર્વૃતઃ ।
ગોપગોપીપ્રિયકરો ગીતનૃત્યાનુકારકઃ

127

નવનીતવિલિપ્તાઙ્ગો નવનીતલવપ્રિયઃ ।
નવનીતલવાહારી નવનીતાનુતસ્કરઃ

128

દામોદરોઽર્જુનોન્મૂલો ગોપૈકમતિકારકઃ ।
વૃન્દાવનવનક્રીડો નાનાક્રીડાવિશારદઃ

129

વત્સપુચ્છસમાકર્ષી વત્સાસુરનિષૂદનઃ ।
બકારિરઘસંહારી બાલાદ્યન્તકનાશનઃ

130

યમુનાનિલસઞ્જુષ્ટસુમૃષ્ટપુલિનપ્રિયઃ ।
ગોપાલબાલપૂગસ્થઃ સ્નિગ્ધદધ્યન્નભોજનઃ

131

ગોગોપગોપીપ્રિયકૃદ્ધનભૃન્મોહખણ્ડનઃ ।
વિધાતુર્મોહજનકોઽત્યદ્ભુતૈશ્વર્યદર્શકઃ

132

વિધિસ્તુતપદામ્ભોજો ગોપદારકબુદ્ધિભિત્ ।
કાલીયદર્પદલનો નાગનારીનુતિપ્રિયઃ

133

દાવાગ્નિશમનઃ સર્વવ્રજભૃજ્જનજીવનઃ ।
મુઞ્જારણ્યપ્રવેશાપ્તકૃચ્છ્રદાવાગ્નિદારણઃ

134

સર્વકાલસુખક્રીડો બર્હિબર્હાવતંસકઃ ।
ગોધુગ્વધૂજનપ્રાણો વેણુવાદ્યવિશારદઃ

135

ગોપીપિધાનારુન્ધાનો ગોપીવ્રતવરપ્રદઃ ।
વિપ્રદર્પપ્રશમનો વિપ્રપત્નીપ્રસાદદઃ

136

શતક્રતુવરધ્વંસી શક્રદર્પમદાપહઃ ।
ધૃતગોવર્ધનગિરિર્વ્રજલોકાભયપ્રદઃ

137

ઇન્દ્રકીર્તિલસત્કીર્તિર્ગોવિન્દો ગોકુલોત્સવઃ ।
નન્દત્રાણકરો દેવજલેશેડિતસત્કથઃ

138

વ્રજવાસિજનશ્લાઘ્યો નિજલોકપ્રદર્શકઃ ।
સુવેણુનાદમદનોન્મત્તગોપીવિનોદકૃત્

139

ગોધુગ્વધૂદર્પહરઃ સ્વયશઃકીર્તનોત્સવઃ ।
વ્રજાઙ્ગનાજનારામો વ્રજસુન્દરિવલ્લભઃ

140

રાસક્રીડારતો રાસમહામણ્ડલમણ્ડનઃ ।
વૃન્દાવનવનામોદી યમુનાકૂલકેલિકૃત્

141

ગોપિકાગીતિકાગીતઃ શઙ્ખચૂડશિરોહરઃ ।
મહાસર્પમુખગ્રસ્તત્રસ્તનન્દવિમોચકઃ

142

સુદર્શનાર્ચિતપદો દુષ્ટારિષ્ટવિનાશકઃ ।
કેશિદ્વેષો વ્યોમહન્તા શ્રુતનારદકીર્તનઃ

143

અક્રૂરપ્રિયકૃત્ક્રૂરરજકઘ્નઃ સુવેશકૃત્ ।
સુદામાદત્તમાલાઢ્યઃ કુબ્જાચન્દનચર્ચિતઃ

144

મથુરાજનસંહર્ષી ચણ્ડકોદણ્ડખણ્ડકૃત્ ।
કંસસૈન્યસમુચ્છેદી વણિગ્વિપ્રગણાર્ચિતઃ

145

મહાકુવલયાપીડઘાતી ચાણૂરમર્દનઃ । ?
રઙ્ગશાલાગતાપારનરનારીકૃતોત્સવઃ

146

કંસધ્વંસકરઃ કંસસ્વસારૂપ્યગતિપ્રદઃ ।
કૃતોગ્રસેનનૃપતિઃ સર્વયાદવસૌખ્યકૃત્

147

તાતમાતૃકૃતાનન્દો નન્દગોપપ્રસાદદઃ ।
શ્રિતસાન્દીપનિગુરુર્વિદ્યાસાગરપારગઃ

148

દૈત્યપઞ્ચજનધ્વંસી પાઞ્ચજન્યદરપ્રિયઃ ।
સાન્દીપનિમૃતાપત્યદાતા કાલયમાર્ચિતઃ

149

સૈરન્ધ્રીકામસન્તાપશમનોઽક્રૂરપ્રીતિદઃ ।
શાર્ઙ્ગચાપધરો નાનાશરસન્ધાનકોવિદઃ

150

અભેદ્યદિવ્યકવચઃ શ્રીમદ્દારુકસારથિઃ ।
ખગેન્દ્રચિહ્નિતધ્વજશ્ચક્રપાણિર્ગદાધરઃ

151

નન્દકીયદુસેનાઢ્યોઽક્ષયબાણનિષઙ્ગવાન્ ।
સુરાસુરાજેયરણ્યો જિતમાગધયૂથપઃ

152

માગધધ્વજિનીધ્વંસી મથુરાપુરપાલકઃ ।
દ્વારકાપુરનિર્માતા લોકસ્થિતિનિયામકઃ

153

સર્વસમ્પત્તિજનનઃ સ્વજનાનન્દકારકઃ ।
કલ્પવૃક્ષાક્ષિતમહિઃ સુધર્માનીતભૂતલઃ

154

યવનાસુરસંહર્તા મુચુકુન્દેષ્ટસાધકઃ ।
રુક્મિણીદ્વિજસંમન્ત્રરથૈકગતકુણ્ડિનઃ

155

રુક્મિણીહારકો રુક્મિમુણ્ડમુણ્ડનકારકઃ ।
રુક્મિણીપ્રિયકૃત્સાક્ષાદ્રુક્મિણીરમણીપતિઃ

156

રુક્મિણીવદનામ્ભોજમધુપાનમધુવ્રતઃ ।
સ્યમન્તકનિમિત્તાત્મભક્તર્ક્ષાધિપજિત્શુચિઃ

157

જામ્બવાર્ચિતપાદાબ્જઃ સાક્ષાજ્જામ્બવતીપતિઃ ।
સત્યભામાકરગ્રાહી કાલિન્દીસુન્દરીપ્રિયઃ

158

સુતીક્ષ્ણશૃઙ્ગવૃષભસપ્તજિદ્રાજયૂથભિદ્ ।
નગ્નજિત્તનયાસત્યાનાયિકાનાયકોત્તમઃ

159

ભદ્રેશો લક્ષ્મણાકાન્તો મિત્રવિન્દાપ્રિયેશ્વરઃ ।
મુરુજિત્પીઠસેનાનીનાશનો નરકાન્તકઃ

160

ધરાર્ચિતપદામ્ભોજો ભગદત્તભયાપહા ।
નરકાહૃતદિવ્યસ્ત્રીરત્નવાહાદિનાયકઃ

161

અષ્ટોત્તરશતદ્વ્યષ્ટસહસ્રસ્ત્રીવિલાસવાન્ ।
સત્યભામાબલાવાક્યપારિજાતાપહારકઃ

162

દેવેન્દ્રબલભિજ્જાયાજાતનાનાવિલાસવાન્ ।
રુક્મિણીમાનદલનઃ સ્ત્રીવિલાસાવિમોહિતઃ

163

કામતાતઃ સામ્બસુતોઽસઙ્ખ્યપુત્રપ્રપૌત્રવાન્ ।
ઉશાયાનિતપૌત્રાર્થબાણબાહુસસ્રછિત્

164

નન્દ્યાદિપ્રમથધ્વંસી લીલાજિતમહેશ્વરઃ ।
મહાદેવસ્તુતપદો નૃગદુઃખવિમોચકઃ

165

બ્રહ્મસ્વાપહરક્લેશકથાસ્વજનપાલકઃ ।
પૌણ્ડ્રકારિઃ કાશિરાજશિરોહર્તા સદાજિતઃ

166

સુદક્ષિણવ્રતારાધ્યશિવકૃત્યાનલાન્તકઃ ।
વારાણસીપ્રદહનો નારદેક્ષિતવૈભવઃ

167

અદ્ભુતૈશ્વર્યમહિમા સર્વધર્મપ્રવર્તકઃ ।
જરાસન્ધનિરોધાર્તભૂભુજેરિતસત્કથઃ

168

નારદેરિતસન્મિત્રકાર્યગૌરવસાધકઃ ।
કલત્રપુત્રસન્મિત્રસદ્વૃત્તાપ્તગૃહાનુગઃ

169

જરાસન્ધવધોદ્યોગકર્તા ભૂપતિશર્મકૃત્ ।
સન્મિત્રકૃત્યાચરિતો રાજસૂયપ્રવર્તકઃ

170

સર્વર્ષિગણસંસ્તુત્યશ્ચૈદ્યપ્રાણનિકૃન્તકઃ ।
ઇન્દ્રપ્રસ્થજનૈઃ પૂજ્યો દુર્યોધનવિમોહનઃ

171

મહેશદત્તસૌભાગ્યપુરભિચ્છત્રુઘાતકઃ ।
દન્તવક્ત્રરિપુચ્છેત્તા દન્તવક્ત્રગતિપ્રદઃ

172

વિદૂરથપ્રમથનો ભૂરિભારાવતારકઃ ।
પાર્થદૂતઃ પાર્થહિતઃ પાર્થાર્થઃ પાર્થસારથિઃ

173

પાર્થમોહસમુચ્છેદી ગીતાશાસ્ત્રપ્રદર્શકઃ ।
પાર્થબાણગતપ્રાણવીરકૈવલ્યરૂપદઃ

174

દુર્યોધનાદિદુર્વૃત્તદહનો ભીષ્મમુક્તિદઃ ।
પાર્થાશ્વમેધાહરકઃ પાર્થરાજ્યપ્રસાધકઃ

175

પૃથાભીષ્ટપ્રદો ભીમજયદો વિજયપ્રદઃ ।
યુધિષ્ઠિરેષ્ટસન્દાતા દ્રૌપદીપ્રીતિસાધકઃ

176

સહદેવેરિતપદો નકુલાર્ચિતવિગ્રહઃ ।
બ્રહ્માસ્ત્રદગ્ધગર્ભસ્થપૂરુવંશપ્રસાધકઃ

177

પૌરવેન્દ્રપુરસ્ત્રીભ્યો દ્વારકાગમનોત્સવઃ ।
આનર્તદેશનિવસત્પ્રજેરિતમહત્કથઃ

178

પ્રિયપ્રીતિકરો મિત્રવિપ્રદારિદ્ર્યભઞ્જનઃ ।
તીર્થાપદેશસન્મિત્રપ્રિયકૃન્નન્દનન્દનઃ

179

ગોપીજનજ્ઞાનદાતા તાતક્રતુકૃતોત્સવઃ ।
સદ્વૃત્તવક્તા સદ્વૃત્તકર્તા સદ્વૃત્તપાલકઃ

180

તાતાત્મજ્ઞાનસન્દાતા દેવકીમૃતપુત્રદઃ ।
શ્રુતદેવપ્રિયકરો મૈથિલાનન્દવર્ધનઃ

181

પાર્થદર્પપ્રશમનો મૃતવિપ્રસુતપ્રદઃ ।
સ્ત્રીરત્નવૃન્દસન્તોષી જનકેલિકલોત્સવઃ

182

ચન્દ્રકોટિજનાનન્દી ભાનુકોટિસમપ્રભઃ ।
કૃતાન્તકોટિદુર્લઙ્ઘ્યઃ કામકોટિમનોહરઃ

183

યક્ષરાટ્કોટિધનવાન્મરુત્કોટિસ્વવીર્યવાન્ ।
સમુદ્રકોટિગમ્ભીરો હિમવત્કોટ્યકમ્પનઃ

184

કોટ્યશ્વમેધાઢ્યહરઃ તીર્થકોટ્યધિકાહ્વયઃ ।
પીયૂષકોટિમૃત્યુઘ્નઃ કામધુક્કોટ્યભીષ્ટદઃ

185

શક્રકોટિવિલાસાઢ્યઃ કોટિબ્રહ્માણ્ડનાયકઃ ।
સર્વામોઘોદ્યમોઽનન્તકીર્તિનિઃસીમપૌરુષઃ

186

સર્વાભીષ્ટપ્રદયશાઃ પુણ્યશ્રવણકીર્તનઃ ।
બ્રહ્માદિસુરસઙ્ગીતવીતમાનુષચેષ્ટિતઃ

187

અનાદિમધ્યનિધનો વૃદ્ધિક્ષયવિવર્જિતઃ ।
સ્વભક્તોદ્ધવમુખ્યૈકજ્ઞાનદો જ્ઞાનવિગ્રહઃ

188

વિપ્રશાપચ્છલધ્વસ્તયદુવંશોગ્રવિક્રમઃ ।
સશરીરજરાવ્યાધસ્વર્ગદઃ સ્વર્ગિસંસ્તુતઃ

189

મુમુક્ષુમુક્તવિષયીજનાનન્દકરો યશઃ ।
કલિકાલમલધ્વંસિયશાઃ શ્રવણમઙ્ગલઃ

190

ભક્તપ્રિયો ભક્તહિતો ભક્તભ્રમરપઙ્કજઃ ।
સ્મૃતમાત્રાખિલત્રાતા યન્ત્રમન્ત્રપ્રભઞ્જકઃ

191

સર્વસમ્પત્સ્રાવિનામા તુલસીદામવલ્લભઃ ।
અપ્રમેયવપુર્ભાસ્વદનર્ઘ્યાઙ્ગવિભૂષણઃ

192

વિશ્વૈકસુખદો વિશ્વસજ્જનાનન્દપાલકઃ ।
સર્વદેવશિરોરત્નમદ્ભુતાનન્તભોગવાન્

193

અધોક્ષજો જનાજીવ્યઃ સર્વસાધુજનાશ્રયઃ ।
સમસ્તભયભિન્નામા સ્મૃતમાત્રાર્તિનાશકઃ

194

સ્વયશઃશ્રવણાનન્દજનરાગી ગુણાર્ણવઃ ।
અનિર્દેશ્યવપુસ્તપ્તશરણો જીવજીવનઃ

195

પરમાર્થઃ પરંવેદ્યઃ પરજ્યોતિઃ પરાગતિઃ ।
વેદાન્તવેદ્યો ભગવાનનન્તસુખસાગરઃ

196

જગદ્બન્ધધ્વંસયશા જગજ્જીવજનાશ્રયઃ ।
વૈકુણ્ઠલોકૈકપતિર્વૈકુણ્ઠજનવલ્લભઃ

197

પ્રદ્યુમ્નો રુક્મિણીપુત્રઃ શમ્બરઘ્નો રતિપ્રિયઃ ।
પુષ્પધન્વા વિશ્વજયી દ્યુમત્પ્રાણનિષૂદકઃ

198

અનિરુદ્ધઃ કામસુતઃ શબ્દયોનિર્મહાક્રમઃ ।
ઉષાપતિર્વૃષ્ણિપતિર્હૃષીકેશો મનઃપતિઃ

199

શ્રીમદ્ભાગવતાચાર્યઃ સર્વવેદાન્તસાગરઃ ।
શુકઃ સકલધર્મજ્ઞઃ પરીક્ષિન્નૃપસત્કૃતઃ

200

શ્રીબુદ્ધો દુષ્ટબુદ્ધિઘ્નો દૈત્યવેદબહિષ્કરઃ ।
પાખણ્ડમાર્ગપ્રવદો નિરાયુધજગજ્જયઃ

201

કલ્કી કલિયુગાચ્છાદી પુનઃ સત્યપ્રવર્તકઃ ।
વિપ્રવિષ્ણુયશોઽપત્યો નષ્ટધર્મપ્રવર્તકઃ

202

સારસ્વતઃ સાર્વભૌમો બલિત્રૈલોક્યસાધકઃ ।
અષ્ટમ્યન્તરસદ્ધર્મવક્તા વૈરોચનિપ્રિયઃ

203

આપઃ કરો રમાનાથોઽમરારિકુલકૃન્તનઃ ।
સુરેન્દ્રહિતકૃદ્ધીરવીરમુક્તિબલપ્રદઃ

204

વિષ્વક્સેનઃ શમ્ભુસખો દશમાન્તરપાલકઃ ।
બ્રહ્મસાવર્ણિવંશાબ્ધિહિતકૃદ્વિશ્વવર્ધનઃ

205

ધર્મસેતુરધર્મઘ્નો વૈદ્યતન્ત્રપદપ્રદઃ ।
અસુરાન્તકરો દેવાર્થકસૂનુઃ સુભાષણઃ

206

સ્વધામા સૂનૃતાસૂનુઃ સત્યતેજો દ્વિજાત્મજઃ ।
દ્વિષન્મનુયુગત્રાતા પાતાલપુરદારણઃ

207

દૈવહોત્રિર્વાર્હતોયો દિવસ્પતિરતિપ્રિયઃ ।
ત્રયોદશાન્તરત્રાતા યોગયોગિજનેશ્વરઃ

208

સત્ત્રાયણો બૃહદ્બાહુર્વૈનતેયો વિદુત્તમઃ ।
કર્મકાણ્ડૈકપ્રવદો વેદતન્ત્રપ્રવર્તકઃ

209

પરમેષ્ઠી સુરજ્યેષ્ઠો બ્રહ્મા વિશ્વસૃજામ્પતિઃ ।
અબ્જયોનિર્હંસવાહઃ સર્વલોકપિતામહઃ

210

વિષ્ણુઃ સર્વજગત્પાતા શાન્તઃ શુદ્ધઃ સનાતનઃ ।
દ્વિજપૂજ્યો દયાસિન્ધુઃ શરણ્યો ભક્તવત્સલઃ

211

રુદ્રો મૃડઃ શિવઃ શાસ્તા શમ્ભુઃ સર્વહરો હરઃ ।
કપર્દી શઙ્કરઃ શૂલી ત્ર્યક્ષોઽભેદ્યો મહેશ્વરઃ

212

સર્વાધ્યક્ષઃ સર્વશક્તિઃ સર્વાર્થઃ સર્વતોમુખઃ ।
સર્વાવાસઃ સર્વરૂપઃ સર્વકારણકારણમ્

213

ઇત્યેતત્કથિતં વિપ્ર વિષ્ણોર્નામસહસ્રકમ્ ।
સર્વપાપપ્રશમનં સર્વાભીષ્ટફલપ્રદમ્

214

મનઃશુદ્ધિકરં ચાશુ ભગવદ્ભક્તિવર્ધનમ્ ।
સર્વવિઘ્નહરં સર્વાશ્ચર્યૈશ્વર્યપ્રદાયકમ્

215

સર્વદુઃખપ્રશમનં ચાતુર્વર્ગ્યફલપ્રદમ્ ।
શ્રદ્ધયા પરયા ભક્ત્યા શ્રવણાત્પઠનાજ્જપાત્

216

પ્રત્યહં સર્વવર્ણાનાં વિષ્ણુપાદાશ્રિતાત્મનામ્ ।
એતત્પઠન્ દ્વિજો વિદ્યાં ક્ષત્રિયઃ પૃથિવીમિમામ્

217

વૈશ્યો મહાનિધિં શૂદ્રો વાઞ્છિતાં સિદ્ધિમાપ્નુયાત્ ।
દ્વાત્રિંશદપરાધાન્યો જ્ઞાનાજ્ઞાનાચ્ચરેદ્ધરેઃ

218

નામ્ના દશાપરાધાંશ્ચ પ્રમાદાદાચરેદ્યદિ ।
સમાહિતમના હ્યેતત્પઠેદ્વા શ્રાવયેજ્જપેત્

219

સ્મરેદ્વા શૃણુયાદ્વાપિ તેભ્યઃ સદ્યઃ પ્રમુચ્યતે ।
નાતઃ પરતરં પુણ્યં ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે

220

યસ્યૈકકીર્તનેનાપિ ભવબન્ધાદ્વિમુચ્યતે ।
અતસ્ત્વં સતતં ભક્ત્યા શ્રદ્ધયા કીર્તનં કુરુ

221

વિષ્ણોર્નામસહસ્રં તે ભગવત્પ્રીતિકારણમ્ ।
શ્રીનારદ ઉવાચ ।
ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ ત્વયાતિકરુણાત્મના ।
યતઃ કૃષ્ણસ્ય પરમં સહસ્રં નામકીર્તિતમ્

222

યદ્યાલસ્યાત્પ્રમાદાદ્વા સર્વં પઠિતુમન્વહમ્ ।
ન શક્નોમિ તદા દેવ કિં કરોમિ વદ પ્રભો

223

શ્રીશિવ ઉવાચ ।
યદિ સર્વં ન શક્નોષિ પ્રત્યહં પઠિતું દ્વિજ ।
તદા કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ પ્રત્યહં વદ

224

એતેન તવ વિપ્રર્ષે સર્વં સમ્પદ્યતે સકૃત્ ।
કિં પુનર્ભગવન્નામ્નાં સહસ્રસ્ય પ્રકીર્તનાત્

225

યન્નામકીર્તનેનૈવ પુમાન્ સંસારસાગરમ્ ।
તરત્યદ્ધા પ્રપદ્યે તં કૃષ્ણં ગોપાલરૂપિણમ્

6

ઇતિ સાત્વતતન્ત્રે શ્રીકૃષ્ણસહસ્રનામષષ્ઠઃ પટલઃ

મૂળ પાઠ: kṛṣṇasahasranāmastotram (sātvatatantram) · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc