કોશામ્બકવસ્તુ · ભાગ 12

કોશામ્બકવસ્તુ
કોશામ્બકવસ્તુનિ ઉદ્દાનમ્* ॥
કોશામ્બકાનાં કલહો નાનાવાદશ્ ચ ભિક્ષુભિઃ ।
પાઠે વિવદમાનાનાં દીર્ઘિકસ્ય ચ ચારિકા ॥
ભૃગુશ્ ચ લવણાગારે રક્ષિતો વનષણ્ડહસ્તિના ।
અનિરુદ્ધશ્ ચેતિ કૃત્વા શ્રાવસ્ત્યાં વ્યુપશામ્યતિ ॥
બુદ્ધો ભગવાન્ કોશામ્બ્યાં વિહરતિ ઘોષિલારામે । તેન ખલુ સમયેન કોશામ્બકો ભિક્ષુર્ વ્યાડો વિક્રાન્તઃ સૂત્રધરો વિનયધરો માતૃકાધરઃ । બહવશ્ ચાસ્ય ભિક્ષવઃ સહાયકા વ્યાડા વિક્રાન્તાઃ સૂત્રધરા વિનયધરા માતૃકાધરાઃ । વૈશાલ્યાં વૈશાલકો ભિક્ષુર્ વ્યાડો વિક્રાન્તઃ સૂત્રધરો વિનયધરો માતૃકાધરઃ । બહવશ્ ચાસ્ય ભિક્ષવઃ સહાયકા વ્યાડા વિક્રાન્તાઃ સૂત્રધરા વિનયધરા માતૃકાધરાઃ ।
અથ વૈશાલકો ભિક્ષુર્ અપરેણ સમયેન જનપદચારિકાં ચરન્ કોશામ્બીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । સ માર્ગશ્રમં પ્રતિવિનોદ્ય કોશામ્બકસ્ય ભિક્ષોઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય પરસ્પરં પ્રતિવિનોદ્ય સૂત્રવિનયાભિર્ ધર્મેષુ વિનિશ્ચયં કર્તુમ્ આરબ્ધૌ । તત્રૈકઃ કથયતિ । એવમ્ એતત્ સૂત્રં પઠિતવ્યમ્* । અયમ્ અસ્ય સૂત્રસ્યાર્થઃ દ્વિતીયઃ કથયતિ ( મ્સ્વ્ ઇઇ 174 ) । નેદં સૂત્રમ્ એવં પઠિતવ્યમ્* । નાસ્ય સૂત્રસ્યાયમ્ અર્થઃ । તવ અયુક્તમ્* મમ યુક્તમ્* । તવ સહિતમ્* । મમાસહિતમ્* । તવેતિ । તતસ્ તયોઃ પરસ્પરં વૈરુદ્ધ્યમ્ ઉત્પન્નમ્* । કોશામ્બકો ભિક્ષુર્ વૈશાલકસ્ય રન્ધ્રાન્વેષણતત્પરસ્ તિષ્ઠતે ।
સંઘેન ચાયમ્ એવંરૂપઃ ક્રિયાકારઃ કૃતઃ । યઃ પશ્યેદ્ વર્ચસ્કુમ્ભિકાં રિક્તાં તુચ્છાં નિરુદકાં તેનોદકસ્ય પૂરયિત્વા યથાસ્થાને સ્થા પયિ તવ્યા ઉપધિવારિકસ્ય વારોચયિતવ્યા । વર્ચસ્કુમ્ભિકા રિક્તા તિષ્ઠતીતિ । ન ચેદ્ આત્મના પૂરયતિ નાપ્ય્ ઉપધિવારિકસ્યારોચયતિ તસ્યાનાદરો ભવતિ । અનાદરાચ્ ચ તં વયં પાયન્તિકામ્ આપત્તિં દેશયિષ્યામ ઇતિ ।
યાવદ્ અન્યતમેન ગૃહપતિના બુદ્ધપ્રમુખો ભિક્ષુસંઘો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતઃ । તત્ર કેચિદ્ ભિક્ષવો ભોક્તું ગતાઃ । કેચિદ્ ગન્તુકામાઃ । વૈશાલકસ્ તુ ભિક્ષુર્ વર્ચસ્કુમ્ભિકામ્ આદાય વર્ચસ્કુટિં પ્રવિષ્ટઃ । તસ્ય સાર્ધંવિહારો ત્વરિતગતિપ્રચારતયા શબ્દયિતું ગતઃ । ઉપાધ્યાય કેચિદ્ ભિક્ષવો ભોક્તું ગતાઃ કેચિદ્ ગન્તુકામાઃ । આગચ્છત ગચ્છામ ઇતિ । સ તેન સાર્ધં વર્ચસ્કુમ્ભિકામ્ એકસ્મિન્ સ્થાને સ્થાપયિત્વા સંપ્રસ્થિતઃ । સ ચ કોશામ્બકો ભિક્ષુસ્ તમ્ પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । તતો ઽસૌ વૈશાલકો ભિક્ષુઃ પુરસ્તાદ્ વર્ચસ્કુમ્ભિકાં ગૃહીત્વા વિહારં પ્રવેષ્ટુમ્ આરબ્ધઃ । સાર્ધંવિહારિણા ઉચ્યતે । ( મ્સ્વ્ ઇઇ 175 ) ઉપાધ્યાય કિં ભૂયઃ પ્રવિશસિ । સ કથયતિ । પુત્ર મમાયં કોશામ્બકો ભિક્ષુર્ અવતારપ્રેક્ષી । વર્ચસ્કુમ્ભિકાં પૂરયિતું પ્રવિશામિ । કિમ્ અયં સર્વેણ સર્વં રિક્તા । ન સર્વેણ સર્વમ્* । અપિ તુ ન લભ્યમ્ અનેનોદકેનોદકકૃત્યં કર્તુમ્* । ઉપાધ્યાય કેવલં સર્વેણ સર્વં રિક્તા ભવતુ । વયમ્ ઉપાધ્યાયસ્ય પક્ષો બલં સહાયકાઃ । આગચ્છત । ગચ્છામઃ । સ તાં તત્રૈવ સ્થાપયિત્વા તેન સાર્ધં ગતઃ । કોશામ્બકેન ભિક્ષુણા દૃષ્ટા સા ચ કુમ્ભિકા પરામૃષ્ટા । તતઃ સંજાતામર્ષો હુમ્ ઇતિ કૃત્વા વર્ચસ્કુમ્ભિકાં ( 281ર્1 = ગ્બ્મ્ 6.874 ) પૂરયિત્વા ઉદકકાર્યં કૃત્વા ગતઃ । તતો ભુક્તે ભિક્ષુસંઘે વિહારમ્ આગતે ભિક્ષૂન્ પ્રચારયિતુમ્ આરબ્ધઃ । આયુષ્મન્તઃ અનેન ભિક્ષુણા વૈશાલકેન સંઘસ્ય ક્રિયાકારો ભગ્ન ઇતિ । તતો યથાવૃદ્ધિકયા સામીચિં કુર્વાણો ઽનુપૂર્વેણ તસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ । કથયતિ । આયુષ્મન્ અવકાશં કુરુ । કૃતો ભવતુ । આપત્તિર્ અસ્યાપન્ના । યથાધર્મં કુરુ । ન પશ્યામ્ય્ આપત્તિમ્* । નનુ સંઘેન ક્રિયાકારઃ કૃતો યઃ પશ્યેદ્ વર્ચસ્કુમ્ભિકાં રિક્તાં તુચ્છાં નિરુદકાં તેનાત્મના ઉદકસ્ય પૂરયિત્વા યથાસ્થાને સ્થાપયિતવ્યા । ઉપધિવારિકસ્ય વારોચયિતવ્યા । આયુષ્મન્ વર્ચસ્કુમ્ભિકા રિક્તા તિષ્ઠતીતિ । ન ચેદ્ આત્મના પૂરયતિ । નાપ્ય્ ઉપધિવારિકસ્યારોચયતિ । તસ્યાનાદરો ભવતિ । અનાદરાચ્ ચ તં વયં પાયન્તિકામ્ આપત્તિં દેશયિષ્યામ ઇતિ । સ કથયતિ । ન ( મ્સ્વ્ ઇઇ 176 ) સા રિક્તા । મા ભવતુ રિક્તા । ન લભ્યં તેનોદકેનોદકકાર્યં કર્તુમ્* । સ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ ।
કોશામ્બકો ભિક્ષુઃ કોશામ્બ્યાં નૈવાસિકો બહુપરિવારશ્ ચ । તેન તસ્ય બલાદ્ ઉત્ક્ષેપણીયં કર્મ કૃતમ્ ઇતિ । વૈશાલકા ભિક્ષવઃ ક્ષુબ્ધા ઇતિ । તત્ર કોશામ્બકાનાં વૈશાલકાનાં ચ ભિક્ષૂણામ્ ઉત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદો યદુત આપન્ન ઇતિ વા અનાપન્ન ઇતિ વા । યત્ પુનર્ આપન્નો નાનાપન્નઃ । ઉત્ક્ષિપ્તો નાનુત્ક્ષિપ્તકઃ । યત્ પુનર્ ઉત્ક્ષિપ્તઃ અધર્મેણ કર્મણા કોપ્યેન સ્થાપનાર્હેણેતિ । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । તતો ભગવાન્ ઉત્ક્ષિપ્તકં ભિક્ષુમ્ ઉત્ક્ષિપ્તકાનુવર્તકં ભિક્ષુમ્ ઉત્ક્ષિપ્તકાનુવર્તકા નુવર્તકાં શ્ ચ દૂતેન પ્રકોશ્યેદમ્ અવોવત્* । સત્યં યુષ્માકં ભિક્ષવ ઉત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદો યદુતાપન્ન ઇતિ પૂર્વવદ્ યાવત્ કોપ્યેન સ્થાપનાર્હેણેતિ । સત્યં ભદન્ત । મા ભિક્ષવઃ કલહો મા ભણ્ડનં મા વિગ્રહો મા વિવાદઃ । અપિ તૂત્ક્ષિપ્ત ક સ્યાહં ભિક્ષોર્ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ પ્રજ્ઞપયામિ । ઉત્ક્ષિપ્તકેન ભિક્ષુણા એવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યમ્* । અયમ્ ઉત્ક્ષેપકો ભિક્ષુર્ વ્યાડો વિક્રાન્તઃ સૂત્રધરો વિનયધરો માતૃકાધરઃ । બહવશ્ ચાસ્ય ભિક્ષવઃ સહાયકા વ્યાડા વિક્રાન્તાઃ સૂત્રધરા વિનયધરા માતૃકાધરાઃ । અહં ચેદ્ આપત્તિં યથાધર્મં ન પ્રતિકુર્યામ્* । ( મ્સ્વ્ ઇઇ 177 ) તેન સંઘઃ સ કલહજાતો વિહરેદ્ ભણ્ડનજાતો વિગૃહીતો વિવાદમ્ આપન્નઃ । યન્વ્ અહમ્ આપત્તિં યથાધર્મં પ્રતિકુર્યામ્ ઇતિ । ઉત્ક્ષિપ્તકો ભિક્ષુર્ યથાપ્રજ્ઞપ્તાન્ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ ન સમાદાય વર્તતે । સાતિસારો ભવતિ ।

અથ ભગવાન્ ઉત્ક્ષિપ્તકં ભિક્ષુમ્ ઉત્ક્ષિપ્તકાનુવર્તકાન્ ભિક્ષૂન્ ઉત્ક્ષિપ્તકાનુવર્તકાનુવર્તકાંશ્ ચોદ્યોજ્ય ઉત્ક્ષેપકં ભિક્ષુમ્ ઉત્ક્ષેપકાનુવર્તકાન્ ભિક્ષૂન્ ઉત્ક્ષેપકાનુવર્તકાનુવર્તકાંશ્ ચ દૂતેન પ્રક્રોશ્યેદમ્ અવોચત્* । સત્યં યુષ્માકં ભિક્ષવ ઉત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદો યદુતાપન્ન ઇતિ વા પૂર્વવદ્ યાવત્ સ્થાપનાર્હેણેતિ । સત્યં ભદન્ત । મા ભિક્ષવઃ કલહો મા ભણ્ડનં મા વિગ્રહો મા વિવાદઃ । અપિ તૂત્ક્ષેપકસ્યાહં ભિક્ષોર્ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ પ્રજ્ઞપયિષ્યામિ । ઉત્ક્ષેપકેણ ભિક્ષુણા એવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યમ્* । અયમ્ ઉત્ક્ષિપ્તકો ભિક્ષુર્ વ્યાડો વિક્રાન્તઃ સૂત્રધરો ( 281વ્1 = ગ્બ્મ્ 6.875 ) વિનયધરો માતૃકાધરઃ । બહવશ્ ચાસ્ય ભિક્ષવઃ સહાયકા વ્યાડા વિક્રાન્તાઃ સૂત્રધરા વિનયધરા માતૃકાધરાઃ । અહં ચેદ્ એનમ્ અકામં ચોદયેયં સ્મારયેયં તેન સંઘઃ કલહજાતો વિહરેદ્ ભણ્ડનજાતો વિગૃહીતો વિવાદમ્ આપન્નઃ । યન્વ્ અહં તેનાકામકં ન ચોદયેયં ન સ્મારયેયમ્ ઇતિ । ઉત્ક્ષિપ્તકો ભિક્ષુર્ યથાપ્રજ્ઞપ્તાનામ્ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ ન સમાદાય વર્તતે ( મ્સ્વ્ ઇઇ 178 ) સાતિસારો ભવતિ । એવમ્ ઉચ્યમાના અપિ તે ભિક્ષવો ભગવતા કલહજાતા એવ વિહરન્તિ ભણ્ડનજાતા વિગૃહીતા વિવાદમ્ આપન્નાઃ । અપીદાનીં પોષધે ઽપ્ય્ અપોષધમ્ આગમયન્તિ । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ ।
અથ ભગવાન્ ઉત્ક્ષિપ્તકં ભિક્ષુમ્ ઉત્ક્ષિપ્તકાનુવર્તકાંશ્ ચ ભિક્ષૂન્ ઉત્ક્ષિપ્તકાનુવર્તકાનુવર્તકાંશ્ ચ દૂતેન પ્રક્રોશ્યેદમ્ અવોચત્* । સત્યં યૂયં ભિક્ષવ એવમ્ ઉચ્યમાના અપિ મયા કલહજાતા એવ વિહરથ ભણ્ડનજાતા વિગૃહીતા વિવાદમ્ આપન્નાઃ । અપીદાનીં પોષધે ઽપ્ય્ અપોષધમ્ આગમયથ । સત્યં ભદન્ત । મા ભિક્ષવઃ કલહો મા ભણ્ડનં મા વિગ્રહો મા વિવાદઃ । કલહજાતાનાં યુષ્માકં ભિક્ષવો વિહરતાં ભણ્ડનજાતાનાં વિગૃહીતાનાં વિવાદમ્ આપન્નાનાં યાનિ કર્માણિ ક્રિયન્તે ō પોષધઃ પ્રવારણા જ્ઞપ્તિર્ જ્ઞપ્તિદ્વિતીયં જ્ઞપ્તિચતુર્થં કર્મં ō કૃતાન્ય્ અકૃતાનિ ભવન્તિ કોપ્યાનિ ।
નાનાસંવાસિકા યૂયં ભિક્ષવસ્ તેષાં ભિક્ષૂણામ્* । તે ચ યુષ્માકમ્* । તત્ કસ્ય હેતોઃ । દ્વાવ્ ઇમૌ ભિક્ષવો નાનાસંવાસિકૌ । કશ્ ચૈવાત્મનિ ચાત્માનં નાનાસંવાસિકં સ્થાપયતિ । યો વા સંઘેન ધર્મતયા સ્થાપ્યતે । કથમ્ આત્મનૈવાત્માનં નાનાસંવાસિકં સ્થાપયતિ । યથાપિ તદ્ ભિક્ષુભિર્ ભિક્ષૂણાં કલહજાતાનાં વિહરતાં ભણ્ડનજાતાનાં વિગૃહીતાનાં વિવાદમ્ આપન્નાનાં પક્ષાપરપક્ષવ્યવસ્થિતાનાં સંચિન્ત્ય ધર્મપક્ષાદ્ ( મ્સ્વ્ ઇઇ 179 ) અધર્મપક્ષં સંક્રામતિ એવમ્ આત્મનૈવાત્માનં નાનાસંવાસિકં સ્થાપયતિ । કથં સંઘેન સ્થાપ્યઃ । યથાપિ તત્ સંઘેનાત્મના દર્શના યોત્ક્ષિપ્યતે । અપ્રતિકર્મણિ અપ્રતિનિસૃષ્ટે પાપકે દૃષ્ટિગતે ઉત્ક્ષિપ્યતે । એવં સંઘેન ધર્મતયા ।
દ્વાવ્ ઇમૌ ભિક્ષવઃ સમાનસંવાસિકૌ । કતમૌ દ્વૌ । યશ્ ચૈવાત્મનાત્માનં સમાનસંવાસિકં સ્થાપયતિ । યો વા સંઘેન ધર્મતયા સ્થાપ્યતે । કથમ્ આત્મનૈવાત્માનં સંવાસિકં સ્થાપયતિ । યથાપિ તદ્ ભિક્ષુભિર્ ભિક્ષૂણાં કલહજાતાનાં વિહરતાં ભણ્ડનજાતાનાં વિગૃહીતાનાં વિવાદમ્ આપન્નાનાં પક્ષાપરપક્ષવ્યવસ્થિતાનાં સંચિન્ત્ય અ ધર્મપક્ષાદ્ ધર્મપક્ષં સંક્રામતિ । એવમ્ આત્મનૈવાત્માનં સમાનસંવાસિકં સ્થાપયતિ । કથં સંઘેન ધર્મતયા સ્થાપ્યતે । યથાપિ તત્ સંઘેનાદર્શનાયોત્ક્ષિપ્ત ઓસાર્યતે । અપ્રતિકર્મણિ અપ્રતિનિસૃષ્ટે પાપકે દૃષ્ટિગતે ઉત્ક્ષિપ્ત ઓસાર્યતે । એવં સંઘેન ધર્મતયા ।
અથ ભગવાન્ ઉત્ક્ષિપ્તકં ભિક્ષુમ્ ઉત્ક્ષિપ્તકાનુવર્તકાન્ ભિક્ષૂન્ ઉત્ક્ષિપ્તકાનુવર્તકાનુવર્તકાંશ્ ચોદ્યોજ્ય ઉત્ક્ષેપકં ( 282ર્1 = ગ્બ્મ્ 6.876 ) ભિક્ષુમ્ ઉત્ક્ષેપકાનુવર્તકાન્ ભિક્ષૂન્ ઉત્ક્ષેપકાનુવર્તકાનુવર્તકાંશ્ ચ દૂતેન પ્રક્રોશ્યેદમ્ અવોચત્* । સત્યં યૂયં ભિક્ષવ એવમ્ ઉચ્યમાના અપિ મયા કલહજાતા એવ વિહરથ ભણ્ડનજાતા વિગૃહીતા વિવાદમ્ આપન્નાઃ । અપીદાનીં પોષધે ઽપ્ય્ અપોષધમ્ ( મ્સ્વ્ ઇઇ 180 ) આગમયથ । સત્યં ભદન્ત । પૂર્વવદ્ યાવદ્ એવમ્ ઉચ્યમાના અપિ તે ભિક્ષવો ભગવતા કલહજાતા એવ વિહરન્તિ ભણ્ડનજાતા વિગૃહીતા વિવાદમ્ આપન્નાઃ ।
અન્યતમેન ગૃહપતિના બુદ્ધપ્રમુખો ભિક્ષુસંઘો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતઃ । ભિક્ષુસંઘઃ પ્રવિષ્ટઃ । ભગવાન્ ઔપધિકે ઽસ્થાદ્ અભિનિર્હૃતપિણ્ડપાતઃ । પંચભિઃ કારણૈર્ બુદ્ધા ભગવન્તઃ ઔપધિકે તિષ્ઠન્ત્ય્ અભિનિર્હૃતપિણ્ડપાતાઃ । પૂર્વવદ્ યાવદ્ અસ્મિંસ્ ત્વ્ અર્થે ભગવાન્ શ્રાવકાણાં વિનયે શિક્ષાપદં પ્રજ્ઞપયિતુકામ ઔપધિકે ઽસ્થાદ્ અભિનિર્હૃતપિણ્ડપાતઃ । તત્ર ચાર્થિ ક પ્રત્યર્થિકાનાં ભિક્ષૂણાં ભોક્તું પ્રવિષ્ટાનામ્ અન્તર્ગૃહે ઉત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદો યદુતાપન્ન ઇતિ પૂર્વવદ્ યાવત્ સ્થાપનાર્હેણ । અપીદાનીં પરસ્પરપ્રહારિકામ્ અપ્ય્ આગમયન્તિ ।
અથ પિણ્ડપાતાભિનિર્હારકો ભિક્ષુઃ પિણ્ડપાતમ્ આદાય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય પિણ્ડપાતમ્ એકાન્તે સ્થાપયિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા પુરસ્તાદ્ અસ્થાત્* । ધર્મતા ખલુ બુદ્ધા ભગવન્તઃ પિણ્ડ પાતનિર્હારકં ભિક્ષુમ્ અનયા પ્રતિસંમોદનયા પ્રતિસંમોદન્તે । કચ્ચિદ્ ભિક્ષો પ્રણીતં ભક્તં સન્તર્પિતો ભિક્ષુસંઘ ઇતિ । પ્રતિસંમોદતે બત ભગવાન્ પિણ્ડપાતનિર્હારકં ભિક્ષુમ્ અનયા પ્રતિસંમોદનયા । કચ્ચિદ્ ભિક્ષો પ્રણીતં ભક્તં સન્તર્પિતો ભિક્ષુસંઘ ઇતિ । તથ્યં ભદન્ત । પ્રણીતં ભક્તં સન્તર્પિતો ભિક્ષુસંઘઃ । કિં ત્વ્ અર્થિકપ્રત્યર્થિકાનાં ભિક્ષૂણામ્ અન્તર્ગૃહ ઉત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં ( મ્સ્વ્ ઇઇ 181 ) વિગ્રહો વિવાદો યદુતાપન્ન ઇતિ પૂર્વવ દ્ યાવત્ સ્થાપનાર્હેણ । અપીદાનીં પરસ્પરપ્રહારિકામ્ અપ્ય્ આગમિતાઃ ।

અથ ભગવાન્ ભક્તકૃતિં કૃત્વા બહિર્ વિહારસ્ય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય વિહારં પ્રવિક્ષત્ પ્રતિસંલયનાય । તતો ભગવાન્ સાયાહ્ને પ્રતિસંલયનાદ્ વ્યુત્થાય પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ । નિષદ્ય ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ । સત્યં યુષ્માકં ભિક્ષવઃ અન્તર્ગૃહે ભોક્તું પ્રવિષ્ટાનામ્ ઉત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદો યદુતાપન્ન ઇતિ વા પૂર્વવદ્ યાવદ્ અપીદાનીં પરસ્પરપ્રહારિકામ્ અપ્ય્ આગમિતાઃ । સત્યં ભદન્ત । મા ભિક્ષવઃ કલહો મા ભણ્ડનં મા વિગ્રહો મા વિવાદઃ । અપિ ત્વ્ અર્થિ ક પ્રત્યર્થિકાનામ્ અહં ભિક્ષૂણામ્ અન્તર્ગૃહે પ્રવિષ્ટાનામ્ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ પ્રજ્ઞપયિષ્યામિ । અર્થિકપ્રત્યર્થિકૈર્ ભિક્ષુભિર્ અન્તર્ગૃહે પ્રવિષ્ટૈર્ આસનાન્તરિતૈર્ નિષત્તવ્યં યત્રૈવંરૂપસ્યા ન નુલોમિકસ્ય કાયસમુદાચારિકસ્યાવકાશો ન ભવતિ । અર્થિ ક પ્રત્યર્થિકા ભિક્ષવો ઽન્તર્ગૃહે પ્રવિષ્ટા યથાપ્રજ્ઞપ્તાન્ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ ન સમાદાય ( 282વ્1 = ગ્બ્મ્ 6.877 ) વર્તન્તે । સાતિસારા ભવન્તિ । એવમ્ ઉચ્યમાના અપિ ભિક્ષવો ભગવતા કલહજાતા વિહરન્તિ ભણ્ડનજાતા વિગૃહીતા વિવાદમ્ આપન્નાઃ । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ । મા ભિક્ષવઃ કલહો મા ભણ્ડનં મા વિગ્રહો મા વિવાદઃ । કલહજાતા યૂયં ભિક્ષવો વિહરન્તો ભણ્ડનજાતા વિગૃહીતા ( મ્સ્વ્ ઇઇ 182 ) વિવાદમ્ આપન્ના ઉત્પન્નોત્પન્નાન્ય્ અધિકરણાનિ દમયિષ્યથ વ્યુપશમયિષ્યથ ધર્મેણ વિનયેન શાસ્તુઃ શાસનેન નેદં સ્થાનં વિદ્યતે । અકલ હ જાતાસ્ તુ યૂયં ભિક્ષવો વિહરન્તઃ અભણ્ડનજાતા અવિગૃહીતા અવિવાદમ્ આપન્ના ઉત્પન્નોત્પન્નાન્ય્ અધિકરણાનિ દમયિષ્યથ શમયિષ્યથ વ્યુપશમયિષ્યથ ધર્મેણ વિનયેન શાસ્તુઃ શાસનેન સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે ।
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો બ્રહ્મદત્તો નામ કાશિરાજો દીર્ઘિલશ્ ચ કોસલરાજો ઽન્યોન્યં પ્રતિ વિરુદ્ધાવ્ અભવતામ્* । વિસ્તરેણ દીર્ઘિલસૂત્રં મધ્યમાગમે સમાધિસંયુક્તકે । ત એવમ્ આહુઃ કિં ચાપિ । ભગવાન્ એવમ્ આહ ।
દુઃખં રાજા બ્રહ્મદત્તો ભોગાનાં ચ પરિક્ષયઃ ।
વિદેશમરણં દુઃખં જ્ઞાતીનાં ચાપ્ય્ અદર્શનમ્* ॥
અથ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયાં ગાથાં ભાષતે । {ચ્f. ઉવ્ 14.5-16; વિન્ ઇ 349 અન્દ્ 395}
પૃથક્છબ્દાઃ સમજવા નેદં શ્રેષ્ઠમ્ ઇતિ મન્યતામ્* ।
સંઘે હિ ભિદ્યમાને હિ નાબલં કિંચિ મન્યતામ્* ।
અસ્થિચ્છિદાં પ્રાણભૃતાં ગવાશ્વધનહારિણામ્* ।
રાષ્ટ્રં વિલુમ્પતાં ચૈવ પુનર્ ભવતિ સંગતિમ્* ।
યુષ્માકં ન ભવેત્ કસ્માદ્ ઇમં ધર્મં વિજાનતામ્* ॥
પરામૃષ્ટા પણ્ડિતાભાસા વાણીગોચરવાદિની ।
વ્યાયચ્છતાં મુખાદ્ વામા યયા નીતા ન તે વિદુઃ ॥
પરે ઽત્ર ન વિજાનન્તિ વયમ્ અત્રોદ્યમામહે ।
અત્ર યે તુ વિજાનન્તિ તેષાં શામ્યન્તિ મેથકાઃ ॥
આક્રોશન્ મામ્ અવોચન્ મામ્ અજયન્ મામ્ અજાપયઃ ।
અત્ર યે ઉપનહ્યન્તિ વૈરં તેષાં ન શામ્યતિ ॥
આક્રોશન્ મામ્ અવોચન્ મામ્ અજયન્ મામ્ અજાપયન્* ।
અત્ર યે નોપનહ્યન્તિ વૈરં તેષાં પ્રશામ્યતિ ॥
ન હિ વૈરેણ વૈરાણિ શામ્યન્તીહ કદાચન ।
ક્ષાન્ત્યા વૈરાણિ શામ્યન્તિ એષ ધર્મઃ સનાતનઃ ॥
વૈરં ન વૈરેણ હિ જાતુ શામ્યતે શામ્યન્તિ વૈરાણિ અવૈરતાભિઃ ।
વૈરપ્રસંગો હ્ય્ અહિતાય દેહિનાં તસ્માદ્ ધિ વૈરં ન કરોતિ પણ્ડિતઃ ॥

સચેલ્ લભેત નિપકં સહાયકં સાર્ધંચરં સાધુવિહારધીરમ્* ।
અભિભૂય સર્વાણિ પરિસ્રવાણિ ચરેત તેનાત્તમના પ્રતિસ્મૃતઃ ॥
નો ચેલ્ લભેત નિપકં સહાયકં સાર્ધંચરં સાધુવિહારધીરમ્* ।
રાજેવ રાષ્ટ્રં વિપુલં પ્રહાય એકશ્ ચરેન્ ન ચ પાપાનિ કુર્યાત્* ॥
ચરંશ્ ચેન્ નાધિગચ્છેત શ્રેયઃ સદૃશમ્ આત્મનઃ ।
એકચર્યાં દૃઢાં કુર્યાન્ નાસ્તિ બાલે સહાયતા ॥
એકસ્ય ચરિતં શ્રેયો ન તુ બાલે સહાયતા ।
અલ્પોત્સુકશ્ ચરેદ્ એકો માતઙ્ગારણ્યનાગવત્* ॥
એવમ્ ઉક્તે કોશામ્બકા ભિક્ષવો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચન્* । ધર્મસ્વામી ભગવાન્ ધર્મસ્વામી સુગતઃ । એતે ઽસ્માકં વક્ષ્યન્તિ દુરુક્તાનિ દુર્ભાષિતાનિ । વયમ્ એષાં કિમર્થં મર્ષયામ ઇતિ । અથ ભગવાંસ્ તેષાં ભિક્ષૂણાં તયા ઈર્યયા ચર્યયા વિપ્રતિપત્ત્યા અનાત્તમના અનભિરાદ્ધસ્ તત એવ ઋદ્ધ્યા ઉપરિ વિહાયસા પ્ર ક્રાન્તો યેન શ્રાવસ્તી તેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તો ઽનુપૂર્વેણ શ્રાવસ્તીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । તત્ર સ્વિદ્ ભગવતિ પ્રક્રાન્તે કોશામ્બકાનાં ભિક્ષૂણાં વૈશાલકાનાં ચ ભિક્ષૂણામ્ એવંરૂપઃ ઈર્યાપથઃ સંવૃત્તઃ । પૂર્વભક્તે ઽપિ પિણ્ડપાતં પ્રવિશન્તિ પશ્ચાદ્ભક્તે દ્વારં બદ્ધ્વા કલહં કુર્વન્તિ । તથા એષાં તયા ઈર્યયા ચર્યયા વિપ્રતિપત્ત્યા દ્વાદશવર્ષાણિ સમતિક્રાન્તાનિ । કોશામ્બકા બ્રાહ્મણગૃહપતયઃ સંસ્થાગારે પરસ્પરં સંજલ્પં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ । વયં ભવન્તો ઽત્યર્થં ભગવતો ઽભિપ્રસન્નાશ્ ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ । અથ ચ પુનર્ ભગવતાસ્ય ગોચરસ્ય દ્વાદશવર્ષાણિ પરિત્યક્તસ્યાદ્યત્વેનાપિ નાગચ્છતીતિ । અપરે કથયન્તિ । ભવન્તો ભગવાન્ ઇહાગમિષ્યતીતિ યત્રેદાનીં કોશામ્બકાનાં ભિક્ષૂણામ્ ઇયમ્ એવંરૂપા ઈર્યા ચર્યા વિપ્રતિપત્તિઃ । પૂર્વભક્તે પિણ્ડપાતં પ્રવિશન્તિ પશ્ચાદ્ભક્તે દ્વારં બદ્ધ્વા કલિં કુર્વન્તીતિ । અપરે ત્વ્ આહુઃ । નાયં ભવન્ત એષાં દોષઃ કિં ત્વ્ અસ્માકં યે વયમ્ એભ્યઃ પિણ્ડપાતં પ્રયચ્છામઃ વાક્સંભાષણં વા । એતં વયં ક્રિયાકારં વ્યવસ્થાપયામઃ । નૈષાં ( મ્સ્વ્ ઇઇ 187 ) કેનચિત્ પિણ્ડકો દેયો વાક્સંભાષણં ચેતિ । તે ક્રિયાકારં કૃત્વા વ્યવસ્થિતાઃ । યાવદ્ અપરસ્મિન્ દિવસે કોશામ્બકા ભિક્ષવઃ પિણ્ડપાતં પ્રવિષ્ટાઃ । ન કેનચિદ્ આભાષિતા નાપિ પિણ્ડકો દત્તઃ । તે યથા ધૌતકેનૈવ પાત્રેણ પિણ્ડપાતં પ્રવિષ્ટાસ્ તથા ધૌતકેનૈવ નિષ્ક્રાન્તાઃ । અલબ્ધ્વૈકાં ભિક્ષામ્ અપિ તતસ્ તૈઃ સંભૂય કોશામ્બકા બ્રાહ્મણગૃહપતય ઉક્તાઃ । ભવન્તો ઽયુક્તં તાવદ્ યત્ પિણ્ડપાતં ન પ્રયચ્છથ । અર્થપરિક્ષય ઇતિ । કિમ્ અસ્માભિર્ અપરાદ્ધં યદ્ વાચમ્ અપિ ન પ્રયચ્છથેતિ । તે કથયન્તિ । યૂયમ્ અપિ શ્રમણાઃ શાક્યપુત્રીયા ઇત્ય્ આત્માનં પ્રતિજાનીધ્વે । યેષાં શાસ્તા ઈર્યયા ચર્યયા વિપ્રતિપત્ત્યા અનાત્તમના અનભિરાદ્ધઃ । ઉપરિ વિહાયસા પ્રક્રાન્તઃ । દ્વાદશવર્ષાણિ સમતિક્રાન્તાન્ય્ અદ્યત્વે ના પિ નાગચ્છતીતિ । તે તૂષ્ણીમ્ એવ સ્થિતાઃ । તેષાં તુ સકાશમ્ ઉપસંક્રમ્ય કથયન્તિ । આયુષ્મન્તઃ સ્થાને વયમ્ એભિર્ અવસાદિતાઃ । યઃ પૃથિવ્યાં સ્ખલતિ સ તાન્ એવ નિઃશૃત્યોત્તિષ્ઠતિ । સર્વથા શ્રાવસ્ત્યાં ગચ્છામઃ । ભગવન્તં ક્ષમયામો ભિક્ષુસંઘં ચેતિ ।
અથ કોશામ્બકા ભિક્ષવસ્ તસ્યા એવ રાત્રેર્ અત્યયાત્ સમાદાય પાત્રચીવરમ્ અપ્રવિશ્યૈવ કોશામ્બીં યેન શ્રાવસ્તી યેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તાઃ ।
અશ્રૌષીદ્ આયુષ્માન્ આનન્દઃ કોશામ્બકા ભિક્ષવ આગચ્છન્તિ કલહકારકા ભણ્ડનકારકા વિગ્રહકારકા આધિકરણિકાઃ । યૈર્ અવમાનિતો ભગવાન્ ઇહાગતઃ । ( 283વ્1 = ગ્બ્મ્ 6.879 ) તે ઽસ્માંશ્ ચોદયિષ્યન્તિ સ્મારયિષ્યન્તિ અલજ્જિતેન વા વૈતરિકેણ વા યન્વ્ અહં ભગવત આરોચયેયમ્ ઇતિ વિદિત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ઽસ્થાત્* । એકાન્તસ્થિત આયુષ્માન્ આનન્દો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । શ્રુતં મયા ભદન્ત કોશામ્બકા ભિક્ષવ ઇહાગચ્છન્તિ કલહકારકા ભણ્ડનકારકા વિગ્રહકારકા વિવાદકારકા આધિકરણિકાઃ । યૈર્ ભગવાન્ અવમાનિત ઇહાગતઃ । તે ઽસ્માંશ્ ચોદયિષ્યન્તિ સ્મારયિષ્યન્તિ અલજ્જિતેન વા વૈતરેણ વા । એષામ્ અસ્માભિઃ કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્* । તે આનન્દ ભિક્ષુભિર્ નાલપ્તવ્યા ન સંલપ્તવ્યા નાવલોકયિતવ્યા ન વિલોકયિતવ્યા નાન્યત્ર હસ્તવ્યવહારકેણ પ્રત્યન્તિમાનિ શયનાસનાનિ ઉદ્દેષ્ટવ્યાનિ । યદિ કથયન્તિ વૃદ્ધા વયં કસ્માત્ પ્રત્યન્તાનિ શયનાસનાનિ ઉદ્દિશ્યન્ત ઇતિ । વક્તવ્યાઃ । યૂયમ્ અપિ શ્રમણાઃ શાક્યપુત્રીયા ઇત્ય્ આત્માનં પ્રતિજાનીધ્વે યેષાં શાસ્તા ઈર્યયા ચર્યયા વિપ્રતિપત્ત્યા અનાત્તમના અનભિરાદ્ધસ્ તત એવ ઋદ્ધ્યા ઇહાગતઃ કારુણિકઃ શાસ્તા યેનૈતદ્ અનુજ્ઞાતમ્* । એતદ્ અપિ યુષ્માકં ન પ્રાપદ્યત ઇતિ ।
અશ્રૌષીન્ મહાપ્રજાપતી ગૌતમી કોશામ્બકા ભિક્ષવ આગચ્છન્તિ કલહકારકા ભણ્ડનકારકા વિગ્રહકારકા વિવાદકારકા ( મ્સ્વ્ ઇઇ 189 ) આધિકરણિકા ઇતિ શ્રુત્વા ચ પુનર્ અસ્યૈતદ્ અભવત્* । ગચ્છામિ ભગવન્તમ્ અવલોકયામીતિ તેષાં મયા કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ઇતિ વિદિત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તા । ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણા । એકાન્તનિષણ્ણા મહાપ્રજાપતી ગૌતમી ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । શ્રુતં મયા ભદન્ત કોશામ્બકા ભિક્ષવ આગચ્છન્તિ કલહકારકા ભણ્ડનકારકા વિગ્રહકારકા વિવાદકારકા આધિકરણિકા ઇતિ । તેષાં મયા કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્* । કોશામ્બકા ભિક્ષવસ્ ત્વયા ગૌતમી નાલપ્તવ્યા ન સંલપ્તવ્યા નાવલોકયિતવ્યા ન વ્યવલોકયિતવ્યા નાન્યત્ તુ સહદર્શનાદ્ એવાસનં ભોક્તવ્યં જ્યેષ્ઠપર્ષદ્ ઇતિ કૃત્વા ।
અશ્રૌષીદ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ કોશામ્બકા ભિક્ષવ આગચ્છન્તિ કલહકારકા ભણ્ડનકારકા વિગ્રહકારકા વિવાદકારકા આધિકરણિકા ઇતિ શ્રુત્વા ચ પુનર્ અસ્યૈતદ્ અભવત્* । ગચ્છામિ ભગવન્તમ્ અવલોકયામીતિ તેષાં મયા કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ઇતિ વિદિત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણઃ । એકાન્તનિષણ્ણો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । શ્રુતં મયા ભદન્ત કોશામ્બકા ભિક્ષવ આગચ્છન્તિ કલહકારકા ભણ્ડનકારકા વિગ્રહકારકા વિવાદકારકા આધિકરણિકા ઇતિ તેષાં મયા કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્* । કોશામ્બકા ભિક્ષવસ્ ત્વયા ગૃહપતે નાલપ્તવ્યા ( મ્સ્વ્ ઇઇ 190 ) ન સંલપ્તવ્યા નાવલોકયિતવ્યા ન વ્યવલોકયિતવ્યા ન વન્દિતવ્યાઃ પિણ્ડપાતસ્ તુ દેયો દાનં ન વિરુધ્યતે ઇતિ ।

કોશાંબકા ( 284ર્1 = ગ્બ્મ્ 6.880 ) ભિક્ષવો ઽનુપૂર્વેણ શ્રાવસ્તીમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ । તત્ર પાત્રચીવરં પ્રતિશમય્ય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય પૃચ્છન્તિ । કઃ શયનાસનોદ્દેશક ઇતિ । કલ્પકારકૈઃ સમાખ્યાતમ્* । આર્યાનન્દ ઇતિ । તે યેનાયુષ્માન્ આનન્દસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ । ઉપસંક્રમ્યાયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । આયુષ્મન્ આનન્દ અસ્માકં શયનાસનાન્ય્ ઉદ્દિશ્ય ઇતિ । આયુષ્માન્ આનન્દસ્ તેષાં પ્રત્યન્તિમાનિ શયનાસનાનિ હસ્તવ્યવહારેણોદ્દેષ્ટુમ્ આરબ્ધઃ । તે કથયન્તિ । આયુષ્મન્ આનન્દ વૃદ્ધા વયમ્* । કસ્માદ્ અસ્માકં પ્રત્યન્તિમાનિ શયનાસનાનિ ઉદ્દિશ્યન્ત ઇતિ । સ કથયતિ । યૂયમ્ અપિ શ્રમણાઃ શાક્યપુત્રીયા ઇત્ય્ આત્માનં પૂર્વવદ્ યાવદ્ એતદ્ અપિ યુષ્માકં ન પ્રાપદ્યત ઇતિ । તે સંવિગ્નાઃ કૃચ્છ્રેણ રાત્રિમ્ અતિનામયન્તિ । અથોત્ક્ષિપ્તકસ્ય ભિક્ષો રાત્ર્યાઃ પ્રત્યૂશસમયે સ્વસન્તતિં વ્યવલોકયત એતદ્ અભવત્* । યદ્ અસ્માકમ્ ઉત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદો યદુતાપન્ન ઇતિ વા અનાપન્ન ઇતિ વા ઉત્ક્ષિપ્તક ઇતિ વા અનુત્ક્ષિપ્તક ઇતિ વા । સો ઽહમ્ આપન્નો નાનાપન્નઃ । ઉત્ક્ષિપ્તો નાનુત્ક્ષિપ્તઃ । યત્ પુનર્ ઉત્ક્ષિપ્તો ધર્મેણ કર્મણા અકોપ્યેનાસ્થાપનાર્હેણ । યન્વ્ અહં સન્ધિં કુર્યાં સામગ્રીમ્ ઇતિ વિદિત્વા કલ્યમ્ એવોત્થાય યેનોત્ક્ષિપ્તકાનુવર્તકા ભિક્ષવ ઉત્ક્ષિપ્તકા નુવર્તકા નુવર્તકાશ્ ચ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્યોત્ક્ષિપ્તકાનુવર્તકાન્ ભિક્ષૂન્ ઉત્ક્ષિપ્તકાનુવર્તકાનુવર્તકાંશ્ ચેદમ્ અવોચત્* । ઇહ મમાયુષ્મન્તો રાત્ર્યાઃ પ્રત્યૂષસમયે સ્વસન્તતિં વ્યવલોકયતઃ ( મ્સ્વ્ ઇઇ 191 ) એતદ્ અભવત્* । યન્ નિદાનં મમોત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદો યદુતાપન્ન ઇતિ વા અનાપન્ન ઇતિ વા ઉત્ક્ષિપ્તક ઇતિ વા અનુત્ક્ષિપ્તક ઇતિ । સો ઽહમ્ આપન્નો નાનાપન્નઃ । ઉત્ક્ષિપ્તો નાનુત્ક્ષિપ્તઃ । યત્ પુનર્ ઉત્ક્ષિપ્તો ધર્મેણ કર્મણા અકોપ્યેનાસ્થાપનાર્હેણ । સન્ધિં કુર્યાં સામગ્રીમ્ ઇતિ । યૂયં કિં કથયથ । તે કથયન્તિ । એવં ભવતુ । શોભનમ્* । અથોત્ક્ષિપ્તકો ભિક્ષુર્ ઉત્ક્ષિપ્તકા નુવર્તકા ભિક્ષવ ઉત્ક્ષિપ્તકાનુવર્તકાનુવર્તકાંશ્ ચ યેનોત્ક્ષિપ્તકો ભિક્ષુર્ ઉત્ક્ષેપકાનુવર્તકા ભિક્ષવ ઉત્ક્ષેપકાનુવર્તકાનુવર્તકાંશ્ ચ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્યોત્ક્ષેપકં ભિક્ષુમ્ ઉત્ક્ષેપકાનુવર્તકાનુવર્તકાંશ્ ચેદમ્ અવોચત્* । ઇહ મમાયુષ્મન્તો રાત્ર્યાઃ પ્રત્યૂષસમયે સ્વસન્તતિં વ્યવલોકયત એતદ્ અભવત્* । યન્ નિદાનં મમોત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં પૂર્વવદ્ યાવત્ સન્ધિં કુર્યાં સામગ્રીમ્ ઇતિ । યૂયં કિં કરિષ્યથ । તે કથયન્તિ । એવં ભવતુ । શોભનમ્ ઇતિ । સ તેનોત્ક્ષિપ્તકો ભિક્ષુર્ ઉત્ક્ષિપ્તકાનુવર્તકા ભિક્ષવ ઉત્ક્ષિપ્તકાનુવર્તકાનુવર્તકા ઉત્ક્ષેપકો ભિક્ષુર્ ઉત્ક્ષેપકાનુવર્તકા ભિક્ષવ ઉત્ક્ષેપકાનુવર્તકાનુવર્તકાશ્ ચ યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે તસ્થુઃ । એકાન્તસ્થિત ઉત્ક્ષેપકો ભિક્ષુર્ ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । ઇહ મમ ભદન્ત રાત્ર્યાઃ પ્રત્યૂષ સમયે સ્વસન્તતિં વ્યવલોકયત એતદ્ અભવત્* । પૂર્વસન્ધિં કુર્યાં સામગ્રીમ્ ઇતિ । તન્ મયા સર્વ ઇમે ભિક્ષવઃ સામગ્ર્યામ્ ઉદ્યોજિતા ઇતિ । ભગવાન્ આહ । સાધુ સાધુ ભિક્ષો બહુપુણ્યં પ્રસૂયતે અપ્રમેયમ્ અસંખ્યેયમ્ અપ્રિમાણં યો ભિક્ષૂણાં કલહજાતાનાં વિહરતાં ભણ્ડનજાતાનાં ( 284વ્1 = ગ્બ્મ્ 6.881 ) વિગૃહીતાનાં ( મ્સ્વ્ ઇઇ 192 ) વિવાદમ્ આપન્નાનાં પક્ષાપરપક્ષવ્યવસ્થિતાનાં સંધિં કરોતિ સામગ્રીમ્* । યથા હિ નામ કશ્ચિચ્ છતશચ્ છિન્નં બાલં કોટ્યા કોટ્યા પ્રતિસન્દધ્યાદ્ એવમ્ એવ બહુપુણ્યં પ્રસૂયતે અપ્રમેયમ્ અસંખ્યેયમ્ અપરિમાણં યો ભિક્ષૂણાં કલહજાતાનાં વિહરતાં પૂર્વવદ્ યાવત્ સન્ધિં કરોતિ સામગ્રીમ્* । અપિ તૂત્ક્ષિપ્તકસ્યાહં ભિક્ષોર્ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ પ્રજ્ઞપયિષ્યામિ । ઉત્ક્ષિપ્તકેન ભિક્ષુણા સંઘાદ્ ઓસારણા યાચિતવ્યા । એવં ચ પુનર્ યાચિતવ્યા । શયનાસનપ્રજ્ઞપ્તિં કૃત્વા ગણ્ડીમ્ આકોટ્ય પૃષ્ટવાચિકયા ભિક્ષૂન્ સમનુયુજ્ય સર્વસંઘે સન્નિષણ્ણે સન્નિપતિતે યથાવૃદ્ધિકયા સગૌરવેણ સામીચીં કૃત્વા વૃદ્ધાન્તે ઉત્કુટુકેન નિષદ્યાઞ્જલિં પ્રગૃહ્ય ઇદં સ્યાદ્ વચનીયમ્* ।
શૃણોતુ ભદન્તઃ સંઘઃ । યન્ નિદાનં મમોત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદો યદુતાપન્ન ઇતિ વા અનાપન્ન ઇતિ વા ઉત્ક્ષિપ્તક ઇતિ વા અનુત્ક્ષિપ્તક ઇતિ વા સો ઽહમ્ આપન્નો નાનાપન્નઃ ઉત્ક્ષિપ્તો નાનુત્ક્ષિપ્તઃ । યત્ પુનર્ ઉત્ક્ષિપ્તો ધર્મેણ કર્મણા અકોપ્યેનાસ્થાપનાર્હેણ । સો ઽહમ્ એવંનામા ઉત્ક્ષિપ્તકો ભિક્ષુઃ સંઘાદ્ ઓસારણં યાચે । ઓસારયતુ માં ભદન્તઃ સંઘઃ । યથાધર્મેણ યથાવિનયં પ્રતિકરિષ્યે । અનુકમ્પયાનુકમ્પામ્ ઉપાદાય । એવં દ્વિર્ અપિ ત્રિર્ અપિ । તતઃ પશ્ચાદ્ એકેન ભિક્ષુણા જ્ઞપ્તિં કૃત્વા કર્મ કર્તવ્યમ્* ।
શૃણોતુ ભદન્ત સંઘઃ । યન્ નિદાનમ્ અપ્ય્ આયુષ્મન્ત ઉત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદો યદુતાપન્ન ઇતિ વા । અનાપન્ન ઇતિ વા । ઉત્ક્ષિપ્તક ઇતિ વા । અનુત્ક્ષિપ્તક ઇતિ વા । સો ઽયમ્ આપન્નો નાનાપન્ન । ઉત્ક્ષિપ્તકો નાનુત્ક્ષિપ્તકઃ । યત્ પુનર્ ઉત્ક્ષિપ્તો ધર્મેણ કર્મણાકોપ્યેનાસ્થાપનાર્હેણ ( મ્સ્વ્ ઇઇ 193 ) । સો ઽયમ્ એવંનામા ઉત્ક્ષિપ્તકો ભિક્ષુઃ સંઘાદ્ ઓસારણં યાચતે । સચેત્ સંઘસ્ય પ્રાપ્તકાલં ક્ષમેતાનુજાનીયાત્ સંઘો યત્ સંઘ એવંનામાનં ભિક્ષુમ્ ઓસારયેદ્ ઇતિ । એષા જ્ઞપ્તિઃ । કર્મ કર્તવ્યમ્* ।
શૃણોતુ ભદન્તઃ સંઘઃ । યન્ નિદાનમ્ અપ્ય્ આયુષ્મત ઉત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદઃ પૂર્વવદ્ યાવત્* । સો ઽયમ્ એવંનામા ભિક્ષુઃ સંઘાદ્ ઓસારણં યાચતે । તત્ સંઘ એવંનામાનં ભિક્ષુમ્ ઓસારયતિ । યેષામ્ આયુષ્મતાં ક્ષમેતાનુજાનીયાત્ સંઘો યત્ સંઘ એવંનામાનં ભિક્ષુમ્ ઓસારયેદ્ ઇતિ । એષા જ્ઞપ્તિઃ । કર્મ કર્તવ્યમ્* ।
શૃણોતુ ભદન્તઃ સંઘઃ । યન્ નિદાનમ્ અપ્ય્ આયુષ્મત ઉત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદઃ પૂર્વવદ્ યાવત્* । સો ઽયમ્ એવંનામા ઉત્ક્ષિપ્તકો ભિક્ષુઃ સંઘાદ્ ઓસારણં યાચતે । તત્ સંઘ એવંનામાનં ભિક્ષુમ્ ઓસારયતિ । યેષામ્ આયુષ્મતાં ક્ષમન્તે એવંનામાનમ્ ઉત્ક્ષિપ્તકં ભિક્ષુમ્ ઓસારયિતુમ્* । તે તૂષ્ણીમ્* । ન ક્ષમન્તે । ભાષન્તામ્* । ઓસારિતઃ સંઘેન એવંનામા ઉત્ક્ષિપ્તકો ભિક્ષુઃ । ક્ષાન્તમ્ અનુજ્ઞાતં સંઘેન । યસ્માત્ તૂષ્ણીમ્ એવમ્ એતદ્ ધારયામિ ।
ઓસારણીયં કર્મ । તસ્યાહં ભિક્ષોર્ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ પ્રજ્ઞપયામિ । ઓસારણીયકર્મકૃતેન ભિક્ષૂણા સંઘાત્ સામગ્રી યાચયિતવ્યા । એવં ચ પુનર્ યાચયિતવ્યા ।

શૃણોતુ ભદન્તઃ સંઘઃ । યન્ નિદાનં મમોત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદો યદુતાપન્ન ઇતિ વા અનાપન્ન ઇતિ વા । ઉત્ક્ષિપ્ત ઇતિ વા અનુત્ક્ષિપ્ત ઇતિ વા । સો ઽહમ્ આપન્નો નાનાપન્નઃ । ઉત્ક્ષિપ્તકો નાનુત્ક્ષિપ્તકઃ । યત્ પુનર્ ઉત્ક્ષિપ્તો ધર્મેણ કર્મણા અકોપ્યેનાસ્થાપનાર્હેણ । તેન મયા એવંનામ્ના ( 285ર્1 = ગ્બ્મ્ 6.882 ) ઉત્ક્ષિપ્તકેન ભિક્ષુણા સંઘાદ્ ઓસારણા યાચિતા । કૃતં મમ સંઘેનોસારણીયં કર્મ । સો ઽહમ્ એવંનામા ઓસારરણીયકર્મકૃતો ભિક્ષુસંઘાત્ સામગ્રીં યાચે । દદાતુ ભદન્તઃ સંઘો મમૈવંનામ્ન ઓસારિતસ્ય ભિક્ષોઃ સંઘસામગ્રીમ્* । અનુકમ્પયાનુકમ્પામ્ ઉપાદાય । એવં દ્વિર્ અપિ । એવં ત્રિર્ અપિ । તતઃ પશ્ચાદ્ એકેન ભિક્ષુણા જ્ઞપ્તિં કૃત્વા કર્મ કર્તવ્યમ્* ।
શૃણોતુ ભદન્ત સંઘઃ । યન્ નિદાનમ્ અસ્યાયુષ્મત ઉત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદો યદુતાપન્ન ઇતિ પૂર્વવદ્ યાવત્* । સચેત્ સંઘસ્ય પ્રાપ્તકાલં ક્ષમેતાનુજાનીયાત્ સંઘો યત્ સંઘ એવંનામ્નઃ ઓસારણીયકર્મકૃતસ્ય ભિક્ષોઃ સામગ્રીં દદ્યાદ્ ઇતિ । એષા જ્ઞપ્તિઃ । કર્મ કર્તવ્યમ્* ।
શૃણોતુ ભદન્ત સંઘઃ । યન્ નિદાનમ્ અસ્યાયુષ્મત ઉત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદો યદુતાપન્નઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ દત્તા સંઘેન એવંનામ્નઃ ઓસારણીયકર્મકૃતસ્ય ભિક્ષોઃ સામગ્રી । ક્શાન્તમ્ અનુજ્ઞાતમ્* । યસ્માત્ તૂષ્ણીમ્ એવમ્ એતદ્ ધારયામિ । ઇત્ય્ અસ્ય સંઘેન ઓસારણીયકર્મકૃતસ્ય ભિક્ષોઃ સામગ્રી દત્તા ભવતિ । તસ્ય સંઘેન સામગ્રી દાતવ્યા । નાત્ર કૌકૃત્યં કરણીયમ્* ।
સંઘસામગ્રીદત્તકસ્યાહં ભિક્ષોર્ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ પ્રજ્ઞપયામિ । સંઘસામગ્રીદત્તકેન ભિક્ષુણા પોષધો યાચિતવ્યઃ । એવં ચ પુનર્ યાચિતવ્યઃ । શયનાસનપ્રજ્ઞપ્તિં કૃત્વા પૂર્વવદ્ યાવત્* । સો ઽહમ્ એવંનામા સંઘસામગ્રીદત્તકઃ સંઘાત્ સામગ્રીપોષધં યાચે । દદાતુ ભદન્તઃ સંઘઃ મમૈવંનામ્નઃ સામગ્રીદત્તકસ્ય ભિક્ષોઃ સામગ્રીપોષધમ્ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય । એવં દ્વિર્ અપિ । ત્રિર્ અપિ । તતઃ પશ્ચાદ્ એકેન ભિક્ષુણા જ્ઞપ્તિં કૃત્વા કર્મ કર્તવ્યમ્* ।
શૃણોતુ ભદન્તઃ સંઘઃ । યન્ નિદાનમ્ અસ્યાયુષ્મત ઉત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદો યદુતાપન્ન ઇતિ વા પૂર્વવદ્ યાવત્* । સો ઽયમ્ એવંનામા સંઘસામગ્રીદત્તકઃ સંઘાત્ સામગ્રીપોષધં યાચતે । સચેત્ સંઘસ્ય પ્રાપ્તકાલં ક્ષમેતાનુજાનીયાત્ સંઘો યત્ સંઘ એવંનામ્નઃ સંઘસામગ્રીદત્તકસ્ય ભિક્ષોઃ સામગ્રીપોષધં દદ્યાદ્ ઇતિ । એષા જ્ઞપ્તિઃ । કર્મ કર્તવ્યમ્* ।
શૃણોતુ ભદન્તઃ સંઘઃ । યન્ નિદાનમ્ અસ્યાયુષ્મત ઉત્પન્નઃ કલહો ભણ્ડનં વિગ્રહો વિવાદો યદુતાપન્ન ઇતિ વા અનાપન્ન ઇતિ વા પૂર્વવદ્ યાવત્* । સો ઽયમ્ એવંનામા સામગ્રીદત્તકઃ સંઘાત્ સામગ્રીપોષધં યાચતે । તત્ સંઘ એવંનામ્નઃ સામગ્રીદત્તકસ્ય ભિક્ષોઃ સામગ્રીપોષધં દદાતિ । એષામ્ આયુષ્મતાં ક્ષમન્તે એવંનામ્નઃ સામગ્રીદત્તકસ્ય ભિક્ષોઃ સામગ્રીપોષધં દાતુમ્* । તે તૂષ્ણીમ્* । ન ક્ષમન્તે । ભાષન્તામ્* । દત્તઃ સંઘેન એવંનામ્નઃ સામગ્રીદત્તકસ્ય ભિક્ષોઃ સામગ્રીપોષધઃ । ક્ષાન્તમ્ અનુજ્ઞાતં સંઘેન । યસ્માત્ તૂષ્ણીમ્ એવમ્ એતદ્ ધારયામિ ।
યસ્ય સંઘેન સામગ્રીદત્તકસ્ય ભિક્ષોઃ સામગ્રીપોષધો દત્તો ભવતિ તેન સાર્ધં સંઘેનૈકત્યે નિષદ્ય પોષધઃ કર્તવ્યઃ પ્રવારણા જ્ઞપ્તિઃ જ્ઞપ્તિદ્વિતીયં જ્ઞપ્તિચતુર્થં કર્મ । નાત્ર કૌકૃત્યં કરણીયમ્* । વ્યગ્રાઃ કુર્વન્તિ સાતિસારા ભવન્તિ । ન ચ પુનર્ ભિક્ષુણા અપોષધે પોષધમ્ આગમયતિ । સાતિસારો ભવતિ । સ્થાપયિત્વા મઙ્ગલ્યપોષધં સામગ્રીપોષધં વા ।
કોશામ્બકવસ્તુ સમાપ્તમ્* ॥