કાઠકગૃહ્યસૂત્રમ્ · અધ્યાય 1

કાઠકગૃહ્યસૂત્ર
કાઠકગૃહ્યસૂત્ર
ઉપનયનપ્રભૃતિ વ્રતચારી સ્યાત્ ૧ માર્ગવાસાઃ ૨ સંહતકેશઃ ૩ ભૈક્ષાચાર્યવૃત્તિઃ ૪ સશલ્કદણ્ડઃ ૫ સપ્તમુઞ્જાં મેખલાં ધારયેત્ ૬ ન મધુમાંસે અશ્નીયાત્ ૭ ક્ષારલવણવર્જી ૮ આચાર્યસ્યાપ્રતિકૂલઃ ૯ સર્વકાર્યાસ્વતન્ત્રઃ ૧૦ પૂર્વોત્થાયી જઘન્યસંવેશી ૧૧ યદેનમુપેયાત્તદસ્મૈ દદ્યાત્ ૧૨ બહૂનાં યેન સંયુક્તઃ ૧૩ નાસ્ય શય્યામાવિશેત્ ૧૪ ન રથમારુહેત્ ૧૫ ન સંવસ્ત્રયેત ૧૬ સર્વાણિ સાંસ્પર્શકાનિ સ્ત્રીભિઃ સહ વર્જયેત્ ૧૭ ન મુષિતાં પ્રેક્ષેત ૧૮ ન વિહારાર્થં જલ્પેત્ ૧૯ ન રુચ્યર્થં કિઞ્ચન ધારયેત ૨૦ ન સ્નાયાત્ ૨૧ ઉદકં વાભ્યુપેયાત્ ૨૨ યદિ સ્નાયાદ્દણ્ડ ઇવાપ્સુ પરિપ્લવેત્ ૨૩ મુણ્ડો જટિલઃ શિખી વા ૨૪ સાયં પ્રાતઃ સન્ધ્યામુપાસીત ૨૫ તિષ્ઠેત્પૂર્વામ્ ૨૬ આસીતોત્તરામ્ ૨૭ ૐ ભૂર્ભુવઃ સ્વરિત્યુક્ત્વા તત્સવિતુરિતિ સાવિત્રીમન્વાહ ૨૮ પ્રાગસ્તમયાન્નિષ્ક્રમ્ય સમિધ આહરેદ્ધરિણીર્બ્રહ્મવર્ચસકામ ઇતિ શ્રુતિઃ ૨૯ સાયં પ્રાતઃ સન્ધ્યાનિઃસરણં ભૈક્ષચરણમગ્નીન્ધનમ્ ૩૦ સાયમેવાગ્નિમિન્ધીતેત્યેકે ૩૧ ભૈક્ષસ્યાચરણે દોષઃ પાવકસ્યાસમિન્ધને સપ્તરાત્રમકૃત્વૈતદવકીર્ણિવ્રતં ચરેત્ ૩૨

વિભૂરસીત્યનુવાકેનાગ્નિમુપસ્થાયૈધોઽસીતિ સમિધમાદધાતિ સમિદિતિ દ્વિતીયામિદમહમિતિ તૃતીયામિદમહમગ્નાવિતિ ચતુર્થીમ્ ૧ તેજોઽસીત્યગ્નિમનુમન્ત્રયતે તેજો મયિ ધેહીત્યાત્માનં શેષેણોપતિષ્ઠતે ૨ તતઃ પ્રાતઃ પ્રાગુદયાત્ ૩ દ્વાદશ ચતુર્વિંશતિં ષટ્ત્રિંશતમષ્ટાચત્વારિંશતં વા વર્ષાણિ યો બ્રહ્મચર્યં ચરતિ મલજ્ઞુરબલઃ કૃશઃ સર્વં સ વિન્દતે સ્નાત્વા યત્કિંચિન્મનસેચ્છત્યેતેનૈવ ધર્મેણ સાધ્વધીતે ૪

છન્દસ્યર્થાન્બુદ્ધ્વા સ્નાસ્યન્ગાં કારયેદાચાર્યમર્હયેત્ ૧ શ્રોત્રિયોઽન્યો વેદાધ્યાયી ૨ ન તસ્ય સ્નાનમ્ ૩ અથાસ્ય સ્નાનમ્ ૪ વ્રજપરિહિતં પ્રપાદ્ય જટાશ્મશ્રુલોમનખમભિસંહાર્યાપો હિ ષ્ઠેતિ તિસૃભિઃ સ્નાયાદ્ધિરણ્યવર્ણા ઇતિ ચ દ્વાભ્યાં હિરણ્યવર્ણાઃ શ્ચુયાઃ પાવકા યાસુ જાતઃ કશ્યપો યાસ્વિન્દ્રઃ । યા અગ્નિં ગર્ભં દધિરે વિરૂપાસ્તા ન આપઃ શં સ્યોના ભવન્તુ । હિરણ્યવર્ણા શ્ચુયઃ પાવકા વિચક્રમુર્હિત્વાવદ્યમાપઃ શતં પવિત્રા વિતતા હ્યાસાં તાભિર્મા દેવાઃ સવિતા પુનાત્વિતિ શં ન ઇતિ ચ દ્વાભ્યામ્ ૫ દ્યૌસ્તે પૃષ્ઠમિતિ છત્રં ધારયેત્ ૬ ગ્ન ઇતિ હિરણ્યમ્ ૭ પ્રતિષ્ઠે સ્થો દેવતે મા મા હિંસિષ્ટમિતિ વારાહ્યા ઉપાનહૌ પ્રતિમુઞ્ચતે ૮ દ્વિવસ્ત્રોઽત ઊર્ધ્વમ્ ૯ તસ્માચ્છોભનં વાસો ભર્તવ્યમિતિ શ્રુતિઃ ૧૦ વૈણવદણ્ડધારી નિત્યં છત્રધાર્યપન્થદાયી ૧૧ અદત્તહરણં પ્રતિષિદ્ધમ્ ૧૨ અપરયા દ્વારા નિઃસરણમ્ ૧૩ મલવદ્વાસસા સહ સંભાષા ૧૪ રજોવાસસા સહ શય્યા ૧૫ ગુરોર્દુરુક્તવચનમ્ ૧૬ અસ્થાને સ્મયનં સરણં ગાયનં નર્તનં તસ્ય ચેક્ષણમ્ ૧૭

અથાતોઽષ્ટાચત્વારિંશત્સંમિતમ્ ૧ તત્ર વિધિવિશેષઃ ૨ નિયમેષ્વાચાર્યપ્રધાનઃ સ્યાત્ ૩ નિલયાર્થી યૂનબદ્ધં ન પ્રવિશેત્ ૪ અનિલયઃ સ્યાત્ ૫ અન્યત્ર વૃક્ષાદ્વાલ્મીકાદ્વા ૬ નિસ્તાન્તવમિત્યેકે ૭ યથોક્તમેકં તુ વાસઃ શાણી કુતપં વા ૮ પરિમિતમુરઃ પ્રમાણમુપરિજાનુ ૯ ચતુર્થકાલપાનભક્ષઃ ૧૦ અસઞ્ચયવાન્ ૧૧ અહરહર્વા ભૈક્ષમશ્નીયાત્ ૧૨ અહસ્તિષ્ઠેદ્રા ત્રાવાસીત ૧૩ ઉભયં મુનિવ્રતઃ સ્યાત્ ૧૪ સ્ત્રીશૂદ્ર પતિતરભસરજસ્વલૈર્વા ન સંભાષેતેતિ ચ્યવનો ભૃગુઃ ૧૫ દ્વાદશરાત્રં વોભયત્ર ૧૬ અમાવસ્યાં પૌર્ણમાસીં ચ ૧૭ પાલાશ્યઃ સમિધો નિત્યાઃ પરિધિવૃક્ષાણાં વા ૧૮ મેધાં મહ્યમિતિ પાણિમાર્ગં દત્ત્વા ત્રિષવણમહોરાત્રમુદકોપસ્પર્શનમ્ ૧૯ નમો હમાય મોહમાયેતિ ચાનુસવનમ્ । નમો હમાય મોહમાયાગ્નયે વૈશ્વાનરાય તપાય તાપસાય તપન્તાય વિન્દવે વિન્દાય વસુવિન્દાય સર્વવિન્દાય નમઃ પારાય સુપારાય પારયન્તાય નમ ઊર્મ્યાય સૂર્મ્યાય નમશ્ચ્યવનાય ભાર્ગવાયેત્યેતા એવ દેવતાસ્તર્પયન્નુદકેન ૨૦ એષ સંવત્સરં ચરિત્વા વિમલો વિપાપો ભવતિ ૨૧ સર્વેષાં વેદાનાં ચરિતબ્રહ્મચર્યો યદિ નાન્યત્કુરુતે ૨૨ સ તુ ખલુ ચરિતબ્રહ્મચર્યો દશ દશ પુરુષાન્પુનાતિ પૂર્વાપરાનાત્માનં ચૈકવિંશં પંક્તિં ચ યાવદનુપશ્યતિ યસ્યામુપવિશતિ ૨૩ સમાપ્ત એતાસામેવ દેવતાનામન્નસ્ય જુહોતિ ૨૪ ધેનુર્દક્ષિણા ૨૫

કૃચ્છ્રવિધિં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ૧ દેવાસો યથાચરન્વસવો રુદ્રા આદિત્યા મરુદઙ્ગિરસઃ પુરા ૨ સ્ત્રીશૂદ્રં નાભિભાષેત ૩ નક્તમાસીત સંશ્રિતઃ ૪ સર્વાણ્યહાનિ તિષ્ઠેત્ ૫ બ્રહ્મચારી ૬ ક્ષપાશયઃ ૭ મધુમાંસલવણશ્રાદ્ધાનિ વર્જયેદવિચારયન્ ૮ ગવાજિનં શાણીચીરં કુતપં માર્ગં વા વાસ ઉચ્યતે ૯ સર્વાકુશલમોક્ષાય મરુતોઽપ્યાચરંસ્તથા ૧૦ ત્ર્યહં સાયં ત્ર્યહં પ્રાતસ્ત્ર્યહં ભુઞ્જીતાયાચિતમ્ । ત્ર્યહં નૈવ તુ ભુઞ્જીતૈતદ્વસુભી રુદ્રૈ રાદિત્યૈશ્ચરિતં વ્રતમ્ ૧૧ એષ એવાતિકૃચ્છ્રસ્ય વિધિરેવં વિધીયતે ૧૨ એતેષ્વેવ તુ કાલેષ્વેકૈકં પિણ્ડં પ્રાશ્નીયાત્ ૧૩

તપ્તકૃચ્છ્રં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ૧ ત્ર્યહમુષ્ણાઃ પિબેદાપસ્ત્ર્યહમુષ્ણં પયઃ પિબેત્ । ત્ર્યહમુષ્ણં પિબેત્સર્પિર્વાયુભક્ષઃ પરં ત્ર્યહમ્ ૨ બૃહસ્પતેસ્તુ કૂર્ચસ્ય એષ એવ વિધિઃ સ્મૃતઃ ૩ યવાગૂં યાવકં શાકં પયઃ સર્પિઃ કુશોદકમ્ । ત્ર્યહં ત્ર્યહં તુ પ્રાશ્નીયાદ્વાયુભક્ષઃ પરં ત્ર્યહમ્ ૪

અથ સાન્તપનમ્ ૧ મરુતાં હોમો મરુતસ્તર્પયેત્ ૨ ગોમૂત્રં ગોમયં ક્ષીરં દધિ સર્પિઃ કુશોદકમ્ । એકરાત્રોપવાસશ્ચ કૃચ્છ્રં સાન્તપનં સ્મૃતમ્ ૩ એતદેવ ત્રિરભ્યસ્તં મહાસાન્તપનં સ્મૃતમ્ ૪

અથાત્ર વ્રતોપાયનમ્ ૧ વસવો વ્રતપતયો રુદ્રા વ્રતપતય આદિત્યા વ્રતપતયો મરુદઙ્ગિરસો વ્રતપતય ઇતિ વ્રતમાલભ્ય વસૂનદ્ભિસ્તર્પયેત્પ્રથમસ્મિંસ્ત્રિરાત્રે રુદ્રા ન્દ્વિતીય આદિત્યાંસ્તૃતીયે મરુદઙ્ગિરસશ્ચતુર્થે ૨ આ મે ગૃહા ઇતિ દ્વાભ્યાં વસૂનાં સ્થાલીપાકસ્ય જુહોતિ ૩ અસઙ્ખ્યાતેતિ દશભી રુદ્રા ણામ્ ૪ કદા ચન સ્તરીરસીતિ પઞ્ચભિરાદિત્યાનામ્ ૫ સાન્તપના ઇતિ ષડ્ભિર્મરુદ્ગણાનાં ત્વામગ્ને અઙ્ગિરસો વાયુરગ્રેગા ઇતિ ચ ૬ હવ્યવાહમિતિ સ્વિષ્ટકૃતમ્ ૭

વર્ષાસુ શ્રવણેનાધ્યાયાનુપાકરોતિ ૧ સ જુહોત્યપ્વા નામાસિ તસ્યાસ્તે જુષ્ટીયં ગમેયમહમિદ્ધિ પિતુષ્પરિ મેધામૃતસ્ય જગૃભ અહં સૂર્ય ઇવાજનિ સ્વાહા । રન્તિર્નામાસિ યુક્તિર્નામાસિ યોગો નામાસીત્યુત્તરાસ્તિસ્રઃ । તસ્યાસ્ત ઇતિ સર્વત્રાનુષજતિ ૨ યુજે સ્વાહોદ્યુજે સ્વાહા યુક્ત્યૈ સ્વાહા યોગાય સ્વાહેત્યન્તેવાસિનાં યોગમિચ્છન્ ૩ દધિક્રાવ્ણ ઇતિ ત્રિર્દધિ ભક્ષયિત્વા દર્ભપાણિઃ સાવિત્રીં ત્રિરન્વાહાદિતશ્ચ ત્રીનનુવાકાન્કસ્ત્વા યુનક્તીતિ ચ ૪ તસ્યાનધ્યાયઃ ૫ ન વિદ્યોતમાને ન સ્તનયતિ ૬ આકાલિકં દેવતુમુલં વિદ્યુદ્ધન્વોલ્કા ૭ આચારેણાન્યે ૮ અત્યક્ષરાઃ શબ્દાઃ સંતતવલીકપ્રસ્રાવઃ ૯ અર્ધપઞ્ચમાન્માસાનધીત્ય પઞ્ચાર્ધષષ્ઠાન્વોત્સૃજત ઉત્સૃજામહેઽધ્યાયાન્પ્રતિવિશ્વસન્તુ છન્દાંસિ કસ્ત્વા વિમુઞ્ચતીતિ ચ ૧૦ તસ્યાનધ્યાયોઽમાવસ્યાં પક્ષિણીં નાધીતે ૧૧ નાત ઊર્ધ્વમભ્રેષુ ૧૨

અથોપનિષદર્હાઃ ૧ બ્રહ્મચારી સુચરિતી મેધાવી કર્મકૃદ્ધનદઃ પ્રિયો વિદ્યયા વા વિદ્યામન્વિચ્છંસ્તાનિ તીર્થાનિ બ્રહ્મણઃ ૨

નવં નવાવસાનં સમં સમૂલં સમવસ્રાવં સમવસ્રુત્ય વા યસ્માત્પ્રાગુદીચીરાપો નિર્દ્ર વેયુઃ પ્રત્યગુદીચીર્વા તસ્મિન્પ્રાગ્દ્વારં દક્ષિણદ્વારં વા શરણં કારયેત્ ૧ મધ્યમાયાઃ કર્તે પ્રાગગ્રોદગગ્રાન્દર્ભાનાસ્તીર્ય તેષુ સ્થૂણામવદધાતિ ધ્રુવાં સિનોમ્યમૃતસ્ય પત્નીં ક્ષેમે તિષ્ઠ ઘૃતમુક્ષમાણા । તાં ત્વા સ્થૂણે સર્વવીરાઃ સુવીરા અરિષ્ટવીરા ઇહ સંવિશેમ । ઇહૈવ સ્થૂણે અમૃતેન રોહાશ્વવતો ગોમત્યમૃતવતી સૂનૃતાવતી । ઊર્જસ્વતી પયસ્વતી ચાસ્માન્સ્થૂણે પયસાભ્યવવૃત્સ્વ । આ ત્વા કુમારસ્તરુણ આ વત્સો જગતા સહ । આ ત્વા પરિસ્રુતઃ કુમ્ભ આ દધ્નઃ કલશૈરયમિતિ ૨ પ્રાઞ્ચં વંશં સમારોપયત્યૃતેન સ્થૂણામધિરોહ વંશોગ્રો વિરાજન્નપસેધ શત્રૂન્ । અથા રયિં સર્વવીરા વયં ત ઇતિ ૩ ઉત્તરપૂર્વં સમાધાનમ્ ૪

અમીવહા વાસ્તોષ્પત ઇતિ ચતસૃભિર્વાસ્તોષ્પતીયસ્ય સ્થાલીપાકસ્યેષ્ટ્વાથ વાસ્ત્વાવિશેત્ અમીવહા વાસ્તોષ્પતે વિશ્વા રૂપાણ્યાવિશન્ । સખા સુશેવ એધિ નઃ । વાસ્તોષ્પતે પ્રતિજાનીહ્યસ્માન્સ્વાવેશો અનમીવો ભવા નઃ । યત્ત્વેમહિ પ્રતિ તન્નો જુષસ્વ શં નો ભવ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદે । વાસ્તોષ્પતે પ્રતરણો ન એધિ ગયસ્ફાનો ગોભિરશ્વેભિરિન્દો । અજરાસસ્તે સખ્યે સ્યામ પિતેવ પુત્રાન્પ્રતિ નો જુષસ્વ । વાસ્તોષ્પતે શગ્મયા સંસદા તે સક્ષીમહિ રણ્વયા ગાતુમત્યા । પાહિ ક્ષેમ ઉત યોગે વરં નો યૂયં પાત સ્વસ્તિભિઃ સદા ન ઇતિ ૧ વંશોદ્વીક્ષણિકં બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્ ૨

ઇતિ લૌગાક્ષિસૂત્રે ગૃહ્યપઞ્ચિકાયાં પ્રથમોઽધ્યાયઃ
અથ પાકયજ્ઞઃ ૧ ચતુર્વિધઃ પાકયજ્ઞો ભવતિ હુતોઽહુતઃ પ્રહુતઃ પ્રાશિતશ્ચેતિ ૨ હુતો હુતાનામ્ ૩ ઉપહારોઽહુતાનામ્ ૪ પિણ્ડપિતૃયજ્ઞઃ પ્રહુતાનામ્ ૫ મધુપર્કો બ્રહ્મૌદનશ્ચ પ્રાશિતાનામ્ ૬ દર્શપૂર્ણમાસપ્રકૃતયઃ પાકયજ્ઞાઃ ૭ તેષ્વાવૃદુપચારસ્તૂષ્ણીમ્ ૮ અનર્થલુપ્તમ્ ૯ પ્રયાજાભાવાચ્ચોપભૃત્ ૧૦

ઉદગયને ભાર્યાં વિન્દેત ૧ કૃત્તિકાસ્વાતિપૂર્વૈરિતિ વરયેત્ ૨ લક્ષણિના લક્ષણાનિ પરીક્ષયેત્ ૩ ભાગધેયમપિ વા પિણ્ડૈઃ પરીક્ષયેત્ ૪ વેદ્યાઃ સીતાયા હ્રદાદ્ગોષ્ઠાદાદેવનાદાદહનાચ્ચતુષ્પથાદિરિણાત્સંભાર્યં નવમમ્ ૫ ઋતમેવ પરમેષ્ઠ્યૃતં નાત્યેતિ કિઞ્ચન । ઋત ઇયં પૃથિવી શ્રિતા સર્વમિદમિયમસૌ ભૂયાદિતિ કન્યાયા નામ ગૃહીત્વા સર્વતઃ કૃતલક્ષણાન્પિડાન્પાણાવાદાય કુમાર્યા ઉપનામયેત્ ૬ એતેષામેકં ગૃહાણેતિ બ્રૂયાત્ ૭ પૂર્વેષાં ચતુર્ણામેકં ગૃહ્ણતીમુપયચ્છેત્ ૮ સંભાર્યમપીત્યેકે ૯ રોહિણીમૃગશિરઃ શ્રવિષ્ઠા ઉત્તરાણીત્યુપયમે ૧૦ યદ્વા પુણ્યોક્તમ્ ૧૧

અથ બ્રહ્મદેયાયાઃ પ્રદાનવિધિં વક્ષ્યામઃ ૧ શ્દ્ધુપક્ષસ્ય પુણ્યાહે પર્વણિ વોદગગ્રાન્દર્ભાનાસ્તીર્ય તેષૂપવિશતઃ પ્રાઙ્મુખઃ પ્રતિગ્રહીતા સામાત્યઃ પ્રત્યઙ્મુખઃ પ્રદાતા ૨ મધ્યે પ્રાગગ્રોદગગ્રાન્દર્ભાનાસ્તીર્ય તેષૂદકં સંનિધાય વ્રીહિયવાનોપ્ય દક્ષિણત ઉદઙ્ઙાસીન ઋત્વિગુપયમનં કારયેત્ ૩ સમેતેષ્વાહ દદાનીતિ પ્રતિગૃહ્ણામીતિ ત્રિરાવેદયતે ૪ એતદ્વઃ સત્યમિત્યુક્ત્વા સમાના વઃ સં વો મનાંસીત્યૃત્વિગુભૌ સમીક્ષમાણો જપતિ ૫

અથ શ્લ્કુદેયાયાઃ ૧ હિરણ્યં વ્યતિહરતઃ ૨ પ્રજાભ્યસ્ત્વેતિ પ્રદદાતિ ૩ રાયસ્પોષાય ત્વેતિ પ્રતિગૃહ્ણાતિ ૪ કંસે હિરણ્યં સમુપ્ય હિરણ્યવર્ણા ઇતિ ચતસૃભિઃ સમવમૃશન્તે ૫

ગૌદાનિકૈર્મન્ત્રૈઃ કન્યામલંકૃત્ય ચતુષ્પાદે ભદ્ર પીઠે પ્રાઙાસીનાયાશ્ચતસ્રોઽવિધવા માતા પિતા ચ ગુરુઃ સપ્તમસ્તાં સહસ્રચ્છિદ્રે ણ પવિત્રેણ સ્નાપયિત્વાહતેન વાસસા પ્રચ્છાદ્ય સ્થાલીપાકસ્ય જુહોતીન્દ્રા ય સ્વાહેન્દ્રા ણ્યૈ સ્વાહા કામાય સ્વાહા ભગાય સ્વાહા હ્રિયૈ સ્વાહા શ્રિયૈ સ્વાહા લક્ષ્મ્યૈ સ્વાહા પુષ્ટ્યૈ સ્વાહા વિશ્વાવસવે ગન્ધર્વરાજાય સ્વાહેતિ ૧ નાડીં તૂણવં મૃદઙ્ગં પણવં સર્વાણિ ચ વાદિત્રાણિ ગન્ધોદકેન સમુપલિપ્ય કન્યા પ્રવાદયતે શ્નું વદ દુન્દુભે સુપ્રજાસ્ત્વાય ગોમુખ પ્રક્રીડયન્તુ કન્યાઃ સુમનસ્યમાનાઃ સહેન્દ્રા ણ્યા કૃતમઙ્ગલા ઇતિ ૨ પ્રતિસખિ પ્રક્રીડયત્યેકમહર્દ્વે વાહોરાત્રે ૩

યજ્ઞિયસ્ય વૃક્ષસ્ય પ્રાગાયતાં શાખાં સકૃદાચ્છિન્નાં સૂત્રતન્તુના પ્રચ્છાદ્ય સાવિત્રેણ કન્યાયૈ પ્રયચ્છતિ ૧ યા તેઽલક્ષ્મીર્માતૃમયી પિતૃમયી સંક્રામણી સહજા વાપિ કાચિત્ । તાં તિષ્યેણ સહ દેવતયા નિર્ભજામિ નિર્ણુદામિ સા દ્વિષન્તં ગચ્છતુ તિષ્યબૃહસ્પતિભ્યાં નમો નમ ઇતિ ૨ તસ્યા ઉત્સર્ગઃ સ્થાવરોદકે શ્ચુઔ! વા દેવતાયતને ૩

અથાતો હવિષ્યકલ્પં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ૧ દશવાર્ષિકં બ્રહ્મચર્યં કુમારીણાં દ્વાદશવાર્ષિકં વા ૨ બ્રહ્મચર્યાન્તે ગન્ધર્વે દેવકુલે વા દ્વાવગ્ની પ્રજ્વાલ્ય દ્વૌ પશૂ ઉપાકરોત્યર્યમ્ણે દક્ષિણં પ્રાજાપત્યમુત્તરમ્ ૩ અસંભવે ત્વેકપશુઃ ૪ તણ્ડુલૈર્વા કુર્યાત્ ૫ યથાસ્થાનં પર્શ્યુથાસ્થાનમવદાનાનિ તથા હવિઃ ૬ અગ્નિં સોમં વરુણં મિત્રમિન્દ્રં બૃહસ્પતિં સ્કન્દં રુદ્રં વાત્સીપુત્રં ભગં ભગનક્ષત્રાણિ કાલીં ષષ્ઠીં ભદ્ર કાલીં પૂષણં ત્વષ્ટારં મહિષિકાં ચ ગન્ધાહુતિભિર્યજેત ૭

અથાતો હવિષ્યપુણ્યાહઃ ૧ ઉદકાન્તં ગત્વા યથોપપત્તિ વા પયસિ સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વા સર્વગન્ધૈઃ ફલોત્તરૈઃ સશિરસ્કાં સ્નાપયિત્વાહતેન વાસસા પ્રચ્છાદ્ય સ્થાલીપાકસ્ય જુહોતીન્દ્રા ણી વરુણાની ગન્ધર્વાણ્યુદકાન્યગ્નિર્જીવપુત્રઃ પ્રજાપતિર્મહારાજઃ સ્કન્દોઽર્યમા ભગઃ પ્રજાનક ઇતિ ૨

યામેવ દ્વિતીયાં રાત્રિં કન્યાં વિવાહયિષ્યન્સ્યાત્તસ્યાં રાત્ર્યામતીતે નિશાકાલે નવાં સ્થાલીમાહૃત્ય પયસિ સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વા સર્વગન્ધૈઃ ફલોત્તરૈઃ સશિરસ્કાં સ્નાપયિત્વાહતેન વાસસા પ્રચ્છાદ્ય સ્થાલીપાકસ્ય જુહોત્યગ્નયે સોમાય મિત્રાય વરુણાયેન્દ્રા યોદકાય ભગાયાર્યમ્ણે પૂષ્ણે ત્વષ્ટ્રે રાજ્ઞે પ્રજાપતય ઇતિ ૧ એતા એવ દેવતાઃ પુંસઃ કુમ્ભં વૈશ્રવણમીશાનં ચ યજેત ૨

ચતસ્રોઽષ્ટૌ વાવિધવાઃ શાકપિણ્ડીભિઃ સ્ત્રિયોઽન્નેન ચ બ્રાહ્મણાન્ભોજયિત્વા વીણાગાયિભિઃ સહ સંગાયેયુરપિ વા ચતુરો નર્તનં કુર્યાત્ । ક્રીડં વઃ શર્ધો મારુતમનર્વાણં રથેશ્ભું કણ્વા અભિપ્રગાયતેતિ ૧ અક્ષતસક્તૂનામગ્નિં પુષ્ટિપતિં પ્રજાપતિં ચ યજેત અગ્નિના રયિમશ્નવત્પોષમેવ દિવે દિવે યશસં વીરવત્તમમ્ । પ્રજાપતે ન હિ ત્વદન્ય ઇતિ ચ ૨ સર્વત્રોદ્વાહકર્મસ્વનાદિષ્ટદેવતેષ્વગ્નિં પુષ્ટિપતિં પ્રજાપતિં ચ યજેત ૩

અથ પ્રાસ્થાનિકમ્ ૧ તસ્મિન્યથોક્તમુપસમાધાય જયપ્રભૃતિભિર્હુત્વા પશ્ચાદ્ભગિની સિચં ગૃહ્ણાતિ શસ્ત્રં ગૃહીત્વા ૨ પૂષા મેતિ યાન્તિ યત્રોદકમ્ ૩ શં નો દેવીરિત્યુપસ્પૃશ્ય પ્રાચી દિગિતિ યાન્તિ યથાદિશમ્ ૪

ષડર્ઘ્યાર્હા ભવન્ત્યાચાર્ય ઋત્વિગ્રાજા વિવાહ્યઃ પ્રિયઃ સ્નાતક ઇતિ ૧ અથૈનમર્હયન્તિ ૨ આદૌ ચ કર્મણઃ ૩ અર્ઘ્યમુદકં સૌષધં દર્ભા ઇતિ ૪ કંસે ચમસે વા દધ્યાસિચ્ય મધુ ચ વર્ષીયસાપિધાય વિષ્ટરાભ્યાં પરિગૃહ્ય પાદ્યપ્રથમૈઃ પ્રતિપદ્યન્તે ૫ મયિ દોહોઽસિ વિરાજો દોહઃ પાદ્યાયૈ વિરાજો દોહમશીયેત્યાહ્રિયમાણમનુમન્ત્રયતે ૬ વિષ્ટરોઽસિ માતરિ સીદેતિ વિષ્ટરમાસ્તીર્ય તસ્મિન્નુપવિશતિ ૭ વિષ્ટર આસીનાયૈકૈકં ત્રિઃ પ્રાહ ૮ નૈવ ભો ઇત્યાહ ન માર્ષેતિ ૯ શં નો દેવીરિત્યપોઽભિમન્ત્ર્! ય પાદ્યાભિઃ પ્રક્ષાલયતે દક્ષિણં પાદમવનેનિજ ઇદમહમસ્મિન્કુલે બ્રહ્મવર્ચસં દધામ્યુત્તરં પાદમવનેનિજ ઇદમહં મયિ તેજો વીર્યમન્નાદ્યં પ્રજાં પશૂન્બ્રહ્મવર્ચસં દધામીતિ ૧૦ આપોહિષ્ઠીયાભિરર્ઘ્યં પરિગૃહ્ય સાવિત્રેણ મધુપર્કં વિષ્ટરોઽસ્યન્તરિક્ષમધિવિશ્રયસ્વેતિ વિષ્ટરમવકૃષ્યોરુ ત્વેત્યવસાર્ય તચ્ચક્ષુરિત્યવેક્ષ્ય પૃથિવ્યાસ્ત્વેતિ વિષ્ટરે નિધાય મધુ વાત ઋતાયત ઇતિ તિસૃભિઃ પ્રદેશિન્યા પ્રદક્ષિણમાલોડયતિ ૧૧ વસવસ્ત્વાગ્નિરાજાનો ભક્ષયન્તુ પિતરસ્ત્વા યમરાજાનો ભક્ષયન્તુ રુદ્રા સ્ત્વા સોમરાજાનો ભક્ષયન્ત્વાદિત્યાસ્ત્વા વરુણરાજાનો ભક્ષયન્તુ વિશ્વે ત્વા દેવા બૃહસ્પતિરાજાનો ભક્ષયન્ત્વિતિ પ્રદક્ષિણં પ્રતિદિશં પ્રતિમન્ત્રં પાત્રસ્યાન્તેષુ લેપાન્નિમાર્ષ્ટિ ૧૨ યન્મધુનો મધવ્યસ્ય પરમસ્યાન્નાદ્યસ્ય પરમમન્નાદ્યં રૂપં તેનાહં મધુનો મધવ્યસ્ય પરમસ્યાન્નાદ્યસ્ય પરમોઽન્નાદો મધવ્યો ભૂયાસં । ત્રય્યૈ વિદ્યાયૈ યશોઽસિ શ્રિયૈ યશોઽસિ યશસે બ્રહ્મણો દીપ્તિરસિ સત્યશ્રીર્યશઃ શ્રીર્મયિ શ્રીઃ શ્રીઃ શ્રયતામિતિ મધુપર્કસ્ય ચતુષ્પ્રાશ્નાત્યઙ્ગુષ્ઠદ્વિતીયાભિઃ કનિષ્ઠયા પ્રથમમેવમનુપૂર્વં સર્વાભિસ્તદવશિષ્ટં સુહૃદે પ્રયચ્છતિ ૧૩ આચામત્યમૃતોપસ્તરણમસીતિ ૧૪ તસ્મા અસિપાણિર્ગાં પ્રાહ ૧૫ તાં શાસ્તિ મમ ચામુષ્ય ચ પાપ્માનં જહિ હતો મે પાપ્મા પાપ્માનં મે હતૐ કુરુતેતિ ૧૬ ચતુરો નાનાગોત્રાન્બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્ ૧૭ એષ આદ્ય ઉપાયઃ ૧૮ યદ્યુત્સૃજેન્માતા રુદ્રા ણામિતિ જપેત્ । માતા રુદ્રા ણાં દુહિતા વસૂનાં સ્વસાદિત્યાનામમૃતસ્ય નાભિઃ । પ્ર ણુ વોચં ચિકિતુષે જનાય મા ગામનાગામદિતિં વધિષ્ટ । સૂયવસાદ્ભગવતી હિ ભૂયા અથો વયં ભગવન્તઃ સ્યામ । અદ્ધિતૃણમઘ્ન્યે વિશ્વદાનીં પિબ શ્દ્ધુમુદકમાચરન્તી ઓ૩મુત્સૃજત તૃણાન્યત્ત્વિત્યુક્ત્વા તામુત્સૃષ્ટાં પશ્મુઙ્ગં વા ૧૯ નામાંસો મધુપર્કઃ સ્યાદિતિ હ વિજ્ઞાયતે ૨૦ અપિ વા ઘૃતૌદન એવ સ્યાત્ ૨૧

ઇતિ લૌગાક્ષિસૂત્રે ગૃહ્યપઞ્ચિકાયાં દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ
અનૃક્ષરા ઋજવઃ સન્તુ પન્થા યેભિઃ સખાયો યન્તિ નો વરેયમ્ । સમર્યમા સં ભગો નો નિનીયાત્સં જાસ્પત્યં સુયમમસ્તુ દેવા ઇત્યુદાહારં પ્રહિણોતિ ૧ શમીશાખયા સપલાશયાપિધાયાહરેત્ ૨ એતાસામેવાપામુદકાર્થાન્કુર્વીત ૩ શં ન આપો ધન્વન્યાઃ શં નઃ સન્ત્વનૂપ્યાઃ । શં નઃ સમુદ્રિ યા આપઃ શમુ નઃ સન્તુ યા ઇમા ઇત્યકેવલાભિરદ્ભિઃ સ્નાતાં યા અકૃન્તન્યા અવયન્યા અતન્વત યાશ્ચ દેવીરન્તાઁ અભિતોઽદદન્ત । તાસ્ત્વા દેવીર્જરસા સંવ્યયન્ત્વાયુષ્મતીદં પરિધત્સ્વ વાસ ઇત્યહતં વાસઃ પરિધાપ્યાશાસાનેત્યન્તરતો મૌઞ્જેન દાર્ભેણ યોક્ત્રેણ વા સંનહ્યતિ । આશાસાના સૌમનસં પ્રજાં સૌભાગ્યં રયિમ્ । અગ્નેરનુવ્રતા ભૂત્વા સંનહ્યે સુકૃતાય કમ્ ૪ પ્રેતો મુઞ્ચામિ નામુતઃ સુબદ્ધામમુતસ્કરમ્ । યથેયમિન્દ્ર મીઢ્વઃ સુપુત્રા સુભગાસતિ । પૂષા ત્વેતા નયતુ હસ્તગૃહ્યાશ્વિનૌ ત્વા પ્રવહતાં રથેન । ગૃહાન્ગચ્છ ગૃહપત્ની યથાસો વશિની ત્વં વિદથમાવદાસિ । મા વિદન્પરિપન્થિનો ય આસીદન્તિ દમ્પતી સુગેભિર્દુર્ગમતીતામપદ્રા ન્ત્વરાતય ઇતિ ઉદાનીય ૫ ઉક્તં વાસસઃ કર્મ ૬ આચારિકાણિ ૭ તૂષ્ણીં નિર્મન્થ્યં ભ્રાષ્ટ્રાત્સાન્તપનં યત્રદીપ્યમાનં વા બહિરગ્નિમુપસમાધાય પરિસમૂહ્ય પર્યુક્ષ્ય પરિસ્તીર્યાજ્યં વિલીનોત્પૂતં કૃત્વાઘારાદાજ્યભાગાન્તં હુત્વાપરેણાગ્નિમનો રથં વાવસ્થાપ્ય યોગે યોગ ઇતિ યુનક્તિ દક્ષિણમિતરમુત્તરામિતરામ્ ૮ તૂષ્ણીં વિમુચ્ય ખે રથસ્ય ખેઽનસઃ ખે યુગસ્ય શતક્રતો અપાલામિન્દ્ર સ્ત્રિષ્પૂત્વા કરોતુ સૂર્યવર્ચસમિતિ હિરણ્યં નિષ્ટર્ક્યં બદ્ધ્વાધ્યધિ મૂર્ધનિ દક્ષિણસ્મિન્યુગતર્દ્મન્યદ્ભિરવક્ષારયતે શં તે હિરણ્યમિતિ । શં તે હિરણ્યં શમુ સન્ત્યાપઃ શં તે મેથી ભવતુ શં યુગસ્ય તર્દ્મ । શં ત આપઃ શતપવિત્રા ભવન્ત્વેના પત્યા તન્વા સંસૃજસ્વેતિ ૯ દક્ષિણતઃ પુમાન્ભવતિ ૧૦ અથ જુહોત્યગ્નયે જનિવિદે સ્વાહા સોમાય જનિવિદે સ્વાહા ગન્ધર્વાય જનિવિદે સ્વાહા ૧૧ આયુષઃ પ્રાણમિતિ સન્તનીર્જુહોતિ ૧૨ જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃતશ્ચ ૧૩ તાનિ યથોક્તમ્ ૧૪ આધિપત્યાનિ જુહોતિ ૧૫ આકૂત્યા ઇતિ ત્રિભિસ્ત્વેત્યન્તૈઃ ૧૬ હિરણ્યગર્ભ ઇત્યષ્ટાભિઃ પ્રત્યૃચમ્ ૧૭ ભૂઃ સ્વાહેતિ મહાવ્યાહૃતિભિશ્ચતસૃભિઃ ૧૮ અગ્ન આયૂંષીત્યાગ્નિપાવમાનીભિશ્ચ તિસૃભિઃ ૧૯ હુત્વા હુત્વા કન્યાયા મૂર્ધનિ સંપાતાનવનયેદ્યા તે પતિઘ્ની તનૂરપતિઘ્નીં તે તાં કરોમિ સ્વાહા । યા તેઽપુત્રિયા તનૂઃ પુત્રિયાં તે તાં કરોમિ સ્વાહા । યા તેઽપશવ્યા તનૂઃ પશવ્યાં તે તાં કરોમિ સ્વાહેતિ ત્રિભિઃ ૨૦ ઉદગગ્નેર્દર્ભેષુ પ્રાચીમવસ્થાપ્ય શુચિઃ પુરસ્તાત્પ્રત્યઙ્ઙુપયન્તા દેવસ્ય તે સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં હસ્તં ગૃહ્ણામીતિ હસ્તં ગૃહ્ણાતિ દક્ષિણમુત્તાનં સાઙ્ગુષ્ઠં નીચારિક્તમરિક્તેનૈવં સવ્યં સવ્યેન ૨૧ ગૃભ્ણામીતિ ચતસ્રો વરં વાચયતિ ગૃભ્ણામિ તે સુપ્રજાસ્ત્વાય હસ્તૌ મયા પત્યા જરદષ્ટિર્યથાસઃ । ભગો અર્યમા સવિતા પુરન્ધિર્મહ્યં ત્વાદુર્ગાર્હપત્યાય દેવાઃ । તાં પૂષઞ્શિવતમામેરયસ્વ યસ્યાં બીજં મનુષ્યા વપન્તિ । યા ન ઊરૂ ઉશતી વિશ્રયાતે યસ્યામુશન્તઃ પ્રહરામ શેપમ્ । સોમો દદદ્ગન્ધર્વાય ગન્ધર્વો દદદગ્નયે । રયિં ચ પુત્રાંશ્ચાદાદગ્નિર્મહ્યમથો ઇમામ્ । સોમઃ પ્રથમો વિવિદે ગન્ધર્વો વિવિદ ઉત્તરઃ । તૃતીયો અગ્નિષ્ટે પતિસ્તુરીયોઽહં મનુષ્યજ ઇતિ ૨૨ તતો ગાથા વાચયતિ સરસ્વતિ પ્રેદમવેત્યનુવાકમ્ । ઉભાવિત્યેકે ૨૩ યદિ પૃથક્તન્ત્રં પ્રદક્ષિણમગ્નિમાનીય તત્રૈવોપવેશ્ય સંસ્થાપયેત્ ૨૪ એકકર્મણિ તન્ત્ર ઉત્તરેણાગ્નિં પ્રત્યેત્ય તતો વિવાહઃ ૨૫ ય ઇમે દ્યાવાપૃથિવી ઇત્યાદય ઉદ્વાહે હોમા જયપ્રભૃતયશ્ચ નૈકકર્મણિ તન્ત્રે સ્વિષ્ટકૃદાજ્યભાગૌ ચ ૨૬ પશ્ચાદગ્નેર્દર્ભેષુ સા ત્વમસીતિ વાચયતિ । સા ત્વમસ્યમોઽહમમોઽહમસ્મિ સા ત્વં તા એહિ વિવહાવહૈ પુંસે પુત્રાય કર્તવે રાયસ્પોષાય સુપ્રજાસ્ત્વાય સુવીર્યાયેતિ ૨૭ અગ્નિમભિદક્ષિણમાનીયેહ્યશ્માનમિતિ વરં દક્ષિણેન પદાશ્માનમાસ્થાપયતિ । એહ્યશ્માનમાતિષ્ઠાશ્મેવ ત્વં સ્થિરો ભવ । કૃણ્વન્તુ વિશ્વે દેવા આયુષ્ટે શરદઃ શતમિતિ । આતિષ્ઠેમમિતિ વધૂમ્ । આતિષ્ઠેમમશ્માનમશ્મેવ ત્વં સ્થિરા ભવ । પ્રમૃણીહિ દુવસ્યવઃ સહસ્વ પૃતન્યત ઇતિ ૨૮ આજ્યસ્યાઞ્જલાવુપસ્તીર્યેદં હવિરિત્યભિમૃશ્યાથાસ્યૈ શમીલાજાનાવપતિ ભ્રાતા બ્રહ્મચારી વા ૨૯ તાનવિચ્છિન્દતી જુહોત્યર્યમણં નુ દેવમિતિ અર્યમણં નુ દેવં કન્યા અગ્નિમયક્ષત । સોઽસ્માન્દેવો અર્યમા પ્રેતો મુઞ્ચાતુ મામુષ્ય ગૃહેભ્યઃ સ્વાહા ૩૦ અગ્નિર્મા જનિમાનિતિ વાચયતિ । અગ્નિર્મા જનિમાનનયા જનિમન્તં કરોતુ જીવપત્નિર્ભૂયાસમ્ ૩૧ ઇયં નારીતિ સર્વત્રાનુષજતિ । ઇયં નાર્યુપબ્રૂતે તોક્માન્યાવપન્તિકા । દીર્ઘાયુરસ્તુ મે પતિરેધન્તાં જ્ઞાતયો મમેતિ ૩૨ એવં દ્વિરુત્તરમ્ ૩૩ પર્યયણે પર્યયણે લાજહોમો યાજમાનં ચાશ્માનં ચાસ્થાપયતિ ૩૪ ગન્ધર્વં પતિવેદનમિતિ ગન્ધર્વં પતિવેદનં કન્યા અગ્નિમયક્ષત । સોઽસ્માન્દેવો ગન્ધર્વઃ પ્રેતો મુઞ્ચાતુ મામુષ્ય ગૃહેભ્યઃ સ્વાહા ૩૫ સોમો મા જ્ઞાતિમાનિતિ વાચયતિ । સોમો મા જ્ઞાતિમાનનયા જ્ઞાતિમન્તં કરોતુ જીવપત્નિર્ભૂયાસમ્ ૩૬ ત્ર્યમ્બકં યજામહ ઇતિ । ત્ર્યમ્બકં યજામહે સુગન્ધિં પતિપોષણમ્ । ઉર્વારુકમિવ બન્ધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીય મામુષ્ય ગૃહેભ્યઃ સ્વાહા ૩૭ પૂષા મા પશ્મુઆ!નિતિ વાચયતિ । પૂષા મા પશ્મુઆ!નનયા પશ્મુન્તં કરોતુ જીવપત્નિર્ભૂયાસમ્ ૩૮ શિષ્ટાન્સ્વિષ્ટકૃતે જુહોતિ શૂર્પેણ કર્તા ૩૯ વરો દક્ષિણા ૪૦ તૂષ્ણીં હસ્તૌ વિમુચ્ય વિ તે મુઞ્ચામીતિ સંનહનમ્ ૪૧ ઉત્તરતોઽગ્નેર્દર્ભેષુ પ્રાચીં પ્રક્રામયત્યેકમિષે દ્વે ઊર્જે ત્રીણિ રાયસ્પોષાય ચત્વારિ મયોભવાય પઞ્ચ પ્રજાભ્યઃ ષડૃતુભ્યો દીર્ઘાયુત્વાય સપ્તમં સખા સપ્તપદા ભવ સુમૃડીકા સવસ્વતિ મા તે વ્યોમ સંદૃશે વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેત્વિત્યનુષઙ્ગઃ ૪૨ તચ્ચક્ષુરિત્યાદિત્યમુપસ્થાપયતિ ૪૩ અસ્તમિતેઽગ્નિમ્ ૪૪ જીવન્તીં ધ્રુવં સ્વસ્ત્યાત્રેયં દર્શયત્યરુન્ધતીં ચ । એતેષામેકૈકં પશ્યસીત્યાહ પશ્યામીતિ પ્રત્યાહ ૪૫ સુમઙ્ગલીરિયં વધૂરિમાં સમેત પશ્યત । સૌભાગ્યમસ્યૈ દત્ત્વાયાથાસ્તં વિપરેતનેતિ વીક્ષિતાનનુમન્ત્રયતે ૪૬ ઉદુત્તમમિતિ પ્રાગુદીચીમાવસથં યતીમનુમન્ત્રયતે યતો વા સ્યાત્ । ઉદુત્તમમારોહન્તી વ્યસ્યન્તી પૃતન્યતઃ । મૂર્ધાનં પત્યુરારોહ પ્રજયા ચ વિરાડ્ ભવ । ઇમાં ત્વમિન્દ્ર મીઢ્વઃ સુપુત્રાં સુભગાં કૃણુ । દશાસ્યાં પુત્રાનાધેહિ પતિમેકાદશં કૃધિ । સમ્રાજ્ઞી શ્વશ્રુએ! ભવ સમ્રાજ્ઞી શ્વશ્વાં ભવ । નનાન્દરિ સમ્રાજ્ઞી ભવ સમ્રાજ્ઞી અધિ દેવૃષુ સ્નુષાણાં શ્વશ્રુઆ!ણાં ચ પ્રજાયાશ્ચ ધનસ્ય ચ । પતીનાં દેવરાણાં ચ સજાતાનાં વિરાડ્ભવેતિ ૪૭

પુણ્યાહે યુઙ્ક્તે । યોગે યોગ ઇતિ યુનક્તિ ૧ અઙ્કન્યઙ્કા અભિતો રથં યે ધ્વાન્તા વાતાગ્રમભિ યે સંપતન્તિ । દૂરેહેતિઃ પતત્રિણી વાજિનીવાંસ્તે નોઽગ્નયઃ પ્રપ્રયઃ પારયન્ત્વિતિ ચક્રે અનુમન્ત્રયતે ૨ ખે રથસ્ય ખેઽનસઃ ખે યુગસ્ય ચ તર્દ્મસુ ખે અક્ષસ્ય ખે અવદધામીતિ યુગતર્દ્મસુ શમીશાખામવદધાતિ ૩ સુકિંશ્કું શલ્મલિં વિશ્વરૂપં હિરણ્યવર્ણં સુવૃતં સુચક્રમ્ । આરોહ સૂર્યે અમૃતસ્ય યોનિં સ્યોનં પત્યે વહતું કૃણુષ્વેત્યારોપયતે ૪ મા વિદન્પરિપન્થિનઃ સુમઙ્ગલીરિતિ ચ પ્રવાહયતે ૫ સંકાશયા વિવહતં બ્રહ્મણા ગૃહૈરઘોરેણ ચક્ષુષા મૈત્રેણ । પર્યાણદ્ધં વિશ્વરૂપં યદસ્યાઃ સ્યોનં પતિભ્યઃ સવિતા કૃણોતુ તદિતિ વધૂસંગમે ૬ યે પથીનામિતિ ચતુષ્પથેષુ જપતીમે ચત્વાર ઇતિ ચ ૭ યે શ્મશાનેષ્વિતિ શ્મશાનેષુ । યે શ્મશાનેષુ પુણ્યજનાઃ શાવાસ્તેષુ શેરતે । અત્રૈવ તે રમન્તાં મા વધૂરન્વવેક્ષતેતિ ૮ યે વનેષ્વિતિ મહાવનં મહાવૃક્ષં દૃષ્ટ્વા ૯ ઇહ રડિરિતિ ક્રૂરં દૃષ્ટ્વા ૧૦ નમો અસ્તુ સર્પેભ્ય ઇતિ સર્પાન્ ૧૧ યે તીર્થાનીતિ તીર્થે તા મન્દસાનેતિ ચ । તા મન્દસાના મનુષો દુરોણ આ ધત્તં રયિં સહવીરં વચસ્યવે । કૃતં તીર્થં સુપ્રમાણં શ્ભુસ્પતી સ્થાણું પથેષ્ઠામપ દુર્મતિં હતમ્ । અયં નો મહ્યાઃ પારં સ્વસ્તિ નેષદ્વનસ્પતિઃ । સીરા નઃ સુતરા ભવ દીર્ઘાયુત્વાય વર્ચસે । અશ્મન્વતી રીયતે સંરભધ્વમુત્તિષ્ઠત પ્રચરતા સખાયઃ । અત્રા જહામ યે આસન્નશેવાઃ શિવાન્વયમુત્તરેમાભિ વાજાનિતિ ૧૨

શં ન ઇતિ નદીં તરતિ ૧ ય ઋત ઇતિ રથાઙ્ગેઽવશીર્ણે । ય ઋતે ચિદભિશ્રિષઃ પુરા જત્રુભ્ય આતૃદઃ । સંધાતા સન્ધિં મઘવા પુરૂવસુર્નિષ્કર્તાવિહ્રુતં પુનરિતિ ૨ અપરાહ્ણેઽધિવૃક્ષસૂર્યે ગૃહાનુપયાયોર્જં બિભ્રતીતિ ગૃહાન્પ્રતિદૃશ્ય જપતિ । ઊર્જં બિભ્રતી વસુવનિઃ સુમેધા ગૃહાનાગાં મોદમાના સુવર્ચાઃ । અઘોરેણ ચક્ષુષાહં મૈત્રેણ ગૃહાણાં પશ્યન્તી વય ઉત્તિરામિ । ગૃહાણામાયુઃ પ્ર વયં તિરામ ગૃહા અસ્માકં પ્રતિરન્ત્વાયુઃ । ગૃહાનહં સુમનસઃ પ્રપદ્યે વીરઘ્ની વીરપતિઃ સુશેવ । ઇરાં વહતો ઘૃતમુક્ષમાણાંસ્તેષ્વહં સુમનાઃ સંવિશામિ । યેષાં મધ્યેઽધિપ્રવસન્નેતિ સૌમનસં બહુ । ગૃહાનુપહ્વયામહે તે નો જાનન્તુ જાનતઃ । સૂનૃતાવન્તઃ સ્વધાવન્ત ઇરાવન્તો હ સામદાઃ । અક્ષુધ્યા અતૃષ્યા ગૃહા માસ્મદ્બિભેતન । ઉપહૂતા ઇહ ગાવ ઉપહૂતા અજાવયઃ । અથો અન્નસ્ય કીલાલ ઉપહૂતો ગૃહેષુ મે । ઉપહૂતા ભૂરિધનાઃ સખાયઃ સાધુસંમદાઃ । અરિષ્ટાઃ સર્વપુરુષા ગૃહા નઃ સન્તુ સર્વદેતિ ૩

ઉલપરાજીં સ્તૃણાત્યા શયનીયાત્ ૧ તયા પ્રવિશતિ ૨ અધ્યાહિતાગ્નિં સોદકં સૌષધમાવસથં પ્રતિપદ્યતે ૩ રોહિણ્યા મૂલેન વા યદ્વા પુણ્યોક્તમપરેણાગ્નિમાનડુહે રોહિતે ચર્મણ્યુપવિશ્યાપિ વા દર્ભેષ્વેવ જયપ્રભૃતિભિર્હુત્વાગ્નિરૈતુ પ્રથમ ઇતિ ચ । અગ્નિરૈતુ પ્રથમો દેવતાનાં સોઽસ્યાઃ પ્રજાં નયતુ સર્વમાયુઃ । તદયં રાજા વરુણોઽનુમન્યતાં યથેયં સ્ત્રી પૌત્રમઘં નિરુન્ધ્યાત્સ્વાહા । અગ્નિરિમાં ત્રાયતાં ગાર્હપત્યઃ સોઽસ્યાઃ પ્રજાં મુઞ્ચતુ મૃત્યુપાશાત્ । અરિક્તોપસ્થા જીવતામસ્તુ માતા પૌત્રમાનન્દમભિવિબુધ્યતામિયં સ્વાહા । મા તે ગૃહે નિશિ ઘોર ઉત્થાદન્યત્ર ત્વદ્રુદત્યઃ સંવિશન્તુ । જીવપુત્રા પતિલોકે વિરાજ પશ્યન્તી પ્રજાં સુમનસ્યમાનાં સ્વાહા । મા તે કુમારઃ સ્તનધઃ પ્રમાયિ મા ત્વં વિકેશ્યુર આવધિષ્ઠાઃ । સ્તનં ધયન્તં સવિતાભિરક્ષત્વા વાસસઃ પરિધાનાદ્બૃહસ્પતિર્વિશ્વે દેવા અભિરક્ષન્તુ નિત્યં સ્વાહા । અગ્ને પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં દેવાનાં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ યાસ્યાં ભૃશા તનૂસ્તામસ્યા નાશય સ્વાહા । વાયો પ્રાયશ્ચિત્તે । સૂર્ય પ્રાયશ્ચિત્તે । ચન્દ્ર પ્રાયશ્ચિત્તે । વિષ્ણો પ્રાયશ્ચિત્તે । વિષ્ણો પ્રાયશ્ચિત્તે । ચન્દ્ર પ્રાયશ્ચિત્તે । સૂર્ય પ્રાયશ્ચિત્તે । વાયો પ્રાયશ્ચિત્તે । અગ્ને પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં દેવાનાં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ યાસ્યાં ભૃશા તનૂસ્તામસ્યા નાશય સ્વાહા । ત્ર્! યાયુષં જમદગ્નેઃ કશ્યપસ્ય ત્ર્! યાયુષમ્ । યદ્દેવાનાં ત્ર્! યાયુષં તન્મે અસ્તુ ત્ર્! યાયુષમિતિ ૪ આજ્યસ્યૈકદેશે દધ્યાસિચ્ય દધિક્રાવ્ણ ઇતિ ત્રિર્દધિ ભક્ષયિત્વા માણવકાયોત્સઙ્ગ ઇડામગ્ન ઇતિ ફલાનિ પ્રદદાતિ ૫

તૂષ્ણીમુપચરિતં સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વા તસ્યાગ્નિમિષ્ટ્વા પ્રજાપતિં ચ શેષં પ્રાશ્નીતઃ । અન્નમેવ વિવનનમન્નં સંવનનં સ્મૃતમ્ । અન્નં પશૂનાં પ્રાણોઽન્નં જ્યેષ્ઠં ભિષક્ સ્મૃતમ્ । અન્નમયેન મણિના પ્રાણસૂત્રેણ પૃશ્નિના । સિનોમિ સત્યગ્રન્થિના હૃદયં ચ મનશ્ચ તે । સહ વાચા મનો અસ્તુ સહ ચિત્તં સહ વ્રતમ્ । ચક્રમિવાનડુહઃ પદં મામેવાન્વેતુ તે મનઃ । માં ચૈવ પશ્ય સૂર્યં ચ મા ચાન્યેષુ મનઃ કૃથાઃ । ચાક્રવાકં સંવનનં મમ ચામુષ્યાશ્ચ ભૂયાદિતિ ૧

સંવત્સરં બ્રહ્મચર્યં ચરતો દ્વાદશ રાત્રીઃ ષટ્ તિસ્ર એકાં વા ૧ તૌ સંવિશતઃ ૨ અપશ્યં ત્વા મનસા ચેકિતાનં તપસો જાતં તપસો વિભૂતમ્ । ઇહ પ્રજામિહ રયિં રરાણઃ પ્રજાયસ્વ પ્રજયા પુત્રકામ । અપશ્યં ત્વા મનસા દીધ્યાનાં સ્વાયાં તનૂ ઋદ્ધ્યૈ નાધમાનામ્ । ઉપ મામુચ્ચા યુવતિર્બભૂયાઃ પ્રજાયસ્વ પ્રજયા પુત્રકામે । પ્રજાપતે તન્વં મે જુષસ્વ ત્વષ્ટર્દેવેભિઃ સહસા ન ઇન્દ્રઃ । વિશ્વૈર્દેવૈર્યજ્ઞિયૈઃ સંવિદાનઃ પુંસાં બહૂનાં માતરઃ સ્યામ । અહં ગર્ભમાદધામ્યોષધીષ્વહં વિશ્વેષુ ભુવનેષ્વન્તઃ । અહં પ્રજા અજનયં પૃથિવ્યામહં જનિભ્યો અવરીષુ પુત્રાનિતિ સ્ત્ર્! યાદિવ્યત્યાસં જપતઃ ૩ એવમેવર્તૌ પ્રજાકામૌ સંવિશતઃ ૪ કરદિતિ ભસદમભિમૃશતિ ૫ ભસદિત્યુપરિજનનમ્ ૬ બૃહદિતિ જાતમ્ ૭ ઇતિ ગર્ભાધાનમ્ ૮

તૃતીયે ગર્ભમાસે સીમન્તં કારયતે ૧ શ્દ્ધુપક્ષસ્ય પુણ્યાહે પર્વણિ વા યથોક્તમુપસમાધાય જયપ્રભૃતિભિર્હુત્વા પશ્ચાદગ્નેર્દર્ભેષુ પ્રાઙાસીનાયાઃ સર્વાન્કેશાન્સંપ્રમુચ્ય પ્રસાધયતે યં સીમન્તમિતિ । યં સીમન્તં કઙ્કતસ્તે ચકાર યદ્વા ક્ષુરઃ પરિવવર્જ વપંસ્તે । સ્ત્રીષુ રૂપમશ્વિનૌ તં નિધત્તં પૌંસ્યેનેમં સંસૃજતં વીર્યેણ । ઇન્દ્રા ણી ચક્રે કઙ્કતં સ સીમન્તં વિસર્પતુ । પુનઃ પતિભ્યો જાયાં દા અગ્ને પ્રજયા સહ । પુનઃ પત્નીમગ્નિરદાદાયુષા સહ વર્ચસા । દીર્ઘાયુરસ્યા યઃ પતિર્જીવાતિ શરદઃ શતમિતિ ૨ ત્રિઃશ્યેતયા શલલ્યા શમીશાખયા સપલાશયા વા સીમન્તં વિચિનોતિ યાસ્તે રાક ઇતિ ૩ અથાસ્યાઃ પૃથક્કેશપક્ષૌ સંનહ્યતિ નીલલોહિતેન સૂત્રેણ નીલલોહિતં ભવતિ કૃત્યાસક્તિર્વ્યજ્યતે । એધન્તે અસ્યા જ્ઞાતયઃ પતિર્બન્ધેષુ બધ્યતામિતિ ૪ યો ગુરુસ્તમર્હયેત્ ૫ એતદેવ કુમારીણાં સટોદ્ધરણમત્રૈવાનુલેપનમ્ ૬

અથ પુંસવનમ્ ૧ ભૂયિષ્ઠગતેષુ ગર્ભમાસેષુ ત્રીન્સ્થાલીપાકાઞ્શ્રપયેદાગ્નેયમૈન્દ્રં વૈષ્ણવં ચ ૨ તેષાં યથાદેવતં જુહોતિ । અગ્નિસ્તુવિશ્રવસ્તમમિન્દ્ર ક્ષત્રં પ્ર તદ્વિષ્ણુઃ । પુમાનિત્યભિજુહોતિ । પુમાનગ્નિઃ પુમાનિન્દ્રઃ પુમાન્વિષ્ણુરજાયત પુમાંસં જનયેત્પુત્રં દશમે માસિ સૂતવે । યેન જાતેન વિભુના જીવેમ શરદઃ શતં પશ્યેમ શરદઃ શતમિતિ તં નો મંહસ્વ શતિનં સહસ્રિણં ગોસનિમશ્વસનિં વીરં સ્વાહા ૩

અથ સોષ્યન્તીસવનમ્ ૧ વિજનિષ્યમાણાયા અદ્ભિઃ પાણિં સ્રવન્તં શિરસ્યાધાયા હૃદયાદભિમૃશેદ્યથાયં વાતઃ પવતે યથા સમુદ્ર એજતિ । એવં તે ગર્ભ એજતુ સહ જરાયુણાવપદ્યતામિતિ ૨ ક્ષિપ્રમેવ પ્રજાયતે ૩

પુત્રે જાતે નામ ધીયતે ૧ ઘોષવદાદ્યન્તરન્તસ્થં ચતુરક્ષરમ્ ૨ યથોપપત્તિ વા ૩ અગ્નિમત્રાનીય તસ્મિન્નાજ્યભાગાન્તં હુત્વા સહિરણ્યકાંસ્યે સંપાતાનવનયેદ્ધિરણ્યગર્ભઃ સંવત્સરસ્ય પ્રતિમાં કાય સ્વાહા કસ્મૈ સ્વાહા કતમસ્મૈ સ્વાહા પ્રજાપતયે સ્વાહા પ્રજાપતે નહિ ત્વદન્ય ઇતિ ચ દ્વાભ્યામ્ ૪ અગ્નેરાયુરસીતિ હિરણ્યેન મુખં મેધ્યં કૃત્વા પાણિના મુખમદ્ભિઃ સંસ્પૃશ્ય પ્રક્ષાલ્ય સ્તનાવનુમન્ત્રયતે મધુ વાત ઋતાયત ઇતિ તિસૃભિઃ પ્રત્યૃચમુભા ઉત્તમયા ૫ હિરણ્યેન સંપાતાન્સંનિઘૃષ્ય મધુ ચેત્યેકે તન્મુખે કૃત્વા પ્રપાયયત્યાયુર્ધય જરાં ધય સત્યં ધય શ્રિયં ધયોર્જં ધય રાયસ્પોષં ધય બ્રહ્મવર્ચસં ધય ૬ જીવ શરદઃ શતં પશ્ય શરદઃ શતમિતિ મૂર્ધનિ નિઘ્રાપ્ય સ્વસ્ત્યયનં વાચયતિ ૭

સર્ષપાન્ફલીકરણમિશ્રાન્દર્વ્યા જુહોતિ શણ્ડો મર્કોપવીતસ્તૌણ્ડુલેયઃ ઉલૂખલશ્ચપલો નશ્યતામિતઃ સ્વાહા । અનાલિખન્નવલિખન્કિંવદન્ત ઉલૂખલશ્ચપલો નશ્યતામિતઃ સ્વાહા । હર્યક્ષ્ણઃ કુમ્ભિઃ શક્તિર્હન્તા ચુપણીમુખશ્ચપલો નશ્યતામિતઃ સ્વાહા । કેશિની શ્વલોમિની કવકેશાવકાશિન્યપેતો નશ્યતામિતઃ સ્વાહેતિ ૧ એવં સાયંપ્રાતર્દશાહં જુહુયાત્ ૨

દશમ્યાં તસ્મિન્નેવાગ્નૌ પયસિ સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વા સર્વગન્ધૈઃ ફલોત્તરૈઃ સશિરસ્કં સ્નાપયિત્વાહતેન વાસસા પ્રચ્છાદ્ય સ્થાલીપાકસ્ય જુહોતિ કયા નશ્ચિત્ર ઇતિ દ્વાભ્યાં કયા તચ્છૃણ્વે પ્રજાપતયે સ્વાહા પ્રજાપતયે નહિ ત્વદન્ય ઇતિ ચ દ્વાભ્યામ્ ૧ અગ્નેરાયુરસીતિ તુલ્યમા લલાટાભિમર્શનાત્ ૨ તદેવ નામ ધીયતે ૩ અન્યદિત્યેકે ૪ પ્રાક્ સ્વિષ્ટકૃતઃ કાંસ્યે પૂતમાજ્યમાસિચ્ય હિરણ્યં ચાબન્ધનીયમગ્નેરાયુરિત્યવધાય તસ્ય જુહોતીન્દ્ર સ્ય પ્રાણ ઇતિ પઞ્ચભિઃ ૫ પ્રાક્ સંસ્થિતયજુષો બ્રહ્મા ઘૃતે હિરણ્યમવપદ્યતે સર્વે ચ ઋત્વિજો યદસર્પ ઇતિ ૬ પાવમાનેનેત્યુદ્ધૃત્ય દેવા આયુષ્મન્ત ઇતિ યજમાનાય પ્રયચ્છતિ ૭ તત્પિબતિ નિરવધયેદ્ધિરણ્યાદ્ઘૃતમ્ ૮ પ્રક્ષાલ્યેમમગ્ન ઇતિ હિરણ્યમાબધ્નાતિ ૯ તસ્ય લલાટમભિમૃશ્યાશ્વિનોઃ પ્રાણ ઇતિ જપતિ ૧૦ અઙ્ગાદઙ્ગાત્સંભવસિ હૃદયાદભિ જાયસે । આત્મા વૈ પુત્રનામાસિ જીવ શરદઃ શતં પશ્ય શરદઃ શતમિતિ મૂર્ધનિ નિઘ્રાપ્ય સ્વસ્ત્યયનં વાચયતિ ૧૧ એવમત ઊર્ધ્વં વિપ્રોષ્યૈવં માસિ માસિ સ્થાલીપાકસ્યેષ્ટ્વા જાતકર્મણા વાજ્યસ્યૈવં સંવત્સરમ્ ૧૨ માંસં તુ નાશ્નીતઃ ૧૩ સમાપ્તે સંવત્સરેઽજાવિભ્યાં વાગ્નિધાન્વન્તરી ઇષ્ટ્વા સર્પિષ્મદન્નં બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્ ૧૪

તૃતીયેઽર્ધમાસે દર્શનમાદિત્યસ્ય ૧ પુણ્યાહે પર્વણિ વોદિતે ત્વાદિત્યે રથચક્રમાત્રં સ્થણ્ડિલમુપલિપ્ય તસ્મિન્યથોક્તમુપસમાધાય જયપ્રભૃતિભિર્હુત્વા તરણિર્દિવો રુક્મ ઉદુત્યં ચિત્રં દેવાનામિત્યાજ્યસ્ય જુહોતિ ૨ મિત્રો જનાન્પ્ર સ મિત્રેતિ સ્થાલીપાકસ્ય ૩ અભ્યાવર્તસ્વેતિ કુમારમભ્યુદાનયન્તિ ૪ દ્રષ્ટ્રેનમૈત્યુપસ્થાનમાદિત્યસ્યાદૃશ્રન્નસ્યેતિ ચ ૫ સર્પિષ્મદન્નં બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્ ૬

એવં ચન્દ્ર દર્શનમ્ ૧ મક્ષૂ ધાતા ભૂયો જાત ઇતિ દ્વાભ્યામાજ્યેન ચતુર્ગૃહીતેનાજ્યભાગાન્તે જુહોતિ ૨ આપ્યાયસ્વ સં તે પયાંસીતિ દ્વાભ્યાં સ્થાલીપાકસ્ય ૩ નવો નવ ઇત્યુપસ્થાનમ્ ૪ પ્રકાશો દક્ષિણા ૫

ષષ્ઠે માસેઽન્નપ્રાશનં દન્તેષુ વા જાતેષુ ૧ સર્વાણિ હવિષ્યાન્નાનિ સંયૂય । આયુર્દા દેવ ઘૃતપ્રતીક ઇતિ હુત્વાન્નપતે અન્નસ્યેત્યેતયૈવ કુમારમન્નં પ્રાશયેત્ ૨

તૃતીયસ્ય વર્ષસ્ય ભૂયિષ્ઠગતે ચૂડાઃ કારયતે ૧ દક્ષિણતઃ કપૂજા વસિષ્ઠાનામ્ ૨ ઉભયતોઽત્રિકશ્યપાનામ્ ૩ મુણ્ડા ભૃગવઃ ૪ પઞ્ચચૂડા અઙ્ગિરસઃ ૫ વાજિમેકે ૬ મઙ્ગલાર્થં શિખિનોઽન્યે ૭ યથાકુલધર્મં વા ૮ શ્દ્ધુપક્ષસ્ય પુણ્યાહે પર્વણિ વા યથોક્તમુપસમાધાય જયપ્રભૃતિભિર્હુત્વા । આયમગાત્સવિતા ક્ષુરેણોષ્ણેન વાય ઉદકેન એહિ । આદિત્યા રુદ્રા વસવઃ સચેતસઃ સોમસ્ય રાજ્ઞો વપત પ્રચેતસ ઇત્યુષ્ણા અપોઽભિમન્ત્રયતે ૯ ઉષ્ણાશ્ચ શીતાશ્ચ સમેત્ય સર્વા બૃહસ્પતિઃ સવિતા સત્યધર્મા તદનુમન્યતામ્ । આર્દદાનવ ઇત્યભ્યુન્દેત્ । આર્દ્ર દાનવઃ સ્થ જીવદાનવઃ સ્થોન્દતીરિહૈનમવતાપ ઉન્દન્તુ જીવસે દીર્ઘાયુત્વાય વર્ચસ ઇતિ ૧૦ દક્ષિણે કેશાન્ત ઓષધે ત્રાયસ્વેતિ દર્ભમન્તર્ધાય સ્વધિત ઇતિ ક્ષુરેણાભિનિધાય યેનાવપત્સવિતા ક્ષુરેણ સોમસ્ય રાજ્ઞો વરુણસ્ય વિદ્વાન્ । તેન બ્રહ્માણો વપતેદમદ્યાયુષ્માઞ્જરદષ્ટિર્યથાસદયમસૌ । યેન ધાતા બૃહસ્પતેરગ્નેરિન્દ્ર સ્ય ચાયુષેઽવપત્ । તેનાસ્યાયુષે વપ સુશ્લોક્યાય સ્વસ્તયે । યેન પૂષા પ્રજાપતેરગ્નેઃ સૂર્યસ્ય ચાયુષેઽવપત્ । તેનાસ્યાયુષે વપ સુશ્લોક્યાય સ્વસ્તયે । યેન ભૂયશ્ચ રાત્રી જ્યોક્પશ્યા ચ સૂર્યમ્ । તેનાસ્યાયુષે વપ સુશ્લોક્યાય સ્વસ્તય ઇતિ પ્રદક્ષિણં પ્રતિદિશં પ્રતિમન્ત્રં દર્ભક્ષુરકર્મ ૧૧ યત્ક્ષુરેણ વર્તયતા સુપેશસા વપ્તર્વપસિ કેશાન્ । શુન્ધિ શિરો માસ્યાયુઃ પ્રમોષીરિતિ લૌહાયસં ક્ષુરં કેશવાપાય પ્રયચ્છતિ ૧૨ મા તે કેશાનનુગાત્તેજ એતત્તથા ધાતા દધાતુ તે । તુભ્યમિન્દ્રો બૃહસ્પતિઃ સવિતા વર્ચ આદધુરિતિ પ્રપતતોઽનુમન્ત્રયતે ૧૩ સુહૃત્પરિગ્રાહ્યાનુપ્યમાનાન્હરિતગોમયે સમવચિનોતિ ૧૪ ઉપ્ત્વાય રાજ્ઞો વરુણસ્ય કેશાન્સોમો ધાતા સવિતા વિષ્ણુરગ્નિઃ । તેભ્યો નિધાનં બહુધાન્વવિન્દન્નન્તરા દ્યાવાપૃથિવી અવસ્યુરિતિ પ્રાગુદીચીં હ્રિયમાણાનનુમન્ત્રયતે ૧૫ અરિક્તે પર્યાશ્રેષયત ઇતિ શ્રુતિઃ ૧૬ કર્ત્રે વરં દદાતિ ૧૭ પક્ષ્મગુણં તિલપેશલં કેશવાપાય પ્રયચ્છતિ ૧૮ સર્પિષ્મદન્નં બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્ ૧૯

ઇતિ લૌગાક્ષિસૂત્રે ગૃહ્યપઞ્ચિકાયાં તૃતીયોઽધ્યાયઃ
સપ્તમે વર્ષે બ્રાહ્મણસ્યોપાયનમ્ ૧ નવમે રાજન્યસ્ય ૨ એકાદશે વૈશ્યસ્ય ૩ આ ષોડશાદ્બ્રાહ્મણસ્યાનતિક્રમ આ દ્વાવિંશાદ્રા જન્યસ્યા ચતુર્વિંશાદ્વૈશ્યસ્ય ૪ સ્નાતોપ્તકેશે યથોક્તમુપસમાધાય જયપ્રભૃતિભિર્હુત્વા રેવતીસ્ત્વા વ્યક્ષ્ણન્કૃત્તિકાશ્ચક્રતુસ્ત્વાપસસ્ત્વા વ્યતન્વત ધિયોઽવયન્નવ ગ્ના અમૃજન્ । સહસ્રમન્તાઁ અભિતોઽદદન્તાશીતીર્મધ્યમવયન્નુ નારીરિત્યહતં વાસોઽભિમન્ત્રયતે ૫ દેવીર્દેવાય પરિધે સવિત્રે પરિધત્ત વર્ચસ ઇમં શતાયુષં કૃણુત જીવસે કમિતિ પરિધાપયતિ ૬ જરાં ગચ્છ પરિધત્સ્વ વાસોઽભૂરાપીવાનભિશસ્તિપાવા । શતં ચ જીવ શરદઃ પુરૂચી રાયશ્ચ પોષમુપસંવ્યયસ્વ । પરીમં સોમં તેજસે મહે શ્રોત્રાય દધ્મસિ । યથૈનં જરસં નયજ્જ્યોક્છ્રોત્રાય જાગરજ્જ્યોક્છ્રોત્રેઽધિ જાગરદિતિ બ્રાહ્મણસ્ય । પરીમમિન્દ્ર મોજસે મહે ક્ષત્રાય દધ્મસિ । યથૈનં જરસં નયજ્જ્યોક્ક્ષત્રાય જાગરજ્જ્યોક્ક્ષત્રેઽધિ જાગરદિતિ રાજન્યસ્ય । પરીમં મનુમાયુષે મહે પોષાય દધ્મસિ । યથૈનં જરસં નયજ્જ્યોક્પોષાય જાગરજ્જ્યોક્પોષેઽધિ જાગરદિતિ વૈશ્યસ્ય । પરીદં વાસોઽધિથાઃ સ્વસ્તયે ભવાપીવાનભિશસ્તિપાવા । શતં ચ જીવ શરદઃ સુવીરો વસૂનિ ચોગ્રો વિભજસ્વ જીવન્નિતિ પરિહિતવાસસમનુમન્ત્રયતે યોગે યોગે યુવા સુવાસા ઇતિ ચૈતાભ્યામ્ ૭ અગ્નિમભિદક્ષિણમાનીય એહ્યશ્માનમાતિષ્ઠાશ્મેવ ત્વં સ્થિરો ભવ । કૃણ્વન્તુ વિશ્વે દેવા આયુષ્ટે શરદઃ શતમિતિ દક્ષિણેન પદાશ્માનમાસ્થાપયતિ ૮ મમ વ્રતે હૃદયં તે દદામિ મમ ચિત્તમનુ ચિત્તં તે અસ્તુ । મમ વાચમેકવ્રતો જુષસ્વ બૃહસ્પતિસ્ત્વા નિયુનક્તુ મહ્યમિતિ નાભિદેશાદૂર્ધ્વં પાણિનોન્માર્ષ્ટિ ૯ દધિક્રાવ્ણ ઇતિ ત્રિર્દધિ ભક્ષયિત્વા બ્રહ્મચર્યમાગામુપ મા નયસ્વૐ ભૂર્ભુવઃ સ્વરિતિ વાચયતિ ૧૦ ઇયં દુરુક્તાત્પરિબાધમાના વર્ણં પવિત્રં પુનતી મ આગાત્ । પ્રાણાપાનાભ્યાં બલમાભજન્તી સુખા દેવી સુભગા મેખલેયમ્ । ઋતસ્ય ગોપ્ત્રી તપસ્તરુત્રી ઘ્નતી રક્ષઃ સહમાના અરાતિમ્ । સા નઃ સમન્તમનુપરેહિ ભદ્રે ભર્તારસ્તે મેખલે મા રિષામ । શ્રદ્ધાયા દુહિતા તપસોઽધિ જાતા સ્વસર્ષીણાં મન્ત્રકૃતાં બભૂવ । સા મા મેખલે પરિરેરિહસ્વ મયિ ધેહિ તપ ઇન્દ્રિ યં ચેતિ વાચયન્મેખલામાબધ્નીતે ૧૧ મૌઞ્જીં ત્રિવૃતં બ્રાહ્મણાય પ્રયચ્છતિ મૌર્વીં ધનુર્જ્યાં રાજન્યાય સૌત્રીં વૈશ્યાય ૧૨ ચિત્તસ્ય સમોઽસિ દૈવ્યો ગ્રન્થિરસિ મા વિસ્રંસ ઇતિ ગ્રન્થિં કૃત્વા મિત્રસ્ય ચક્ષુર્ધરુણં બલાય તેજો યશસ્વિ સ્થવિરં સમૃદ્ધમ્ । અનાહનસ્યં વસનં ચરિષ્ણુ પરીદં વાજ્યજિનં દધેઽયમિતિ વાચયન્નૈણેયં ચર્મ બ્રાહ્મણાય પ્રયચ્છતિ વૈયાઘ્રં રાજન્યાય રૌરવં વૈશ્યાય ૧૩ તચ્ચક્ષુરિત્યાદિત્યમુપસ્થાપયતિ ૧૪ કો નામાસીત્યુક્તેઽભિવાદને પ્રોક્તેઽસા અહં ભો ઇતિ પ્રત્યાહ ૧૫ દેવસ્ય તે સવિતુ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં હસ્તં ગૃહ્ણામ્યસા ઉપનયેઽસૌ । સવિતા તે હસ્તમગ્રહીદગ્નિરાચાર્યસ્તવ । કસ્ત્વા કમુપનયેઽસૌ કાય ત્વા પરિદદામિ । કસ્ય બ્રહ્મચાર્યસિ । પ્રાણસ્ય બ્રહ્મચાર્યસ્મીતિ પ્રત્યાહ ૧૬ પ્રજાપતયે ત્વા પરિદદામિ । દેવાય ત્વા સવિત્રે પરિદદામિ । બૃહસ્પતયે ત્વા પરિદદામ્યસૌ । દેવ સવિતરેષ તે બ્રહ્મચારી તં ગોપાયસ્વ દીર્ઘાયુઃ સ મા મૃત । અગ્નિપુત્રૈષ તે । વાયુપુત્રૈષ તે । સૂર્યપુત્રૈષ તે । વિષ્ણુપુત્રૈષ તે । બ્રહ્મપુત્રૈષ તે બ્રહ્મચારી તં ગોપાયસ્વ દીર્ઘાયુઃ સ મા મૃત । બ્રહ્મચાર્યસિ । અપોઽશાન । કર્મ કુરુ । દિવા મા સુષુપ્સીઃ । વાચં યચ્છ ૧૭ મેધાં મહ્યમિતિ વાચયતિ । મેધાં મહ્યમઙ્ગિરસો મેધાં સપ્તર્ષયો દદુઃ । મેધામગ્નિશ્ચ વાયુશ્ચ મેધાં ધાતા દદાતુ મે । મેધાં મે વરુણો રાજા મેધામગ્નિર્દદાતુ મે । મેધામિન્દ્ર શ્ચ સૂર્યશ્ચ મેધાં દેવી સરસ્વતી । યા મેધા અપ્સરઃસુ ગન્ધર્વેષુ ચ યન્મનઃ । દૈવી મનુષ્યે યા મેધા સા મામાવિશતાદિહ । શરીરં મે વિચક્ષણં વાઙ્મે મધુમદ્દુહે । નિશામિતં નિશામયે મયિ શ્રુતમ્ । યન્મેઽનૂક્તં તદ્ર મતાં શકેયં યદનુબ્રુવે । પ્રિયાઃ શ્રુતસ્ય ભૂયાસ્મ મેધયા સંવિધીમહિ । અવૃધમહમવૃધસ્ત્વમસૌ સોમ્ય પ્રાણસ્ત્વં મે ગોપાય બ્રહ્મણ આણી સ્થ શ્રુતં મે મા પ્રહાસીદિતિ ૧૮ એતાભિરેવ ચતસૃભિરનુપ્રવચનીયાઞ્જુહુયાદ્યજુષોત્તમાં છન્દોભ્યઃ સ્વાહેતિ ક્રતુનામધેયેન યથોપાચરિતઃ ક્રતુર્ભવત્યેવં સર્વાણિ વેદોક્તાનિ ૧૯ પશ્ચાદગ્નેર્દર્ભેષુ પ્રાઙાસીનઃ પ્રત્યઙ્ઙાસીનાય તત્સવિતુરિતિ સાવિત્રીં ત્રિરન્વાહ પચ્છોઽર્ધર્ચશઃ સર્વામન્તતો યશ્ચ મેધાકામઃ સ્યાત્ ૨૦ પાલાશમેકસરં દણ્ડં નવનીતેનાભ્યજ્ય તસ્ય છાયાયાં વાચયતિ સુશ્રવઃ સુશ્રવા અસિ યથા ત્વં સુશ્રવા અસ્યેવં મા સુશ્રવઃ સૌશ્રવસં કુરુ । યથા ત્વં સુશ્રવો દેવાનાં વેદસ્ય નિધિગોપોઽસ્યેવમહં બ્રાહ્મણાનાં બ્રહ્મણો વેદસ્ય નિધિગોપો ભૂયાસમિતિ ૨૧ પાલાશં દણ્ડં બ્રાહ્મણાય પ્રયછત્યાશ્વત્થં રાજન્યાય નૈયગ્રોધં વૈશ્યાય ૨૨ સ્મૃતં ચ મ ઇતિ વાચયતિ । સ્મૃતં ચ મેઽસ્મૃતં ચ મે તન્મે ઉભયવ્રતમ્ । નિન્દા ચ મે અનિન્દા ચ મે તન્મે ઉભયવ્રતમ્ । વિદ્યા ચ મે અવિદ્યા ચ મે તન્મે ઉભયવ્રતમ્ । શ્રદ્ધા ચ મે અશ્રદ્ધા ચ મે તન્મે ઉભયવ્રતમ્ । સત્યં ચ મે અનૃતં ચ મે તન્મે ઉભયવ્રતમ્ । મૃતં ચ મે અમૃતં ચ મે તન્મે ઉભયવ્રતમ્ । શ્રુતં ચ મે અશ્રુતં ચ મે તન્મે ઉભયવ્રતમ્ । વ્રતં ચ મે અવ્રતં ચ મે તન્મે ઉભયવ્રતમ્ । યદ્બ્રાહ્મણસ્ય બ્રહ્મણિ વ્રતં યદગ્નેઃ સેન્દ્ર સ્ય સપ્રજાપતિકસ્ય સર્ષિકસ્ય સપિતૃકસ્ય સમનુષ્યસ્ય સમનુષ્યરાજન્યસ્ય સગન્ધર્વાપ્સરોજનસ્કસ્ય સસર્પેતરજનસ્કસ્ય સૌષધિવનસ્પતિકસ્ય સહ ગ્રામ્યૈઃ પશુભિરારણ્યૈશ્ચ સાકાશસ્ય સપ્રકાશસ્ય સાતીકાશસ્ય સાનૂકાશસ્ય સહ યન્મ આત્મન આત્મનિ વ્રતં તન્મે સર્વવ્રતમ્ । ઇદમહમગ્નૌ સમિધમભ્યાદધામ્યગ્ને સર્વવ્રતો ભવામિ ૨૩ અધીતે હૈતેષાં વેદાનામેકં દ્વૌ ત્રીન્સર્વાન્વા યમેવં વિદ્વાનુપનયત ઇતિ શ્રુતિઃ ૨૪ કર્ત્રે વરં દદાતિ ૨૫ અહઃશેષં સ્થાપયેત્ ૨૬ વ્યાખ્યાતં બ્રહ્મચર્યમ્ ૨૭

ત્રૈવિદ્યકમ્ ૧ આચાર્યસ્ય વિધિઃ ૨ યો વેદમધીતે પુરસ્તાચ્ચોપરિષ્ટાચ્ચાંહોમુગ્ભિઃ સમિધોઽભ્યાદધ્યાત્ ૩ ઉક્તં વ્રતોપાયનવિમોચનમ્ ૪

અથાતશ્ચાતુર્હૌતૃકમ્ ૧ બ્રહ્મચારિકલ્પેન વ્રતમુપૈતિ ૨ સંવત્સરમષ્ટૌ માસાંશ્ચતુરો માસાન્વા ૩ શ્દ્ધુપક્ષસ્ય પુણ્યાહે પર્વણિ વા યથોક્તમુપસમાધાય જયપ્રભૃતિભિર્હુત્વા પૂર્વેણાગ્નિં દર્ભસ્તમ્ભં નિહત્ય બ્રાહ્મણં દક્ષિણત ઉપવેશ્ય હિરણ્યવર્ણા ઇતિ ચતસૃભિઃ સમિધોઽભ્યાદધ્યાત્ ૪ નિત્યે વ્રતોપાયને બ્રાહ્મણા વ્રતપતય ઇતિ ચતુર્થમ્ ૫ અથ વ્રતહોમાંશ્ચતુર્ગૃહીતૈશ્ચતુર્હોતૃભિરાજ્યેન તેજસ્કામો યાવકેન પશ્કુઆ!મોઽન્નાદ્યેન વીર્યકામઃ પયસિ સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વા બ્રહ્મવર્ચસકામઃ ૬ મનસૈકૈકં હુતમનુમન્ત્રયતે ૭ યદ્વેદવ્રતં તદત્ર વ્રતમ્ ૮ વિકારાનનુક્રમિષ્યામો ન ચતુર્ભિઃ સહાસીત ન ચતુર્ણાં સમક્ષં ભુઞ્જીત ન ચતુર્ભિઃ સહ ભુઞ્જીતૈકતમો વા ૯ એવમપવર્ગે ૧૦ વાસ આચાર્યાય દદાતિ વરં દક્ષિણત આસીનાય ૧૧

ષોડશે વર્ષે ગોદાનમગ્નૌ વા સમાપ્તે ૧ તદ્વ્યાખ્યાતં જાતકર્મણા ૨ દર્ભેષ્વાસીનં દર્ભાનધ્યધિકૃત્ય હિરણ્યં ચાભિષિઞ્ચત્યગ્નિકીભિર્વા રાજસૂયિકીભિર્વા યા આપો દિવ્યા ઇતિ દ્વાભ્યામ્ ૩ એવં રાજાનં સાવીર્હિ દેવેતિ ચાનુવાકેન યથોક્તમક્રત્વજ્યાનિમ્ ૪ સર્વાન્નં હવિષ્યં ક્ષીરોદકાભ્યાં પિતું નુ સ્તોષમ્ ઇત્યાદિનાનુવાકેન સંયૂય તસ્યૌડુમ્બરેણ સ્રુવેણ જુહોતિ વાજસ્ય નુ પ્રસવ ઇતિ ચ ચતુર્દશભિઃ ૫ યસ્ય ન જુહુયાત્તદાગ્નીષોમીયસ્યેધ્મેઽપિ પ્રોક્ષેચ્છેષ ઉદકમાસિચ્ય તેનાભિશિઞ્ચતિ ૬

અથૈકાગ્નેઃ સમાધાનમ્ ૧ પરમેષ્ઠિમરણે પુત્રસ્યાગ્નિસમાધાનમ્ ૨ સર્વાનુપવાસયેત્ ૩ તમગ્નિં પ્રજ્વાલયેદાકાલમુપવ્યુષમ્ ૪ માષકણમન્થેનૌદુમ્બરેણ કંસેનાગ્નિં શમયેદ્ધિરણ્યપાણિં સવિતારં વાયુમિન્દ્રં પ્રજાપતિમ્ । દેવાઁ અઙ્ગિરસો હવામહ ઇમં ક્રવ્યાદં શમયન્ત્વગ્નિમિતિ ૫ કાશાનામૂતે કટે ભસ્મ સમોપ્ય પ્રસ્થાપયેત્ ક્રવ્યાદમગ્નિં પ્રહિણોમિ દૂરં યમરાજ્ઞો ગચ્છતુ રિપ્રવાહઃ । ઇહૈવાયમિતરો જાતવેદા દેવેભ્યો હવ્યં વહતુ પ્રજાનન્નિતિ ૬ નિર્દગ્ધમિતિ દક્ષિણાપરસ્યાં દિશિ ચતુષ્પથે નિધાયોપધાનં સીસં ચ તસ્મિન્નધ્યધિમાર્જયન્તે સીસે મલિમ્લુચામહે શીર્ષ્ણા ચોપબર્હણે । ક્રવ્યાદઃ સમયા મૃષ્ટ્વા તં પ્રેત સુદાનવ ઇતિ ૭ અપાસ્મદેત્વિતિ ચતસૃભિરુપસ્થાય શં નો દેવીરિત્યુપસ્પૃશ્ય પ્રતીપમાયન્તઃ પદાનિ લોભયન્તે નડૈર્વેતસશાખયા વા મૃત્યોઃ પદં લોભયન્ત ઇતિ । મૃત્યોઃ પદં લોભયન્તો યદીમો દ્રા ઘીય આયુઃ પ્રતરં દધાનાઃ । આપ્યાયમાનાઃ પ્રજયા ધનેન શ્દ્ધુઆઃ! પૂતા ભવત યજ્ઞિયાસ ઇતિ ૮ અત્રૈવ શાખાં નિદધ્યુઃ ૯ અનડ્વાહં પુરસ્કૃત્ય વ્રજન્ત્યનડ્વાહં પ્લવમિતિ । અનડ્વાહં પ્લવમન્વારભધ્વં સ વો નિર્વક્ષદ્દુરિતાનિ વિશ્વા । આરોહત સવિતુર્નાવં હિરણ્મયીં ષડ્ભિરૂર્મિભિરમૃતત્વં તરેમેતિ ૧૦ પ્રત્યાગતાનક્ષતધૂમમુપસ્પર્શ્ય ગવાગ્નિના ચ પ્રદક્ષિણમગ્નિં ત્રિઃ પરિયન્તિ પરીમે ગામનેષતેતિ । પરીમે ગામનેષત પર્યગ્નિમહૃષત । દેવેષ્વક્રત શ્રવઃ ક ઇમાઁ આદધર્ષતીતિ ૧૧ ઉદપાત્રેઽશ્માનં હિરણ્યં ચાવધાયાથૈનાનભિમર્શયન્તેઽશ્મન્વતીરિતિ । અશ્મન્વતી રીયતે સંરભધ્વમુત્તિષ્ઠત પ્રચરતા સખાયઃ । અત્રા જહામ યે અસન્નશેવાઃ શિવાન્વયમુત્તરેમાભિ વાજાનિતિ ૧૨

શુચિર્ભૂતઃ પિતૃભ્યો દદ્યાત્ ૧ ઔપવસ્ત્રં ભુક્ત્વા કુતશ્ચિદગ્નિમાનીય તં જાગરયીતોપશયીત ચ ૨ ઉપકાશ ઉપશાન્તે ભસ્મોદ્ધૃત્ય ૩ પાર્થિવાન્સંભારાન્પૂર્વયા ન્યુપ્ય ૪ ઉત્તરયા વ્યૂહ્ય ૫ તમપરેણ યથોત્પાદિતમુત્પાદ્ય ૬ જાનુદઘ્નં ધારયિત્વાદધાતિ ભૂર્ભુવરઙ્ગિરસામિતિ પૂર્વેણ સુગાર્હપત્ય ઇતિ ચ । સુગાર્હપત્યો વિનુદન્નરાતીરુષામુષાં શ્રેયસીં શ્રેયસીં નઃ । દીર્ઘાયુત્વાય શતશારદાયાધીયસ્વ મહતે સૌભગાયેતિ ૭ સહિરણ્યા વાનસ્પત્યાઃ સમિધ આધાય ૮ તુલ્યેન પૂર્ણાહુતી હુત્વાગ્નેયેન સ્થાલીપાકેન પશ્નુઆ! વા યજેત ૯ ગૌર્વાસઃ કંસો હિરણ્યં ચ દક્ષિણા ૧૦

એષ ઔપસદોઽગ્નિર્વૈવાહનો વા ૧ તસ્મિન્પાકયજ્ઞાઃ ૨ તેષામુક્તમુપસમાધાનમ્ ૩ યથાચરિતં ચ પવિત્રસંસ્કરણાજ્યનિર્વપણગ્રહણાધિશ્રયણોત્પવનમવેક્ષણં ચ ૪ પ્રાગાજ્યભાગાભ્યામુક્તા આઘારૌ ૫ યુક્તઃ પુરસ્તાદિતિ પઞ્ચભિરાજ્યસ્ય જુહોતિ ૬ આયુષઃ પ્રાણમિતિ સન્તનીર્જુહોતિ ૭ જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃતશ્ચ ૮ વાર્ત્રાઘ્નાવાજ્યભાગૌ ૯ સ્વિષ્ટકૃદાજ્યભાગા અન્તરેણાવાપઃ ૧૦ નામધેયેન દેવતાં યજેત તદ્દેવતયા વર્ચાગ્નેયીં વોહેદગ્નીષોમીયામૈન્દ્રા ગ્નીં વા દ્વિદેવતેષુ વૈશ્વદેવીં બહુદેવતેષુ ૧૧ ઋતુતિથિનક્ષત્રદેવતાશ્ચ યજેત ૧૨ પ્રાક્ સ્વિષ્ટકૃત ઉપહોમ ઇહ ગાવોઽયં યજ્ઞ આ નઃ પ્રજાં । ધૂર્ભિરુપધૂર્ભિશ્ચ હુત્વેડામગ્ન ઇતિ સ્વિષ્ટકૃતમ્ ૧૩ ત્વં નો અગ્ન ઇતિ દ્વાભ્યાં જુહુયાદયા ભૂરિતિ ચ સર્વપ્રાયશ્ચિતાનિ મનો જ્યોતિરિતિ સપ્તભિઃ ૧૪ પરિસ્તરણાન્યનુપ્રહરેન્નાનુપ્રહરેદિત્યેકે ૧૫ એવં સર્વા દેવતાશ્ચેજ્યાનિ ચ ૧૬

ષડાહુતં પ્રતિપદિ પુત્રકામો બ્રહ્મણાગ્નિઃ સંવિદાન ઇતિ ષડ્ભિરાજ્યસ્ય જુહોત્યુત્તરાભિઃ ષડ્ભિઃ સ્થાલીપાકસ્ય ૧ સૌવિષ્ટકૃતે ત્રયોદશીમ્ ૨

નક્ષત્રયજ્ઞેષુ નક્ષત્રદેવતાનામૃચસ્તાભિર્યજેત । અગ્નિર્મૂર્ધા હિરણ્યગર્ભો મરુતો યન્મૃડા નો રુદ્ર સુત્રામાણં તવ શ્રિયે નમો અસ્તુ સર્પેભ્ય આહં પિતૄન્સદા સુગો યે તે અર્યમંસ્તત્સવિતુર્ય ઇમે દ્યાવાપૃથિવી વાયુરગ્રેગા ઇન્દ્રા ગ્ની રોચના મિત્રો જનાનિન્દ્રઃ સુત્રામા યં તે દેવી શં નો દેવીર્વિશ્વે દેવા બ્રહ્મ જજ્ઞાનં વષટ્ તે વિષ્ણ આ મે ગૃહા ઇમં મે વરુણોપપ્રાગાદહિરિવ ભોગૈઃ પૂષા ગા અન્વેતુ નઃ પ્ર વાં દંસાંસિ યમો દાધારેતિ પ્રત્યૃચમ્ ૧

અથોપહારઃ ૧ યથાચરિતમન્નં સાધયિત્વા સાવિત્રેણ દેવતાયૈ બલિં હરેત્ ૨ યથાચારં જપઃ ૩ ઉક્તઃ શેષઃ ૪

અથ પશ્કુલ્પ ઉક્તઃ ૧ પૂર્વેણ શાખાં નિહત્ય ૨ તસ્મિંસ્તૂષ્ણીં સર્વં યન્ન લુપ્તાર્થમ્ ૩ દેવતાહોમવર્જમ્ ૪ પ્રાગાજ્યભાગાભ્યાં દર્ભેણ પશ્મુપાકરોતિ પ્રોક્ષતિ પાયયતિ પર્યગ્નિં કરોતિ ૫ ઘૃતમવઘ્રાપ્યાપાવ્યા જુહોતિ ૬ ઉલ્મુકં હરતિ ૭ દર્ભમાસ્તૃણાતિ ૮ તસ્મિન્યથોક્તં સંજ્ઞાપયન્તિ ૯ સંજ્ઞપ્તે યથોક્તમદ્ભિઃ પ્રાણાયતનાનિ સ્નાપયતિ ૧૦ ઉત્ખિદ્ય વપાં શાખાં વિશાખાં ચ પ્રચ્છાદ્ય ચરમેઽઙ્ગારે વપાં નિગૃહ્યાન્તરા શાખાગ્ની હૃત્વાભિઘાર્ય શ્રપયતિ ૧૧ શૃતાં દર્ભેષૂદગગ્રેષુ નિધાયાજ્યભાગપરિવપ્યૌ હુત્વા વપાં દેવતાયા ઉપનામયેદુપ્યપરિવપ્યૌ હુત્વા સદર્ભે વપાશ્રપણ્યા અગ્ના અનુપ્રહૃત્યાપોહિષ્ઠીયાભિર્માર્જયિત્વોક્તાન્યવદાનાનિ પ્રાક્ સ્વિષ્ટકૃતો દેવતાયૈ બલિં હરેત્ ૧૨ યથાચારં જપ ઉક્તઃ શેષઃ ૧૩

અથ શૂલગવઃ ૧ સર્વેભ્યઃ કામેભ્યઃ ૨ શરદિ વસન્તે વા ૩ અનિયમઃ સ્યાદિત્યેકે ૪ ગવાં મધ્ય ઉત્તરતો ગ્રામસ્ય વેદ્યાકૃતિં કૃત્વા શાખાભિઃ પરિવાર્યાતષ્ટં યૂપં તૂષ્ણીમુચ્છ્રયન્તિ ૫ તમપરેણ યથોક્તમુપસમાધાય જયપ્રભૃતિભિર્હુત્વા ભવાય શર્વાયેશાનાયેશ્વરાય પશ્પુતયેઽધિપતય ઇતિ ગામુપાકરોતિ પશું વા ૬ પ્રતિનામ પ્રતિદ્ર વ્યં પ્રત્યનુવાકમિતિ ષટ્ પુરોડાશાનેકકપાલાંસ્તૂષ્ણીમુપચરિતાઞ્શ્રપયિત્વા પ્રાક્ સ્વિષ્ટકૃતઃ ષડ્લોહિતબલીન્પાત્રેષુ દર્ભેષુ વા કલ્પયિત્વા નમસ્તે રુદ્ર મન્યવ ઇતિ ષડ્ભિરનુવાકૈરુપતિષ્ઠત ઈશાનં ત્વા શ્શ્રુમેતિ ચ સર્વત્રાનુષજતિ ૭ પ્રભૂતાન્બ્રાહ્મણાન્ભોજયન્તિ ૮ નાપક્વં ગ્રામં પ્રવેશયન્તિ ૯ શિષ્ટં ભૂમાવર્પયન્તિ સચર્મ ૧૦ અનપેક્ષમાણા આયાન્તિ ૧૧

ઔપસદેઽગ્નૌ સાયં પ્રાતરગ્નિહોત્રદેવતાભ્યો જુહુયાત્ ૧ પર્વણિ ભાર્યામુપવાસ્ય દર્શપૂર્ણમાસદેવતાભ્યો જુહુયાત્ ૨ નવસ્યાગ્રાયણદેવતાભ્યોઽજ્યાનીભિરભિજુહુયાત્ ૩ સ્વિષ્ટકૃદનુમન્ત્રણમુક્તં પ્રાશનં ચ ૪

વૈશ્વદેવસ્ય સિદ્ધસ્ય સર્વતોઽગ્ર્યસ્ય જુહોત્યગ્નયે સોમાય મિત્રાય વરુણાયેન્દ્રા યેન્દ્રા ગ્નિભ્યાં વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ પ્રજાપતયેઽનુમત્યૈ ધાન્વન્તરયે વાસ્તોષ્પતયેઽગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે ચ ૧ તક્ષોપતક્ષાભ્યામિત્યભિતઃ ૨ પૂર્વેણાગ્નિમમ્બા નામાસીતિ સપ્ત ૩ ગૃહ્યાભ્યો નન્દિનિ સુભગે સુમઙ્ગલિ ભદ્રં કરીતિ સ્રક્તિષ્વભિદક્ષિણમ્ ૪ સ્થૂણાયાં ધ્રુવાયાં શ્રિયૈ હિરણ્યકેશ્યૈ વનસ્પતિભ્યશ્ચેતિ ૫ ધર્માધર્મયોર્દ્વારે મૃત્યવે ચ ૬ ઉદધાને વરુણાય ૭ વિષ્ણવ ઇત્યુલૂખલે ૮ મરુદ્ભ્ય ઇતિ દૃષદિ ૯ ઉપરિ શરણે વૈશ્રવણાય રાજ્ઞે ભૂતેભ્યશ્ચેતિ ૧૦ ઇન્દ્રા યેન્દ્ર પુરુષેભ્ય ઇતિ પૂર્વાર્ધે ૧૧ યમાય યમપુરુષેભ્ય ઇતિ દક્ષિણાર્ધે ૧૨ વરુણાય વરુણપુરુષેભ્ય ઇતિ પશ્ચાર્ધે ૧૩ સોમાય સોમપુરુષેભ્ય ઇત્યુત્તરાર્ધે ૧૪ બ્રહ્મણે બ્રહ્મપુરુષેભ્ય ઇતિ મધ્યે ૧૫ ઊર્ધ્વમાકાશાય ૧૬ સ્થણ્ડિલે દિવાચરેભ્યો ભૂતેભ્ય ઇતિ દિવા ૧૭ નક્તંચરેભ્યો ભૂતેભ્ય ઇતિ નક્તમ્ ૧૮ શેષં પિતૃભ્યઃ પિણ્ડાન્નિદધાતિ ૧૯ ઉદકલશમુપનિધાય સ્વસ્ત્યયનં વાચયતિ ૨૦

ઇતિ લૌગાક્ષિસૂત્રે ગૃહ્યપઞ્ચિકાયાં ચતુર્થોઽધ્યાયઃ
અથાર્તવસ્વસ્ત્યયનાનિ ૧ શ્રાવણ્યાં ચત્વારિ હવીંષ્યાસાદયેદપૂપં સ્થાલીપાકં ધાનાઃ સક્તૂનુભયમક્ષતાનામ્ ૨ વષટ્ તે વિષ્ણ ઇત્યપૂપસ્ય જુહોતિ રાત્રી વ્યખ્યદિતિ સ્થાલીપાકસ્ય નમો અસ્તુ સર્પેભ્ય ઇતિ ધાનાનાં યે વાદ ઇતિ સક્તૂનામ્ ૩ યેષુ વા યાતુધાના ઇતિ દર્વ્યાવટેષુ સક્તૂનામ્ ૪ ઉભયત્રાખુરાજાય બલિં હરેદાદ્યન્તયોર્વા ૫

આયૂતિકે કપોતે ભયાર્તે સક્તુષુ ભસ્મનિ વા પદં દૃષ્ટ્વા દેવઃ કપોત ઇત્યષ્ટર્ચેન સ્થાલીપાકસ્ય જુહોતિ ૧ પરીમે ગામનેષતેતિ ગાં પરિણયન્તિ ૨ સા દક્ષિણા ૩

આશ્વયુજ્યામશ્વાન્મહયન્તિ સર્વાણિ ચ વાહનાનિ ૧ ઉત્તરતો ગ્રામસ્ય વેદ્યાકૃતિં કૃત્વા શાખાભિઃ પરિવાર્યાહતૈશ્ચ વાસોભિઃ સર્વરસૈર્ઘટાન્પૂરયિત્વા દિક્ષુ નિદધ્યાત્સર્વબીજૈશ્ચ પાત્રાણ્યવાન્તરદિક્ષુ ૨ તમપરેણ યથોક્તમુપસમાધાય જયપ્રભૃતિભિર્હુત્વા તિસ્રો દેવતા યજેત વરુણમગ્નિમશ્વિનાવાશ્વયુજીં ચ ૩ ઇજ્યમાનેઽશ્વાન્યોજયન્તિ સર્વાણિ ચ વાહનાનિ ૪ પ્રદક્ષિણં દેવયજનં કવચિનઃ ત્રિઃ પરિયન્તિ ૫ પ્રહર્ષાન્કુર્વન્તિ ૬ ઇષ્ટે યથાર્થં સંપ્રયાન્તિ ૭ ગૌર્વાસઃ કંસો હિરણ્યં ચ દક્ષિણા ૮ રસા બીજાનિ વાસાંસિ ૯

અથ ગોમતાં વિધિઃ ૧ ઇહ પ્રજા યાસામૂધઃ પૃષદશ્વા ઘૃતપ્રતીક ઇતિ પૃષાતકસ્ય જુહોતિ ૨ અમ્ભઃ સ્થેતિ લવણમભિમન્ત્ર્! ય ગોભ્યો દદ્યાત્ ૩ રૌદ્રી ભિરભિજુહુયાન્નિત્યાભિશ્ચ ૪ દધિક્રાવ્ણ ઇતિ પૃષાતકસ્ય પ્રાશ્નાતિ ૫ ઉપસૃષ્ટા ગાવો વસન્તિ ૬

અથ વૃષોત્સર્ગઃ ૧ કાર્ત્તિક્યાં પૌર્ણમાસ્યાં રેવત્યાં વાશ્વયુજ્યસ્ય ગવાં મધ્યે સુષમિદ્ધમગ્નિં કૃત્વા પૌષ્ણં ચરું પયસિ શ્રપયિત્વા પૂષા ગા અન્વેતુ ન ઇતિ પૌષ્ણસ્ય જુહોતિ ૨ ઇહ રડિરિતિ હુત્વા ૩ રુદ્રા ઞ્જપિત્વા ૪ જીવવત્સાયાઃ પયસ્વિન્યાઃ પુત્રમેકરૂપં દ્વિરૂપં વા યો વા યૂથં છાદયેદ્યૂથે ચ તેજસ્વિતમઃ સ્યાત્તમલંકૃત્ય ચતસ્રોઽષ્ટૌ વા વત્સતર્યસ્તાશ્ચાલંકૃત્યૈતં યુવાનં પતિં વો દદામ્યનેન ક્રીડન્તીશ્ચરથ પ્રિયેણ । મા હાસ્મહિ પ્રજયા મા તનૂભિર્મા રાધામ દ્વિષતે સોમ રાજન્નિતિ ૫ તસ્ય દક્ષિણે કર્ણે પિતા વત્સાનામિતિ જપિત્વોત્સૃજ્ય પ્રાચીમુદીચીં વા દિશં પ્રકાલયિત્વા સહ વત્સતરીભિઃ સર્પિષ્મદન્નં બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્ ૬

આગ્રહાયણ્યામેતાન્યેવ ચત્વારિ હવીંષ્યાસાદયેદ્યાનિ શ્રાવણ્યાં યવમયસ્ત્વપૂપઃ ૧ એવા વન્દસ્વેત્યપૂપસ્ય જુહોતિ ૨ ઉપ તે ગા ઇતિ સ્થાલીપાકસ્ય ૩ ઉક્તં ધાનાસક્તૂનામ્ ૪ અવ તે હેડ ઇતિ વારુણીભિરભિજુહુયાન્નિત્યાભિશ્ચ ત્વામગ્ને વૃષભં ચેકિતાનં સંવત્સરસ્ય પ્રતિમામિતિ ચ ૫ ઉદગ્દશમાસ્તરણમાસ્તીર્ય શિરસ્ત ઉદકં નિધાય વ્રીહિયવાનોપ્યાપોહિષ્ઠીયાભિઃ શય્યામભ્યુક્ષ્ય ત્રાતારમિન્દ્ર મિતિ શમીશાખયા શય્યાં નિર્માર્ષ્ટિ ૬ ઐન્દ્રા ગ્નં વર્મેત્યહતં વાસઃ પરિધાય સ્યોના પૃથિવીતિ દક્ષિણેન પાર્શ્વેણ સંવિશતિ જ્યોતિષ્મતીત્યન્તેન ૭ અભ્યુક્ષણાદિસંવેશનાન્તમેવં દ્વિરુત્તરમ્ ૮ ચૈત્ર્યામુદ્રો હણમુપરિશય્યા નાત્ર સ્થાલીપાકો ન શાખયા નિર્માર્ષ્ટિ ૯

તિસ્રોઽષ્ટકા પિતૃદેવત્યાઃ ૧ ઊર્ધ્વમાગ્રહાયણ્યાસ્ત્રયસ્તામિસ્રાસ્તેષ્વષ્ટમીષ્વષ્ટકાયજ્ઞાઃ ૨ પ્રથમાં શાકેન દ્વિતીયાં માંસેન તૃતીયામપૂપૈઃ ૩ ઋતૂનાં પત્નીતિ ષડ્ દ્વે દ્વે સ્થાલીપાકસ્ય જુહોતિ ૪ દેવા ગ્રાવાણ ઇતિ સર્વત્ર તૃતીયા ૫ ઇયમેવેત્યનુવાકેન પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિરભિજુહુયાત્ ૬

ગવા ચેદષ્ટકા સ્યાત્પશ્નુઆ! વા તદુક્તમ્ ૧ વહ વપામિતિ વપાં જુહુયાત્ ૨ પેશ્યોઽવદાનસ્થાનેઽઙ્ગારિણીઃ કુર્યાત્ ૩ યથાકામં મજ્જુકા ૪ યે સમાના ઇતિ દ્વાભ્યાં સ્થાલીપાકસ્ય પેશીનાં ચ જુહોતિ ૫ સ્વિષ્ટકૃદ્ધર્મેણ વહાન્નં વહ માંસં જાતવેદઃ પિતૃભ્ય ઇતિ જુહુયાત્ ૬

હવિરર્હાનુપવેશ્ય ૧ પિતૄનાવાહયિષ્યામીત્યુક્ત્વા ૨ અપયન્ત્વસુરા ઇતિ દ્વાભ્યાં તિલૈઃ સર્વતોઽવકીર્ય ૩ એત પિતર આગચ્છત પિતર આ મે યન્ત્વન્તર્દધે પર્વતૈરિતિ જપિત્વા ૪ યાસ્તિષ્ઠન્ત્યમૃતા વાગ્યન્મે માતેત્યયુગ્ભ્યઃ પાદ્યમાનીય ૫ ઉદકાનિ ચાનયેદેતાભિરેવ ૬ આદિત્યા રુદ્રા વસવ ઇત્યેતાન્સમીક્ષ્ય ૭ અગ્નૌ કરવાણીત્યુક્ત્વા ૮ અગ્નિં પરિસ્તીર્ય સોમાય પિતૃમતે સ્વધા નમોઽગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વધા નમ ઇત્યગ્નૌ હુત્વા ૯ યે મામકાઃ પિતર એતદ્વઃ પિતરોઽયં યજ્ઞ ઇતિ તિસૃભિઃ કલ્પિતાન્નમભિમૃશતિ ૧૦ એષા વ ઊર્ગામાસુ પક્વમિતિ ક્ષીરં ઘૃતં વાસિચ્ય ૧૧ અમુષ્મૈ સ્વધા નમોઽમુષ્મૈ સ્વધા નમ ઇતિ યથાલિઙ્ગમનુમન્ત્ર્ય ભોજયેત્ ૧૨ પ્રાશ્નન્તુ ભવન્ત ઇત્યુક્ત્વા યન્મે પ્રકામાદિતિ ભુઞ્જાનાન્સમીક્ષ્યાહોરાત્રૈર્યદ્વઃ ક્રવ્યાત્સ્વધાં વહધ્વમિતિ ચૈતાભિઃ ૧૩ પૃથિવી દર્વિરિતિ નિપરણં કુર્યાત્ ૧૪ યેઽત્ર પિતરઃ પ્રેતા ઇતિ વાસાંસિ નિદધ્યાત્ ૧૫ ઊર્જં વહન્તીરિત્યપઃ પરિષિચ્ય ૧૬ મા મે ક્ષેષ્ઠેતિ સતૃણમન્નમભ્યુક્ષ્ય ૧૭ વિષદમન્નમાનીય કચ્ચિત્સંપન્નં ભો ઇતિ ઉક્ત્વા તૃપ્યન્તુ ભવન્ત ઇત્યુક્ત્વા ૧૮ તૃપ્તાનાચામયિત્વા યન્મે રામ ઇતિ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા ૧૯ પ્રત્યેત્યાભિરમન્તુ ભવન્ત ઇત્યુક્ત્વા દેવાશ્ચ પિતરશ્ચેત્યનુવાકશેષેણોપતિષ્ઠતે ૨૦

દ્વિતીયસ્ય પ્રથમોદ્ધૃતં હવિષ્યૈરુપસિચ્ય ૧ આવાહનાદિ સિદ્ધં સંપ્રદાનમ્ ૨ પૂર્વેણ નિપરણં વ્યાખ્યાતમ્ ૩

પ્રાતરન્વષ્ટક્યમ્ ૧ એતેનૈવ ધર્મેણ સંપ્રદાય નિપરણં કુર્યાત્ ૨ ષટ્ કર્ષૂઃ કુર્યાદ્દક્ષિણાયતાઃ પૂર્વાપરાઃ પ્રાદેશમાત્રીશ્ચતુરઙ્ગુલપૃથ્વીસ્તાવદન્તરાસ્તાવદવખાતાઃ ૩ તાસાં દક્ષિણતઃ ખરાઃ ૪ તેષ્વગ્નીન્વિહૃત્યાવોક્ષ્ય કર્ષૂર્દક્ષિણાગ્રાન્દર્ભાનાસ્તીર્ય ૫ પિણ્ડપિતૃયજ્ઞાવૃતા પૂર્વાસુ તિસૃષુ નિધાય મજ્જાનમુપનિનીય દુગ્ધેનાભિતઃ પરિષિચ્ય યે ચાત્ર રસાઃ સ્યુરેતદ્ભવદ્ભ્ય ઇત્યુક્ત્વા તૃપ્યન્તુ ભવન્ત ઇત્યુક્ત્વા ૬ એવમપરાસુ સ્ત્રીભ્યો દદ્યાન્મજ્જવર્જં સુરાં તૂપનિનીય મન્થેનાભિતઃ પરિષિચ્ય યે ચાત્ર રસાઃ સ્યુરેતદ્ભવતીભ્ય ઇત્યુક્ત્વા તૃપ્યન્તુ ભવત્ય ઇત્યુક્ત્વા ૭ પ્રેષ્યાઃ પિણ્ડાન્ભક્ષયેયુર્નિષાદા વાગ્નૌ વાપ્સુ વા બ્રાહ્મણાન્વા ભોજયેત્ ૮

અથ પ્રથમશ્રાદ્ધસ્યાષ્ટકયા ધર્મો વ્યાખ્યાતઃ ૧ એકવન્મન્ત્રાનૂહેત્ ૨ પેશ્યઃ પ્રાતરિત્યનિયમઃ ૩ તિસ્રઃ કર્ષૂઃ કુર્યાત્ત્રિષ્વગ્નિષુ કૃત્વૈકૈકં પિણ્ડમુત્સૃજ્ય પ્રથમામન્નસ્ય પૂરયેદ્દધિમધ્વિતિ દ્વિતીયાં ઘૃતમાંસમિતિ તૃતીયામ્ ૪ એવં માસિ માસિ ૫ એવં સાંવત્સરિકમ્ ૬ ચતુર્થં પિણ્ડમુત્સૃજ્ય ત્રૈધં કૃત્વા પિણ્ડેષુ નિદધ્યાત્સંસૃજતુ ત્વા પૃથિવી વાયુરગ્નિઃ પ્રજાપતિઃ સંસૃજ્યધ્વં પૂર્વેભિઃ પિતૃભિઃ સહ । સમાના વઃ સં વો મનાંસીતિ ૭ એવમુદકાનિ ૮

અથેતરસ્ય શ્રાદ્ધસ્યાષ્ટકયા ધર્મો વ્યાખ્યાતઃ ૧ પ્રથમેન પઞ્ચકેન ૨ આવાહનાદિ સિદ્ધં સંપ્રદાનમ્ ૩ પૂર્વેણ નિપરણં વ્યાખ્યાતમ્ ૪

અથેતરસ્ય પશ્શ્રુઆ!દ્ધસ્યાષ્ટકયા ધર્મો વ્યાખ્યાતઃ ૧ મધ્યમેન પઞ્ચકેન ૨ આવાહનાદિ સિદ્ધં સંપ્રદાનમ્ ૩ પૂર્વેણ નિપરણં વ્યાખ્યાતમ્ ૪

અથેતરસ્ય માસિમાસિશ્રાદ્ધસ્યાષ્ટકયા ધર્મો વ્યાખ્યાતઃ ૧ ઉત્તમેન પઞ્ચકેન ૨ આવાહનાદિ સિદ્ધં સંપ્રદાનમ્ ૩ પૂર્વેણ નિપરણં વ્યાખ્યાતમ્ ૪

અથ ફાલ્ગુન્યાં તૈલાપૂપસ્ય જુહોતિ ૧ અર્યમા દેવતા યે તે અર્યમન્નિતિ ૨ અથેન્દ્રા ણ્યાઃ ૩ પ્રસસાહિષ ઇતિ તુણ્ડિલસ્ય જુહોતિ ૪ ગોલકા રુદ્ર દેવત્યાઃ ૫ અદિતિર્દ્યૌરદિતિરિન્દ્રા ણી પત્યેત્યોદનયોઃ શાકપલલાક્તયોઃ ૬

ગાવો ભગ ઇતિ દ્વાભ્યાં ગોયજ્ઞસ્ય ૧ સીરા યુઞ્જન્તીતિ તિસૃભિરાયોજનીયસ્ય ૨ પ્રથમોત્તમાભ્યાં યુનક્તિ ૩ મધ્યમયા ફાલમ્ ૪ શ્નું સુફાલા ઇતિ પ્રદક્ષિણં દ્વે કૃષતિ ૫ લાઙ્ગલં પવીરવમિત્યપરે દ્વે ૬ ઘૃતેન સીતેતિ સીતાયજ્ઞસ્ય ૭ યા ઓષધય ઇતિ બીજવપનીયસ્ય ૮ વિમુચ્યધ્વમિતિ વિમોચનીયસ્ય ૯ ત્રાતારમિન્દ્ર મિતિ દ્વે પર્યયણસ્ય ૧૦ એવં પ્રથમોદ્વપનસ્ય ૧૧ ઉદુત્તમં મુમુગ્ધ્યુદુત્તમં વરુણેતિ વરુણયજ્ઞસ્ય ૧૨ સં વરત્રાન્હિરણ્યકોશમવટમિતિ કૂપયજ્ઞસ્ય ૧૩ પ્ર વાં દંસાંસીતિ મણ્ડપાનામ્ ૧૪ દેવેભ્યો વનસ્પત ઇતિ વનસ્પતિયજ્ઞસ્ય ૧૫ વનસ્પતે વીડ્વઙ્ગ ઇતિ રથયજ્ઞસ્ય ૧૬ ધન્વના ગા ઇતિ દ્વાભ્યાં ધનુર્યજ્ઞસ્ય ૧૭ રાત્રી વ્યખ્યદિતિ દ્વાભ્યાં રાત્રિયજ્ઞસ્ય ૧૮

સમુપહતેઽદ્ભુતે વા શાન્ત્યૈ શમીં શમુકં શામ્યવાકમશ્વત્થપ્લક્ષન્યગ્રોધોદુમ્બરં દૂર્વાં ચ પ્રાચીનપ્રસૃતાનિ ષડ્ દર્ભપિઞ્જૂલાનિ સુમનસશ્ચાપામાર્ગં સર્વબીજાનિ સીતાલોષ્ટં ગોમયં હિરણ્યં વલ્મીકવપાં ચાદ્ભિઃ સંસૃજતિ સં વઃ સૃજામીતિ દ્વાભ્યામ્ ૧ યા ઓષધય ઇત્યનુવાકેન સંયૂયાપાસ્મદેત્વિતિ ચતસૃભિઃ સંપ્રોક્ષણમ્ ૨ દેવાદ્ભુતેષુ યન્નો ભયમિત્યષ્ટર્ચેન સ્થાલીપાકસ્ય જુહોતિ યદ્દેવા દેવહેડનમિતિ તિસૃભિર્ભદ્રં કર્ણેભિરિતિ ચતસૃભિરૈન્દ્રા ગ્નં વર્મેતિ ચ ૩ ઉક્તં સંપ્રોક્ષણમ્ ૪ ધૂર્ભિરુપધૂર્ભિશ્ચ હુત્વા પુનઃ સંપ્રોક્ષણમ્ ૫

રાકા હોલાકે ૧ ઇન્દ્રા ણીમાસુ નારિષ્વિતિ કુમારીણાં યજ્ઞં યજેત્ ૨ દેવતા અપ્રજ્ઞાયમાના આગ્નેય્યા યજેદ્વૈશ્વદેવ્યા વા ૩ સ્વસ્તિપુણ્યેષ્વનાદેશે ત્રિકાઃ ૪ મહાવ્યાહૃતયોઽષ્ટર્ચં ચાત્ર કલ્પયતિ । અગ્નિર્મૂર્ધેતિ ચતસ્ર ઉપપ્રયન્તો અધ્વરમિતિ દ્વે કદા ચન સ્તરીરસીતિ દ્વે ધુરશ્ચોપધુરશ્ચોપધુરશ્ચ ૫

ઇતિ લૌગાક્ષિસૂત્રે ગૃહ્યપઞ્ચિકાયાં પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ