Karmavastu · ભાગ 11

કર્મવસ્તુ
( મ્સ્વ્ ઇઇ 199 ) કર્મવસ્તુનિ ( 285વ્1 = ગ્બ્મ્ 6.883 ) ઉદ્દાનમ્* ॥
કાશિષુ વાસવગ્રામકં સેનાઞ્જયવસ્તુકમ્* ।
ચણ્પાયાં ભગવાન્ બુદ્ધઃ અકર્માણિ પ્રતિક્ષિપેત્* ॥
કાશિષુ વાસવગ્રામકે સેનાંજયો નામ ભિક્ષુઃ પ્રતિવસતિ । તમ્ આગમ્ય વાસવગ્રામકા બ્રાહ્મણગૃહપતયો બુદ્ધધર્મસંઘેષુ કારાન્ કુર્વન્તિ । યે આગન્તુકા ભિક્ષવો વાસવગ્રામકમ્ આગચ્છન્તિ તાન્ અસૌ પ્રતિશામ્ય સર્વોપકરણૈઃ પ્રવારયિત્વા માર્ગશ્રમે પ્રતિવિનોદિતે યેષુ કુલેષુ પિણ્ડકા ઉપનિબદ્ધાસ્ તેષુ ભોક્તું પ્રેષયતિ । યાવદ્ અન્યતમઃ સાલોહિતો વાસવગ્રામકે વર્ષા ઉષિતઃ । ત્રયાણાં વાર્ષિકાણાં માસાનામ્ અત્યયાત્ કૃતચીવરો નિષ્ઠિતચીવરઃ સમાદાય પાત્રચીવરં યેન શ્રાવસ્તી તેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તો ઽનુપૂર્વેણ ચારિકાં ચરન્ શ્રાવસ્તીં અનુપ્રાપ્તઃ ।
આચરિતં ષડ્વર્ગિકાણામ્ અશૂન્યં જેતવનદ્વારમ્ અન્યતરાન્યતરેણ ષડ્વર્ગિકેણ । ઉપનન્દો જેતવનદ્વારે તિષ્ઠતિ । તેનાસૌ દૂરત એવ દૃષ્ટો બકાકારશિરાઃ પ્રલમ્બભ્રૂઃ । સ સંલક્ષયતિ । કો ઽપ્ય્ અયં સ્થવિરો ભિક્ષુર્ આગચ્છતિ । પ્રત્યુદ્ગન્તવ્યમ્ ઇતિ । સ પ્રત્યુદ્ગતઃ । સ્વાગતં સ્વાગતં સ્થવિર ઇતિ । સ કથયતિ । વન્દે આચાર્ય ઇતિ । સ સંલક્ષયતિ । મહલ્લો બતાયમ્* । નાયમ્ આચાર્યં જાનીતે નાપ્ય્ ઉપાધ્યાયમ્ ઇતિ । સાલોહિત કિયદ્ દૂરાદ્ આગચ્છસિ । વાસવગ્રામકાત્* । કિં તત્ર । વિહારઃ । કિમ્ અસૌ વિહારઃ । આહોસ્વિદ્ ( મ્સ્વ્ ઇઇ 200 ) વિઘાતઃ । કીદૃશો વિહારઃ । કીદૃશો વિઘાતઃ । યત્રોપકરણસંપત્ સ વિહારઃ । યત્રોપકરણવૈકલ્યં સ વિઘાતઃ । યદ્ય્ એવં વિહારો ઽસૌ યત્ર સેનાંજયો નામ ભિક્ષુઃ પ્રતિવસતિ । તમ્ આગમ્ય વાસવગ્રામીયકા બ્રાહ્મણગૃહપતયો બુદ્ધધર્મસંઘેષુ કારાન્ કુર્વન્તિ । ઇતશ્ ચ તત્રાગન્તુકો ભિક્ષુર્ આગચ્છતિ । તમ્ અસૌ પ્રતિશામ્ય સર્વોપકરણૈઃ પ્રવારયિત્વા માર્ગશ્રમે પ્રતિવિનોદિતે યેષુ કુલેષુ ભિક્ષૂણાં પિણ્ડકા ઉપનિબદ્ધાસ્ તેષુ ભોક્તું પ્રેષયતિ ।
આચરિતં ષડ્વર્ગિકાણાં યત્ કિંચિદ્ એવ શૃણ્વન્તિ તદ્ રાત્રૌ સંનિપત્ય પરસ્પરમ્ આરોચયન્તિ । નન્દોપનન્દ કિયચ્ ચિરમ્ અસ્માભિઃ કૃચ્છ્રમ્ ઉદ્વોઢવ્યમ્* । અસ્તિ કિંચિદ્ યુષ્માકં કિંચિચ્ છ્રુતં યત્રોદારાવભાસો ભવેદ્ ઇતિ । ઉપનન્દઃ કથયતિ । અસ્તિ । કાશિષુ વાસવગ્રામકે સેનાંજયો નામ ભિક્ષુઃ પ્રતિવસતિ । તમ્ આગમ્ય વાસવગ્રામીયકા બ્રાહ્મણગૃહપતયઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ ભોક્તું પ્રેષયતિ । યદ્ય્ અભિપ્રેતં તત્ર ગચ્છામઃ । તે સમાદાય પાત્રચીવરં યેન વાસવગ્રામકસ્ તેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તાઃ । અનુપૂર્વેણ ચારિકાં ચરન્તો વાસવગ્રામકમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ । તે સેનાંજયેન દૂરત એવ દૃષ્ટાઃ । સ સંલક્ષયતિ । આગતા હ્ય્ એતે દુષ્ઠુલસમુદાચારાઃ । પ્રતિશામયિત્વા સર્વોપકરણૈઃ પ્રવારયિતવ્યાઃ । નો તુ કુલાનિ ભોક્તું પ્રેષયિતવ્યા ઇતિ । તે અનેન પ્રતિશામયિત્વા સર્વોપકરણૈઃ પ્રવારિતાઃ । નો તુ કુલાનિ ભોક્તું પ્રેષિતાઃ । તેષામ્ એકે કથયન્તિ । નન્દોપનન્દ વયમ્ અનેન મહલ્લેન સર્વોપકરણૈઃ પ્રવારિતાઃ । નો તુ કુલાનિ ભોક્તું પ્રેષિતા ઇતિ । અપરે કથયન્તિ । એકં તાવત્ સંપન્નં કુલાન્ય્ અપિ ( 286ર્1 = ગ્બ્મ્ 6.884 ) પ્રેષયિષ્યતીતિ । ( મ્સ્વ્ ઇઇ 201 ) યાવન્ નવકો ભિક્ષુર્ આગતઃ । સ તેન પ્રતિશામયિત્વા સર્વોપકરણૈઃ પ્રવારિતો માર્ગશ્રમે પ્રતિવિનોદિતે કુલાનિ ભોક્તું પ્રેષિતઃ । ષડ્વર્ગિકાઃ પ્રકુપિતાઃ કથયન્તિ । નન્દોપનન્દ કીદૃશો ઽયં મહલ્લઃ છન્દદ્વેષી । યદિ તાવત્ પૂર્વમ્ આગતાસ્ તે વયમ્* । યદિ વૃદ્ધાસ્ તે વયમ્* । અથ બહુશ્રુતાસ્ તે વયમ્* । એષ ભિક્ષુર્ અચિરેણાભ્યાગતો નવકઃ પ્રકૃતિજ્ઞઃ । સો ઽનેન સર્વોપકરણૈઃ પ્રવારયિત્વા કુલાનિ ભોક્તું પ્રેષિતો નો તુ વયમ્* । સ તૈર્ ઉપાલબ્ધઃ । મહલ્લ ઈદૃશસ્ ત્વં છન્દદ્વેષી । યદિ તાવત્ પૂર્વમ્ આગતાસ્ તે વયં પૂર્વવદ્ યાવત્* । સ ત્વયા સર્વોપકરણૈઃ પ્રવારયિત્વા કુલાનિ ભોક્તું પ્રેષિતો નો તુ વયમ્* । સ્થવિરા કિંચિત્ પરિહીયતે । ષડ્વર્ગિકાઃ સંજાતામર્ષાઃ કથયન્તિ । ન તૂષ્ણીં સ્થાતવ્યમ્* । તદ્ અપરં પ્રતિવદતિ । સ તૈર્ અભ્યાહતઃ । તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ । તૈસ્ તસ્યાચોદયિત્વાસ્મારયિત્વા વસ્તુકર્મપ્રતિજ્ઞાયા બલાદ્ ઉત્ક્ષેપણીયં કર્મં કૃતમ્* । સ સંલક્ષયતિ । દુઃખં બ્રાહ્મણગૃહપતયઃ પ્રસાદ્યન્તે સુખમ્ અપ્રસાદ્યન્તે । યદિ સ્થાસ્યામિ વાસવગ્રામીયકા બ્રાહ્મણગૃહપતયઃ પ્રસાદં પ્રવેદયિષ્યન્તે । સર્વદા પ્રક્રમિતવ્યમ્ ઇતિ । સ સમાદાય પાત્રચીવરં યેન શ્રાવસ્તી યેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તો ઽનુપૂર્વેણ ચારિકાં ( મ્સ્વ્ ઇઇ 202 ) ચરન્ શ્રાવસ્તીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । સ ભિક્ષુભિર્ દૃષ્ટ ઉક્તશ્ ચ । સ્વાગતં સ્વાગતમ્ આયુષ્મન્* । સેનાઞ્જયિન્ પ્રીતા વયં ત્વદ્દર્શનેન નો ત્વ્ આગમનેન । કિં કારણમ્* । ત્વામ્ આગમ્ય વાસવગ્રામીયકા બ્રાહ્મણગૃહપતયો બુદ્ધધર્મસંઘેષુ કારાન્ કુર્વન્તિ । આગન્તુકાનાં ગમિકાનાં ચ વાસવગ્રામકં પ્રતિશરણમ્* । અસ્ત્ય્ એતદ્ એવમ્* । મમ તુ ષડ્વર્ગિકૈર્ અચોદયિત્વાસ્મારયિત્વા વસ્તુકર્મપ્રતિજ્ઞાયા બલાદ્ ઉત્ક્ષેપણીયં કર્મ કૃતમ્ । કિં કારણમ્* । તેન યથાવૃત્તમ્ આખ્યાતમ્* । તે ઽવધ્યાયન્તઃ ક્ષિપન્તો વિવાચયન્ત એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવો વ્યગ્રેણ ન ભિક્ષુભિર્ અચોદયિત્વાસ્મારયિત્વા વસ્તુકર્મપ્રતિજ્ઞયા બલાદ્ ઉત્ક્ષેપણીયં કર્મ કર્તવ્યમ્* । કુર્વન્તિ । સાતિસારા ભવન્તિ ।
બુદ્ધો ભગવાન્ ચણ્પાયાં વિહરતિ ગર્ગાયાઃ પુષ્કરિણ્યાસ્ તીરે । તેન ખલુ સમયેન ષડ્વર્ગિકા ભિક્ષવ ઇમાન્ય્ એવંરૂપાણ્ય્ અધર્મકર્માણિ કુર્વન્તિ । તદ્યથા અધર્મેણ કુર્વન્તિ વ્યગ્રાઃ । અધર્મેણ કુર્વન્તિ સમગ્રાઃ । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । તસ્માન્ ન ભિક્ષુભિર્ ઇમાન્ય્ એવંરૂપાણ્ય્ અધર્મકર્માણિ કરણીયાનિ । તદ્યથા અધર્મેણ વ્યગ્રૈર્ અધર્મેણ સમગ્રૈઃ ધર્મેણ વ્યગ્રૈઃ । કુર્વન્તિ । સાતિસારા ભવન્તિ ।
ઉદ્દાનમ્* ।
ન એક એકેન ન દ્વૌ ન સંબહુલાઃ કૃતાઃ ।
ન ગણો ગણસ્ય કર્માણિ પંચ સંઘકર્મણાં સ્વામિનઃ ॥
બુદ્ધો ભગવાન્ ચણ્પાયાં વિહરતિ ગર્ગાયાઃ પુષ્કરિણ્યાસ્ તીરે । તેન ખલુ સમયેન ષડ્વર્ગિકા ભિક્ષવ ઇમાન્ય્ એવંરૂપાણ્ય્ અધર્મકર્માણિ કુર્વન્તિ । તદ્યથા એકો ઽપ્ય્ એકસ્ય । એકો દ્વયોઃ । એકઃ સંબહુલાનામ્* । દ્વાવ્ અપિ દ્વયોઃ । દ્વાવ્ એકસ્ય । દ્વૌ સંબહુલાનામ્* । સંબહુલા અપિ સંબહુલાનામ્* । સંબહુલા એકસ્ય । સંબહુલા દ્વયોઃ । ( 286વ્1 = ગ્બ્મ્ 6.885 ) ગણો ગણસ્ય । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । તસ્માન્ નૈકેનૈકસ્ય કર્મ કર્તવ્યમ્* । નૈકેન દ્વયોઃ । નૈકેન સંબહુલાનામ્* । ન દ્વાભ્યાં દ્વયોઃ । ન દ્વાભ્યામ્ એકસ્ય । ન દ્વાભ્યાં સંબહુલાનામ્* । ન સંબહુલૈઃ સંબહુલાનામ્* । ન સંબહુલૈર્ એકસ્ય । ન સંબહુલૈર્ દ્વયોઃ । ન ગણેન ગણસ્ય । કુર્વન્તિ । સાતિસાર ભવન્તિ ।

અપિ તુ ભિક્ષવઃ પંચ સંઘકર્મણાં સ્વામિનઃ । કતમે પંચ । ચત્વારો ભિક્ષવઃ સંઘઃ । પાંચાપિ ભિક્ષવઃ સંઘઃ । દશ ભિક્ષવઃ સંઘઃ । વિંશતિર્ ભિક્ષવઃ સંઘઃ ઉત્તરે ચ । પંચ સંઘાઃ ।
તત્ર ભિક્ષવો યત્ર ચત્વારો ભિક્ષવઃ પ્રતિવસન્તિ । અર્હતિ તત્ર સંઘો ધર્મેણ સર્વકર્માણિ કર્તુમ્* । સ્થાપયિત્વા પાંચાનાં પ્રવારણાં દશાનામ્ ઉપસંપદં વિંશતીનાં ચાવર્હણમ્* ।
યત્ર પંચ પ્રતિવસન્તિ । અર્હતિ તત્ર સંઘો ધર્મેણ સર્વકર્માણિ કર્તુમ્* । સ્થાપયિત્વા દશાનામ્ ઉપસંપદં વિંશતીનાં ચાવર્હણમ્* ।
યત્ર દશ પ્રતિવસન્તિ । અર્હતિ તત્ર સંઘઃ સર્વકર્માણિ કર્તુમ્* । સ્થાપયિત્વા વિંશતીનાં આવર્હણમ્* ।
યત્ર વિંશતિર્ ભિક્ષવઃ પ્રતિવસન્તિ ઉત્તરે ચ । અર્હતિ તત્ર સંઘો ધર્મેણ સર્વકર્માણિ કર્તુમ્* ।
ઉદ્દાનમ્* ।
ચતુર્વર્ગકરણીયં પુદ્ગલ ઊનકઃ કૃતઃ ।
ન પારિવાસિકચતુર્થેન કર્મચતુષ્ટયં સ્મૃતમ્* ॥
ચતુર્વર્ગકરણીયં ભિક્ષવઃ કર્મ ઊનાશ્ ચત્વારઃ કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ ચ તદ્ અવિનયકર્મ ચ । ન તત્ તથા કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન સાતિસારઃ । ચતુર્વર્ગકરણીયં કર્મ આગારિકચતુર્થાઃ કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ ચ તદ્ અવિનયકર્મ ચ । ન ચ તત્ તથા કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન સાતિસારઃ । એવં શ્રામણેરકઃ ષણ્ઢપણ્ડકઃ ભિક્ષુણીદૂષકો માતૃઘાતકઃ પિતૃઘાતકઃ અર્હઘાતકઃ સંઘભેદકઃ તથાગતસ્યાન્તિકે દુષ્ટચિત્તરુધિરોત્પાદકસ્ તીર્થિકસ્ તીર્થકાવક્રાન્તિકઃ સ્તેયાસંવાસિકો નાનાસંવસિકો ઽસંવાસિકઃ પારિવાસિકચતુર્થાઃ કર્મ કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ ચ તદ્ અવિનયકર્મ ચ । ન ચ તત્ તથા કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન સાતિસારઃ ।
ચતુર્વર્ગકરણીયં કર્મ પૂર્ણાશ્ ચત્વારો ધર્મેણ કુર્વન્તિ ધર્મકર્મ ચ તદ્ વિનયકર્મ ચ । એવં ચ તત્ કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન ન સાતિસારઃ । ચતુર્વર્ગકરણીયં કર્મ નાગારિકચતુર્થો ન શ્રામણેરકઃ પૂર્વવદ્ યાવન્ ન પારિવાસિકચતુર્થાઃ કુર્વન્તિ । ધર્મકર્મ ચ તદ્ વિનયકર્મ ચ । એવં ચ તત્ કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન ન સાતિસારઃ ।
પંચવર્ગકરણીયં કર્મ ઊનાઃ પંચ કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ ચ તદ્ ( મ્સ્વ્ ઇઇ 205 ) અવિનયકર્મ ચ । ન તથા કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન સાતિસારઃ । પંચવર્ગકરણીયં કર્મ આગારિકપંચમઃ પૂર્વવદ્ યાવત્ પારિવાસિકપંચમાઃ કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ ચ તદ્ અવિનયકર્મ ચ । ન ચ તત્ તથા કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન સાતિસારઃ ।
પંચવર્ગકરણીયં કર્મ પૂર્ણાઃ પંચવર્ગેણ કુર્વન્તિ । ધર્મકર્મ ચ તદ્ વિનયકર્મ ચ । એવં તત્ કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન ન સાતિસારઃ । પંચવર્ગકરણીયં કર્મ નાગારિકપંચમા ન શ્રામણેરકઃ પૂર્વવદ્ યાવન્ ન પારિવાસિકપંચમા ધર્મેણ કુર્વન્તિ । ( 287ર્1 = ગ્બ્મ્ 6.886 ) ધર્મકર્મ ચ તદ્ વિનયકર્મ ચ । એવં ચ તત્ કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન ન સાતિસારઃ ।
દશવર્ગકરણીયં કર્મ ઊના દશવર્ગેણ કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ ચ તદ્ અવિનયકર્મ ચ । ન ચ તત્ તથા કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન સાતિસારઃ । દશવર્ગકરણીયં કર્મ આગારિકદશમાઃ પૂર્વવદ્ યાવત્ પારિવાસિકદશમા કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ ચ તદ્ અવિનયકર્મ ચ । ન ચ તત્ તથા કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન સાતિસારઃ ।
દશવર્ગકરણીયં કર્મ પૂર્ણા દશવર્ગેણ કુર્વન્તિ । ધર્મકર્મ ચ તદ્ વિનયકર્મ ચ । એવં ચ તત્ કર્મ કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન ન સાતિસારઃ । દશવર્ગકરણીયં કર્મ નાગારિકદશમાઃ પૂર્વવદ્ યાવન્ ન પારિવાસિકદશમા ધર્મેણ કુર્વન્તિ । ધર્મકર્મ ચ તદ્ વિનયકર્મ ચ । એવં ચ કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન ન સાતિસારઃ ।
વિંશતિવર્ગકરણીયં કર્મ ઊના વિંશતિવર્ગેણ કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ ચ તદ્ અવિનયકર્મ ચ । સંઘશ્ ચ તેન સાતિસારઃ । વિંશતિવર્ગકરણીયં ( મ્સ્વ્ ઇઇ 206 ) કર્મ આગારિકવિંશતિમાઃ શ્રામણેરકાઃ પૂર્વવત્ પારિવાસિકવિંશતિમાઃ કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ ચ તદ્ અવિનયકર્મ ચ । ન ચ તત્ તથા કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન સાતિસારઃ ।
વિંશતિવર્ગકરણીયં કર્મ પૂર્ણા વિંશતિધર્મેણ કુર્વન્તિ । ધર્મકર્મ ચ તદ્ વિનયકર્મ ચ । એવં ચ તત્ કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન ન સાતિસારઃ । વિંશતિવર્ગકરણીયં કર્મ નાગારિકવિંશતિમા ન શ્રામણેરકાઃ પૂર્વવદ્ યાવન્ ન પારિવાસિકવિંશતિમા ધર્મેણ કુર્વન્તિ । ધર્મકર્મ તદ્ વિનયકર્મ ચ । એવં ચ તત્ કરણીયમ્* । સંઘશ્ ચ તેન ન સાતિસારઃ ।
ઉદ્દાનમ્* ।
ધર્માધર્મેણ યત્ કર્મ યચ્ ચ જ્ઞપ્તિતયા કૃતમ્* ।
સંમુખં ચ પ્રતિજ્ઞા ચ ચક્રપેયાલ સઙ્કલાત્* ॥

અધર્મકર્મ । ધર્મકર્મ । અધર્મ કર્મ કતમત્* । અપ્રાપ્તે ઉત્સારણે અપ્રાપ્તમ્ ઉત્સારયન્તિ । યથાસ્યોત્સાર્યમાણસ્યાનુશ્રાવણં ભવતિ । ન તથોત્સારયન્તિ । અધર્મકર્મ । ધર્મકર્મ કતમત્* । પ્રાપ્તે ઉત્સારણે પ્રાપ્તમ્ ઉત્સારયન્તિ । યથાસ્યોત્સાર્યમાણસ્યાનુશ્રાવણં ભવતિ । તથોત્સારયન્તિ । ધર્મકર્મ । અપ્રાપ્તે ઓસારણે અપ્રાપ્તમ્ ઓસારયન્તિ । યથાસ્ય ઓસાર્યમાણસ્યાનુશ્રાવણં ભવતિ । ન તથા ઓસારયન્તિ । અધર્મકર્મ । પ્રાપ્તે ઓસારણે પ્રાપ્તમ્ ઓસારયન્તિ । યથાસ્ય ઓસાર્યમાણસ્યાનુશ્રાવણં ભવતિ । તથોસારયન્તિ । ધર્મકર્મ । જ્ઞપ્તિકર્મ જ્ઞપ્તિમ્ અકૃત્વા કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ । જ્ઞપ્તિકર્મ જ્ઞપ્તિં કૃત્વા કુર્વન્તિ । ( મ્સ્વ્ ઇઇ 207 ) ધર્મકર્મ । જ્ઞપ્તિદ્વિતીયં કર્મ । જ્ઞપ્તિમ્ અકૃત્વા એકં વારમ્ અનુશ્રાવયન્તિ । અધર્મકર્મ । જ્ઞપ્તિદ્વિતીયં કર્મ । જ્ઞપ્તિં કૃત્વા એકં વારમ્ અનુશ્રાવયન્તિ । ધર્મકર્મ । જ્ઞપ્તિચતુર્થં કર્મ । જ્ઞપ્તિમ્ અકૃત્વા ત્રીન્ વારમ્ અનુશ્રાવયન્તિ । અધર્મકર્મ । જ્ઞપ્તિચતુર્થણ્ કર્મ । જ્ઞપ્તિં કૃત્વા ત્રીન્ વારાન્ અનુશ્રાવયન્તિ । ધર્મકર્મ । અન્યેન કર્મણા જ્ઞપ્તિં કૃત્વા નિષ્ઠાપયન્તિ । અધર્મકર્મ । તેનૈવ કર્મણા જ્ઞપ્તિં કૃત્વા નિષ્ઠાપયન્તિ । ધર્મકર્મ । સંમુખકરણીયં કર્માસંમુખીભૂતસ્ય કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ । સંમુખકરણીયં કર્મ સંમુખીભૂતસ્ય કુર્વન્તિ । ધર્મકર્મા । પ્રતિજ્ઞાકરણીયં કર્મ અપ્રતિજ્ઞયા કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ । પ્રતિજ્ઞાકરણીયં કર્મ પ્રતિજ્ઞયા કુર્વન્તિ ( 287વ્1 = ગ્બ્મ્ 6.887 ) । ધર્મકર્મ । સંમુખવિનયાર્હાય સ્મૃતિવિનયં દદાતિ । અધર્મકર્મ । અમૂઢવિનયં તત્સ્વભાવૈષીયં યદ્ભૂયૈષીયં પ્રતિજ્ઞાકારકં તૃણપ્રસ્તારકં તર્જનીયં નિગર્હણીયં પ્રતિસંહરણીયમ્ અદર્શનીયોત્ક્ષેપણયમ્ અપ્રતિકર્માર્હયોત્ક્ષેપણીયમ્ અપ્રતિનિસૃષ્ટે પાપકે દૃષ્ટિગતે ઉત્ક્ષેપણીયં કર્મ । પરિવાસં મૂલપરિવાસં મૂલાપકર્ષપરિવાસં માનાપ્યં મૂલમાનાપ્યં મૂલાપકર્ષમાનાપ્યમ્ આવર્હન્તિ । અધર્મકર્મ । સંમુખવિનયાર્હાય તુ સંમુખવિનયમ્ એવ દદાતિ ન સ્મૃતિવિનયં ન યાવદ્ આવર્હન્તિ । ધર્મકર્મ । સ્મૃતિવિનયાર્હાય અમૂઢવિનયં દદાતિ । અધર્મકર્મ । એવં યદ્ભૂયૈષીયં પૂર્વવદ્ યાવદ્ આવર્હન્તિ સંમુકવિનયં દદાતિ । અધર્મકર્મ । સ્મૃતિવિનયાર્હાય તુ સ્મૃતિવિનયમ્ એવ દદાતિ ન તત્સ્વભાવૈષીયં ન યાવત્ સંમુખવિનયમ્* । ધર્મકર્મ । અમૂઢવિનયાર્હાય ( મ્સ્વ્ ઇઇ 208 ) તત્સ્વભાવૈષીયં દદાતિ । અધર્મકર્મ । એવં યદ્ભૂયૈષીયં યાવત્ સંમુખવિનયં સ્મૃતિવિનયં દદાતિ । અધર્મકર્મ । અમૂઢવિનયાર્હાય ત્વ્ અમૂઢવિનયમ્ એવ દદાતિ તત્સ્વભાવૈષીયં ન યાવત્ સંમુખવિનયં સ્મૃતિવિનયં । ધર્મકર્મ । તત્સ્વભાવૈષીયાર્હાય યદ્ભૂયૈષીયં દદાતિ અધર્મકર્મ । તર્જનીયાર્હાય પૂર્વવદ્ યાવદ્ અમૂઢવિનયં દદાતિ । અધર્મકર્મ । તત્સ્વભાવૈષિયાર્હાય તુ તત્સ્વભાવૈષીયમ્ એવ દદાતિ ન યદ્ભૂયૈષીયં ન યાવદ્ અમૂઢવિનયમ્* । ધર્મકર્મ । યદ્ભૂયૈષીયાર્હાય તર્જનીયં કર્મ કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ । નિગર્હણીયાર્હાય પૂર્વવદ્ યાવત્ તત્સ્વભાવૈષીયમ્ દદાતિ । અધર્મકર્મ । યદ્ભૂયૈષીયાર્હાય યદ્ભૂયૈષીયમ્ એવ દદાતિ ન તર્જનીયં ન યાવત્ તત્સ્વભાવૈષીયમ્* । ધર્મકર્મ । તર્જનીયકર્માર્હાય નિગર્હણીયં કર્મ કુર્વન્તિ પ્રતિસંહરણીયં પૂર્વવદ્ યાવદ્ યદ્ભૂયૈષીયં દદાતિ । અધર્મકર્મ । તર્જનીયકર્માર્હાય તુ તર્જનીયમ્ એવ કર્મ કુર્વન્તિ ન પરિશિષ્ટાનીતિ । અનયા વર્તન્યા ચક્રપેયાલઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ ધર્મકર્મ । નિગર્હણીયાર્હાય પ્રતિસંહરણીયં કર્મ કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ । પૂર્વવત્* । નિગર્હણીયકર્માર્હાય તુ નિગર્હણીયકર્મૈવ કુર્વન્તિ । ધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । પ્રવાસનીયકર્માર્હાય પ્રતિસંહરણીયં કર્મ કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । પ્રવાસનીયકર્માર્હાય તુ પ્રવાસનીયમ્ એવ કર્મ કુર્વન્તિ । ધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । પ્રતિસંહરણીયકર્માર્હાયાદર્શનીયોત્ક્ષેપણીયં કર્મ કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । પ્રતિસંહરણીયકર્માર્હાય તુ પ્રતિસંહરણીયમ્ એવ કર્મ કુર્વન્તિ । ધર્મકર્મ પૂર્વવત્ । અદર્શનીયોત્ક્ષેપણીયકર્માર્હાયાપ્રતિકર્માર્હાયોત્ક્ષેપણીયં કર્મ કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । અદર્શનીયોત્ક્ષેપણીયકર્માર્હાય ત્વ્ અદર્શનીયોત્ક્ષેપણીયમ્ એવ કર્મ કુર્વન્તિ । ( મ્સ્વ્ ઇઇ 209 ) ધર્મકર્મ । પૂર્વવત્* । અપ્રતિકર્માર્હાયોત્ક્ષેપણીયકર્માર્હાય પરિવાસં દદાતિ । અધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । અપ્રતિનિસૃષ્ટે પાપકે દૃષ્ટિગતે ઉત્ક્ષેપણીયં કર્મ કુર્વન્તિ । અધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । અપ્રતિકર્માર્હાયોત્ક્ષેપણીયકર્માર્હાય ત્વ્ અપ્રતિકર્માર્હાયોત્ક્ષેપણીયમ્ એવ કર્મ ( 288ર્1 = ગ્બ્મ્ 6.888 ) કુર્વન્તિ । ધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । અપ્રતિનિસૃષ્ટે પાપકે દૃષ્ટિગતે ઉત્ક્ષેપણીય્કર્માર્હાય પરિવાસં દદાતિ । અધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । અપ્રતિનિસૃષ્ટે પાપકે દૃષ્ટિગતે ઉત્ક્ષેપણીય્કર્માર્હાય ત્વ્ અપ્રતિનિસૃષ્ટે પાપકે દૃષ્ટિગતે ઉત્ક્ષેપણીયં કર્મૈવ કુર્વન્તિ । ધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । પરિવાસકર્માર્હાય મૂલપરિવાસં દદાતિ । અધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । પરિવાસકર્માર્હાય ત્વ્ અપરિવાસમ્ એવ તુ દદાતિ । અધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । મૂલપરિવાસાર્હાય મૂલપરિવાસં દદાતિ । અધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । મૂલપરિવાસાર્હાય તુ મૂલપરિવાસમ્ એવ દદાતિ । ધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । અપર્યુષિતપરિવાસાય માનાપ્યં દદાતિ । અધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । અપર્યુષિતપરિવાસાય માનાપ્યં દદાતિ । અધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । પર્યુષિતપરિવાસાય તુ માનાપ્યં દદાતિ । ધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । અચરિતમાનાપ્યમ્ આવર્હન્તિ । અધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । ચરિતમાનાપ્યમ્ આવર્હન્તિ । ધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । આવર્હણાર્હાય સંમુખવિનયં દદાતિ । પૂર્વવદ્ યાવન્ માનાપ્યં દદાતિ । અધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । આવર્હણાર્હાય ત્વ્ આવર્હણમ્ એવ કુર્વન્તિ ન સંમુખવિનયં દદાતિ ન યાવન્ માનાપ્યમ્* । ધર્મકર્મ પૂર્વવત્* । એવમ્ એવ નવકેન ચક્રપેયાલં વિસ્તરેણ બોદ્ધવ્યમ્* ।
ઉદ્દાનમ્* ।
વ્યગ્રઃ સમગ્રા રોહન્તિ ધર્માધર્મેણ વોત્ક્ષિપેત્* ।
ઓસારણયા એતાનિ કર્મ વસ્તુસમુદ્દિતમ્* ॥
વ્યગ્રકર્મ । સમગ્રકર્મ । વ્યગ્રકર્મ કતમત્* । યાવન્તો ભિક્ષવઃ સીમાપ્રાપ્તાઃ ક્રિયાપ્રાપ્તાસ્ તે સર્વે સમવહિતાઃ સંમુખીભૂતાશ્ છન્દાર્હેભ્યશ્ ચ ચ્છન્દેનાનીતા ભવન્તિ । સમવહિતાશ્ ચ ભિક્ષવઃ સંમુખીભૂતાઃ પ્રતિવહન્તિ પ્રતિક્રોશન્તિ । યેષાં પ્રતિવહતાં પ્રતિક્રોશતાં પ્રતિક્રોશો રોહતિ । કર્માણિ ચ કુર્વન્તિ । ઇદમ્ ઉચ્યતે વ્યગ્રકર્મ । સમગ્રકર્મ કતમત્* । યાવન્તો ભિક્ષવઃ સીમાપ્રાપ્તાઃ ક્રિયાપ્રાપ્તાસ્ તે સર્વે સમવહિતાઃ સંમુખીભૂતાશ્ છન્દાર્હેભ્યશ્ ચ ચ્છન્દેનાનીતા ભવન્તિ । સમવહિતાશ્ ચ ભિક્ષવઃ સંમુખીભૂતા ન પ્રતિવહન્તિ ન પ્રતિક્રોશન્તિ । યેષાં પ્રતિવહતાં પ્રતિક્રોશતાં પ્રતિક્રોશો રોહતિ । કર્માણિ ચ કુર્વન્તિ । ઇદમ્ ઉચ્યતે સમગ્રકર્મ ।

આયુષ્માન્ ઉપાલી બુદ્ધં ભગવન્તં પૃચ્છતિ । કતીનાં ભદન્ત પ્રતિક્રોશો ન રોહતિ । દશાનામ્ ઉપાલિન્* । અલજ્જિનઃ સાન્તરસ્ય બાલસ્ય મૂઢસ્યાવ્યક્તસ્યાકુશલસ્ય બહિઃસીમાયાં સ્થિતસ્ય ઈર્યાપથે ચ્યુતસ્ય વાચા અસંવૃતસ્ય । કતીનાં ભદન્ત પ્રતિક્રોશો રોહતિ । ચતુર્ણામ્ ઉપાલિન્* । પ્રકૃતિસ્થિતસ્ય અન્તઃસીમાયાં સ્થિતસ્ય ઈર્યાપથાદ્ અચ્યુતસ્ય વા વાચા સંયતસ્યેતિ । આયુષ્માન્ ઉપાલી બુદ્ધં ભગવન્તં પૃચ્છતિ । કતિ ભદન્ત ઉત્ક્ષેપણીયકર્માણિ । ચત્વાર્ય્ ઉપાલિન્ । અધર્મેણોત્ક્ષિપન્તિ વ્યગ્રા અધર્મેણ સમગ્રાઃ । ધર્મેણ વ્યગ્રાઃ । ધર્મેણ સમગ્રાઃ । તત્રૈકમ્ ઉત્ક્ષેપણકર્મ । યદ્ ઇદં ધર્મેણોત્ક્ષિપન્તિ સમગ્રાઃ । કતિ ભદન્ત ઓસારણકર્માણિ । ચત્વાર્ય્ ( મ્સ્વ્ ઇઇ 211 ) ઉપાલિન્* । અધર્મેણોસારયન્તિ વ્યગ્રાઃ । અધર્મેણ સમગ્રાઃ । ધર્મેણ વ્યગ્રાઃ । ધર્મેણ સમગ્રાઃ । તત્રૈકમ્ ઓસારણકર્મ ( 288વ્1 = ગ્બ્મ્ 6.889 ) યદ્ ઇદં ધર્મેણ કુર્વન્તિ સમગ્રાઃ ।
કર્મવસ્તુ સમાપ્તમ્* ॥