કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 55

॥શ્રીભગવાનુવાચ॥
બલિદાનં તતઃ પશ્ચાત્ કુર્યાદ્ દેવ્યાઃ પ્રમોદકમ્ ।
મોદકૈર્ગજવક્ત્રં ચ હવિષા તોષયેદ્રવિમ્

તૌર્યત્રિકૈશ્ચ નિયમૈઃ શઙ્કરં તોષયેદ્‌ધરિમ્ ।
ચણ્ડિકાં બલિદાનેન તોષયેત્ સાધકઃ સદા

પક્ષિણઃ કચ્છપા ગ્રાહાશ્છાગલાશ્ચ વરાહકાઃ।
મહિષો ગોધિકાશોષા તતા નવવિધા મૃગાઃ

ચામરઃ કૃષ્ણસારશ્ચ શશઃ પઞ્ચાનનસ્તથા।
મત્સ્યાઃ સ્વગાત્રરુધિરૈશ્ચાષ્ટધા બલયો મતાઃ

અભાવે ચ તથૈવૈષાં કદાચિદ્ધયહસ્તિનૌ।
છાગલાઃ શરભાશ્ચૈવ નરશ્ચૈવ યથાક્રમાત્

બલિર્મહાબલિરિતિ બલયઃ પરિકીર્તિતતાઃ।
સ્નાપયિત્વા બલિં તત્ર પુષ્પચન્દનધૂપકૈઃ

પૂજયેત્ સાધકો દેવીં બલિમન્ત્રૈર્મુહુર્મ્મુહુઃ।
ઉત્તરાભિમુખો ભૂત્વા બલિં પૂર્વમુખં તથા

નિરીક્ષ્ય સાધકઃ પશ્ચાદિમં મન્ત્રમુદીરયેત્।
વરસ્ત્વં બલિરૂપેણ મમ ભાગ્યાદુપસ્થિતઃ

પ્રણમામિ તતઃ સર્વરૂપિણં બલિરૂપિણમ્।
ચણ્ડિકા પ્રીતિદાનેન દાતુરાપદ્‌વિનાશનઃ

વૈષ્ણવીબલિરૂપાય બલે તુભ્યં નમો નમઃ ।
યજ્ઞાર્થે પશવઃ સૃષ્ટાઃ સ્વયમેવ સ્વયમ્ભુવા

અતસ્ત્વાં ઘાતયામ્યદ્ય તસ્માદ્ યજ્ઞે વધોઽવધઃ।
ઐં હ્રીં શ્રીં ઇતિ મન્ત્રેણ તં બલિં કામરૂપિણમ્

ચિન્તયિત્વા ન્યસેત્ પુષ્પં મૂર્ધ્નિ તસ્ય ચ ભૈરવ।
તતો દેવીં સમુદ્દિશ્ય કામમુદ્દિશ્ય ચાત્મનઃ

અભિષિચ્ચ બલિં પશ્ચાત્ કરવાલં પ્રપૂજ્યેત્।
રસના ત્વં ચણ્ડિકાયાઃ સુરલોકપ્રસાધક

ઐં હ્રીં શ્રીમિતિ મન્ત્રેણ ધ્યાત્વા ખડ્ગં પ્રપૂજયેત્।
કૃષ્ણં પિનાકપાણિં ચ કાલરાત્રિસ્વરૂપિણમ્

ઉગ્રં રક્તાસ્યનયનં રક્તમાલ્યાનુલેપનમ્।
રક્તામ્બરધરં ચૈકં પાશહસ્તં કુટુમ્બિનમ્

પીયમાનં ચ રુધિરં ભુઞ્જાનં ક્રવ્યસંહતિમ્ ।
અસિર્વિશસનઃ ખડ્ગસ્તીક્ષ્ણધારો દુરાસદઃ

શ્રીગર્વો વિજયશ્ચૈવ ધર્મપાલ નમોઽસ્તુ તે।
પૂજયિત્વા તતઃ ખડ્ગં ૐ આં હ્રીં ફડિતિમન્ત્રકૈઃ

ગૃહીત્વા વિમલં કડ્ગં છેદયેદ્ બલિમુત્તમમ્।
તતો બલીનાં રુધિરં તોયસૈન્ધવસત્ફલૈઃ

મધુભિર્ગન્ધપુષ્પૈશ્ચ અધિવાસ્ય પ્રયત્નતઃ।
ૐ ઐં હ્રીં શ્રીં કૌશિકીતિ રુધિરં દાપયામિ તે

સ્થાને નિયોજયેદ્રક્તં શિરશ્ચ સપ્રદીપકમ્।
એવં દત્ત્વા બલિં પૂર્ણં ફલં પ્રાપ્નોતિ સાધકઃ

હીનં સ્યાદ્ધીનતામૂલં નિષ્ફલં સ્યાદ્ વિપર્યયાત્।
બલિદાને તુ દુર્ગાયા અન્યત્રાપિ વિધિઃ સદા

અયમેવ પ્રયોક્તવ્યઃ સદ્‌ભિર્વેતાલભૈરવૌ।
જપં સમારભેત્ પશ્ચાત્ પૂર્વવદ્‌ધ્યાનમાનમાસ્થિતઃ

હસ્તેન સ્રજમાદાય ચિન્તયેન્મનસા શિવામ્।
ચિન્તયિત્વા ગુરું મૂર્ધ્નિ યથા વર્ણાદિકં ભવેત્

મન્ત્રં ચ કણ્ઠતો ધ્યાત્વા સિતવર્ણં હિરણ્મયમ્।
મહામાયાં ચ હૃદયે આત્માનં ગુરુપાદયોઃ

આચક્ષેત તતઃ પશ્ચાદ્ ગુરોર્મન્ત્રસ્ય ચાત્મનઃ।
દેવ્યાશ્ચાપ્યેકતાં ધ્યાત્વા સુષુમ્નાવર્ત્મના તતઃ

તત્ત્વસ્વરૂપમેકં તુ ષટ્‌ચક્રં પ્રતિ લમ્બયેત્।
ષટ્ચક્રેઽપિ મહામાયાં ક્ષણં ધ્યાત્વા પ્રયત્નતઃ

લમ્બયેન્મૂલમાત્રેણ વાદિષોડશચક્રકમ્।
આદિષોડશચક્રસ્થાં સાધકાનન્દકારિણીમ્

ચિન્તયન્ સાધકો દેવીં જપકર્મ સમારભેત્।
ભ્રવોરુપરિ નાડીનાં ત્રયાણાં પ્રાન્ત ઉચ્યતે

તત્પ્રાન્તં ત્રિપથસ્થાનં ષટ્કોણં ચતુરઙ્ગુલમ્।
રક્તવર્ણં તુ યોગજ્ઞૈરાજ્ઞાચક્રમિતીર્યતે

કણ્ઠે ત્રયાણાં નાડીનાં વેષ્ઠનં વિદ્યતે નૃણામ્।
સુષુમ્નેડાપિઙ્ગલાનાં ષટ્કોણં તત્ષડઙ્ગુલમ્

તત્ ષટ્ચક્રમિતિ પ્રોક્તં શુક્લં કણ્ઠસ્ય મદ્યગમ્ ।
ત્રયાણામથ નીડીનાં હૃદયે ચૈકતા ભવેત્

તત્સ્થાનં ષોડશારં સ્યાત્ સપ્તાઙ્ગુલપ્રમાણતઃ।
તત્પ્રયુક્તં તુ યોગજ્ઞૈરાદિષોડશચક્રકમ્

ધ્યાનાનામથ મન્ત્રાણાં ચિન્તનસ્ય જપસ્ય ચ।
યસ્માદાદ્યં તુ હૃદયં તસ્માદાદીતિ ગદ્યતે

જપાદૌ પૂજયેન્માલાં તોયૈરભ્યુક્ષ્ય યત્નતઃ।
નિધાય મણ્ડલસ્યાન્તઃ સવ્યહસ્તગતાં ચ વા

ૐ માલે માલે મહામાયે સર્વશક્તિસ્વરૂપિણિ।
ચતુર્વર્ગસ્ત્વયિ ન્યસ્તસ્તસ્માન્મે સિદ્ધિદા ભવ

પૂજયિત્વા તતો માલાં ગૃહ્ણીયાદ્ દક્ષિણે કરે।
મધ્યમાયા મધ્યભાગે વર્જયિત્વાથ તર્જનીમ્

અનામિકાકનિષ્ઠાભ્યાં યુતાયા નમ્રભાગતઃ।
સ્થાપયિત્વા તત્ર માલામઙ્ગુષ્ઠાગ્રેણ તદ્ગતમ્

પ્રત્યેકં બીજમાદાય જપ્યાદર્ધેન ભૈરવ।
પ્રતિવારં પઠેન્મન્ત્રં શનૈરોષ્ઠં ચ ચાલયેત્

માલાબીજં તુ જપ્તવ્યં સ્પૃશેન્નહિ પરસ્પરમ્।
પૂર્વજાપપ્રયુક્તેન નૈવાઙ્ગુષ્ઠેન ભૈરવ

પૂર્વબીજં જપન્ યસ્તુ પરબીજં ચ સંસ્પૃશેત્।
અઙ્ગુષ્ઠેન ભવેત્ તસ્ય નિષ્ફલસ્તસ્ય તજ્જપઃ

માલાં સ્વહૃદયાસન્ને ધૃત્વા દક્ષિણપાણિના।
દેવીં વિચિન્તયન્ જપ્યં કુર્યાદ્ વામેન ન સ્પૃશેત્

સ્ફટિકેન્દ્રાક્ષરુદ્રાક્ષૈઃ પુત્રઞ્જીવસમુદ્ભવૈઃ।
સુવર્ણમણિભિઃ સમ્યક્ પ્રવાલૈરથવાબ્જજૈઃ

અક્ષમાલા તુ કર્તવ્યા દેવીપ્રીતિકરી પરા।
જપેદુપાંશુ સતતં કુશગ્રન્થ્યાથ પાણિના

માલાબીજેષુ સર્વેષુ રુદ્રાક્ષો મત્પ્રિયાપ્રિયઃ।
રુદ્રપ્રીતિકરી યસ્માત્ તેન રુદ્રાક્ષરોચની

પ્રવાલૈરથવા કુર્યાદષ્ટાવિંશતિબીજકૈઃ।
પઞ્ચપઞ્ચાશતા વાપિ ન ન્યૂનૈરધિકૈશ્ચ વા

રુદ્રાક્ષર્યદિ જપ્યેત ઇન્દ્રાક્ષૈઃ સ્ફટિકૈસ્તથા।
નાન્યં મધ્યે પ્રયોક્તવ્યં પુત્રઞ્જીવાદિકં ચ યત્

યદ્યન્યત્ તુ પ્રયુજ્યેત માલાયાં જપકર્મણિ।
તસ્ય કામં ચ મોક્ષં ચ દદાતિ ન પ્રિયઙ્કરી

મિશ્રીભાવં તતો યાતિ ચાણ્ડાલૈઃ પાપકર્મભિઃ।
જન્માન્તરે જાયતે સ વેદવેદાઙ્ગપારગઃ

એકો મેરુસ્તત્ર દેયઃ સર્વેભ્યઃ સ્થૂલસમ્ભવઃ।
આદ્યં સ્થૂલં તતસ્તસ્માદ્ ન્યૂનં ન્યૂનતરં તથા

વિન્યસેત્ ક્રમતસ્તસ્માત્ સર્પાકારા હિ સા યતઃ।
બ્રહ્મગ્રન્થિયુતં કુર્યાત્ પ્રતિબીજં યથાસ્થિતમ્

અથવા ગ્રન્થિરહિતં દૃઢરજ્જુસમન્વિતમ્।
દ્વિરાવૃત્યાથ મધ્યેન ચાર્ધવૃત્યાન્તદેશતઃ

ગ્રન્થિઃ પ્રદક્ષિણાવર્તઃ સ બ્રહ્મગ્રન્થિસંજ્ઞકઃ।
આત્મના યોજયેન્માલાં નામન્ત્રો યોજયેન્નરઃ

દૃઢં સૂત્રં નિયુઞ્જીત જપે ત્રુટ્યતિ નો યથા।
યથા હસ્તાન્ન ચ્યવેત જપતઃ સ્રક્ તમાચરેત્

હસ્તચ્યુતાયાં વિઘ્નં સ્યાચ્છિન્નાયાં મરણં ભવેત્।
એવં યઃ કુરુતે માલાં જપં ચ જપકોવિદઃ

સ પ્રાપ્નોતીપ્સિતં કામં હીને સ્યાત્ તુ વિપર્યયઃ।
અન્યત્રાપિ જપેન્માલાં જપ્યં દેવમનોહરમ્

તાદૃશઃ સાધકઃ કુર્યાન્નાન્યથા તુ કદાચન।
યથાશક્તિ જપં કુર્યાત્ સઙ્ખ્યયૈવ પ્રયત્નતઃ

અસઙ્ખ્યાતં ચ યજ્જપ્તં તસ્ય તન્નિષ્ફલં ભવેત્।
જપ્ત્વા માલાં શિરોદેશે પ્રાંશુસ્થાનેઽથ વા ન્યસેત્

સ્તુતિપાઠં તતઃ કુર્યાદિષ્ટં કામં નિવેદ્ય ચ।
સ્તતિશ્ચાપિ મહામન્ત્રં સાધનં સર્વકર્મણામ્

વક્ષ્યે યુવાં મહાભાગૌ સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકમ્।
સર્વમઙ્ગલમઙ્ગલ્યે શિવે સર્વાર્થસાધિકે

શરણ્યે ત્ર્યમ્બકે ગૌરિ નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે।
સપ્તદાવર્તનં કૃત્વા સ્તુતિમેનાં ચ સાધકઃ

પઞ્ચપ્રણામાન્ કૃત્વાથ ઐં હ્રીં શ્રીમિતિમન્ત્રકૈઃ।
અન્યેષાં પુરતશ્ચૈવ અધિકં વા યથેચ્છયા

યોનિમુદ્રાં તતઃ પશ્ચાદ્ દર્શયિત્વા વિસર્જયેત્।
દ્વૌ પાણિ પ્રસૃતીકૃત્ય કૃત્વા ચોત્તાન્જલિમ્

અઙ્ગુષ્ઠાગ્રદ્વંય ન્યસ્ય કનિષ્ઠાગ્રદ્વયોસ્તતઃ।
અનામિકાયાં વામસ્ય તત્કનિષ્ઠાં પુરો ન્યસેત્

દક્ષિણસ્યાનામિકાયાં કનિષ્ઠાં દક્ષિણસ્ય ચ।
અનામિકાયાઃ પૃષ્ઠે તુ મધ્યમે દ્વે નિવેશયેત્

દ્વે તર્જન્યૌ કનિષ્ઠાગ્રે તદગ્રેણૈવ યોજયેત્।
યોનિમુદ્રા સમાખ્યાતા દેવ્યાઃ પ્રીતિકરી મતા

ત્રિવારં દર્શયેત્ તાં તુ મૂલમન્ત્રેણ સાધકઃ।
તાં મુદ્રાં શિરસિ ન્યસ્ય મણ્ડલં વિન્યસેત્ તતઃ

ઐશાન્યામગ્રહસ્તેન દ્વારપદ્મવિવર્જિતમ્।
તત્ર નત્વા રક્તચણ્ડાં હ્રીં શ્રીં મન્ત્રેણ સાધકઃ

રક્તચણ્ડાયૈ નમ ઇતિ નિર્માલ્યં તત્ર નિક્ષિપેત્ ।
ઉદકે તરુમૂલે વા નિર્માલ્યં તત્ર સંત્યજેત્

એવં યઃ પૂજયેદ્ દેવીં વિધાનેન શિવાં નરઃ।
સોઽચિરેણ લભેત્કામાન્ સર્વાનેવ મનોગતાન્

અર્ધલક્ષજપં જપ્ત્વા પ્રથમં ચૈવ સાધકઃ ।
પુરશ્ચરેદ્ વિશેષેણ નાનાનૈવેદ્યવેદનૈઃ

કુણ્ડં મણ્ડલવત્ કૃત્વા ચાષ્ટમ્યાં સમુપોષિતઃ।
નવમ્યાં શુક્લપક્ષસ્ય રજોભિઃ પઞ્ચભિર્નરઃ

પૂર્વવન્મણ્ડલં કૃત્વા ગુરુપિત્રોશ્ચ સન્નિધૌ।
અનેનૈવ વિધાનેન પૂજયિત્વા તુ ચણ્ડિકામ્

સહિતૈર્બિલ્વપત્રૈશ્ચ અષ્ટોત્તરશતત્રયમ્।
તિલૈર્હોમં ચરેત્ તસ્યાં સહસ્રત્રિતયં જપેત્

નૈવેદ્યં ગન્ધપુષ્પે ચ વસ્ત્રં દદ્યાચ્છ યત્પ્રિયમ્।
પૂર્વોક્તં ચાન્યદપ્યસ્યૈ પ્રદદ્યાત્ પાયસં તથા

પૂજાવસાને દેયં સ્યાત્ તજ્જાતીયં બલિત્રયમ્।
સિન્દૂરં સ્વર્ણરત્નાનિ સ્ત્રીણાં વિભૂષણમ્

નિવેદયેદ્ યથાશક્ત્યા પુષ્પમાલ્યં ચ ભૂરિશઃ।
મહાશક્તું સશાલ્યન્નં ગવ્યવ્યઞ્જનસંયુતમ્

દેવ્યૈ નવમ્યાં સમ્પૂર્ણં બલિં દદ્યાદ્ ઘૃતાદિભિઃ।
દક્ષિણાં ગુરવે દદ્યાત્ સુવર્ણં ગાં તથા તિલમ્

અભિશપ્તમપુત્રં ચ સાવદ્યં કિતવં તથા।
ક્રિયાહીનમકલ્પજ્ઞં વામનં ગુરુનિન્દકમ્

સદા મત્સરસંયુક્તં ગુરું મન્ત્રેષુ વર્જયેત્।
ગુરુર્મન્ત્રસ્ય મૂલં સ્યાન્મૂલશુદ્ધૌ તદુદ્ગતમ્

સફલં જાયતે યસ્માન્મન્ત્રં યત્નાત્પરીક્ષયેત્।
શાઠ્યાત્ ક્રોધાત્તુ મોહાદ્વા નાસન્મત્યા ગુરોર્મુખાત્

કલ્પેષુ દૃષ્ટ્વા વા મન્ત્રં ગૃહ્ણીયાચ્છદ્મનાઽથ વા।
સ મન્ત્રસ્તેય પાપેન તામિસ્રે નરકે નરઃ

મન્વન્તરત્રયં સ્થિત્વા પાપયોનિષુ જાયતે।
શઠે ક્રૂરે ચ મૂર્ખે ચ છદ્મકારિણ્યભક્તિકે

મન્ત્રં ન દૂષિતે દદ્યાત્ સુબીજં વિપિને તથા ।
લક્ષેણ સાધયેત્ કામં પુરશ્ચરણપૂર્વકમ્

પાપક્ષયો ભવેદ્ યસ્માત્ પુરશ્ચરણકર્મણા।
લક્ષદ્વયેન મન્ત્રસ્ય જપેન નરસત્તમૌ

ત્રિસન્ધ્યાસુત પ્રતિદિનં બીજસંઘાતકેન ચ।
કવિર્વાગ્મી પણ્ડિતશ્ચ યશસ્વી ચ પ્રજાયતે

સાધકઃ સાધકશ્રેષ્ઠ પૂજાસ્થાનં તતઃ શૃણુ।
યત્ર યત્ર નરઃ પૂજાં નિર્જને કુરુતે ચ યઃ

તસ્યાદત્તે સ્વયં દેવી પત્રં પુષ્પં ફલં જલમ્।
શિલા પ્રશસ્તા પૂજાયાં સ્થણ્ડિલં નિર્જનં તથા

જપશ્ચોપાંશુ સર્વેષામુત્તમઃ પરિકીર્તિતઃ।
અશુચિર્ન મહામાયાં પૂજયેત્ તુ કદાચન

અવશ્યં તુ સ્મરેન્મન્ત્રં યોઽતિભક્તિયુતો નરઃ।
દન્તરક્તે સમુત્પન્ને સ્મરણં ચ ન વિદ્યતે

સર્વેષામેવ મન્ત્રાણાં સ્મરણન્નરકં વ્રજેત્।
જાનૂર્ધ્વે ક્ષતજે જાતે નિત્યં કર્મ ન ચાચરેત્

નૈમિત્તિકં ચ તદધઃ સ્રવદ્રક્તો ન ચાચરેત્।
સૂતકે ચ સમુત્પન્ને ક્ષુરકર્મણિ મૈથુને

ધૂમોદ્ગારે તતા વાન્તે નિત્યકર્માણિ સંત્યજેત્।
દ્રવ્યે ભુક્તે ત્વજીર્ણે ચ ન વૈ ભુક્ત્વા ચ કિઞ્ચન

કર્મ કુર્યાન્નરો નિત્યં સૂતકે મૃતકે તથા।
પત્રં પુષ્પં ચ તામ્બૂલં ભેષજત્વેન કલ્પિતમ્

કણાદિપિપ્પલ્યન્તં ચ ફલં ભુક્ત્વા ન ચાચરેત્।
જલસ્યાપિ નરશ્રેષ્ઠ ભોજનાદ્ ભેષજાદૃતે

નિત્યક્રિયા નિવર્તેત સહ નૈમિત્તિકૈઃ સદા।
જલૌકાં ગૂઢપાદં ચ કૃમિગણ્ડૂપદાદિકમ્

કામાદ્ધસ્તેન સંસ્પૃશ્ય નિત્યકર્માણિ સંત્યજેત્।
વિશેષતઃ શિવાપૂજાં પ્રમીતપિતૃકો નરઃ

યાવદ્ વત્સરપર્યન્તં મનસાપિ ન ચાચરેત્।
મહાગુરુનિપાતે તુ કામ્યં કિઞ્ચિન્ન ચાચરેત્

આર્ત્વિજ્યં બ્રહ્મયજ્ઞં ચ શ્રાદ્ધં દેવયજં ચ યત્।
ગુરુમાક્ષિપ્ય વિપ્રં ચ પ્રહૃત્યૈવ ચ પાણિના

ન કુર્યાન્નિત્યકર્માણિ રેતઃપાતે ચ ભૈરવ।
આસનં ચાર્ધ્યપાત્રં ચ ભગ્નમાસાદયેન્નતુ

ઊષરે કૃમિસંયુક્તે સ્થાને મૃષ્ટેઽપિ નાર્ચયેત્।
નીચૈરાસનમાસાદ્ય શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ

અર્ચયેચ્ચણ્ડિકાં દેવીં દેવમન્યં ચ ભૈરવ।
દિગ્વિભાગે તુ કૌબેરી દિક્ છિવા પ્રતિદાયિની

તસ્માત્ તન્મુખ આસીનઃ પૂજયેચ્ચણ્ડિકાં સદા।
પુષ્પં ચ કૃમિસંમિશ્રં વિશીર્ણં ભગ્નમૃદ્ગતે

સકેશ મૂષિકોદ્‌ધૂતં યત્નેન પરિવર્જયેત્।
યાચિતં પરકીયં ચ તથા પર્યુષિતં ચ યત્।
અન્ત્યસૃષ્ટં પદા સ્પૃષ્ટં યત્નેન પરિવર્જયેત્

ઇદં શિવાયાઃ પરમં મનોહરં કરોતિ યોઽનેન તદીયપૂજનમ્।
સ વાઞ્છિતાર્થં સમવાપ્ય ચણ્ડિકાગૃહં પ્રયાતા નચિરેણ ભૈરવ

ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે ઔર્વ્વ સગરસંવાદે મહામાયાકલ્પઃ પઞ્ચપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ॥