જાતકમાલા · શ્લોક 112-131

તતો મૈત્રકન્યકો બોધિસત્ત્વઃ પશ્યતિ સ્મ તમ્ અતિદારુણાકારપ્રમાણં ક્રૂરજ્વલનમાલાલિઙ્ગિતમ્ ઉદારેણ પટુપવનવિકીર્યમાણધૂમપટલાન્ધકારદુર્દિનેન સ્ફુરત્સ્ફુલિઙ્ગાવલિકરાલદર્શનેનાયસેન મહતા ભ્રમતા ચક્રેણ દાર્વ્ ઇવ પ્રવિદાર્યમાણમૂર્ધાનં સ્વશિરઃપ્રવિગલિતશોણિતવસારસાહારમાત્રવિધૃતપ્રાણશેષં સમીપં ચોપગમ્યૈનં પર્યપૃચ્છત્ ।
કિં નાગો ઽસિ સુરો ઽસિ કિન્નરવરો યક્ષો ઽસિ કિં માનુષઃ
કિં વિદ્યાધરસૈનિકઃ કિમ્ અસિ વા દૈત્યઃ પિશાચો ઽસિ વા ।
કિં વાકારિ ભવાન્તરેષુ ભવતા કર્માતિરૌદ્રં સ્વયં
યસ્યાસ્તિવ્યસનં દુરુત્તરમ્ ઇદં ભુજ્યં ફલં ક્રન્દયત્

પુરુષઃ પ્રાહ ।
નાહં નાગો નૈવ યક્ષો ન દેવો દૈત્યો નાહં નાપિ ગન્ધર્વરાજા [!] ।
રક્ષો નાહં નાપિ વિદ્યાધરો ઽપિ જાતિસ્ તુલ્યા સંપ્રતીહિ ત્વયા નઃ

બોધિસત્ત્વઃ પ્રાહ ।
કિં કર્મ ભ્રમતા ત્વયા કુમતિના સંસારદુર્ગે કૃતં
યેનેદં જ્વલિતાનલં શિરસિ તે ચક્રં ભ્રમત્ય્ આયસમ્ ।
પુરુષઃ પ્રાહ ।
નાનાદુષ્કરકારિકા ભગવતી સંસારસંદર્શિકા
તત્ર શ્રેયઃસુખોપપાદનપરા મત્સ્નેહબદ્ધાશયા

યાં લોકે પ્રવદન્તિ સાધુમતયઃ ક્ષેત્રં પરં પ્રાણિનાં
દૈવાવેશવશાદ્ અકાર્યગુરુકસ્ તસ્યાં જનન્યામ્ અહમ્ ।
સાધો પ્રાસ્ખલયં શિરઃપ્રહરણં પાદેન પાપાશયસ્
તેનેદં જ્વલિતાનલં શિરસિ મે ચક્રં ભ્રમત્ય્ આયસમ્

અથ બોધિસત્ત્વસ્ તસ્ય પુરુષસ્ય પ્રવચનપ્રતોદેન સંચોદિતહૃદયસ્ તાં પરજુગુપ્સામ્ આત્મન્ય્ અનુપશ્યન્ન્ આહ ।
અન્યં જુગુપ્સામ્ય્ અહમ્ અલ્પબુદ્ધિર્ આત્માનમ્ એવાદ્ય નિનિન્દ અજ્ઞઃ ।
યેષુ સ્વયં દોષગણેષુ મગ્નસ્ તૈર્ એવ લોકં કથમ્ અઙ્કયામિ

મયાપિ યન્ માતરિ દક્ષિણીયે [!] કૃતો ઽપરાધઃ પુરુષાધમેન ।
તસ્યૈવ પાપસ્ય ફલાનિ ભોક્તુમ્ ઉલ્લઙ્ઘ્ય તોયાવલિમ્ આગતો ઽસ્મિ

ઇત્ય્ અથ તસ્ય વચનાનન્તરમ્ એવ પ્રભિન્નનવકુવલયદલનિર્મલાન્ નભસ્તલાત્ સજલજલદનિનાદગમ્ભીરધીરોધ્વનિર્ ઉચ્ચચાર ।
કિં ન પશ્યતિ કર્માણિ બલવન્તિ શરીરિણામ્ ।
લોકાલોકાન્તરસ્થાયી પાશેનેવ વિકૃષ્યતે

યે બદ્ધા વિષયેણ દુઃખનિગડે ઽનાયાસકર્મોત્કટે
યે ત્યક્ત્વા ગુરુવાક્યમ્ અન્ધમતયઃ પાપાશ્રયં કુર્વતે ।
મુક્તાઃ કર્મભિર્ એવ દુઃખનિગડપ્રચ્છેદશૂરૈઃ શુભૈર્
માનુષ્યં યદ્ અવાપ્ય મૂઢમતયો દૂરે સ્થિતા કર્મિણઃ

અથ તસ્ય વચનાનન્તરમ્ એવ કર્માનિલવેગોત્ક્ષિપ્તમ્ ઇવ તચ્ ચક્રં ચિટિચિટાયમાનદહનકણચયોદ્ગારરૌદ્રં તસ્ય મૂર્ધ્નઃ સમભ્યુદ્ગમ્ય મૈત્રકન્યકસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય શિરઃ પ્રવિદારયં [!] ભ્રમિતુમ્ આરબ્ધમ્ ।
ક્ષણાત્ સ રેજે રુધિરપ્રવાહૈર્ મૂર્ધ્ના [!] ચ્યુતૈઃ સ્નાતસમસ્તમૂર્તિઃ ।
પ્રભિન્નચક્રાગ્રવિભિન્નમૂર્ધ્ન ઐરાવણસ્યેવ તનુઃ પતન્તી

તતઃ સ પુરુષો હા હેતિ મૂર્ધ્ના [!] પ્રવિદાહજેન તીવ્રેણ દુઃખેન સમાક્રમ્યમાણશરીરકં મૈત્રકન્યકં બોધિસત્ત્વમ્ આહ ।
દિવ્યાઙ્ગનાગીતમનોહરાણિ ચિત્તપ્રમોદોદયસાધનાનિ ।
સંત્યજ્ય કસ્માદ્ ઉ પુરાણિ તાનિ પ્રાપ્તસ્ ત્વ્ ઇદં સ્થાનમ્ અનન્તદુઃખમ્

દેવાલયં દિવ્યસુખોપભોગં કો નામ સંપ્રાપ્ય શુભૈર્ અતુલ્યૈઃ ।
નિત્યજ્વલદ્વહ્નિશિખાકરેણ સંપ્રાર્થયેદ્ ભીમમ્ અપાયગર્તમ્

બોધિસત્ત્વઃ પ્રાહ ।
મત્તાલિકોલાહલસંકુલાનિ વનાનિ પુષ્પોજ્જ્વલમસ્તકાનિ ।
સંત્યજ્ય નાગા વ્યસનં સહન્તે યયા તયેચ્છાલતયાગતો ઽહમ્

રાજ્યાનિ વિસ્તીર્ણધનોજ્જ્વલાનિ વિહાય નારીમુખપઙ્કજાનિ ।
યુદ્ધે મ્રિયન્તે બહવો નરેન્દ્રા યયા તયેચ્છાલતયાગતો ઽહમ્

સમુત્પતત્તુઙ્ગતરઙ્ગરૌદ્રે ભ્રમજ્જલાવર્તવિમુક્તનાદે ।
મહોદધૌ યાન્તિ નરાઃ પ્રણાશં યયા તયેચ્છાલતયાગતો ઽહમ્

નિરત્યયાત્યન્તિકસૌખ્યસાધનં નરામરશ્રીસુખસિદ્ધિમાર્ગમ્ ।
મુનીશ્વરાણાં વ્રતમ્ ઉત્સૃજન્તિ યયા તયેચ્છાલતયાગતો ઽહમ્

તેષાં મુનીનાં વિગતવ્યથાનાં દેયં કથં પાદરજો ન મૂર્ધ્નિ ।
યૈર્ લઙ્ઘિતાસ્ તીવ્રવિષપ્રચણ્ડા આશાપ્રપાતા બહુદુઃખભીમાઃ

કિં તદ્ ભવેદ્ દુઃખમ્ અતીવતીવ્રં કા વા વિપત્તિર્ બહુદુઃખયોનિઃ ।
તૃષ્ણાવિષાગ્નિક્ષતચિત્તવૃત્તેર્ યા દૂરતઃ સંપરિવર્તિની સ્યાત્

અપિ ચ હે સાધો
કર્મણા પરિકૃષ્ટો ઽસ્મિ વર્તમાનો ઽપિ દૂરતઃ ।
કર્ષતિ પ્રાણિનસ્ તત્ર ફલં યત્ર પ્રયચ્છતિ

અપિ ચ
કતિ વર્ષસહસ્રાણિ કતિ વર્ષશતાનિ ચ ।
પ્રદીપ્તમ્ આયસં ચક્રં મમ મૂર્ધ્નિ ભ્રમિષ્યતિ

પુરુષઃ પ્રાહ ।
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ ષષ્ટિવર્ષશતાનિ ચ ।
પ્રદીપ્તમ્ આયસં ચક્રં તવ મૂર્ધ્નિ ભ્રમિષ્યતિ