જાબાલોપનિષત્ · અધ્યાય 1

॥ જાબાલોપનિષત્ ॥
ૐ પૂર્ણમદઃ પૂર્ણમિદં પૂર્ણાત્ પૂર્ણમુદચ્યતે ।
પૂર્ણસ્ય પૂર્ણમાદાય પૂર્ણમેવાવશિષ્યતે ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
બૃહસ્પતિરુવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યં યદનુ કુરુક્ષેત્રં દેવાનાં દેવયજનં સર્વેષાં ભૂતાનાં બ્રહ્મસદનમ્ । અવિમુક્તં વૈ કુરુક્ષેત્રં દેવાનાં દેવયજનં સર્વેષાં ભૂતાનાં બ્રહ્મસદનમ્ । તસ્માદ્યત્ર ક્વચન ગચ્છતિ તદેવ મન્યેત તદવિમુક્તમેવ । ઇદં વૈ કુરુક્ષેત્રં દેવાનાં દેવયજનં સર્વેષાં ભૂતાનાં બ્રહ્મસદનમ્ । અત્ર હિ જન્તોઃ પ્રાણેષૂત્ક્રમમાણેષુ રુદ્રસ્તારકં બ્રહ્મ વ્યાચષ્ટે યેનાસાવમૃતીભૂત્વા મોક્ષીભવતિ । તસ્માદવિમુક્તમેવ નિષેવેત અવિમુક્તં ન વિમુઞ્ચેદેવમેવૈતદ્યાજ્ઞવલ્ક્યઃ

અથ હૈનમત્રિઃ પપ્રચ્છ યાજ્ઞવલ્ક્યં ય એષોઽનન્તોઽવ્યક્ત આત્મા તં કથમહં વિજાનીયામિતિ । સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ સોઽવિમુક્ત ઉપાસ્યો ય એષોઽનન્તોઽવ્યક્ત આત્મા સોઽવિમુક્તે પ્રતિષ્ઠિત ઇતિ

સોઽવિમુક્તઃ કસ્મિન્પ્રતિષ્ઠિત ઇતિ વરણાયાં નાશ્યાં ચ મધ્યે પ્રતિષ્ઠિત ઇતિ । કા વૈ વરણા કા ચ નાશીતિ । સર્વાનિન્દ્રિયકૃતાન્દોષાન્વારયતીતિ તેન વરણા ભવતિ । સર્વાનિન્દ્રિયકૃતાન્પાપાન્નાશયતીતિ તેન નાશી ભવતીતિ । કતમં ચાસ્ય સ્થાનં ભવતીતિ । ભ્રુવોર્ઘ્રાણસ્ય ચ યઃ સન્ધિઃ સ એષ દ્યૌર્લોકસ્ય પરસ્ય ચ સન્ધિર્ભવતીતિ । એતદ્વૈ સન્ધિં સન્ધ્યાં બ્રહ્મવિદ ઉપાસત ઇતિ । સોઽવિમુક્ત ઉપાસ્ય ઇતિ । સોઽવિમુક્તં જ્ઞાનમાચષ્ટે । યો વૈતદેવં વેદેતિ

અથ હૈનં બ્રહ્મચારિણ ઊચુઃ કિં જપ્યેનામૃતત્વં બ્રૂહીતિ । સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ । શતરુદ્રિયેણેત્યેતાન્યેવ હ વા અમૃતસ્ય નામાનિ । એતૈર્હ વા અમૃતો ભવતીતિ

અથ હ જનકો વૈદેહો યાજ્ઞવલ્ક્યમુપસમેત્યોવાચ ભગવન્સંન્યાસં બ્રૂહીતિ । સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ । બ્રહ્મચર્યં સમાપ્ય ગૃહી ભવેત્ । ગૃહી ભૂત્વા વની ભવેત્ । વની ભૂત્વા પ્રવ્રજેત્ । યદિ વેતરથા બ્રહ્મચર્યાદેવ પ્રવ્રજેદ્ગૃહાદ્વા વનાદ્વા । અથ પુનરવ્રતી વા વ્રતી વા સ્નાતકો વાઽસ્નાતકો વા ઉત્સન્નાગ્નિરનગ્નિકો વા યદહરેવ વિરજેત્તદહરેવ પ્રવ્રજેત્

તદ્ધૈકે પ્રાજાપત્યામેવેષ્ટિં કુર્વન્તિ । તદુ તથા ન કુર્યાદાગ્નેયીમેવ કુર્યાત્ । અગ્નિર્હ વૈ પ્રાણઃ પ્રાણમેવ તથા કરોતિ । પઞ્ચાન્ત્રૈધાતવીયામેવ કુર્યાત્ । એતયૈવ ત્રયો ધાતવો યદુત સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ । અયં તે યોનિઃ ઋત્વિજો યતો જાતઃ અરોચથાઃ । તં જાનન્નગ્ન આરોહાથા નો વર્ધયરયિમ્ । ઇત્યનેન મન્ત્રેણાગ્નિમાજિઘ્રેત્ । એષ હ વા અગ્નેર્યોનિર્યઃ પ્રાણઃ પ્રાણં ગચ્છ સ્વાહેત્યેવમેવૈતદાહ

ગ્રામાદગ્નિમાહૃત્ય પૂર્વદગ્નિમાઘ્રાપયેત્ । યદ્યગ્નિં ન વિન્દેદપ્સુ જુહુયાત્ । આપો વૈ સર્વા દેવતાઃ । સર્વાભ્યો દેવતાભ્યો જુહોમિ સ્વાહેતિ હુત્વોધૃત્ય પ્રાશ્નીયાત્સાજ્યં હવિરનામયં મોક્ષમન્ત્રઃ ત્રય્યૈવં વિન્દેત્ । તદ્બ્રહ્મૈતદુપાસિતવ્યમ્ । એવમેવૈતદ્ભગવન્નિતિ વૈ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ

અથ હૈનમત્રિઃ પપ્રચ્છ યાજ્ઞવલ્ક્યમ્ । પૃચ્છામિ ત્વા યાજ્ઞવલ્ક્ય અયજ્ઞોપવીતિ કથં બ્રાહ્મણ ઇતિ । સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્ય ઇદમેવાસ્ય તદ્યજ્ઞોપવીતં ય આત્માપઃ પ્રાશ્યાચમ્યાયં વિધિઃ પરિવ્રાજકાનામ્

વીરાધ્વાને વાઽનાશકે વાઽપાં પ્રવેશે વાઽગ્નિપ્રવેશે વા મહાપ્રસ્થાને વા । અથ પરિવ્રાડ્વિવર્ણવાસા મુણ્ડોઽપરિગ્રહઃ શુચિરદ્રોહી ભૈક્ષણો બ્રહ્મભૂયાય ભવતીતિ । યદ્યાતુરઃ સ્યાન્મનસા વાચા સંન્યસેત્ । એષ પન્થા બ્રહ્મણા હાનુવિત્તસ્તેનૈતિ સંન્યાસી બ્રહ્મવિદિત્યેવમેવૈષ ભગવન્ વૈ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ

તત્ર પરમહંસા નામ સંવર્તકારુણિશ્વેતકેતુદુર્વાસઋભુનિદાઘજડભરતદત્તાત્રેયરૈવતકપ્રભૃતયોઽવ્યક્તલિઙ્ગા અવ્યક્તાચારા અનુન્મત્તા ઉન્મત્તવદાચરન્તઃ

ત્રિદણ્ડં કમણ્ડલું શિક્યં પાત્રં જલપવિત્રં શિખાં યજ્ઞોપવીતં ચ ઇત્યેતત્સર્વં ભૂઃસ્વાહેત્યપ્સુ પરિત્યજ્યાત્માનમન્વિચ્છેત્

યથા જાતરૂપધરો નિર્દ્વન્દો નિષ્પરિગ્રહસ્તત્તત્ત્વબ્રહ્મમાર્ગે સમ્યક્સમ્પન્નઃ શુદ્ધમાનસઃ પ્રાણસન્ધારણાર્થં યથોક્તકાલે વિમુક્તો ભૈક્ષમાચરન્નુદરપાત્રેણ લાભાલાભૌ સમૌ ભૂત્વા શૂન્યાગારદેવગૃહતૃણકૂટવલ્મીકવૃક્ષમૂલ-કુલાલશાલાગ્નિહોત્રશાલાનદીપુલિનગિરિકુહરકન્દરકોટરનિર્ઝરસ્થણ્ડિલેષ્વનિકેતવાસ્ય પ્રયત્નો નિર્મમઃ શુક્લધ્યાનપરાયણોઽધ્યાત્મનિષ્ઠોઽશુભકર્મનિર્મૂલનપરઃ સંન્યાસેન દેહત્યાગં કરોતિ સ પરમહંસો નામ સ પરમહંસો નામેતિ

ૐ પૂર્ણમદઃ પૂર્ણમિદં પૂર્ણાત્ પૂર્ણમુદચ્યતે ।
પૂર્ણસ્ય પૂર્ણમાદાય પૂર્ણમેવાવશિષ્યતે ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
॥ ઇત્યથર્વવેદીયા જાબાલોપનિષત્સમાપ્તા ॥
અધિકાધ્યયનાય