હિરણ્યકેશિગૃહ્યસૂત્રમ્ · અધ્યાય 1

અથ હિરણ્યકેશિગૃહ્યસૂત્રમ્
ઉપનયનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ૧ સપ્તવર્ષં બ્રાહ્મણમુપનયીત ૨ એકાદશવર્ષં રાજન્યં દ્વાદશવર્ષં વૈશ્યમ્ ૩ વસન્તો બ્રાહ્મણં ગ્રીષ્મે રાજન્યં શરદિ વૈશ્યમ્ ૪ આપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે વિશેષેણ પુંનામધેયે ૫ યુગ્માન્બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વા ૬ આશિતસ્ય કુમારસ્ય કેશાન્વાપયિત્વા સ્નાતમલંકૃતમ્ ૭ અહતં વાસઃ પરિધાય ૮ પ્રાચીનપ્રવણ ઉદીચીનપ્રવણે પ્રાગુદક્પ્રવણે સમે વા દેશ ઉદ્ધત્યાવોક્ષ્ય ૯ અગ્નિં મથિત્વા લૌકિકં વાહૃત્ય ન્યુપ્યોપસમાદધાતિ ૯૦ પ્રાગગ્રૈર્દર્ભૈરગ્નિં પરિસ્તૃણાતિ ૧૧ અપિ વોદગગ્રાઃ પશ્ચાત્પુરસ્તાચ્ચ ભવન્તિ ૧૨ દક્ષિણાનુત્તરાન્કરોત્યુત્તરાનધરાન્યદિ પ્રાગુદગગ્રાઃ ૧૩ દક્ષિણેનાગ્નિં બ્રહ્માયતને દર્ભાન્સંસ્તીર્ય ૧૪ મયિ ગૃહ્ણામિ । યો નો અગ્નિઃ । ઇતિ દ્વાભ્યામાત્મન્નગ્નિં ગૃહીત્વા ૧૫ ઉત્તરેણાગ્નિં દર્ભાન્સંસ્તીર્ય યથાર્થં દ્ર વ્યાણિ પ્રયુનક્તિ ૧૬ અશ્માનમહતં વાસોજિનં મૌઞ્જીં મેખલાં ત્રિવૃતાં બ્રાહ્મણસ્ય જ્યાં રાજન્યસ્યાવીસૂત્રં વૈશ્યસ્ય બૈલ્વં પાલાશં વા દણ્ડં બ્રાહ્મણસ્ય નૈય્યગ્રોધં રાજન્યસ્યૌદુમ્બરં વૈશ્યસ્ય ૧૭ એકવિંશતિદારુમિધ્મં સંનહ્યત્યાહુતિપરિમાણં વા ૧૮ તસ્મિઞ્છમ્યાઃ પરિધીનિધ્મ ઉપસંનહ્યતિ ૧૯ દર્વીં કૂર્ચમાંજ્યસ્થાલીં પ્રણીતાપ્રણયનં યેન ચાર્થઃ ૨૦ સકૃદેવ સર્વાણિ યથોપપદં વા ૨૧ એતસ્મિન્કાલે બ્રહ્મા યજ્ઞોપવીતં કૃત્વાપ આચમ્યાપરેણાગ્નિં દક્ષિણાતિક્રમ્ય બ્રહ્મસદનાત્તૃણં નિરસ્યાપ ઉપસ્પૃશ્યાગ્નિમભિમુખ ઉપવિશતિ ૨૨ સમાવપ્રચ્છિન્નાગ્રૌ દર્ભૌ પ્રાદેશમાત્રૌ પવિત્રે કૃત્વાન્યેન નખાચ્છિત્ત્વાદ્ભિરનુમૃજ્ય પવિત્રાન્તર્હિતે પાત્રેપ આનીયોપબિલં પૂરયિત્વોદગગ્રાભ્યાં પવિત્રાભ્યાં ત્રિરુત્પૂયોત્તરેણાગ્નિં દર્ભેષુ સાદયિત્વા દર્ભૈરપિદધાતિ ૨૩ તિરઃપવિત્રં પ્રોક્ષણીઃ સંસ્કૃત્ય યથા પુરસ્તાદ્બિલવન્ત્યુત્તાનાનિ કૃત્વા વિષાયેધ્મં ત્રિઃ સર્વાભિઃ પ્રોક્ષતિ ૨૪ દર્વીં નિષ્ટપ્ય સંમૃજ્ય પુનર્નિષ્ટપ્ય નિદધાતિ ૨૫ સંમાર્ગાનભ્યુક્ષ્યાગ્નાવાદધાતિ ૨૬ આજ્યં વિલાપ્ય પવિત્રાન્તર્હિતાયામાજ્યસ્થાલ્યામાજ્યં નિરૂપ્યોદીચોઙ્ગારાન્નિરૂહ્ય તેષ્વધિશ્રિત્યાવદ્યોત્ય દર્ભતરુણાભ્યાં પ્રત્યસ્ય ત્રિઃ પર્યગ્નિ કૃત્વોદગુદ્વાસ્યાઙ્ગારાન્પ્રત્યૂહ્યોદગગ્રાભ્યાં પવિત્રાભ્યાં પુનરાહારમાજ્યં ત્રિરુત્પૂય પવિત્રેગ્નાવાધાય ૨૭

શમ્યાભિઃ પરિદધાતિ ૧ અપરેણાગ્નિમુદીચીનકુમ્બાં મધ્યમાં નિદધાતિ ૨ દક્ષિણેનાગ્નિં સંસ્પૃષ્ટાં મધ્યમયા પ્રાચીનકુમ્બામ્ ૩ ઉત્તરેણાગ્નિં સંસ્પૃષ્ટાં મધ્યમયા પ્રાચીનકુમ્બામ્ ૪ અપરેણાગ્નિં પ્રાઙ્મુખ ઉપવિશતિ ૫ દક્ષિણતો યજ્ઞોપવીત્યાચાન્તઃ કુમાર ઉપવિશ્યાન્વારભતે ૬ અથ પરિષિઞ્ચતિ ૭ અદિતેનુમન્યસ્વ । ઇતિ દક્ષિણતઃ પ્રાચીનમ્ ૮ અનુમતેનુમન્યસ્વ । ઇતિ પશ્ચાદુદીચીનમ્ । સરસ્વતેનુમન્યસ્વ । ઇત્યુત્તરતઃ પ્રાચીનમ્ ૯ દેવ સવિતઃ પ્રસુવ । ઇતિ સર્વતઃ પ્રદક્ષિણમ્ ૧૦ પરિષિચ્યેધ્મમઙ્ક્ત્વાભ્યાદધાતિ । અયં ત ઇધ્મ આત્મા જાતવેદસ્તેનેધ્યસ્વ વર્ધસ્વ ચેન્દ્ધિ । વર્ધય ચાસ્માન્પ્રજયા પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેનાન્નાદ્યેન સમેધય । સ્વાહા । ઇતિ ૧૧ અથ દર્વ્યા જુહોતિ ૧૨ ઉત્તરં પરિધિસંધિમન્વવહૃત્ય દર્વીમ્ । પ્રજાપતયે મનવે સ્વાહા । ઇતિ મનસા ધ્યાયન્દક્ષિણાપ્રાઞ્ચમૃજું દીર્ઘં સંતતં જુહોતિ ૧૩ દક્ષિણં પરિધિસંધિમન્વવહૃત્ય । ઇન્દ્રા ય સ્વાહા । ઇતિ પ્રાઞ્ચમુદઞ્ચમૃજુમ્ ૧૪ આઘારાવાઘાર્યાજ્યભાગૌ જુહોતિ ૧૫ અગ્નયે સ્વાહા । ઇત્યુત્તરાર્ધપૂર્વાર્ધે । સોમાય સ્વાહા । ઇતિ દક્ષિણાર્ધપૂર્વાર્ધે ૧૬ તાવન્તરેણેતરા જુહોતિ ૧૭ યુક્તો વહ જાતવેદઃ પુરસ્તાદગ્ને વિદ્ધિ કર્મ ક્રિયમાણં યથેદમ્ । ત્વં ભિષગ્ભેષજસ્યાસિ કર્તા ત્વયા ગા અશ્વાન્પુરુષાન્સનેમ । સ્વાહા । યા તિરશ્ચી નિપદ્યસેહં વિધરણી ઇતિ । તાં ત્વા ઘૃતસ્ય ધારયાગ્નૌ સંરાધનીં યજે । સ્વાહા । સંરાધન્યૈ દેવ્યૈ સ્વાહા । પ્રસાધન્યૈ દેવ્યૈ સ્વાહા । ઇતિ ૧૮

સર્વદર્વિહોમાણામેષ કલ્પઃ ૧ મન્ત્રાન્તે નિત્યઃ સ્વાહાકારઃ ૨ અમન્ત્રાસુ । અમુષ્મૈ સ્વાહા । ઇતિ યથાદેવતમ્ ૩ ભૂઃ । ભુવઃ । સુવઃ । ઇતિ વ્યાહૃતિભિર્જુહોત્યેકૈકશઃ સમસ્તાભિશ્ચ ૪ આયુર્દા અગ્ને । ઇત્યેષા । આયુર્દા દેવ જરસં ગૃણાનો ઘૃતપ્રતીકો ઘૃતપૃષ્ઠો અગ્ને । ઘૃતં પિબન્નમૃતં ચારુ ગવ્યં પિતેવ પુત્રં જરસે નયેમમ્ । સ્વાહા ૫ ઇમં મે વરુણ । તત્ત્વા યામિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયાસ્યયા સન્મનસા હિતઃ । અયા સન્હવ્યમૂહિષેયા નો ધેહિ ભેષજમ્ । સ્વાહા । પ્રજાપતે । ઇત્યેષા ૬ યદસ્ય કર્મણીત્યરીરિચં યદ્વા ન્યૂનમિહાકરમ્ । અગ્નિષ્ટત્સ્વિષ્ટકૃદ્વિદ્વાન્સર્વં સ્વિષ્ટં સુહુતં કરોતુ મે । અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સુહુતહુતે સર્વહુત આહુતીનાં કામાનાં સ મર્ધયિત્રે સ્વાહા । ઇત્યુત્તરાર્ધપૂર્વાર્ધેસંસક્તામિતરાભિરાહુતીભિર્જુહોતિ ૭ અત્રૈકે જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ પુરસ્તાત્સ્વિષ્ટકૃતઃ ૮ ચિત્તં ચ સ્વાહા । ચિત્તિશ્ચ સ્વાહા । ઇતિ જયાઞ્જુહોતિ । ચિત્તાય સ્વાહા । ચિત્તયે સ્વાહા । ઇતિ વા ૯ અગ્નિર્ભૂતાનામધિપતિઃ સ માવતુ । ઇત્યભ્યાતાનાન્ ૧૦ અસ્મિન્બ્રહ્મન્નસ્મિન્ક્ષત્રે । ઇત્યભ્યાતાનેષ્વનુષજતિ ૧૧ પિતરઃ પિતામહાઃ । ઇતિ પ્રાચીનાવીતી જુહોત્યુપતિષ્ઠતે વા ૧૨ ઋતાષાડૃતધામા । ઇતિ રાષ્ટ્રભૃતઃ । પર્યાયમનુદ્રુત્ય । તસ્મૈ સ્વાહા । ઇતિ પૂર્વામાહુતિં જુહોતિ । તાભ્યઃ સ્વાહા । ઇત્યુત્તરામ્ ૧૩ અગ્રેણોત્તરં પરિધિસંધિમશ્માનં નિધાય દક્ષિણેન પાદેન ૧૪

કુમારમાસ્થાપયતિ । આતિષ્ઠેમમશ્માનમશ્મેવ ત્વં સ્થિરો ભવ । પ્રમૃણીહિ દુરસ્યૂન્સહસ્વ પૃતનાયતઃ । ઇતિ ૧ અથૈનમહતં વાસઃ પરિધાપયતિ પૂર્વં નિધાય । યા અકૃન્તન્નવયન્યા અતન્વત યાશ્ચ દેવીરન્તાનભિતોદદન્ત । તાસ્ત્વા દેવીર્જરસા સંવ્યયન્ત્વાયુષ્માનિદં પરિધત્સ્વ વાસઃ । પરિધત્ત ધત્ત વાસસૈનં શતાયુષં કૃણુત દીર્ઘમાયુઃ । બૃહસ્પતિઃ પ્રાયચ્છદ્વાસ એતત્સોમાય રાજ્ઞે પરિદાતવા ઉ । જરાં ગચ્છાસિ પરિધત્સ્વ વાસો ભવા કૃષ્ટીનામભિશસ્તિપાવા । શતં ચ જીવ શરદઃ સુવર્ચા રાયશ્ચ પોષમુપસંવ્યયસ્વ । ઇતિ ૨ પરિધાપ્યાભિમન્ત્રયતે । પરીદં વાસો અધિધાઃ સ્વસ્તયેભૂરાપીણામભિશસ્તિપાવા । શતં ચ જીવ શરદઃ પુરૂચીર્વસૂનિ ચાય્યો વિભજા સ જીવન્ । ઇતિ ૩ અથૈનં મેખલયા નાભિદેશે ત્રિઃ પ્રદક્ષિણં પરિવ્યયતિ । દ્વિરિત્યેકે । યા દુરિતા પરિબાધમાના શર્મવરૂથે પુનતી ન આગાત્ । પ્રાણાપાનાભ્યાં બલમાવહન્તી સ્વસા દેવાનાં સુભગા મેખલેયમ્ । ઇતિ ૪ ઉત્તરતો નાભેસ્ત્રિવૃતં ગ્રન્થિં કૃત્વા દક્ષિણતો નાભેઃ પરિકર્ષતિ ૫ અથાસ્મા અજિનમુત્તરીયં કરોતિ । મિત્રસ્ય ચક્ષુર્ધરુણં ધરીયસ્તેજોયશસ્વિ સ્થવિરં સમિદ્ધમ્ । અનાહનસ્યં વસનં જરિષ્ણુ પરીદં વાજ્યજિનં ધત્સ્વાસૌ । અદિતિસ્તે કક્ષાં બધ્નાતુ વેદસ્યાનુવક્તવૈ મેધાયૈ શ્રદ્ધાયા અનૂક્તસ્યાનિરાકરણાય બ્રહ્મણે બ્રહ્મવર્ચસાય । ઇતિ ૬ કૃષ્ણાજિનં બ્રાહ્મણસ્ય રૌરવં રાજન્યસ્ય બસ્તાજિનં વૈશ્યસ્ય ૭ અથૈનં પરિદદાતિ । પરીમમિન્દ્ર બ્રહ્મણે મહે શ્રોત્રાય દધ્મસિ । અથૈનં જરિમા ણયેજ્જ્યોક્શ્રોત્રે અધિજાગરત્ । ઇતિ બ્રાહ્મણમ્ । પરીમમિન્દ્ર બ્રહ્મણે મહે રાષ્ટ્રાય દધ્મસિ । અથૈનં જરિમા ણયેજ્જ્યોગ્રાષ્ટ્રે અધિજાગરત્ । ઇતિ રાજન્યમ્ । પરીમમિન્દ્ર બ્રહ્મણે મહે પોષાય દધ્મસિ । અથૈનં જરિમા ણયેજ્જ્યોક્પોષે અધિજાગરત્ । ઇતિ વૈશ્યમ્ ૮ તમપરેણાગ્નિમુદઞ્ચમુપવેશ્ય હુતોચ્છેષણં પ્રાશયતિ । ત્વયિ મેધાં ત્વયિ પ્રજામ્ । ઇત્યેતૈઃ સંનતૈઃ ૯ પૃષદાજ્યમેકે પ્રાશયન્તિ ૧૦ યોગે યોગે તવસ્તરમ્ । ઇમમગ્ન આયુષે વર્ચસે કૃધિ । ઇતિ દ્વાભ્યાં પ્રાશ્નન્તં સમીક્ષતે ૧૧ પ્રાશયન્ત્યેકે ૧૨ આચાન્તમુપસ્પર્શયિત્વાભિમન્ત્રયતે । શતમિન્નુ શરદો અન્તિ દેવા યત્રા નશ્ચક્રા જરસં તનૂનામ્ । પુત્રાસો યત્ર પિતરો ભવન્તિ મા નો મધ્યા રીરિષતાયુર્ગન્તોઃ । ઇતિ ૧૩

પ્રથમઃ પટલઃ
આગન્ત્રા સમગન્મહિ પ્ર સ મૃત્યું યુયોતન । અરિષ્ટાઃ સંચરેમહિ સ્વસ્તિ ચરતાદિહ । સ્વસ્ત્યા ગૃહેભ્યઃ । ઇતિ પ્રદક્ષિણમગ્નિં પરિક્રામન્તમભિમન્ત્રયતે ૧ અથૈનમભિવ્યાહારયતિ । બ્રહ્મચર્યમાગામુપ મા નયસ્વ બ્રહ્મચારી ભવાનિ દેવેન સવિત્રા પ્રસૂતઃ । ઇતિ ૨ તં પૃચ્છતિ ૩ કો નામાસિ । ઇતિ ૪ અસૌ । ઇત્યાચષ્ટે યથાનામા ભવતિ ૫ સ્વસ્તિ દેવ સવિતરહમનેનામુનોદૃચમશીય । ઇતિ નામની ગૃહ્ણાતિ ૬ શં નો દેવીરભિષ્ટય આપો ભવન્તુ પીતયે । શં યોરભિસ્રવન્તુ નઃ । ઇતિ માર્જયેતે ૭ અથાસ્ય દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણમંસમન્વારભ્ય સવ્યેન સવ્યં વ્યાહૃતિભિઃ સાવિત્ર્યેતિ દક્ષિણં બાહુમભ્યાત્મન્નુપનયતે । દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામુપનયેસૌ । ઇતિ ચ ૮ અથાસ્ય દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણં હસ્તં સાઙ્ગુષ્ઠં ગૃહ્ણાતિ । અગ્નિષ્ટે હસ્તમગ્રભીત્સોમસ્તે હસ્તમગ્રભીત્સવિતા તે હસ્તમગ્રમીત્સરસ્વતી તે હસ્તમગ્રભીત્પૂષા તે હસ્તમગ્રભીદ્બૃહસ્પતિસ્તે હસ્તમગ્રભીન્મિત્રસ્તે હસ્તમગ્રભીદ્વરુણસ્તે હસ્તમગ્રભીત્ત્વષ્ટા તે હસ્તમગ્રભીદ્ધાતા તે હસ્તમગ્રભીદ્વિષ્ણુસ્તે હસ્તમગ્રભીત્પ્રજાપતિસ્તે હસ્તમગ્રભીત્ । ઇતિ ૯ સવિતા ત્વાભિરક્ષતુ મિત્રસ્ત્વમસિ ધર્મણા । અગ્નિરાચાર્યસ્તવ । દેવેન સવિત્રા પ્રસૂતો બૃહસ્પતેર્બ્રહ્મચારી ભવાસાવપોશાનઃ સમિધ આધેહિ કર્મ કુરુ મા દિવા સ્વાપ્સીઃ । ઇત્યેનં સંશાસ્તિ ૧૦ અથાસ્ય દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણમંસમુપર્યુપર્યન્વવમૃશ્ય હૃદયદેશમભિમૃશતિ । મમ હૃદયે હૃદયં તે અસ્તુ મમ ચિત્તં ચિત્તેનાન્વેહિ । મમ વાચમેકમના જુષસ્વ બૃહસ્પતિસ્ત્વા નિયુનક્તુ મહ્યમ્ । મામેવાનુસંરભસ્વ મયિ ચિત્તાનિ સન્તુ તે । મયિ સામીચ્યમસ્તુ તે મહ્યં વાચં નિયચ્છતાત્ । ઇતિ ૧૧ પ્રાણાનાં ગ્રન્થિરસિ સ મા વિસ્રસઃ । ઇતિ નાભિદેશમ્ ૧૨ ભૂર્ભુવઃ સુવઃ સુપ્રજાઃ પ્રજયા ભૂયાસં સુવીરો વીરૈઃ સુવર્ચા વર્ચસા સુપોષઃ પોષૈઃ સુમેધા મેધયા સુબ્રહ્મા બ્રહ્મચારિભિઃ । ઇત્યેનમભિમન્ત્ર્ય । ભૂરૃક્ષુ ત્વાગ્નૌ પૃથિવ્યાં વાચિ બ્રહ્મણિ દદેસૌ । ભુવો યજુઃષુ ત્વા વાયાવન્તરિક્ષે પ્રાણે બ્રહ્મણિ દદેસૌ । સુવઃ સામસુ ત્વા સૂર્યે દિવિ ચક્ષુષિ બ્રહ્મણિ દદેસૌ । ઇષ્ટસ્તે પ્રિયોસાન્યસાવનલસ્ય તે પ્રિયોસાન્યસૌ । ઇદં વત્સ્યાવઃ પ્રાણ આયુષિ વત્સ્યાવઃ પ્રાણ આયુષિ વસાસૌ । ઇતિ ચ ૧૩ અથાસ્ય દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણં હસ્તં સાઙ્ગુષ્ઠં ગૃહ્ણાતિ । અગ્નિરાયુષ્માન્ । ઇતિ પઞ્ચભિઃ પર્યાયૈઃ ૧૪ આયુષ્ટે વિશ્વતો દધત્ । ઇતિ ૧૫

દક્ષિણે કર્ણે જપતિ ૧ આયુર્દા અગ્ને । ઇત્યુત્તરે ૨ અગ્નૌ પૃથિવ્યાં પ્રતિતિષ્ઠ વાયાવન્તરિક્ષે સૂર્યે દિવિ । યાં સ્વસ્તિમગ્નિર્વાયુરાદિત્યશ્ચન્દ્ર મા આપોનુસંચરન્તિ તાં સ્વસ્તિમનુસંચરાસૌ । પ્રાણસ્ય બ્રહ્મચાર્યભૂરસૌ । ઇત્યુભયત્રાનુષજતિ ૩ મેધાં ત ઇન્દ્રો દદાતુ મેધાં દેવી સરસ્વતી । મેધાં તે અશ્વિનાવુભાવાધત્તાં પુષ્કરસ્રજૌ । ઇતિ તસ્ય મુખેન મુખં સંનિધાય જપતિ ૪ અથૈનં પરિદદાતિ । કષકાય ત્વા પરિદદામ્યન્તકાય ત્વા પરિદદામ્યઘોરાય ત્વા પરિદદામિ ગદાય ત્વા પરિદદામિ યમાય ત્વા પરિદદામિ મખાય ત્વા પરિદદામિ વશિન્યૈ ત્વા પરિદદામિ પૃથિવ્યૈ ત્વા સવૈશ્વાનરાયૈ પરિદદામ્યદ્ભ્યસ્ત્વા પરિદદામ્યોષધીભ્યસ્ત્વા પરિદદામિ વનસ્પતિભ્યસ્ત્વા પરિદદામિ દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં ત્વા પરિદદામિ સુભૂતાય ત્વા પરિદદામિ બ્રહ્મવર્ચસાય ત્વા પરિદદામિ વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ પરિદદામિ સર્વેભ્યસ્ત્વા ભૂતેભ્યઃ પરિદદામિ સર્વાભ્યસ્ત્વા દેવતાભ્યઃ પરિદદામિ । ઇતિ ૫ અત્ર સાવિત્રીં વાચયતિ યદિ પુરસ્તાદુપેતો ભવતિ ૬ યદ્યનુપેતસ્ત્ર્યહે પર્યવેતે ૭ સદ્યઃ પુષ્કરસાદિઃ ૮ અપરેણાગ્નિમુદગગ્રં કૂર્ચં નિધાય તસ્મિન્પ્રાઙ્મુખ ઉપવિશતિ । રાષ્ટ્રભૃદસ્યાચાર્યાસન્દી મા ત્વદ્યોષમ્ । ઇતિ ૯ આદિત્યાયાઞ્જલિં કૃત્વાચાર્યાયોપસંગૃહ્ય દક્ષિણતઃ કુમાર ઉપવિશ્ય । અધીહિ ભો । ઇત્યુત્ત્કાથાહ । સાવિત્રીં ભો અનુબ્રૂહિ । ઇતિ ૧૦ ગણાનાં ત્વા ગણપતિં હવામહે । ઇત્યેનમભિમન્ત્ર્યાથાસ્મૈ પચ્છોગ્રેન્વાહાથાર્ધર્ચશોથ સંતતામ્ । ભૂસ્તત્સવિતુર્વરેણ્યમ્ । ભુવો ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ । સુવર્ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ । ભૂર્ભુવસ્તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ । સુવર્ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ । ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ । ઇતિ ૧૧

અથ સપ્ત પાલાશીઃ સમિધ આર્દ્રાઅપ્રચ્છિન્નાગ્રાઃ પ્રાદેશમાત્રીર્ઘૃતાન્વક્તા આભ્યાધાપયતિ ૧ અગ્નયે સમિધમાહાર્ષં બૃહતે જાતવેદસે । યથા ત્વમગ્ને સમિધા સમિધ્યસ એવં માં મેધયા પ્રજ્ઞયા પ્રજયા પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેનાન્નાદ્યેન સમેધય સ્વાહા । ઇત્યેકામ્ ૨ અગ્નયે સમિધૌ । ઇતિ દ્વે ૩ અગ્નયે સમિધઃ । ઇતિ ચતસ્રઃ ૪ અથ પરિષિઞ્ચતિ યથા પુરસ્તાત્ ૫ અન્વમંસ્થાઃ । પ્રાસાવીઃ । ઇતિ મન્ત્રાન્તાન્સંનમતિ ૬ અથ દેવતા ઉપતિષ્ઠતે ૭ અગ્ને વ્રતપતે વ્રતં ચરિષ્યામિ । ઇત્યગ્નિમ્ । વાયો વ્રતપતે । ઇતિ વાયુમ્ । આદિત્ય વ્રતપતે । ઇત્યાદિત્યમ્ । વ્રતાનાં વ્રતપતે । ઇતિ વ્રતપતિમ્ ૮ અત્ર ગુરવે વરં દદાતિ ૯ ઉદાયુષા । ઇત્યુત્થાપ્ય । સૂર્યૈષ તે પુત્રસ્તં તે પરિદદામિ । ઇતિ પરિદાય । તચ્ચક્ષુર્દેવહિતં પુરસ્તાચ્છુક્રમુચ્ચરત્ । પશ્યેમ શરદઃ શતં જીવેમ શરદઃ શતમ્ । નન્દામ શરદઃ શતં મોદામ શરદઃ શતમ્ । ભવામ શરદઃ શતં શૃણવામ શરદઃ શતમ્ । પ્રબ્રવામ શરદઃ શતમજિતાઃ સ્યામ શરદઃ શતમ્ । જ્યોક્ ચ સૂર્યં દૃશે । ઇત્યાદિત્યમુપતિષ્ઠતે ૧૦ અગ્નિષ્ટ આયુઃ પ્રતરાં કૃણોત્વગ્નિષ્ટે પુષ્ટિં પ્રતરાં દધાતુ । ઇન્દ્રો મરુદ્ભિરિહ તે દધાત્વાદિત્યસ્તે વસુભિરાદધાતુ । ઇતિ દણ્ડં પ્રદાયામત્રં પ્રયચ્છતિ ૧૧ અથાહ । ભિક્ષાચર્યં ચર । ઇતિ ૧૨ સ માતરમેવાગ્રે ભિક્ષેત ૧૩ અતોન્યેષુ રાતિકુલેષુ ૧૪ આહૃત્ય । ભૈક્ષમ્ । ઇતિ ગુરવે પ્રાહ ૧૫ તત્સુભૈક્ષમ્ । ઇત્યુક્ત્વા ૧૬ યસ્ય તે પ્રથમવાસ્યં હરામસ્તં ત્વા વિશ્વે અવન્તુ દેવાઃ । તં ત્વા ભ્રાતરઃ સુહૃદો વર્ધમાનમનુજાયન્તાં બહવઃ સુજાતમ્ । ઇતિ પ્રથમવાસ્યમસ્યાદત્તે ૧૭ ઉપસ્થિતેન્ન ઓદનસ્યાપૂપાનાં સક્તૂનામિતિ સમવદાય સર્પિર્મિશ્રસ્ય જુહોતિ । અગ્નયે સ્વાહા । સોમાય સ્વાહા । અગ્નયેન્નાદાય સ્વાહા । અગ્નયેન્નપતયે સ્વાહા । પ્રજાપતયે સ્વાહા । વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સ્વાહા । સર્વાભ્યો દેવતાભ્યઃ સ્વાહા । અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહા । ઇતિ ૧૮ સર્વત્રૈવમનાદિષ્ટદેવતે ૧૯ અમુષ્મૈ સ્વાહા । ઇતિ યથાદેવતમાદિષ્ટદેવતે ૨૦ એતેષામેવાન્નાનાં સમવદાય પ્રાગગ્રેષુ દર્ભેષુ બલિં કરોતિ । વાસ્તુપતયે સ્વાહા । ઇતિ ૨૧ ત્રિવૃતાન્નેન બ્રાહ્મણાન્પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વા ૨૨

ત્ર્યહવ્રતં ચરતિ ૧ અક્ષારમલવણમશમીધાન્યં ભુઞ્જાનોધઃશાય્યમૃન્મયપાય્યશૂદ્રો ચ્છિષ્ટ્યમધુમાંસાશ્યદિવાસ્વાપ્યુભૌ કાલૌ ભિક્ષાચર્યમુદકુમ્ભમિત્યાહરન્નહરહઃ કાષ્ઠકલાપમુભૌ કાલૌ સાયં સાયં વા સમિધોભ્યાદધાતિ ૨ પુરસ્તાત્પરિષેચનાત્ । યથા હ તદ્વસવો ગૌર્યમ્ । ઇતિ પ્રદક્ષિણમગ્નિં પરિમૃજ્ય પરિષિઞ્ચતિ યથા પુરસ્તાત્ ૩ વ્યાહૃતિભિઃ સમિધોભ્યાદધાત્યેકૈકશઃ સમસ્તાભિશ્ચ । એષા તે અગ્ને સમિત્તયા વર્ધસ્વ ચા ચ પ્યાયસ્વ । વર્ધિષીમહિ ચ વયમા ચ પ્યાસિષીમહિ । સ્વાહા । મેધાં મ ઇન્દ્રો દદાતુ મેધાં દેવી સરસ્વતી । મેધાં મે અશ્વિનાવુભાવાધત્તાં પુષ્કરસ્રજૌ । સ્વાહા । અપ્સરાસુ ચ યા મેધા ગન્ધર્વેષુ ચ યન્મનઃ । દૈવીં મેધા મનુષ્યજા સા માં મેધા સુરભિર્જુષતામ્ । સ્વાહા । આ માં મેધા સુરભિર્વિશ્વરૂપા હિરણ્યવર્ણા જગતી જગમ્યા । ઊર્જસ્વતી પયસા પિન્વમાના સા માં મેધા સુપ્રતીકા જુષતામ્ । સ્વાહા । ઇતિ ૪ તથૈવ પરિમૃજ્ય પરિષિઞ્ચતિ યથા પુરસ્તાત્ ૫ યત્તે અગ્ને તેજસ્તેનાહમ્ । ઇત્યેતૈર્મન્ત્રૈરુપતિષ્ઠતે । મયિ મેધાં મયિ પ્રજામ્ । ઇતિ ચ ૬ ત્ર્યહે પર્યવેતે તથૈવ ત્રિવૃતાન્નેન બ્રાહ્મણાન્પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વા વ્રતં વિસૃજતે । અગ્ને વ્રતપતે વ્રતમચારિષમ્ । ઇત્યેતૈઃ સંનતૈઃ ૭ એતદ્વ્રત એવાત ઊર્ધ્વમ્ ૮ આચાર્યકુલવાસ્યશ્નાતિ ક્ષારં લવણં શમીધાન્યમિતિ ૯ દણ્ડી જટી મેખલી ૧૦ શિખાજટો વા સ્યાત્ ૧૧ કાષાયમજિનં વા વસ્તે ૧૨ ન સ્ત્રિયમુપૈતિ ૧૩ અષ્ટાચત્વારિંશદ્વર્ષાણિ ચતુર્વિંશતિં દ્વાદશ યાવદ્ગ્રહણં વા ૧૪ ન ત્વેવાવ્રતઃ સ્યાત્ ૧૫ કાણ્ડોપાકરણે કાણ્ડવિસર્ગે ચ । સદસસ્પતિમદ્ભુતં પ્રિયમિન્દ્ર સ્ય કામ્યમ્ । સનિં મેધામયાસિષમ્ । સ્વાહા । ઇતિ કાણ્ડર્ષિર્દ્વિતીયઃ । ઇમં મે વરુણ । તત્ત્વા યામિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયાસિ । પ્રજાપતે । યદસ્ય કર્મણોત્યરીરિચમ્ । ઇતિ ચ । અત્રૈકે જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ યથા પુરસ્તાત્ ૧૬

દ્વિતીયઃ પટલઃ
અધીત્ય વેદં સ્નાનમ્ ૧ તદ્વ્યાખ્યાસ્યામઃ ૨ ઉદગયન આપૂર્યમાણપક્ષે રોહિણ્યાં મૃગશિરસિ તિષ્ય ઉત્તરયોઃ ફલ્ગુન્યોર્હસ્તે ચિત્રાયાં વિશાખયોર્વૈતેષુ સ્નાયાત્ ૩ યત્રાપસ્તદ્ગત્વાગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા પાલાશીં સમિધમાદધાતિ । ઇમં સ્તોમમર્હતે જાતવેદસે સ્થમિવ સંમહેમા મનીષયા । ભદ્રા હિ નઃ પ્રમતિરસ્ય સંસદ્યગ્ને સખ્યે મા રિષામા વયં તવ । સ્વાહા । ઇતિ ૪ અથ વ્યાહૃતિભિર્જુહોતિ યથા પુરસ્તાત્ ૫ ત્ર્યાયુષં જમદગ્નેઃ કશ્યપસ્ય ત્ર્યાયુષમ્ । યદ્દેવાનાં ત્ર્યાયુષં તન્મે અસ્તુ ત્ર્યાયુષમ્ । સ્વાહા ૬ ઇમં મે વરુણ । તત્ત્વા યામિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયાસિ । પ્રજાપતે । યદસ્ય કર્મણોત્યરીરિચમ્ । ઇતિ ચ । અત્રૈકે જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ યથા પુરસ્તાત્ ૭ બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વા વ્રતં વિસૃજતે । અગ્ને વ્રતપતે વ્રતમચારિષમ્ । ઇત્યેતૈઃ ૮ વ્રતં વિસૃજ્ય । ઉદુ ત્યમ્ । ચિત્રમ્ । ઇતિ દ્વાભ્યામાદિત્યમુપતિષ્ઠતે ૯ ઉદુત્તમં વરુણ પાશમસ્મત્ । ઇત્યુત્તરીયં બ્રહ્મચારિવાસો નિધાયાન્યત્યરિધાય । અવાધમમ્ । ઇત્યન્તરીયમ્ । વિ મધ્યમમ્ । ઇતિ મેખલામ્ । અથા વયમાદિત્ય વ્રતે । ઇતિ દણ્ડમ્ । મેખલાં દણ્ડં કૃષ્ણાજિનં ચાપ્સુ પ્રવેશ્યાપરેણાગ્નિં પ્રાઙ્મુખ ઉપવિશ્ય ક્ષુરં સંમૃશતિ । ક્ષુરો નામાસિ સ્વધિતિસ્તે પિતા નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિંસીઃ । ઇતિ ૧૦ વપ્ત્રે પ્રદાયોન્દનીયા અપોભિમૃશતિ । શિવા નો ભવથ સંસ્પૃશે । ઇતિ ૧૧ આપ ઉન્દન્તુ જીવસે દીર્ઘાયુત્વાય વર્ચસે । ઇતિ દક્ષિણં ગોદાનમુનત્તિ ૧૨ ઓષધે ત્રાયસ્વૈનમ્ । ઇત્યૂર્ધ્વાગ્રામોષધિમન્તર્દધાતિ ૧૩ સ્વધિતે મૈનં હિંસીઃ । ઇતિ ક્ષુરેણાભિનિદધાતિ ૧૪ દેવશ્રૂરેતાનિ પ્રવપે । ઇતિ પ્રવપતિ ૧૫ યત્ક્ષુરેણ મર્ચયતા સુપેશસા વપ્તર્વપસિ કેશશ્મશ્રુ । વર્ચયા મુખં મા ન આયુઃ પ્રમોષીઃ । ઇતિ વપ્તારં સમીક્ષતે ૧૬ શ્મશ્રૂણ્યગ્રે વાપયતેત્થોપપક્ષાવથ કેશાનથ લોમાન્યથ નખાનિ ૧૭ આનડુહે શકૃત્પિણ્ડે સંયમ્ય કેશશ્મશ્રુલોમનખાનિ । ઇદમહમમુષ્યામુષ્યાયણસ્ય પાપ્માનમવગૂહામિ । ઇતિ ગોષ્ઠ ઉદુમ્બરે દર્ભસ્તમ્બે વા નિખનતિ યોસ્ય રાતિર્ભવતિ ૧૮ સ્નાયનીયેનોત્સાદ્યૌદુમ્બરેણ દન્તાન્પ્રક્ષાલયતે ૧૯

અન્નાદ્યાય વ્યૂહધ્વં દીર્ઘાયુત્વાય વ્યૂહધ્વં બ્રહ્મવર્ચસાય વ્યૂહધ્વં દીર્ઘાયુરહમન્નાદો બ્રહ્મવર્ચસી ભૂયાસમિતિ ૧ અથોષ્ણશીતાભિરદ્ભિઃ સ્નાપયતિ । આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવઃ । ઇતિ તિસૃભિઃ । હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકાઃ । ઇતિ ચતસૃભિઃ । પવમાનઃ સુવર્જનઃ । ઇતિ ચૈતેનાનુવાકેન ૨ ગોષ્ઠે વાવચ્છાદ્ય સંપરિશ્રિત્ય પુરોદયમાદિત્યસ્ય પ્રવિશતિ । અત્ર સર્વં ક્રિયતે । નૈનમેતદહરાદિત્યોભિતપતીત્યેકેષામ્ । સ્નાતાનાં વા એષ તેજસા તપતિ ય એષ તપતિ તસ્માત્સ્નાતકસ્ય મુખં રેફાયતીવ ૩ આહરન્ત્યસ્મૈ સર્વસુરભિ ચન્દનં વા પિષ્ટમ્ । તદભ્યુક્ષ્ય । નમો ગ્રહાય ચાભિગ્રહાય ચ નમઃ શાકજઞ્જભાભ્યાં નમસ્તાભ્યો દેવતાભ્યો યા અભિગ્રાહિણીઃ । ઇતિ દેવેભ્યઃ પ્રાચીનમઞ્જલિં કૃત્વા તેનાનુલિમ્પતે । અપ્સરાસુ ચ યો ગન્ધો ગન્ધર્વેષુ ચ યદ્યશઃ । દૈવ્યો યો માનુષો ગન્ધઃ સ મામાવિશતાદિહ । ઇતિ ૪ આહરન્ત્યસ્મા અહતે વાસસી । તે અભ્યુક્ષ્ય । સોમસ્ય તનૂરસિ તનુવં મે પાહિ । સ્વા મા તનૂરાવિશ શિવા મા તનૂરાવિશ । ઇત્યન્તરીયં વાસઃ પરિધાયાપ ઉપસ્પૃશ્ય તથૈવોત્તરીયમપરેણાગ્નિં પ્રાઙ્મુખ ઉપવિશતિ ૫ આહરન્ત્યસ્મૈ કુણ્ડલે ચાન્દનમણિં બાદરં વા સુવર્ણાભિચ્છાદનમ્ । તદુભયં દર્ભેણ પ્રબધ્યોપર્યગ્નૌ ધારયન્નભિજુહોતિ । આયુષ્યં વર્ચસ્યં રાયસ્પોષમૌદ્ભિદમ્ । ઇદં હિરણ્યમાયુષે વર્ચસે જૈત્ર્યાયાવિશતાં મામ્ । સ્વાહા । ઉચ્ચૈર્વાજિ પૃતનાસાહં સભાસાહં ધનંજયમ્ । સર્વાઃ સમગ્રા ઋદ્ધયો હિરણ્યેસ્મિન્સમાભૃતાઃ । સ્વાહા । શુનમહં હિરણ્યસ્ય પિતુરિવ નામાગ્રભિષમ્ । તં મા હિરણ્યવર્ચસં કરોતુ પૂરુષુ પ્રિયમ્ । બ્રહ્મવર્ચસિનં મા કરોતુ સ્વાહા । પ્રિયં મા કુરુ દેવેષુ પ્રિયં મા બ્રહ્મણિ કુરુ । પ્રિયં વિશ્યેષુ શૂદ્રે ષુ પ્રિયં મા કુરુ રાજસુ । સ્વાહા । ઇયમોષધે ત્રાયમાણા સહમાના સહસ્વતી । સા મા હિરણ્યવર્ચસં કરોતુ પૂરુષુ પ્રિયમ્ । બ્રહ્મવર્ચસિનં મા કરોતુ સ્વાહા । ઇતિ ૬ એતૈરેવ પઞ્ચભિરસ્વાહાકારૈસ્ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમુદપાત્રેનુપરિપ્લાવ્ય ૭

વિરાજં ચ સ્વરાજં ચાભિષ્ટીર્યા ચ નો ગૃહે । લક્ષ્મી રાષ્ટ્રસ્ય યા મુખે તયા મા સંસૃજામસિ । ઇતિ કુણ્ડલે પ્રતિહરતે દક્ષિણે કર્ણે દક્ષિણં સવ્યે સવ્યમ્ ૧ ઋતુભિષ્ટ્વાર્તવૈરાયુષે વર્ચસે । સંવત્સરસ્ય ધાયસા તેન સન્નનુગૃહ્ણાસિ । ઇતિ કુણ્ડલે સંગૃહ્ણીતે ૨ ઇયમોષધે ત્રાયમાણા સહમાના સહસ્વતી । સા મા હિરણ્યવર્ચસં કરોતુ પૂરુષુ પ્રિયમ્ । બ્રહ્મવર્ચસિનં મા કરોત્વપાશોસિ । ઇતિ ગ્રીવાયાં મણિં પ્રતિમુઞ્ચતે ૩ શુભિકે શુભમારોહ શોભયન્તી મુખં મમ । મુખં ચ મમ શોભય ભૂયાંસં ચ ભગં કુરુ । યામાહરજ્જમદગ્નિઃ શ્રદ્ધાયૈ કામાયાસ્યૈ । ઇમાં તાં પ્રતિમુઞ્ચેહં ભગેન સહ વર્ચસા । ઇતિ દ્વાભ્યાં સ્રજં પ્રતિમુઞ્ચતે ૪ યદાઞ્જનં ત્રૈકકુદં જાતં હિમવત ઉપરિ । તેન વામાઞ્જેહં ભગેન સહ વર્ચસા । મયિ પર્વતપૂરુષમ્ । ઇતિ ત્રૈકકુદેનાઞ્જનેનાઙ્ક્તે તસ્મિન્નવિદ્યમાને યેનૈવ કેનચિત્ ૫ યન્મે મનઃ પરાગતમ્ । ઇત્યાદર્શેવેક્ષતે ૬ દેવસ્ય ત્વા । ઇતિ વૈણવં દણ્ડં પ્રતિગૃહ્ય । ઇન્દ્ર સ્ય વજ્રોસ્યશ્વિનૌ મા પાતમ્ । ઇતિ ત્રિરૂર્ધ્વમુન્માર્ષ્ટિ ૭ વેગ વેજયાસ્મદ્દ્વિષતસ્તસ્કરાન્સરીસૃપાઞ્છ્વાપદાન્રક્ષાંસિ પિશાચાન્પૌરુષેયાદ્ભયાન્નો દણ્ડ રક્ષ વિશ્વસ્માદ્ભયાદ્ર ક્ષ સર્વતો જહિ તસ્કરાન્ । અનગ્નઃ સર્વવૃક્ષેષુ જાયસે ત્વં સપત્નહા । જહિ શત્રુગણાન્સર્વાન્સમન્તં મઘવાનિવ । ઇતિ ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમુપર્યુપરિ શિરઃ પ્રતિહરતે ૮ પ્રતિષ્ઠે સ્થો દેવતે મા મા સંતાપ્તમ્ । ઇત્યુપાનહાવધ્યવરોહતિ ૯ પ્રજાપતેઃ શરણમસિ બ્રહ્મણશ્છદિઃ । ઇતિ ચ્છત્ત્રં પ્રતિગૃહ્ણાતિ ૧૦ યો મે દણ્ડઃ પરાપતદ્વિહાયસોધિ ભૂમ્યામ્ । ઇમં તં પુનરાદદેયમાયુષે ચ બલાય ચ । ઇતિ દણ્ડં પુનરાદત્તે યદ્યસ્ય હસ્તાત્પતતિ ૧૧

તૃતીયઃ પટલઃ
આનયન્ત્યસ્મૈ રથમશ્વં હસ્તિનં વા ૧ રથંતરમસિ વામદેવ્યમસિ બૃહદસિ । અઙ્કૌ ન્યઙ્કાવભિતઃ । ઇત્યેષા અયં વામશ્વિના રથો મા દુઃખે મા સુખે રિષત્ અરિષ્ટઃ સ્વસ્તિ ગચ્છતુ વિવિઘ્નન્નભિદાસતઃ ઇહ ધૃતિરિહ વિધૃતિરિહ રમ ઇહ રમતામ્ । ઇતિ રથમાતિષ્ઠતે યદિ રથેન પ્રવિશતિ ૨ અશ્વોસિ હયોસિ મયોસિ । ઇત્યેકાદશભિરશ્વનામભિરશ્વં યદ્યશ્વેન ૩ ઇન્દ્ર સ્ય ત્વા વજ્રેણાભ્યુપવિશામિ વહ કાલં વહ શ્રિયં માભિવહ હસ્ત્યસિ હસ્તિયશસમસિ હસ્તિવર્ચસમસિ હસ્તિયશસિહસ્તિવર્ચસી ભૂયાસમ્ । ઇતિ હસ્તિનં યદિ તેન ૪ તદ્ગચ્છતિ યત્રાસ્મા અપચિતિં કરિષ્યન્તો ભવન્તિ ૫ સંસ્રવન્તુ દિશો મયિ સમાગચ્છન્તુ સૂનૃતાઃ । સર્વે કામા અભિયન્તુ નઃ પ્રિયા અભિસ્રવન્તુ નઃ પ્રિયાઃ । ઇતિ દિશ ઉપતિષ્ઠતે ૬ યશોસિ યશોહં ત્વયિ ભૂયાસમ્ । ઇતિ યોસ્યાપચિતિં કરિષ્યન્ભવતિ તમભ્યાગચ્છન્સમીક્ષતે ૭ અથાસ્મા આવસથં કલ્પયિત્વા । અર્ઘઃ । ઇતિ પ્રાહ ૮ કુરુત । ઇતિ પ્રત્યાહ ૯ કુર્વન્ત્યસ્મૈ ત્રિવૃતં પાઙ્ક્તં વા ૧૦ દધિ મધુ ઘૃતમિતિ ત્રિવૃત્ ૧૧ દધિ મધુ ઘૃતમાપઃ સક્તવ ઇતિ પાઙ્ક્તઃ ૧૨ કંસે દધ્યાનીય મધ્વાનયતિ ૧૩ હ્રસીયસ્યાનીય કર્ષીયસાપિધાયાનૂચીનાનિ પૃથગાદાપયતિ કૂર્ચં પાદ્યમર્ઘ્યમાચમનીયં મધુપર્ક ઇતિ ૧૪ અન્વઙ્ઙનુસંવૃજિના સોનુપકિંચયા વાચૈકૈકં પ્રાહ ૧૫ કૂર્ચઃ । ઇતિ કૂર્ચમ્ ૧૬ તસ્મિન્પ્રાઙ્મુખ ઉપવિશતિ । રાષ્ટ્રભૃદસ્યાચાર્યાસન્દી મા ત્વદ્યોષમ્ । ઇતિ ૧૭ અથાસ્મૈ । પાદ્યમ્ । ઇતિ પ્રાહ ૧૮ તેનાસ્ય શૂદ્રઃ શૂદ્રા વા પાદૌ પ્રક્ષાલયતિ સવ્યમગ્રે બ્રાહ્મણસ્ય દક્ષિણમિતરયોઃ ૧૯

વિરાજો દોહોસિ । મયિ દોહઃ પદ્યાયૈ વિરાજઃ । ઇતિ યોસ્ય પાદૌ પ્રક્ષાલયતિ તસ્ય હસ્તાવભિમૃશ્યાત્માનં પ્રત્યભિમૃશતિ । મયિ તેજ ઇન્દ્રિ યં વીર્યમાયુઃ કીર્તિર્વર્ચો યશો બલમ્ । ઇતિ ૧ અથાસ્મૈ । અર્ઘ્યમ્ । ઇતિ પ્રાહ ૨ તત્પ્રતિગૃહ્ણાતિ । આ માગન્યશસા સંસૃજ તેજસા વર્ચસા પયસા ચ । તં મા કુરુ પ્રિયં પ્રજાનામધિપતિં પશૂનામ્ । ઇતિ ૩ સમુદ્રં વઃ પ્રહિણોમ્યક્ષિતાઃ સ્વાં યોનિમપિગચ્છત । અચ્છિદ્રઃ પ્રજયા ભૂયાસં મા પરાસેચિ મત્પયઃ । ઇતિ શેષં નિનીયમાનમનુમન્ત્રયતે ૪ અથાસ્મૈ । આચમનીયમ્ । ઇતિ પ્રાહ ૫ અમૃતોપસ્તરણમસિ । ઇત્યપ આચામતિ ૬ અથાસ્મૈ । મધુપર્કઃ । ઇતિ પ્રાહ ૭ તં સાવિત્રેણોભાભ્યાં હસ્તાભ્યાં પ્રતિગૃહ્ય । પૃથિવ્યાસ્ત્વા નાભૌ સાદયામીડાયાઃ પદે । ઇતિ પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય । યન્મધુનો મધવ્યં પરમમન્નાદ્યં રૂપમ્ । તેનાહં મધુનો મધવ્યેન પરમેણ રૂપેણ પરમો મધવ્યોન્નાદો ભૂયાસમ્ । ઇત્યઙ્ગુષ્ઠેનોપમધ્યમયા ચાઙ્ગુલ્યા ત્રિઃ પ્રદક્ષિણં સંયુજ્ય । તેજસે ત્વા શ્રિયૈ યશસે બલાયાન્નાદ્યાય પ્રાશ્નામિ । ઇતિ ત્રિઃ પ્રાશ્ય યોસ્ય રાતિર્ભવતિ તસ્મા ઉચ્છિષ્ટં પ્રયચ્છતિ ૮ સર્વં વા પ્રાશ્ય । અમૃતાપિધાનમસિ । ઇત્યપ આચામતિ ૯ અથાસ્મૈ । ગૌઃ । ઇતિ પ્રાહ ૧૦ તસ્યાઃ કર્મોત્સર્ગો વા ૧૧ ગૌર્ધેનુર્ભવ્યા માતા રુદ્રા ણાં દુહિતા વસૂનાં સ્વસાદિત્યાનામમૃતસ્ય નાભિઃ । પ્ર ણુ વોચં ચિકિતુષે જનાય મા ગામનાગામદિતિં વધિષ્ટ । પિબતૂદકં તૃણાન્યત્તુ । ઓમુત્સૃજત । ઇત્યુત્સર્ગે સંશાસ્તિ ૧૨ ગૌરસ્યપહતપાપ્માપ પાપ્માનં જહિ મમ ચામુષ્ય ચ હતં મે દ્વિષન્તં હતો મે દ્વિષન્ । કુરુત । ઇતિ દ્રિ યમાણાયામ્ ૧૩ ઉત્સર્ગેન્યેન માંસેનાન્નં સંસ્કૃત્યાથાસ્મૈ । ભૂતમ્ । ઇતિ પ્રાહ ૧૪ તત્સુભૂતં વિરાડન્નં તન્મા ક્ષાયિ તન્મેશીય તન્મ ઊર્જં ધાસ્તત્સુભૂતમ્ । ઇત્યુત્ત્કાથાહ । બ્રાહ્મણાન્ભોજયત । ઇતિ ૧૫ તેષ્વસ્મૈ ભુક્તવત્સ્વનુસંવૃજિનમન્નમાહારયતિ ૧૬ તત્પ્રતિગૃહ્ણાતિ । દ્યૌસ્તે દદાતુ પૃથિવી પ્રતિગૃહ્ણાતુ પૃથિવી તે દદાતુ પ્રાણઃ પ્રતિગૃહ્ણાતુ પ્રાણસ્ત્વાશ્નાતુ પ્રાણઃ પિબતુ । ઇતિ ૧૭ ઇન્દ્રા ગ્ની મે વર્ચઃ કૃણુતામ્ । ઇતિ યાવત્કામં પ્રાશ્ય યોસ્ય રાતિર્ભવતિ તસ્મા ઉચ્છિષ્ટં પ્રયચ્છતિ ૧૮ યં કામયેત ન વિચ્છિદ્યેતેતિ । યસ્મિન્ભૂતં ચ ભવ્યં ચ સર્વે લોકા ઇહ શ્રિતાઃ । તેન ત્વાહં પ્રતિગૃહ્ણામિ ત્વામહં બ્રહ્મણા ત્વા મહ્યં પ્રતિગૃહ્ણામ્યસૌ । ઇત્યાચમ્ય ૧૯

ભુક્તવતો દક્ષિણં હસ્તં ગૃહ્ણીયાત્ ૧ યમમાત્યમન્તેવાસિનં પ્રેષ્યં વા કામયેત ધ્રુવો મેનપાયી સ્યાદિતિ સ પૂર્વાહ્ણે સ્નાતઃ પ્રયતવસ્ત્રોહઃક્ષાન્તો બ્રાહ્મણસંભાષો નિશાયાં તસ્યાવસથં ગત્વા જીવશૃઙ્ગે પ્રસ્રાવ્ય ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમાવસથં પરિષિઞ્ચન્પરિક્રામેત્ । પરિ ત્વા ગિરેરિહ પરિ ભ્રાતુઃ પરિ ષ્વસુ । પરિ સર્વેભ્યો જ્ઞાતિભ્યઃ પરિષીદઃ ક્લેષ્યસિ । શશ્વત્પરિકુપિલેન સંક્રામેણાવિચ્છિદા । ઊલેન પરિમીઢોસિ પરિમીઢોસ્યૂલેન । ઇતિ ૨ અનિગુપ્તે જીવશૃઙ્ગં નિદધાતિ ૩ યસ્મા અમાત્યા અન્તેવાસિનઃ પ્રેષ્યા વોદ્દ્રવેયુસ્તાન્પરિક્રોશેત્ । અનુપૌહ્વદનુપહ્વયેન્નિવર્તો યો ન્યવીવૃધઃ । ઐન્દ્રો વઃ પરિક્રોશઃ પરિક્રોશતુ સર્વદા । યદિતિ મામતિમન્યધ્વં માયાદેવા અવતરન્ । ઇન્દ્રઃ પાશેન વઃ સિક્ત્વા મહ્યં પુનરુદાજતુ । ઇતિ ૪ સોથ સ્વાગારં પ્રવિશ્ય સૈધ્રકીં સમિધમાધાય । અ વર્તન વર્તય । ઇત્યાકર્ષણેન જુહોતિ ૫ અથાતો દારગુપ્તિમ્ ૬ સ્થૂરા દૃઢા જારી ચૂર્ણાનિ કારયિત્વા સુપ્તાયૈ યોનિમુપવપેત્ । ઇન્દ્રા યયાસ્ય શેફમલીકમન્યેભ્યઃ પુરુષેભ્યોન્યત્ર મત્ । ઇતિ ૭ અથાતઃ પણ્યસિદ્ધિઃ ૮ પણ્યસ્યાપાદાય જુહોતિ ૯

યદ્વો દેવાઃ પ્રપણં ચરામ દેવા ધનેન ધનમિચ્છમાનાઃ । તસ્મિન્સોમો રુચમાદધાત્વગ્નિરિન્દ્રો બૃહસ્પતિરીશાનશ્ચ । સ્વાહા । ઇતિ ૧ અથાતઃ ક્રોધવિનયનમ્ ૨ યા ત એષા રરાટ્યા તનૂર્મન્યોર્મૃદ્ધસ્ય નાશિની તાં દેવા બ્રહ્મચારિણો વિનયન્તુ સુમેધસઃ । યત્ત એતન્મુખે મતં રરાટમુદિવ વિધ્યસિ । અવ દ્યામિવ ધન્વિનો હૃદો મન્યું તનોમિ તે । અહર્દ્યૌશ્ચ પૃથિવી ચ વિધે ક્રોધં નયામસિ । ગર્ભમશ્વતર્યા ઇવ । ઇતિ ક્રુદ્ધમભિમન્ત્રયતે ૩ અથાતઃ સંવાદાભિજયનમ્ ૪ નિશાયામન્તરાગારેગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા કણૈરાજ્યમિશ્રૈર્જુહોતિ । અવજિહ્વ નિજિહ્વિકાવ ત્વા હવિષા યજે । યથાહમુત્તરો વદામ્યધરો વદસૌ વદા । સ્વાહા । ઇતિ ૫ અથૈનં સંનિધાવભિજપતિ । આ તે વાચમાસ્યાદદે મનસ્યાં હૃદયાદધિ । અઙ્ગાદઙ્ગાત્તે વાચમાદદે યત્ર યત્ર નિહિતા વાક્તાં ત આદદે । રુદ્ર નીલશિખણ્ડ વીર કર્મણિ કર્મણિ । ઇમં મે પ્રતિસંવાદિનં વૃક્ષમિવાશનિના જહિ । અધો વદાધરો વદાધસ્તાદ્ભૂમ્યા વદ । અધોપ્રતિરિવ કૂટેન નિજસ્ય નિહિતો મયા । તત્સત્યં યદહં બ્રવીમ્યધરો મત્પદ્યસ્વાસૌ । ઇતિ ૬ હિરણ્યબાહુઃ સુભગા જિતાક્ષ્યલંકૃતા મધ્યે । દેવાનામાસીનાર્થં મહ્યમવોચત્સ્વાહા । ઇતિ સભામાલભ્ય જપતિ ૭ મમ પરે મમાપરે મમેયં પૃથિવી મહી । મમાગ્નિશ્ચેન્દ્ર શ્ચ દિવ્યમર્થમસાધયન્નિવ । ઇતિ પરિષદમભિવીક્ષતેભ્યેવ જપતિ ૮

ચતુર્થઃ પટલઃ
દર્શે ચન્દ્ર મસં દૃષ્ટ્વાપ આચમ્યાપો ધારયમાણઃ । આ પ્યાયસ્વ । સં તે । નવો નવો ભવતિ જાયમાનઃ । યમાદિત્યા અંશુમાપ્યાયયન્તિ । ઇતિ ચતસૃભિરુપતિષ્ઠતે ૧ મયિ દક્ષક્રતૂ । ઇતિ જઞ્જભ્યમાનો જપતિ ૨ સિગસિ નસિ વજ્રો નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિંસીઃ । ઇતિ સિચાધિક્ષિપ્તો જપતિ ૩ તસ્ય તન્તુમાચ્છિદ્ય મુખવાતેન પ્રધ્વંસયેત્ ૪ યે પક્ષિણઃ પતયન્તિ બિભ્યતો નિરૃતૈઃ સહ । તે મા શિવેન શગ્મેન તેજસોન્દન્તુ વર્ચસા । ઇતિ વયસાધિક્ષિપ્તો જપતિ તદન્યેન હસ્તાત્પ્રમૃજ્યાદ્ભિઃ પ્રક્ષાલયીત ૫ દિવો નુ મા બૃહતો અન્તરિક્ષાદપાં સ્તોકો અભ્યપતચ્છિવાય । સમિન્દ્રિ યેણ મનસાહમાગાં બ્રહ્મણા ગુપ્તઃ સુકૃતા કૃતેન । જપેદ્યદ્યેનમવિજ્ઞાતોપાં સ્તોકોભિચ્છાદયેત્ ૬ યદિ વૃક્ષાગ્રાદભ્યપતત્ફલં યદ્વાન્તરિક્ષાત્તદુ વાયુરેવ । યત્રા વૃક્ષસ્તનુવૈ યત્ર વાસ આપો બાધન્તાં નિરૃતિં પરાચૈઃ । ઇતિ જપેદ્યદ્યેનમવિજ્ઞાતં ફલમભિપતેત્ ૭ નમઃ પથિષદે વાતેષવે રુદ્રા ય નમો રુદ્રા ય પથિષદે । ઇતિ ચતુષ્પથમવક્રમ્ય જપતિ ૮ નમઃ પશુષદે વાતેષવે રુદ્રા ય નમો રુદ્રા ય પશુષદે । ઇતિ શકૃદ્ધતૌ ૯ નમઃ સર્પસદે વાતેષવે રુદ્રા ય નમો રુદ્રા ય સર્પસદે । ઇતિ સર્પસૃપ્તે ૧૦ નમોન્તરિક્ષસદે વાતેષવે રુદ્રા ય નમો રુદ્રા યાન્તરિક્ષસદે । ઇતિ જપેદ્યદ્યેનં સંવર્તવાત આગચ્છેત્ ૧૧ નમોપ્સુષદે વાતેષવે રુદ્રા ય નમો રુદ્રા યાપ્સુષદે । ઇતિ નદીમુદન્વતીમવગાહ્ય જપતિ ૧૨ નમસ્તત્સદે વાતેષવે રુદ્રા ય નમો રુદ્રા ય તત્સદે । ઇતિ ચિત્રં દેશં દેવયજનં વનસ્પતિં વાક્રમ્ય જપતિ ૧૩ સૂર્યાભ્યુદિતોહનિ નાશ્નીયાદ્વાગ્યતોહસ્તિષ્ઠેત્ ૧૪ સૂર્યાભિનિમ્રુક્તો રાત્રાવેવમ્ ૧૫ ન યૂપમુપસ્પૃશેત્ । યદ્યુપસ્પૃશેદ્દુરિષ્ટં યજ્ઞસ્ય પ્રતિમુઞ્ચીત । યદ્યેકમુપસ્પૃશેત્ । એષ તે વાયો । ઇતિ બ્રૂયાદ્યદિ દ્વૌ । એતૌ તે વાયૂ । ઇતિ યદિ બહૂન્ । એતે તે વાયવઃ । ઇતિ ૧૬ અનિહૂતં પરિહૂતં પરિષ્ટુતં શકુનૈ રુદિતં ચ યત્ । મૃગસ્ય શૃતમક્ષ્ણયા તદ્દ્વિષદ્ભ્યો ભયામસિ । ઇત્યધ્વાનમભિપ્રવ્રજઞ્જપતિ ૧૭ ઉદ્ગાતેવ શકુને સામ ગાયસિ બ્રહ્મપુત્ર ઇવ સવનેષુ શંસસિ । સ્વસ્તિ નઃ શકુને અસ્તુ શિવો નઃ સુમના ભવ । ઇત્યનભિપ્રેતં શકુનં પ્રતિજપતિ ૧૮ યદેતદ્ભૂતાન્યન્વાવિશ્ય દૈવીં વાચં વદસિ । દ્વિષતો નઃ પરાવદ તાન્મૃત્યો મૃત્યવે નય । ઇત્યેકમૃકમ્ ૧૯ અથાસ્મા ઉભયત આદીપ્તમુલ્મુકં તાં દિશં પ્રતિ નિરસ્યતિ । અગ્ને અગ્નિના સંવદસ્વ મૃત્યો મૃત્યુના સંવદસ્વ । ઇત્યપ ઉપસ્પૃશ્ય ૨૦ અથૈનમુપતિષ્ઠતે । વિભૂરસિ પ્રવાહણઃ । ઇત્યેતેનાનુવાકેન ૨૧

યદીષિતો યદિ વા સ્વકામી ભયેડકો વદતિ વાચમેતામ્ । તામિન્દ્રા ગ્ની બ્રહ્મણા સંવિદાનૌ શિવામસ્મભ્યં કૃણુતં ગૃહેષુ । ઇતિ સલાવૃકીમ્ ૧ પ્રસાર્ય સક્થ્યૌ પતસિ સવ્યમક્ષિ નિપેપિ ચ । મેહ કસ્ય ચનામમત્ । ઇતિ શકુનિમ્ ૨ હિરન્યપક્ષઃ શકુનિર્દેવાનાં વસતિંગમઃ । ગ્રામં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા સ્વસ્તિ નો વદ કૌશિક । ઇતિ પિઙ્ગલામ્ ૩ પુનર્મામૈત્વિન્દ્રિ યં પુનરાયુઃ પુનર્ભગઃ । પુનર્બ્રાહ્મણમૈતુ મા પુનર્દ્ર વિણમૈતુ મા । ઇતિ અથૈતે ધિષ્ણિયાસો અગ્નયો યથાસ્થાનં કલ્પન્તામિહૈવ । સ્વાહા । પુનર્મ આત્મા પુનરાયુરાગાત્પુનઃ પ્રાણઃ પુનરાકૂતમાગાત્ । વૈશ્વાનરો રશ્મિભિર્વાવૃધાનોન્તસ્તિષ્ઠતુ મે મનોમૃતસ્ય કેતુઃ । સ્વાહા । યદન્નમદ્યતે સાયં ન તત્પ્રાતરવતિ ક્ષુધઃ । સર્વં તદસ્માન્મા હિંસીન્ન હિ તદ્દિવા દદૃશે દિવઃ । સ્વાહા । ઇત્યનભિપ્રેતં સ્વપ્નં દૃષ્ટ્વા તિલૈરાજ્યમિશ્રૈર્જુહોતિ ૪ અથૈતાન્યદ્ભુતપ્રાયશ્ચિત્તાનિ ભવન્તિ । કુપ્ત્વા કપોત ઉપાવિક્ષત્ । મધ્વાગાર ઉપાવિક્ષત્ । ગૌર્ગામધૈષીત્ । સ્થૂણા વ્યરૌક્ષીત્ । વલ્મીક ઉદૈક્ષીદિત્યેવંરૂપાણિ ૫ સ પૂર્વાહ્ણે સ્નાતઃ પ્રયતવસ્ત્રોહઃક્ષાન્તો બ્રાહ્મણસંભાષોન્તરાગારેગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા જુહોતિ । ઇમં મે વરુણ । તત્ત્વા યામિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયાસિ । પ્રજાપતે । યદસ્ય કર્મણોત્યરીરિચમ્ । ઇતિ ચ । અત્રૈકે જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ યથા પુરસ્તાત્ । બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વા ૬

ઇન્દ્રા ગ્ની વઃ પ્રસ્થાપયતામશ્વિનાવભિરક્ષતામ્ । બૃહસ્પતિર્વો ગોપાલઃ પૂષા વઃ પુનરુદાજતુ । ઇતિ ગાઃ પ્રતિષ્ઠમાના અનુમન્ત્રયતે । પૂષા ગા અન્વેતુ નઃ । ઇતિ ચ ૧ ઇમા યા ગાવ આગમન્નયક્ષ્મા બહુસૂવરીઃ । નદ્ય ઇવ સ્રવન્તુ સમુદ્ર ઇવ નિષિઞ્ચન્તુ । ઇતિ ગા આયતીઃ પ્રતીક્ષતે ૨ સંસ્થા સ્થ સંસ્થા વો ભૂયાસ્થાચ્યુતા સ્થ મા મા ચ્યોઢ્વં માહં ભવતીભ્યશ્ચૌષીઃ । ઇતિ સંસ્થિતાઃ ૩ ઊર્જા વઃ પશ્યામ્યૂર્જા મા પશ્યત । ઇતિ ગોષ્ઠગતાઃ । સહસ્રપોષં વઃ પુષ્યાસમ્ । ઇતિ ચ ૪ અતો ગવાં મધ્યેગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા પયસા જુહોતિ । ઉદ્દીપ્યસ્વ જાતવેદોપઘ્નન્નિરૃતિં મમ । પશૂંશ્ચ મહ્યમાવહ જીવનં ચ દિશો દિશ । સ્વાહા । મા નો હિંસીજ્જાતવેદો ગામશ્વં પુરુષં જગત્ । અબિભ્રદગ્ન આગહિ શ્રિયા મા પરિપાતય । સ્વાહા । અપામિદં ન્યયનમ્ । નમસ્તે હરસે શોચિષે । ઇતિ ચ ૫ ઇમં મે વરુણ । તત્ત્વા યામિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયાસિ । પ્રજાપતે । યદસ્ય કર્મણોત્યરીરિચમ્ । ઇતિ ચ । અત્રૈકે જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ યથા પુરસ્તાત્ ૬

પઞ્ચમઃ પટલઃ
સમાવૃત્ત આચાર્યકુલાન્માતાપિતરૌ બિભૃયાત્ ૧ તાભ્યામનુજ્ઞાતો ભાર્યામુપયચ્છેત્સજાતાં નગ્નિકાં બ્રહ્મચારિણીમસગોત્રામ્ ૨ અહ્નઃ પઞ્ચસુ કાલેષુ પ્રાતઃ સંગવે મધ્યંદિનેપરાહ્ણે સાયં વૈતેષુ યત્કારી સ્યાત્પુણ્યાહ એવ કુરુતે ૩ અગ્નિમુપસમાધાય પરિધાનાન્તં કૃત્વા વધૂમાનીયમાનાં સમીક્ષતે । સુમઙ્ગલીરિયં વધૂરિમાં સમેત પશ્યત । સૌભાગ્યમસ્યૈ દત્ત્વાયાથાસ્તં વિપરેતન । ઇતિ ૪ દક્ષિણતઃ પતિં ભાર્યોપવિશતિ ૫ આચાન્તસમન્વારબ્ધાયાં પરિષિઞ્ચતિ યથા પુરસ્તાત્ ૬ વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા જુહોતિ । અગ્નિરૈતુ પ્રથમો દેવતાનાં સૌઽસ્યૈ પ્રજાં મુઞ્ચતુ મૃત્યુપાશાત્ । તદયં રાજા વરુણોનુમન્યતાં પથેયં સ્ત્રી પૌત્રમઘં ન રોદાત્ । સ્વાહા । ઇમામગ્નિસ્ત્રાયતાં ગાર્હપત્યઃ પ્રજામસ્યૈ નયતુ દીર્ઘમાયુઃ । અશૂન્યોપસ્થા જીવતામસ્તુ માતા પૌત્રમાનન્દમભિપ્રબુધ્યતામિયમ્ । સ્વાહા । મા તે ગૃહે નિશિ ઘોષ ઉન્થાદન્યત્ર ત્વદ્રુદત્યઃ સંવિશન્તુ । મા ત્વં વિકેશ્યુર આવિધિષ્ઠા જીવપત્ની પતિલોકે વિરાજ પ્રજાં પશ્યન્તી સુમનસ્યમાનામ્ । સ્વાહા । દ્યૌસ્તે પૃષ્ઠં રક્ષતુ વાયુરૂરૂ અશ્વિનૌ ચ સ્તનં ધયતસ્તે પુત્રાન્સવિતાભિરક્ષતુ । આ વાસસઃ પરિધાનાદ્બૃહસ્પતિર્વિશ્વે દેવા અભિરક્ષન્તુ પશ્ચાત્ । સ્વાહા । અપ્રજસ્તાં પૌત્રમૃત્યું પાપ્માનમુત વાઘમ્ । શીર્ષ્ણઃ સ્રજમિવોન્મુચ્ય દ્વિષદ્ભ્યઃ પ્રતિમુઞ્ચામિ પાપમ્ । સ્વાહા । દેવકૃતં બ્રાહ્મણં કલ્પમાનં તેન હન્મિ યોનિષદઃ પિશાચાન્ । ક્રવ્યાદો મૃત્યૂનધરાન્પાદયામિ દીર્ઘમાયુસ્તવ જીવન્તુ પુત્રાઃ । સ્વાહા । ઇતિ ૭ ઇમં મે વરુણ । તત્ત્વા યામિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયાસિ । પ્રજાપતે । ઇતિ હુત્વાશ્માનમાસ્થાપયતિ । આતિષ્ઠેમમશ્માનમશ્મેવ ત્વં સ્થિરા ભવ । પ્રમૃણીહિ દુરસ્યૂન્સહસ્વ પૃતનાયતઃ । ઇતિ ૮ અપરેણાગ્નિં દ્વયાન્દર્ભાન્પૂર્વાપરાનુદગગ્રાન્સંસ્તીર્ય તેષુ પૂર્વાપરાવવતિષ્ઠેતે ૯

પ્રાઙ્મુખઃ પ્રત્યઙ્મુખ્યા હસ્તં ગૃહ્ણીયાત્પ્રત્યઙ્મુખઃ પ્રાઙ્મુખ્યા વા । યદિ કામયેત પુંસો જનયેયમિત્યઙ્ગુષ્ઠં ગૃહ્ણીયાત્ । યદિ કામયેત સ્ત્રીરિત્યઙ્ગુલીઃ । યદિ કામયેતોભયં જનયેયમિત્યભીવ લોમાન્યઙ્ગુષ્ઠં સહાઙ્ગુલિભિર્ગૃહ્ણીયાત્ ।
સરસ્વતિ પ્રેદમિવ સુભગે વાજિનીવતિ
તાં ત્વા વિશ્વસ્ય ભૂતસ્ય પ્રજાયામસ્યગ્રતઃ
ગૃહ્ણામિ તે સુપ્રજાસ્ત્વાય હસ્તં મયા પત્યા જરદષ્ટિર્યથાસત્
ભગો અર્યમા સવિતા પુરંધિર્મહ્યં ત્વાદુર્ગાર્હપત્યાય દેવાઃ । ઇતિ

તામગ્રેણ દક્ષિણમંસં પ્રતીચીમભ્યાવૃત્યાભિમન્ત્રયતે
અઘોરચક્ષુરપતિઘ્ન્યેધિ શિવા પશુભ્યઃ સુમનાઃ સુવર્ચાઃ
જીવસૂર્વીરસૂઃ સ્યોના શં ન એધિ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદે
તાં નઃ પૂષઞ્છિવતમામેરયસ્વ યસ્યાં બીજં મનુષ્યા વપન્તિ
યા ન ઊરૂ ઉશતી વિસ્રયાતૈ યસ્યામુશન્તઃ પ્રહરેમ શેપમ્
સોમઃ પ્રથમો વિવિદે ગન્ધર્વો વિવિદ ઉત્તરઃ
તૃતીયો અગ્નિષ્ટે પતિસ્તુરીયોહં મનુષ્યજાઃ
સોમોદદાદ્ગન્ધર્વાય ગન્ધર્વોગ્નયેદદાત્
પશૂંશ્ચ મહ્યં પુત્રાંશ્ચાગ્નિર્દદાત્યથો ત્વામ્
અમૂહમસ્મિ સા ત્વં દ્યૌરહં પૃથિવી ત્વં સામાહમૃક્ત્વં તાવેહિ સંભાવાવ સહ
રેતો દધાવહૈ પુંસે પુત્રાય વેત્તવૈ રાયસ્પોષાય સુપ્રજાસ્ત્વાય સુવીર્યાય ॥ ઇમાં ત્વમિન્દ્ર મીઢ્વઃ સુપુત્રાં સુભગાં કુરુ । દશાસ્યાં પુત્રાનાધેહિ પતિમેકાદશં કુરુ । ઇતિ ૨ તાં યથાયતનમુપવેશ્યાથાસ્યા અઞ્જલાવાજ્યેનોપસ્તીર્ય લાજાન્દ્વિરાવપતિ । ઇમાઁ લ્લાજાનાવપામિ સમૃદ્ધિકરણાન્મમ । તુભ્યં ચ સંવનનં તદગ્નિરનુમન્યતામયમ્ । ઇતિ ૩ અભિઘાર્ય । ઇયં નાર્યુપબ્રૂતેગ્નૌ લાજાનાવપન્તી । દીર્ઘાયુરસ્તુ મે પતિરેધન્તાં જ્ઞાતયો મમ । સ્વાહા । ઇતિ તસ્યા અઞ્જલિના જુહોતિ ૪ ઉદાયુષા । ઇત્યુત્થાપ્ય । વિશ્વા ઉત ત્વયા વયં ધારા ઉદન્યા ઇવ અતિગાહેમહિ દ્વિષઃ । ઇતિ પ્રદક્ષિણમગ્નિં પરિક્રમ્ય તથૈવ લાજાનાવપતિ ૫ દ્વિતીયં પરિક્રમ્ય તથૈવ લાજાનાવપતિ ૬ તૃતીયં પરિક્રમ્ય સૌવિષ્ટકૃતીં જુહોતિ ૭ અત્રૈકે જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ યથા પુરસ્તાત્ ૮ તામપરેણાગ્નિં પ્રાચીમુદીચીં વા વિષ્ણુક્રમાન્ક્રામયતિ ૯ અથૈનાં સંશાસ્તિ । દક્ષિણેન પ્રક્રમ્ય સવ્યેનાનુપ્રક્રામ મા સવ્યેન દક્ષિણમતિક્રામીઃ । ઇતિ ૧૦

એકમિષે વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ । દ્વે ઊર્જે વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ । ત્રીણિ વ્રતાય વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ । ચત્વારિ માયોભવાય વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ । પઞ્ચ પશુભ્યો વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ । ષડ્રાયસ્પોષાય વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ । સપ્ત સપ્તભ્યો હોત્રાભ્યો વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ । ઇતિ ૧ સપ્તમં પદમવસ્થાપ્ય જપતિ । સખાયૌ સપ્તપદાવભૂવ સખ્યં તે ગમેયં સખ્યાત્તે મા યોષં સખ્યાન્મે મા યોષ્ઠાઃ ઇતિ ૨ અથાસ્યા દક્ષિણેન પાદેન દક્ષિણં પાદમવક્રમ્ય દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણમંસમુપર્યુપર્યન્વવમૃશ્ય હૃદયદેશમભિમૃશતિ યથા પુરસ્તાત્ ૩ પ્રાણાનાં ગ્રન્થિરસિ સ મા વિસ્રસઃ । ઇતિ નાભિદેશમ્ ૪ તામપરેણાગ્નિં પ્રાચીમુપવેશ્ય પુરસ્તાત્પ્રત્યઙ્તિષ્ઠન્નદ્ભિઃ પ્રોક્ષતિ । આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવઃ । ઇતિ તિસૃભિઃ । હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકાઃ । ઇતિ ચતસૃભિઃ । પવમાનઃ સુવર્જનઃ । ઇતિ ચૈતેનાનુવાકેન ૫ અત્ર બીજાન્યધિશ્રયન્તિ ૬

ષષ્ઠઃ પટલઃ
તાં તતઃ પ્રવાહયન્તિ પ્ર વા હારયન્તિ ૧ સમોપ્યૈતમગ્નિમનુહરન્તિ ૨ નિત્યો ધાર્યઃ ૩ અનુગતો મન્થ્યઃ શ્રોત્રિયાગારાદ્વાહાર્યઃ ૪ ઉપવાસશ્ચાનુગતે ભાર્યાયાઃ પત્યુર્વા ૫ આગારં પ્રાપ્યાથૈનાં સંશાસ્તિ । દક્ષિણં પાદમગ્રેતિહર દેહલિં માધિષ્ઠાઃ । ઇતિ ૬ પૂર્વાર્ધે શાલાયાં ન્યુપ્યોપસમાદધાતિ ૭ અપરેણાગ્નિં લોહિતમાનડુહં ચર્મ પ્રાચીનગ્રીવમુત્તરલોમાસ્તૃણાતિ ૮ તસ્મિન્પ્રાઙ્મુખાવુદઙ્મુખૌ વોપવિશતઃ । પશ્ચાત્પતિં ભાર્યોપવિશતિ । ઇહ ગાવો નિષીદન્ત્વિહાશ્વા ઇહ પૂરુષાઃ । ઇહો સહસ્રદક્ષિણોપિ પૂષા નિષીદતુ । ઇતિ ૯ વાચંનિયમાવાસાતે આ નક્ષત્રાણામુદયાત્ ૧૦ ઉદિતેષુ નક્ષત્રેષુ પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમુપનિષ્ક્રમ્ય । દેવીઃ ષડુર્વીઃ । ઇતિ દિશ ઉપતિષ્ઠતે ૧૧ મા હાસ્મહિ પ્રજયા । ઇતિ નક્ષત્રાણિ ૧૨ મા રધામ દ્વિષતે સોમ રાજન્ । ઇતિ ચન્દ્ર મસમ્ ૧૩ સપ્તર્ષયઃ પ્રથમાં કૃત્તિકાનામરુન્ધતીં યે ધ્રુવતાં હ નિન્યુઃ । ષટ્કૃત્તિકામુખ્યયોગં વહન્તીયમસ્માકં ભ્રાજત્વષ્ટમી । ઇતિ સપ્તર્ષીનુપસ્થાય ધ્રુવમુપતિષ્ઠતે । ધ્રુવક્ષિતિર્ધ્રુવયોર્નિધ્રુવમસિ ધ્રુવત સ્થિતમ્ । ત્વં નક્ષત્રાણાં મેથ્યસિ સ મા પાહિ પૃતન્યતઃ । નમો બ્રહ્મણે ધ્રુવાયાચ્યુતાયાસ્તુ નમો બ્રહ્મણઃ પુત્રાય પ્રજાપતયે નમો બ્રહ્મણઃ પુત્રેભ્યો દેવેભ્યસ્ત્રયસ્ત્રિંશેભ્યો નમો બ્રહ્મણઃ પુત્રપૌત્રેભ્યોઙ્ગિરોભ્યઃ । યસ્ત્વા ધ્રુવમચ્યુતં સપુત્રં સપૌત્રં બ્રહ્મ વેદ ધ્રુવા અસ્મિન્પુત્રાઃ પૌત્રા ભવન્તિ । પ્રેષ્યાન્તેવાસિનો વસનં કમ્બલાનિ કંસં હિરણ્યં સ્ત્રિયો રાજાનોન્નમભયમાયુઃ કીર્તિર્વર્ચો યશો બલં બ્રહ્મવર્ચસમન્નાદ્યમિત્યેતાનિ મયિ સર્વાણિ ધ્રુવાણ્યચ્યુતાનિ સન્તુ ૧૪

ધ્રુવં ત્વા બ્રહ્મ વેદ ધ્રુવોહમસ્મિઁ લ્લોકેસ્મિંશ્ચ જનપદે ભૂયાસમ । અચ્યુતં ત્વા બ્રહ્મ વેદ માહમસ્માલ્લોકાદસ્માચ્ચ જનપદાચ્ચ્યોષિ દ્વિષન્મે ભ્રાતૃવ્યોસ્માલ્લોકાદસ્માચ્ચ જનપદાચ્ચ્યવતામ્ । અચેષ્ટં ત્વા બ્રહ્મ વેદ માહમસ્માલ્લોકાદસ્માચ્ચ જનપદાચ્ચેષ્ટિષિ દ્વિષન્મે ભ્રાતૃવ્યોસ્માલ્લોકાદસ્માચ્ચ જનપદાચ્ચેષ્ટતામ્ । અવ્યથમાનં ત્વા બ્રહ્મ વેદ માહમસ્માલ્લોકાદસ્માચ્ચ જનપદાદ્વ્યથિષિ દ્વિષન્મે ભ્રાતૃવ્યોસ્માલ્લોકાદસ્માચ્ચ જનપદાદ્વ્યથતામ્ । નભ્યં ત્વા સર્વસ્ય વેદ નભ્યમહમસ્ય જનપદસ્ય ભૂયાસમ્ । મધ્યં ત્વા સર્વસ્ય વેદ મધ્યમહમસ્ય જનપદસ્ય ભૂયાસમ્ । તન્તિં ત્વા સર્વસ્ય વેદ તન્તિરહમસ્ય જનપદસ્ય ભૂયાસમ્ । મેથીં ત્વા સર્વસ્ય વેદ મેથ્યહમસ્ય જનપદસ્ય ભૂયાસમ્ । નાભિં ત્વા સર્વસ્ય વેદ નાભિરહમસ્ય જનપદસ્ય ભૂયાસમ્ । યથા નાભિઃ પ્રાણાનાં વિષૂવાનેવમહં વિષૂવાન્ । એકશતં તં પાપ્માનમૃચ્છતુ યોસ્માન્દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મો ભૂયાંસિ મામેકશતાત્પુણ્યાન્યાગચ્છન્તુ । ઇતિ ૧ અત્ર મનોજ્ઞેન સંભાષ્યાગારં પ્રાપ્યાથૈનામાગ્નેયેન સ્થાલીપાકેન યાજયતિ ૨ પત્ન્યવહન્તિ ૩ શ્રપયિત્વાભિઘાર્યોદ્વાસ્યાગ્નયે હુત્વાગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે જુહોતિ ૪ તેન બ્રાહ્મણં વિદ્યાવન્તં પરિવેવેષ્ટિ ૫ યોસ્યાપચિતો ભવતિ તસ્મા ઋષભં દદાતિ ૬ નિત્યમત ઊર્ધ્વં પર્વસ્વાગ્નેયેન સ્થાલીપાકેન યજતે ૭ નિત્યં સાયં પ્રાતર્વ્રીહિભિર્યવૈર્વા હસ્તેનૈતે આહુતી જુહોતિ । અગ્નયે સ્વાહા । પ્રજાપતયે સ્વાહા । ઇતિ ૮ સૌરીં પૂર્વાં પ્રાતરેકે સમામનન્તિ ૯ ત્રિરાત્રમક્ષારાલવણાશિનાવધઃશાયિનાવલંકુર્વાણૌ બ્રહ્મચારિણૌ વસતઃ ૧૦ ચતુર્થ્યામપરરાત્રેગ્નિમુપસમાધાય પ્રાયશ્ચિત્તિપર્યન્તં કૃત્વા નવ પ્રાયશ્ચિત્તીર્જુહોતિ ૧૧

અગ્ને પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ બ્રાહ્મણસ્ત્વા નાથકામ ઉપધાવામિ યાસ્યૈ ઘોરા તનૂસ્તામિતો નાશય સ્વાહા । વાયો પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ બ્રાહ્મણસ્ત્વા નાથકામ ઉપધાવામિ યાસ્યૈ નિન્દિતા તનૂસ્તામિતો નાશય સ્વાહા । આદિત્ય પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ બ્રાહ્મણસ્ત્વા નાથકામ ઉપધાવામિ યાસ્યૈ પતિઘ્ની તનૂસ્તામિતો નાશય સ્વાહા । આદિત્ય પ્રાયશ્ચિત્તે વાયો પ્રાયશ્ચિત્તેગ્ને પ્રાયશ્ચિત્તેગ્ને પ્રાયશ્ચિત્તે વાયો પ્રાયશ્ચિત્ત આદિત્ય પ્રાયશ્ચિત્તે । ઇતિ ૧ હુત્વાથાસ્યૈ મૂર્ધ્નિ સંસ્રાવં જુહોતિ । ભૂર્ભગં ત્વયિ જુહોમિ સ્વાહા । ભુવો યશસ્ત્વયિ જુહોમિ સ્વાહા । સુવઃ શ્રિયં ત્વયિ જુહોમિ સ્વાહા । ભૂર્ભુવઃ સુવસ્ત્વિષિં ત્વયિ જુહોમિ સ્વાહા । ઇતિ ૨ અત્રૈવોદપાત્રં નિધાય પ્રદક્ષિણમગ્નિં પરિક્રમ્યાપરેણાગ્નિં પ્રાચીમુદીચીં વા સંવેશ્યાથાસ્યૈ યોનિમભિમૃશતિ । અભિ ત્વા પઞ્ચશાખેન શિવેનાવિદ્વિષાવતા । સાહસ્રેણ યશસ્વિના હસ્તેનાભિમૃશામસિ સુપ્રજાસ્ત્વાય । ઇતિ ૩ અથૈનામુપયચ્છતે । સં નામ્નઃ સં હૃદયાનિ સં નાભિઃ સં ત્વચઃ । સં ત્વા કામસ્ય યોક્ત્રેણ યુઞ્જાન્યવિમોચનાય । ઇતિ ૪ અથૈનાં પરિષ્વજતે । મામનુવ્રતા ભવ સહચર્યા મયા ભવ । યા તે પતિઘ્ની તનૂર્જારઘ્નીં ત્વેતાં કરોમિ । શિવા ત્વં મહ્યમેધિ ક્ષુરપવિર્જારેભ્યઃ । ઇતિ ૫ અથાસ્યૈ મુખેન મુખમીપ્સતે । મધુ હે મધ્વિદં મધુ જિહ્વા મે મધુવાદિની । મુખે મે સારઘં મધુ દત્સુ સંવનનં કૃતમ્ । ચાક્રવાકં સંવનનં યન્નદીભ્ય ઉદાહૃતમ્ । યદ્યુક્તો દેવગન્ધર્વસ્તેન સંવનિનૌ સ્વકે । ઇતિ ૬ ત્રિરાત્રં મલવદ્વાસસા બ્રાહ્મણવ્યાખ્યાતાનિ વ્રતાનિ ચરતિ ૭ ચતુર્થ્યાં સ્નાતાં પ્રયતવસ્ત્રામલંકૃતાં બ્રાહ્મણસંભાષામાચમ્યોપહ્વયતે ૮

વિષ્ણુર્યોનિં કલ્પયતુ ત્વષ્ટા રૂપાણિ પિંશતુ
આસિઞ્ચતુ પ્રજાપતિર્ધાતા ગર્ભં દધાતુ તે
ગર્ભં ધેહિ સિનીવાલિ ગર્ભં ધેહિ સરસ્વતિ
ગર્ભં તે અશ્વિનાવુભાવાધત્તાં પુષ્કરસ્રજૌ
હિરણ્યયી અરણી યં નિર્મન્થતો અશ્વિના
તં તે ગર્ભં હવામહે દશમાસ્યાય સૂતવૈ
યથાગ્નિગર્ભા પૃથિવી દ્યૌર્યથેન્દ્રે ણ ગર્ભિણી
વાયુર્યથા દિશાં ગર્ભ એવં ગર્ભં દધામિ તે
યસ્ય યોનિં પ્રતિ રેતો ગૃહાણ પુમાન્પુત્રો જાયતાં ગર્ભો અન્તઃ
તં માતા દશ માસો બિભર્તુ સ જાયતાં વીરતમઃ સ્વાનામ્
આ તે ગર્ભો યોનિમેતુ પુમાન્બાણ ઇવેષુધિમ્
આ વીરો અત્ર જાયતાં પુત્રસ્તે દશમાસ્યઃ
કરોમિ તે પ્રાજાપત્યમા ગર્ભો યોનિમેતુ તે
અનૂનઃ પૂર્ણો જાયતામનન્ધોશ્લોણોપિશાચધીરઃ
યાનિ પ્રભૂણિ વીર્યાણ્યૃષભા જનયન્તુ નઃ
તૈસ્ત્વં ગર્ભિણી ભવ સ જાયતાં વીરતમઃ સ્વાનામ્
યો વશાયાં ગર્ભો યશ્ચ વેહતીન્દ્ર સ્તં નિદધે વનસ્પતૌ
તેન ત્વં ગર્ભિણી ભવ સા પ્રસૂર્ધેનુગા ભવ
સં નામ્નઃ । ચાક્રવાકમ્ । ઇતિ ચ

ભૂઃ પ્રજાપતિનાત્યૃષભેણ સ્કન્દયામિ વીરં ધત્સ્વાસૌ
ભુવઃ પ્રજાપતિનાત્યૃષભેણ સ્કન્દયામિ વીરં ધત્સ્વાસૌ
સુવઃ પ્રજાપતિનાત્યૃષભેણ સ્કન્દયામિ વીરં ધત્સ્વાસૌ
ઇતિ વીરં હૈવ જનયતિ ૨ સર્વાણ્યુપગમનાનિ મન્ત્રવન્તિ ભવન્તીત્યાત્રેયઃ

યચ્ચાદૌ યચ્ચર્તાવિતિ બાદરાયણઃ ૪

પાણિગ્રહણાદિરગ્નિસ્તમૌપાસનમિત્યાચક્ષતે ૧ તસ્મિન્ગૃહ્યાણિ કર્માણિ ક્રિયન્તે ૨ તસ્યૌપાસનેનાહિતાગ્નિત્વં તથા પાર્વણેન ચરુણા દર્શપૂર્ણમાસયાજિત્વં ચેતિ ૩ દ્વાદશાહં વિચ્છિન્નઃ પુનરાધેયઃ ૪ પ્રતિસંખ્યાય વા સર્વાન્હોમાઞ્જુહુયાત્ ૫ પરિશ્રિત ઉદ્ધતેવોક્ષિતે સિકતોપોપ્તે ૬ ઉદુમ્બરશાખાભિઃ પ્લક્ષશાખાભિર્વા પ્રચ્છાદ્ય યથાલાભં તૂષ્ણીં સંભારાન્સંભૃત્ય યાજ્ઞિકાત્કાષ્ઠાદગ્નિં મથિત્વા લૌકિકં વાહૃત્ય સતે કૃત્વા પ્રજ્વલયિત્વાભ્યાદધાતિ ૭ ભૂર્ભુવઃ સુવરૐ પ્રતિષ્ઠ । ઇતિ ૮ અથૈનમગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા દ્વે મિન્દાહુતી જુહોતિ । યન્મ આત્મનો નિન્દાભૂત્ । પુનરગ્નિશ્ચક્ષુરદાત્ । ઇતિ ૯ તિસ્રસ્તન્તુમતીર્જુહોતિ । તન્તું તન્વન્ । ઉદ્બુધ્યસ્વાગ્ને । ત્રયસ્ત્રિંશત્તન્તવઃ । ઇતિ ૧૦ ચતસ્રોભ્યાવર્તિનીર્જુહોતિ । અગ્નેભ્યાવર્તિન્ । અગ્ને અઙ્ગિરઃ । પુનરૂર્જા । સહ રય્યા । ઇતિ ૧૧ એકૈકશો વ્યાહૃતીઃ સમસ્તાશ્ચ ૧૨ હુત્વા । અયાશ્ચાગ્નેસ્યનભિશસ્તીશ્ચ સત્યમિત્ત્વમયા અસિ । અયસા મનસા ધૃતોયસા હવ્યમૂહિષેયા નો ધેહિ ભેષજમ્ । સ્વાહા । ઇત્યેતાં મનસ્વતીમ્ ૧૩ પ્રાજાપત્યાં સપ્તવતીં ચ હુત્વા દશહોતારં મનસાનુદ્રુત્ય સગ્રહં હુત્વા । ઇમં મે વરુણ । તત્ત્વા યામિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયામિ । પ્રજાપતે । યદસ્ય કર્મણોત્યરીરિચમ્ । ઇતિ ચ । અત્રૈકે જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ યથા પુરુસ્તાત્ ૧૪ બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વા પ્રસિદ્ધમાગ્નેયેન સ્થાલીપાકેન યજતે ૧૫ અત્ર ગુરવે વરં દદાતિ વાસસી ધેનુમનડ્વાહં વા ૧૬ યદિ પ્રયાયાદ્વ્યાખ્યાતમાત્મન્નરણ્યોર્વા સમારોપણમ્ ૧૭ સમિધિ વા સમારોપયેત્ ૧૮ અરણી કલ્પેન ખાદિરઃ પાલાશ ઔદુમ્બર આશ્વત્થશ્ચ ૧૯ અત્રૈકતરસ્મિન્યત્રાવસ્યેત્તસ્મિઞ્છ્રોત્રિયાગારાદગ્નિમાહૃત્યાજુહ્વાનઃ । ઉદ્બુધ્યસ્વ । ઇતિ દ્વાભ્યાં યસ્યાં સમારૂઢસ્તામાદધાતિ ૨૦ વ્યાખ્યાતો હોમકલ્પઃ ૨૧ યદિ પાર્વણો વિચ્છિદ્યેત તસ્મિન્પાથિકૃતેન યાજયેત્ । યદિ દ્વૌ વૈશ્વાનરપાથિકૃતૌ । યદિ બહૂન્પુનરાધેયઃ । યદિ નાશે વિનાશે વાન્યૈરગ્નિભિરગ્નૌ સંસૃષ્ટે વા પુનરાધેયઃ ૨૨

સપ્તમઃ પટલઃ
શાલાં કારયિષ્યન્નુદગયન આપૂર્યમાણપક્ષે રોહિણ્યાં ત્રિષુ ચોત્તરેષ્વગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા જુહોતિ । ઇમં મે વરુણ । તત્ત્વા યામિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયામિ । પ્રજાપતે । યદસ્ય કર્મણોત્યરીરિચમ્ । ઇતિ ચ । અત્રૈકે જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ યથા પુરસ્તાત્ । બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વાહતં વાસઃ પરિધાયાપ ઉપસ્પૃશ્ય । દેવસ્ય ત્વા । ઇત્યભ્રિમાદાય । પરિલિખિતમ્ । ઇતિ ત્રિઃ પ્રદક્ષિણં પરિલિખ્ય યથાર્થમવટાન્ખાત્વાભ્યન્તરંપાંસૂન્કરોતિ ૧ ઇહૈવ ધ્રુવાં નિમિનોમિ શાલાં ક્ષેમે તિષ્ઠતિ ઘૃતમુક્ષમાણા । તાં ત્વા શાલે સુવીરાઃ સર્વવીરા અરિષ્ટવીરા અનુસંચરેમ । ઇતિ દક્ષિણાં દ્વારસ્થૂણામુચ્છ્રયતિ

ઇહૈવ ધ્રુવા પ્રતિતિષ્ઠ શાલે અશ્વાવતી ગોમતી સૂનૃતાવતી
ઊર્જસ્વતી પયસા પિન્વમાનોચ્છ્રયસ્વ મહતે સૌભગાય
ઇત્યુત્તરામ્

આ ત્વા કુમારસ્તરુણ આ વત્સો જગતા સહ
આ ત્વા હિરણ્મયઃ કુમ્ભ આ દધ્નઃ કલશૈરયન્નિવ
ઇતિ સંમિતાવભિમૃશતિ ૪ એવમેવ સ્થૂણારાજાવુચ્છ્રયતિ ૫ એવમભિમૃશતિ
૬ ઋતેન સ્થૂણાવધિરોહ વંશોર્ધ્વો વિરાજન્નપસેધ શત્રૂન્ । અથાસ્મભ્યં સહવીરાં
રયિં દાઃ । ઇતિ પૃષ્ઠવંશમારોપયતે

મા નઃ સપત્નઃ શરણઃ સ્યોના દેવો દેવેભિર્વિમિતાસ્યગ્રે
તૃણં વસાનાઃ સુમના અસિ ત્વં શં ન એધિ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદે
ઇતિ ચ્છન્નામભિમૃશતિ ૮ તતોનૂરાધૈર્વાસ્તુશમનમ્ ૯ નિશાયામન્તરાગારે
ગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા જુહોતિ ૧૦

વાસ્તોષ્પતે । વાસ્તોષ્પતે । ઇતિ દ્વે । વાસ્તોષ્પતે પ્રતરણો ન એધિ ગયસ્ફાનો ગોભિરશ્વેભિરિન્દો । અજરાસસ્તે સખ્યે સ્યામ પિતેવ પુત્રાન્પ્રતિ નો જુષસ્વ । સ્વાહા । અપૈતુ મૃત્યુરમૃતં ન આગન્વૈવસ્વતો નો અભયં કૃણોતુ । પર્ણં વનસ્પતેરિવાભિ નઃ શીયતાં રયિઃ સચતાં નઃ શચીપતિઃ । સ્વાહા । પરં મૃત્યો અનુપરેહિ પન્થાં યસ્તે સ્વ ઇતરો દેવયાનાત્ । વાસ્તોષ્પતે શૃણ્વતે તે બ્રવીમિ મા નઃ પ્રજાં રીરિષો મોત વીરાન્ । સ્વાહા । ઇદમૂ નુ શ્રેયો વસાનમાગન્મ યદ્ગોજિદ્ધનજિદશ્વજિદ્યત્ । પર્ણં વનસ્પતેરિવાભિ નઃ શીયતાં રયિઃ સચતાં નઃ શચીપતિઃ । સ્વાહા । ઇમં મે વરુણ । તત્ત્વા યામિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયામિ । પ્રજાપતે । યદસ્ય્ કર્મણોત્યરીરિચમ્ । ઇતિ ચ । અત્રૈકે જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ યથા પુરસ્તાત્ । બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વા ૧ એવં વિહિતં સંવત્સરે સંવત્સરે વાસ્તુશમનમ્ ૨ ઋતાવૃતાવિત્યેકે ૩

ગૃહા મા બિભીત મા વેપિઢ્વમૂર્જં બિભ્રત એમસિ
ઊર્જં બિભ્રદ્વસુવનિઃ સુમેધા ગૃહાનેમિ મનસા મોદમાનઃ
યેષામધ્યેતિ પ્રવસન્નેતિ સૌમનસો બભુઃ
ગૃહાનુપહ્વયામહે તે નો જાનન્તુ જાનતઃ
ઉપહૂતા ઇહ ગાવ ઉપહૂતા અજાવયઃ
અથો અન્નસ્ય કીલાલ ઉપહૂતો ગૃહેષુ નઃ
ઉપહૂતા ભૂરિસખાઃ સખાયઃ સ્વાદુસંમુદઃ
અરિષ્ટાઃ સર્વપૂરુષા ગૃહા નઃ સન્તુ સર્વદા
ઊર્જસ્વન્તઃ પયસ્વન્ત ઇરાવન્તો હસામુદઃ
અનશ્યા અતૃષ્યા ગૃહા માસ્મદ્બિભીતન
ઇતિ ગૃહાનભ્યેતિ

ક્ષેમાય વઃ શાન્ત્યૈ પ્રપદ્યે શિવં શગ્મં શં યોઃ શં યોઃ
ઇતિ પ્રવિશતિ ન તદહરાગતઃ કલહં કરોતિ
ગૃહાનહં સુમનસઃ પ્રપદ્યે અવીરઘ્નો વીરતમઃ સુશેવાન્
ઇરાં વહન્તઃ સુમનસ્યમાનાસ્તેષ્વહં સુમનાઃ સંવિશામિ
ઇતિ સંવિશતિ
વિશ્વા ઉત ત્વયા વયં ધારા ઉદન્યા ઇવ । અતિગાહેમહિ દ્વિષઃ । ઇતિ ભાર્યાં
સમીક્ષતે સમીક્ષતે ૨

અષ્ટમઃ પટલઃ
પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ સમાપ્તઃ
અથાતઃ સીમન્તોન્નયનમ્ ૧ પ્રથમગર્ભાયાશ્ચતુર્થે માસ્યાપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રેગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા ધાતા દદાતુ નો રયિમ્ । ઇતિ ચતસ્રો ધાત્રીર્જુહોતિ ૨ ઇમં મે વરુણ । તત્ત્વા યામિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયાસિ । પ્રજાપતે । યદસ્ય કર્મણોત્યરીરિચમ્ । ઇતિ ચ । અત્રૈકે જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ યથા પુરસ્તાત્ । બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વા સ્નાતાં પ્રયતવસ્ત્રામલંકૃતાં બ્રાહ્મણસંભાષામપરેણાગ્નિં મણ્ડલાગારે પ્રાચીમુપવેશ્ય ત્રેણ્યા શલલ્યા શલાલુગ્રપ્સમુપસંગૃહ્ય પુરસ્તાત્પ્રત્યઙ્તિષ્ઠન્વ્યાહૃતીભિઃ । રાકામહમ્ । યાસ્તે રાકે । ઇતિ દ્વાભ્યામૂર્ધ્વં સીમન્તમુન્નીયાભિમન્ત્રયતે । સોમ એવ નો રાજેત્યાહુર્બ્રાહ્મણીઃ પ્રજાઃ । વિવૃત્તચક્રા આસીનાસ્તીરે તુભ્યં ગઙ્ગે । વિશ્વા ઉત ત્વયા વયં ધારા ઉદન્યા ઇવ । અતિગાહેમહિ દ્વિષઃ । ઇતિ ૩

અથાતઃ પુંસવનમ્ ૧ તૃતીયે માસ્યાપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રેગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા । ધાતા દદાતુ નો રયિમ્ । ઇતિ ચતસ્રો ધાત્રીર્જુહોતિ । ઇમં મે વરુણ । તત્ત્વા યામિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયાસિ । પ્રજાપતે । યદસ્ય કર્મણોત્પરીરિચમ્ । ઇતિ ચ । અત્રૈકે જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ યથા પુરસ્તાત્ । બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વા સ્નાતાં પ્રયતવસ્ત્રામલંકૃતાં બ્રાહ્મણસંભાષામપરેણાગ્નિં મણ્ડલાગારે પ્રાચીમુપવેશ્ય । વૃષાસિ । ઇતિ તસ્યા દક્ષિણે પાણૌ યવમાદધાતિ ૨ આણ્ડૌ સ્થઃ । ઇત્યભિતો યવં સર્ષપૌ ધાન્યમાષૌ વા ૩ શ્વાવૃત્તત્ । ઇતિ દધિદ્ર પ્સમ્ । તદેનાં પ્રાશયતિ ૪ આચાન્તાયા ઉદરમભિમૃશતિ । આભિષ્ટ્વાહં દશભિરભિમૃશામિ દશમાસ્યાય સૂતવૈ । ઇતિ ૫ ન્યગ્રોધશૃઙ્ગં વા ઘૃતેન કોશકારીં વા પ્રૈયઙ્ગવેણ સંયાવેન યૂપશકલં વોત્તરપૂર્વસ્યાભિષ્ટેરગ્નિં વા નિર્મન્થ્ય મૂરુમૂલોપધાનાયૈ દક્ષિણે નાસિકાછિદ્રે પ્રણયેત્ ૬ યદિ ગર્ભઃ સ્રવેદાર્દ્રેણાસ્યાઃ પાણિના ત્રિરૂર્ધ્વં નાભેરુન્માર્ષ્ટિ । પરાઞ્ચં ત્વા નાર્વાઞ્ચં ત્વષ્ટા બધ્નાતુ બન્ધને । સ ઋતૂનુપવેશ્ય દશ માસો અવીરહા । ઇતિ ૭ વિજનનકાલે ક્ષિપ્રપ્રસવનમ્ । શિરસ્ત ઉદકુમ્ભં નિધાય પત્તસ્તૂર્યન્તીમથાસ્યા ઉદરમભિમૃશતિ ૮

યથૈવ વાયુઃ પવતે યથા સમુદ્ર એજતિ
એવં તે ગર્ભ એજતુ સહ જરાયુણાવસર્પતુ
ઇત્યવાઙવમાર્ષ્ટિ ૧ જાતેશ્મનિ પરશું નિધાયોપરિષ્ટાદ્ધિરણ્યં તેષૂત્તરાધરેષૂપ
રિષ્ટાત્કુમારં ધારયતિ
અશ્મા ભવ પરશુર્ભવ હિરણ્યમસ્તૃતં ભવ
વેદો વૈ પુત્રનામાસિ જીવ ત્વં શરદઃ શતમ્
અઙ્ગાદઙ્ગાત્સંભવસિ હૃદયાદધિજાયસે
આત્મા વૈ પુત્રનામાસિ સ જીવ શરદઃ શતમિતિ
૨ યદ્યપરા ન પતેદઞ્જલિનોદકમાદાય મૂર્ધાનમસ્યાવસિઞ્ચેત્ ।
તિલદેવ પદ્યસ્વ ન માંસમસિ નો દલમ્ । અવપદ્યસ્વ સ્વપથાત્ । ઇતિ ૩ ઉપનિર્હરન્ત્યૌપાસનમતિહરન્તિ સૂતિકાગ્નિમ્ ૪ સ એષ ઉત્તપનીય એવ ૫ નાસ્મિન્કિંચન કર્મ ક્રિયતેન્યત્રોદ્ધૂપનાત્ ૬ અથૈનં કણૈઃ સર્ષપમિશ્રૈરુદ્ધૂપયતિ । શણ્ડો મર્ક ઉપવીરઃ શાણ્ડીકેર ઉલૂખલઃ । ચ્યવનો નશ્યતાદિતઃ । સ્વાહા । આલિખન્વિલિખન્નનિમિષન્કિંવદન્ત ઉપશ્રુતિઃ । સ્વાહા । અર્યમ્ણઃ કુમ્ભી શત્રુઃ પાત્રપાણિર્નિપુણિઃ । સ્વાહા । આન્ત્રીમુખઃ સર્ષપારુણો નશ્યતાદિતઃ । સ્વાહા । કેશિની શ્વલોમિની બજાબોજોપકાશિની । અપેત નશ્યતાદિતઃ । સ્વાહા । કૌબેરકા વિશ્વવાસો રક્ષોરાજેન પ્રેષિતાઃ । ગ્રામાન્સજાતયો યન્તીપ્સન્તઃ પરિજાકૃતાન્ । સ્વાહા । એતાન્હતૈતાન્બધ્નીતેત્યયં બ્રહ્મણો દૂતસ્તાનગ્નિઃ પર્યસરત્ ।
તાનિન્દ્ર સ્તાન્બૃહસ્પતિસ્તાનહં વેદ બ્રાહ્મણઃ
પ્રમૃશતઃ કૂટદન્તાન્વિકેશાલ્લઁ મ્બસ્તનાન્ । સ્વાહા
નક્તંચારિણ ઉરસ્પેશાઞ્છૂલહસ્તાન્કપાલપાન્ । સ્વાહા
પૂર્વ એષામ્ પિતેત્યુચ્ચૈઃશ્રાવ્યકર્ણકઃ
માતા જઘન્યા ગછન્તિ ગ્રામે વિખુરમિચ્છન્તી । સ્વાહા
નક્તંચારિણી સ્વસા સન્ધિના પ્રેક્ષતે કુલમ્
યા સ્વપત્સુ જાગર્તિ યસ્યૈ વિજાતાયાં મનઃ । સ્વાહા
તાસાં ત્વં કૃષ્ણવર્ત્મને ક્લોમાનં હૃદયં યકૃત્ । અગ્નેયક્ષીણિ નિર્દહ ।
સ્વાહા । ઇતિ પ્રતિમન્ત્રમઙ્ગારેષ્વાવપતિ ૭ તતઃ પાણી પ્રક્ષાલ્ય ભૂમિમાલભતે
યત્તે સુસીમે હૃદયં દિવિ ચન્દ્ર મસિ શ્રિતમ્
તસ્યામૃતત્વસ્ય નો ધેહિ માહં પૌત્રમઘં રુદમ્
વેદ તે ભૂમિ હૃદયં દિવિ ચન્દ્ર મસિ શ્રિતમ્
તથામૃતત્વસ્યેશાનો માહં પૌત્રમઘં રુદમિતિ
ઇતિ ૮ અથાતો મેધાજનનમ્ । દર્ભેણ હિરણ્યં પ્રબધ્ય તદન્તર્ધાયોપરિષ્ટા
ત્પ્રાઞ્ચં કુમારં ધાર્યમાણં ઘૃતં પ્રાશયતિ । ભૂરૃચસ્ત્વયિ જુહોમિ સ્વાહા । ભુવો યજૂંષિ ત્વયિ જુહોમિ સ્વાહા ॥ સુવઃ સામાનિ ત્વયિ જુહોમિ સ્વાહા । ભૂર્ભુવઃ સુવરથર્વાઙ્ગિરસસ્ત્વયિ જુહોમિ સ્વાહા । ઇતિ ૯ અથૈનમુષ્ણશીતાભિરદ્ભિઃ સ્નાપયતિ । ક્ષેત્રિયૈ ત્વા નિરૃત્યૈ ત્વા દ્રુહો મુઞ્ચામિ વરુણસ્ય પાશાત્ । અનાગસં બ્રહ્મણે ત્વા કરોમિ શિવે તે દ્યાવાપૃથિવી ઉભે ઇમે । શં તે અગ્નિઃ સહાદ્ભિરસ્તુ શં દ્યાવાપૃથિવી સહૌષધીભિઃ । શમન્તરિક્ષં સહ વાતેન તે શં તે ચતસ્રઃ પ્રદિશો ભવન્તુ । સૂર્યમૃતં તમસો ગ્રાહ્યા યદ્દેવા અમુઞ્ચન્નસૃજન્વ્યેનસઃ । એવમહમિમં ક્ષેત્રિયાજ્જામિશંસાદ્દ્રુહો મુઞ્ચામિ વરુણસ્ય પાશાત્ । ઇતિ ૧૦ અથૈનં માતુરુપસ્થ આદધાતિ ૧૧

યા દૈવીશ્ચતસ્રઃ પ્રદિશો વાતપત્નીરભિ સૂર્યો વિચષ્ટે
તાસાં ત્વા જરસ આદધામિ પ્ર યક્ષ્મ એતુ નિરૃતિં પરાચૈઃ
ઇતિ ૧ આધાયાભિમન્ત્રયતે । મા તે પુત્રં રક્ષો હિંસીન્મા ધેનુરતિસારિણી ।
પ્રિયા ધનસ્ય ભૂયા એધમાના સ્વે વશે । ઇતિ ૨ પ્રક્ષાલ્ય દક્ષિણં સ્તનમાધાપયતિ । અયં કુમારો જરાં ધયતુ સર્વમાયુરેતુ । તસ્મૈ સ્તનં પ્રપ્યાયસ્વાયુઃ કીર્તિર્વર્ચો યશો બલમ્ । ઇતિ ૩ એવમુત્તરમ્ ૪ નામયતિ ન રુદતિ યત્ર વયં વદામો યત્ર વાભિમૃશામસિ । ઇત્યુભાવભિમૃશ્યાથાસ્યૈ શિરસ્ત ઉદકુમ્ભમપિહિતં નિદધાતિ । આપો ગૃહેષુ જાગ્રત યથા દેવેષુ જાગ્રથ । એવમસ્યૈ સુપુત્રાયૈ જાગ્રત । ઇતિ ૫ દ્વાદશ્યાં માતાપુત્રૌ સ્નાતઃ ૬ શુચ્યગારં કુર્વન્તિ ૭ ઉપનિર્હરન્તિ સૂતિકાગ્નિમતિહરન્ત્યૌપાસનમ્ ૮ તમગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા । ધાતા દદાતુ નો રયિમ્ । ઇતિ દ્વાદશાહુતીર્જુહોતિ । ત્રયોદશેત્યેકેષામ્ ૯ ઇમં મે વરુણ । તત્ત્વા યામિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયાસિ । પ્રજાપતે । યદસ્ય કર્મણોત્યરીરિચમ્ । ઇતિ ચ । અત્રૈકે જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ યથા પુરસ્તાત્ । બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વા પુત્રસ્ય નામ દધ્યાદ્દ્વ્યક્ષરં ચતુરક્ષરં વા ઘોષવદાદ્યન્તરન્તસ્થં દીર્ઘાભિનિષ્ઠાનાન્તં યત્ર વા સ્વિત્યુપસર્ગઃ સ્યાત્ । તદ્ધિ પ્રતિષ્ઠિતમિતિ વિજ્ઞાયતે ૧૦ પિતા માતેત્યગ્રેભિવ્યાહરેયાતામ્ । વિજ્ઞાયતે ચ મમ નામ પ્રથમં જાતવેદ ઇતિ ૧૧ દ્વે નામની કુર્યાત્ । વિજ્ઞાયતે ચ તસ્માદ્દ્વિનામા બ્રાહ્મણોર્ધુક ઇતિ ૧૨ નક્ષત્રનામ દ્વિતીયં સ્યાદન્યતરદ્ગુહ્યં સ્યાત્ ૧૩ અન્યતરેણૈનમામન્ત્રયીરન્ ૧૪ સોમયાજી તૃતીયં નામ કુર્વીતેતિ વિજ્ઞાયતે ૧૫ પ્રવાસાદેત્યાગતં વા પુત્રમભિમૃશતિ । સોમસ્ય ત્વા દ્યુમ્નેનાભિમૃશામ્યગ્નેસ્તેજસા સૂર્યસ્ય વર્ચસા । ઇતિ ૧૬ પશૂનાં ત્વા હુંકારેણાભિજિઘ્રામ્યસાવાયુષે વર્ચસે હુમ્ । ઇતિ મૂર્યભિજિઘ્ર્ય ૧૭ અથાસ્ય દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણં હસ્તં સાઙ્ગુષ્ઠં ગૃહ્ણાતિ । અગ્નિરાયુષ્માન્ । ઇતિ પઞ્ચભિઃ પર્યાયૈઃ ૧૮ આયુષ્ટે વિશ્વતો દધત્ । ઇતિ દક્ષિણે કર્ણે જપતિ યથા પુરસ્તાત્ ૧૯

અથ ષષ્ઠે માસ્યન્નપ્રાશનમ્ ૧ આપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રેગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા જુહોતિ । ઇમં મે વરુણ । તત્ત્વા યામિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયાસિ । પ્રજાપતે । યદસ્ય કર્મણોત્યરીરિચમ્ । ઇતિ ચ અત્રૈકે યજાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ યથા પુરસ્તાત્ । બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વાથૈનં દધિ મધુ ઘૃતમિતિ ત્રિવૃત્પ્રાશયતિ । ભૂસ્ત્વયિ દધામિ ભુવસ્ત્વયિ દધામિ સુવસ્ત્વયિ દધામિ । ઇતિ ૨ અથૈનમન્નં પ્રાશયતિ । અપાં ત્વૌષધીનાં રસં પ્રાશયામિ શિવાસ્ત આપ ઓષધયઃ સન્ત્વનમીવાસ્ત આપ ઓષધયો ભવન્તુ । ઇતિ ૩

તૃતીયે વર્ષે ચૂડાકર્મ ૧ આપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રેગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા જુહોતિ । ઇમં મે વરુણ । તત્ત્વા યામિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયાસિ । પ્રજાપતે । યદસ્ય કર્મણોત્યરીરિચમ્ । ઇતિ ચ અત્રૈકે જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ યથા પુરસ્તાત્ । બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વાપરેણાગ્નિં પ્રાઙ્મુખઃ કુમાર ઉપવિશતિ ૨ ઉત્તરતો માતા બ્રહ્મચારી વાનડુહં શકૃત્પિણ્ડં ધારયતિ ૩ તેનાસ્ય કેશાન્પ્રતિગૃહ્ણાતિ ૪ અથોષ્ણશીતા આપઃ સંસૃજતિ ૫ શીતાસૂષ્ણા આનીય । આપ ઉન્દન્તુ જીવસે । ઇતિ દક્ષિણં ગોદાનમુનત્તિ ૬ ઓષધે ત્રાયસ્વૈનમ્ । ઇત્યૂર્ધ્વાગ્રામોષધિમન્તર્દધાતિ ૭ સ્વધિતે મૈનં હિંસીઃ । ઇતિ ક્ષુરેણાભિનિદધાતિ ૮ દેવશ્રૂરેતાનિ પ્રવપે । ઇતિ પ્રવપતિ ૯ એવમિતરાન્પ્રદક્ષિણમ્ । યેનાવપત્સવિતા ક્ષુરેણ સોમસ્ય રાજ્ઞો વરુણસ્ય વિદ્વાન્ । તેન બ્રહ્માણો વપતેદમસ્ય ઊર્જેમં રય્યા વર્ચસા સંસૃજાથ પશ્ચાત્ । યેન પૂષા બૃહસ્પતેરગ્નેરિન્દ્ર સ્ય ચાયુષેવપત્ । તેન તેહં વપામ્યસૌ । ઇત્યુત્તરતઃ । યથા જ્યોક્સુમના અસત્ । જ્યોક્ચ સૂર્યં દૃશે । ઇતિ પુરસ્તાત્ ૧૦ ઉપ્ત્વા યથોચિતં ચૂડાઃ કારયતિ યથર્ષિ વા ૧૧ સંયમ્ય કેશાન્ । યત્ર પૂષા બૃહસ્પતિઃ સવિતા સોમો અગ્નિઃ । તેભ્યો નિધાનં બહુધા વ્યૈચ્છન્નન્તરા દ્યાવાપૃથવી અપઃ સુવઃ । ઇતિ ગોષ્ઠ ઉદુમ્બરે દર્ભસ્તમ્બે વા નિખનતિ યોસ્ય રાતિર્ભવતિ ૧૨ યથાશ્રદ્ધં બ્રાહ્મણાય દદાતિ ૧૩ સર્પિષ્મન્તમોદનં નાપિતાય ૧૪ એવં વિહિતં ષોડશે વર્ષે ગોદાનકર્મ ૧૫ સશિખં વાપયતે ૧૬ શિખામન્ત્રાવશિનષ્ટીત્યેકેષામ્ ૧૭ અગ્નિગોદાનો વા ભવતિ ૧૮ ગુરવે ગાં દદાતિ ૧૯

પ્રથમઃ પટલઃ
અથાતઃ શ્વગ્રહપ્રાયશ્ચિત્તમ્ ૧ સમુપસૃતે યજ્ઞોપવીત્યાચાન્તોનાપ્રીતેન શરાવે
ણોદકમાહૃત્ય સભાયાં મધ્યેધિદેવનમુદ્ધત્યાવોક્ષ્યાક્ષાન્ન્યુપ્ય વ્યૂહ્ય સમૂહ્ય પ્રથયિત્વોપરિષ્ટાત્સભાયાં વ્યૂહ્ય તૃણાનિ તેન કુમારમભ્યાહૃત્યાક્ષેષૂત્તાનં નિપા
ત્ય દધ્ના લવણોદકમિશ્રેણાભ્યુક્ષતિ । આઘ્નન્તિ કંસં દક્ષિણતઃ
કુર્કુરઃ સુકુર્કુરઃ કુર્કુરો નીલબન્ધનઃ
ઔલવ ઇત્તમુપાહ્વયતાર્જિમ છમ્બલઃ
અથોરામ ઉલુમ્બરઃ સારમેયો હ ધાવતિ
સમુદ્ર મિવ ચાકશદ્બિભ્રન્નિષ્કં ચ રુક્મં ચ
શુનામગ્રં સુવીરિણઃ સુવીરિણઃ સૃજ સૃજ
એકવ્રાત્ય સૃજ શુનક સૃજ છત્
ટેકશ્ચ સસરમટઙ્કશ્ચ તૂલશ્ચ વિતૂલશ્ચાર્જુનશ્ચ લોહિતશ્ચ
ઉત્સૃજ ત્વં શિતિમ્ર ત્વં પિશંક રોહિતઃ
અમી યે કે સરસ્યકા અવધાવતિ તૃતીયસ્યામિતો દિવિ
છદપેહિ સીસરમ સારમેય નમસ્તે અસ્તુ સીસર
દૂત્યા હ નામ વો માતા મણ્ડાકકો હ વઃ પિતા
છદપેહિ સીસરમ સારમેય નમસ્તે અસ્તુ સીસર
દુલા હ નામ વો માતા મણ્ડાકકો હ વઃ પિતા
છદપેહિ સિસરમ સારમેય નમસ્તે અસ્તુ સીસર
સમશ્વા વૃષણઃ પદો ન સીસરિદતઃ
છદપેહિ સીસરમ સારમેય નમસ્તે અસ્તુ સીસર
સંતક્ષા હન્તિ ચક્રિણો ન સીસરિદતઃ । છદપેહિ સીસરમ સારમેય નમસ્તે
અસ્તુ સીસર । ઇતિ ૨ અથાહ । વરં વૃણીષ્વ । ઇતિ ૩ કુમારમેવાહં વરં વૃણે । ઇતિ ૪ એવં સમુપસૃતે ત્રિરન્હઃ પ્રાતર્મધ્યંદિને સાયં ચ કુર્યાદ્યદિ ચાગતઃ સ્યાત્ ૫

દ્વિતીયઃ પટલઃ
અથાતઃ શૂલગવમ્ ૧ આપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રેગ્નિમુપસમાધાય સંપરિસ્તીર્ય પયસિ સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વાભિઘાર્યોદ્વાસ્યાપરેણાગ્નિં દ્વે કુટી કૃત્વા દક્ષિણસ્યાં શૂલગવમાવાહયતિ । આ ત્વા વહન્તુ હરયઃ સચેતસઃ શ્વેતૈરશ્વૈઃ સહ કેતુમદ્ભિઃ । વાતાજિરૈર્બલવદ્ભિર્મનોજવૈરાયાહિ શીધ્રં મમ હવ્યાય શર્વોમ્ । ઇતિ ૨ ઉત્તરસ્યાં મીઢુષીમ્ ૩ મધ્યે જયન્તમ્ ૪ યથોઢુમુદકાનિ પ્રદાયોપસ્તીર્ણાભિઘારિતાંસ્ત્રીનોદનાન્કલ્પયિત્વા યથોઢમેવોપસ્પર્શયતિ । ઉપસ્પૃશતુ મીઢ્વાન્મીઢુષે સ્વાહા । ઉપસ્પૃશતુ મીઢુષી મીઢુષ્યૈ સ્વાહા । જયન્ત ઉપસ્પૃશતુ જયન્તાય સ્વાહા । ઇતિ ૫ વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વૌદનાનભ્યાહૃત્ય જુહોતિ । ભવાય દેવાય સ્વાહા । રુદ્રા ય દેવાય સ્વાહા । શર્વાય દેવાય સ્વાહા । ઈશાનાય દેવાય સ્વાહા । પશુપતયે દેવાય સ્વાહા । ઉગ્રાય દેવાય સ્વાહા । ભીમાય દેવાય સ્વાહા । મહતે દેવાય સ્વાહા । ઇતિ ૬ અથ પત્ન્યોદનસ્ય પત્ન્યૈ જુહોતિ । ભવસ્ય દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહા । રુદ્ર સ્ય દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહા । શર્વસ્ય દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહા । ઈશાનસ્ય દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહા । પશુપતેર્દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહા । ઉગ્રસ્ય દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહા । ભીમસ્ય દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહા । મહતો દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહા । ઇતિ ૭ અથ મધ્યમૌદનસ્ય જુહોતિ । જયન્તાય સ્વાહા । જયન્તાય સ્વાહા । ઇતિ ૮ અથ સર્વેભ્ય ઓદનેભ્યઃ સમવદાય સૌવિષ્ટકૃતીં જુહોતિ । અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહા । ઇતિ ૯ અભિત એતમગ્નિં ગા સ્થાપયન્તિ યથા હૂયમાનસ્ય ગન્ધમાજિઘ્રેયુઃ ૧૦ સ્વસ્તિ નઃ પૂર્ણમુખં પરિક્રામન્તુ । ઇતિ સર્વતઃ પ્રદક્ષિણં પરિક્રમ્ય । નમસ્તે રુદ્ર મન્યવે । ઇત્યેતૈરનુવાકૈરુપતિષ્ઠતે પ્રથમોત્તમાભ્યાં વા ૧૧

અથાતો બૌઢ્યવિહાર એવ ૧ ગૃહપોપસ્પૃશ ગૃહપાય સ્વાહા । ગૃહપ્યુપસ્પૃશ ગૃહપ્યૈ સ્વાહા । દ્વારપોપસ્પૃશ દ્વારપાય સ્વાહા । દ્વારપ્યુપસ્પૃશ દ્વારપ્યૈ સ્વાહા । ઇતિ ચત્વારિ પલાશાનિ દદાતિ । ઘોષિણ ઉપસ્પૃશત ઘોષિભ્યઃ સ્વાહા । નિષઙ્ગિણ ઉપસ્પૃશત નિષઙ્ગિભ્યઃ સ્વાહા । અન્વાસારિણ ઉપસ્પૃશતાન્વાસારિભ્યઃ સ્વાહા । પ્રયુન્વન્ત ઉપસ્પૃશત પ્રયુન્વદ્ભ્યઃ સ્વાહા । વિચિન્વન્ત ઉપસ્પૃશત વિચિન્વદ્ભ્યઃ સ્વાહા । સમશ્નન્ત ઉપસ્પૃશત સમશ્નદ્ભ્યઃ સ્વાહા । ઇતિ ૨ દશાથાપરાણિ । દેવસેના ઉપસ્પૃશત દેવસેનાભ્યઃ સ્વાહા । ઇતિ ૩ દશૈવાથાપરાણિ । યા આખ્યાતા દેવસેના યાશ્ચાનાખ્યાતા ઉપસ્પૃશત તાભ્યઃ સ્વાહા । ઇતિ ૪ અથ પર્ણપુટં કૃત્વા તસ્મિન્નુપસ્તીર્ણાભિઘારિતમોદનપિણ્ડમવદાય પરો ગવ્યૂતિં ગત્વા વૃક્ષ આસજતિ । નિષઙ્ગિણ ઉપસ્પૃશત નિષઙ્ગિભ્યઃ સ્વાહા । ઇતિ ૫ અથોપતિષ્ઠતે । નમો નિષઙ્ગિણ ઇષુધિમતે તસ્કરાણાં પતયે । ઇતિ ૬ અથ ચાન્દનસુરોદકાક્ષતાક્ષતગોમયદૂર્વાસ્તમ્બોદુમ્બરપલાશશમીવૈકઙ્કતાશ્વત્થેન ગોવાલેનેતિ ગાઃ પ્રોક્ષતિ વૃષાણમેવાગ્રે । શિવો ભવ શિવો ભવ । ઇત્યથ શિવો હૈવ ભવતિ ૭ અથૈનં ક્ષૈત્રપત્યં પયસિ સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વાભિઘાર્યોદ્વાસ્ય ગવાં માર્ગેનગ્નૌ ક્ષેત્રસ્ય પતિં યજતિ ૮ ચતુર્ષુ સપ્તસુ વા પલાશેષુ તં તથૈવાવાહયતિ યથા શૂલગવમ્ ૯ નૂર્તે યજતે । પાકો દેવઃ ૧૦ અથોપતિષ્ઠતે । ક્ષેત્રસ્ય પતિના વયં । ક્ષેત્રસ્ય પતે । ઇતિ ૧૧ અથૈતસ્ય ક્ષૈત્રપત્યસ્ય યે સનાભયો ભવન્તિ તે પ્રાશ્નન્તિ યથૈવૈષાં કુલધર્મો ભવતિ ૧૨

તૃતીયઃ પટલઃ
અમાવાસ્યાયામપરાહ્ણે માસિકમપરપક્ષસ્ય વાયુક્ષ્વહઃસુ ૧ પિતૃભ્યોન્નં સંસ્કૃત્ય દક્ષિણાગ્રાન્દર્ભાનાસનાનિ કલ્પયિત્વા બ્રાહ્મણાઞ્છુચીન્મન્ત્રવતઃ સમઙ્ગાનયુજ આમન્ત્રયતે યોનિગોત્રમન્ત્રાસંબન્ધાન્ ૨ નાર્થાપેક્ષો ભોજયેત્ ૩ અગ્નિમુપસમાધાય દક્ષિણાપ્રાગગ્રૈર્દર્ભૈઃ પરિસ્તીર્યૈકપવિત્રાન્તર્હિતાયામાજ્યસ્થાલ્યામાજ્યં સંસ્કૃત્ય પ્રસવ્યં પરિષિચ્યૌદુમ્બરમિધ્મમભ્યાધાયૌદુમ્બર્યા દર્વ્યા જુહોતિ ૪ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા પ્રાચીનાવીતી પિતૄનાવાહયતિ । આયાત પિતરઃ સોમ્યા ગમ્ભીરૈઃ પથિભિઃ પૂર્વ્યૈઃ । પ્રજામસ્મભ્યં દદતો રયિં ચ દીર્ઘાયુત્વં ચ શતશારદં ચ । ઇતિ ૫ એતામેવ દિશમભ્યપઃ પ્રસિઞ્ચતિ । આપો દેવીઃ પ્રહિણુતાગ્નિમેતં યજ્ઞં પિતરો નો જુષન્તામ્ । માસીમામૂર્જમુત યે ભજન્તે તે નો રયિં સર્વવીરં નિયચ્છન્તુ । ઇતિ ૬ યજ્ઞોપવીતી વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા પ્રાચીનાવીતી જુહોતિ । સોમાય પિતૃમતે સ્વધા નમઃ । યમાયાઙ્ગિરસ્વતે પિતૃમતે સ્વધા નમઃ । યાઃ પ્રાચીઃ સંભવન્ત્યાપ ઉત્તરતશ્ચ યા અદ્ભિર્વિશ્વસ્ય ભુવનસ્ય ધર્ત્રીભિરન્તરન્યં પિતુર્દધે સ્વધા નમઃ । અન્તર્દધે પર્વતૈરન્તર્મહ્યા પૃથિવ્યા દિવા દિગ્ભિરનન્તાભિરૂતિભિરન્તરન્યં પિતામહાદ્દધે સ્વધા નમઃ । અન્તર્દધ ઋતુભિરહોરાત્રૈઃ સુસન્ધિભિરર્ધમાસૈશ્ચ માસૈશ્ચાન્તરન્યં પ્રપિતામહાદ્દધે સ્વધા નમઃ । ઇતિ । અથ નામધેયૈર્જુહોતિ । અમુષ્મૈ સ્વધા નમઃ । અમુષ્મૈ સ્વધા નમઃ । ઇતિ । યન્મે માતા પ્રલુલોભ ચરત્યનનુવ્રતા । તન્મે રેતઃ પિતા વૃઙ્ક્તામાભુરન્યોપપદ્યતામ્ । સ્વધા નમઃ । ઇતિ । એવં દ્વિતીયાં તથા તૃતીયામ્ । યન્મે પિતામહી । યન્મે પ્રપિતામહી । ઇતિ મન્ત્રં સંનમતિ ૭

યે ચેહ પિતરો યે ચ નેહ યાંશ્ચ વિદ્મ યાઁ ઉ ચ ન પ્રવિદ્મ । અગ્ને તાન્વેત્થ યદિ તે જાતવેદસ્તયા પ્રત્તં સ્વધયા મદન્તુ । સ્વધા નમઃ । યદ્વઃ ક્રવ્યાદઙ્ગમદહલ્લોકાનયં પ્રણયઞ્જાતવેદાઃ । તદ્વોહં પુનરાવેશયામ્યરિષ્ટાઃ સર્વૈરઙ્ગૈઃ સંભવત પિતરઃ । સ્વધા નમઃ । વહાજ્યં જાતવેદઃ પિતૃભ્યો યત્રૈતાન્વેત્થ નિહિતાન્પરાકે । આજ્યસ્ય કૂલ્યા ઉપ તાન્ક્ષરન્તુ સત્યા એષામાશિષઃ સન્તુ કામૈઃ । સ્વધા નમઃ । ઇતિ । એવં દ્વિતીયાં તથા તૃતીયામ્ । પિતામહેભ્યઃ । પ્રપિતામહેભ્યઃ । ઇતિ મન્ત્રં સંનમતિ ૧ એવમન્નસ્ય જુહોતિ । વહાન્નમ્ । ઇતિ મન્ત્રં સંનમતિ ૨ અથ સૌવિષ્ટકૃતીં જુહોતિ । અગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વિષ્ટકૃતે સ્વધા નમઃ । ઇતિ ૩ અથાન્નમભિમૃશતિ । પૃથિવી તે પાત્રં દ્યૌરપિધાનં બ્રહ્મણસ્ત્વા મુખે જુહોમિ બ્રાહ્મણાનાં ત્વા પ્રાણાપાનયોર્જુહોમિ । અક્ષિતમસિ મા પિતૄણાં ક્ષેષ્ઠા અમુત્રામુષ્મિઁ લ્લોકે । પૃથિવી સમા તસ્યાગ્નિરુપદ્ર ષ્ટા દત્તસ્યાપ્રમાદાય । પૃથિવી તે પાત્રં દ્યૌરપિધાનં બ્રહ્મણસ્ત્વા મુખે જુહોમિ બ્રાહ્મણાનાં ત્વા પ્રાણાપાનયોર્જુહોમિ । અક્ષિતમસિ મા પિતામહાનાં ક્ષેષ્ઠા અમુત્રામુષ્મિઁ લ્લોકે । અન્તરિક્ષં સમં તસ્ય વાયુરુપદ્ર ષ્ટા દત્તસ્યાપ્રમાદાય । પૃથિવી તે પાત્રં દ્યૌરપિધાનં બ્રહ્મણસ્ત્વા મુખે જુહોમિ બ્રાહ્મણાનાં ત્વા પ્રાણાપાનયોર્જુહોમિ । અક્ષિતમસિ મા પ્રપિતામહાનાં ક્ષેષ્ઠા અમુત્રામુષ્મિઁ લ્લોકે । દ્યૌઃ સમા તસ્યાદિત્ય ઉપદ્ર ષ્ટા દત્તસ્યાપ્રમાદાય । ઇતિ બ્રાહ્મણાનુપસ્પર્શયતિ ૪ પ્રાણે નિવિશ્યામૃતં જુહોમિ । ઇતિ ૫

ભુઞ્જાનાન્સમીક્ષતે । બ્રહ્મણિ મ આત્મામૃતત્વાય । ઇતિ ૧ ભુક્તવતોનુપ્રવ્રજ્ય શેષમનુજ્ઞાપ્યોદકુમ્ભં દર્ભમુષ્ટિં ચાદાય દક્ષિણપૂર્વમવાન્તરદેશં ગત્વા દક્ષિણાગ્રાન્દર્ભાન્સંસ્તીર્ય તેષ્વવાચીનપાણિર્દક્ષિણાપવર્ગાંસ્ત્રીનુદકાઞ્જલીન્નિનયતિ । માર્જયન્તાં પિતરઃ સોમ્યાસઃ । માર્જયન્તાં પિતામહાઃ સોમ્યાસઃ । માર્જયન્તાં પ્રપિતામહાઃ સોમ્યાસઃ । ઇતિ । અસાવવનેનિઙ્ક્ષ્વાસાવવનેનિઙ્ક્ષ્વ । ઇતિ વા ૨ તેષ્વવાચીનપાણિર્દક્ષિણાપવર્ગાન્પિણ્ડાન્દદાતિ । એતત્તે તતાસૌ । ઇતિ પિત્રે પિણ્ડં દદાતિ । એતત્તે પિતામહાસૌ । ઇતિ પિતામહાય । એતત્તે પ્રપિતામહાસૌ । ઇતિ પ્રપિતામહાય તૂષ્ણીં ચતુર્થમ્ । સ કૃતાકૃતઃ ૩ અથ યદિ નામધેયાનિ ન વિન્દ્યાત્ । સ્વધા પિતૃભ્યઃ પૃથિવિષદ્ભ્યઃ । ઇતિ પિત્રે પિણ્ડં દદ્યાત્ । સ્વધા પિતૃભ્યોન્તરિક્ષસદ્ભ્યઃ । ઇતિ પિતામહાય । સ્વધા પિતૃભ્યો દિવિષદ્ભ્યઃ । ઇતિ પ્રપિતામહાય ૪ અત્રાઞ્જનાભ્યઞ્જને વાસશ્ચાનુપિણ્ડં દદાતિ ૫ આઙ્ક્ષ્વાસાવાઙ્ક્ષ્વાસૌ । ઇતિ ત્રિરાઞ્જનમ્ ૬ અભ્યઙ્ક્ષ્વાસાવભ્યઙ્ક્ષ્વાસૌ । ઇતિ ત્રિરભ્યઞ્જનમ્ ૭ એતાનિ વઃ પિતરો વાસાંસ્યતો નોન્યત્પિતરો મા યૂઢ્વમ્ । ઇતિ દશામૂર્ણાસ્તુકાન્વા છિત્ત્વા ન્યસ્યતિ પૂર્વે વયસિ ૮ સ્વં લોભે ચ્છિત્ત્વોત્તરે ૯ અથ પાત્રં સંક્ષાલ્ય । પુત્રાન્પૌત્રાનભિતર્પયન્તીરાપો મધુમતીરિમાઃ સ્વધાં પિતૃભ્યો અમૃતં દુહાનાઃ । આપો દેવીરુભયાંસ્તર્પયન્તુ નદીરિમા ઉદન્વતીર્વેતસ્વિનીઃ સુતીર્થ્યાઃ । અમુષ્મિઁ લ્લોક ઉપ વઃ ક્ષ્રરન્તુ । ઇતિ પ્રથવ્યં પરિષિચ્ય ન્યુબ્જપાત્રં પાણી વ્યત્યસ્ય દક્ષિણમુત્તરમુત્તરં ચ દક્ષિણમ્ । નમો વઃ પિતરો રસાય । ઇતિ નમસ્કારૈરુપતિષ્ઠતે ૧૦ તત ઉદકાન્તં ગત્વા ત્રીનુદકાઞ્જલીન્નિનયતિ ૧૧

એષ તે તત મધુમાઁ ઊર્મિઃ સરસ્વાન્યાવાનગ્નિશ્ચ પૃથિવી ચ તાવત્યસ્ય માત્રા તાવાનસ્ય મહિમા તાવન્તમેનં ભૂતં દદામિ યથાગ્નિરક્ષિતોનુપદસ્ત એવં મહ્યં પિત્રેક્ષિતોનુપદસ્તઃ સ્વધા ભવતાં તં સ્વધામક્ષિતં તૈઃ સહોપજીવાસાવૃચસ્તે મહિમા । એષ તે પિતામહ મધુમાઁ ઊર્મિઃ સરસ્વાન્યાવાન્વાયુશ્ચાન્તરિક્ષં ચ તાવત્યસ્ય માત્રા તાવાનસ્ય મહિમા તાવન્તમેનં ભૂતં દદામિ યથા વાયુરક્ષિતોનુપદસ્ત એવં મહ્યં પિતામહાયાક્ષિતોનુપદસ્તઃ સ્વધા ભવતાં તં સ્વધામિક્ષિતં તૈઃ સહોપજીવાસૌ યજૂંષિ તે મહિમા । એષ તે પ્રપિતામહ મધુમાઁ ઊર્મિઃ સરસ્વાન્યાવાનાદિત્યશ્ચ દ્યૌશ્ચ તાવત્યસ્ય માત્રા તાવાનસ્ય મહિમા તાવન્તમેનં ભૂતં દદામિ યથાદિત્યોક્ષિતોનુપદસ્ત એવં મહ્યં પ્રપિતામહાયાક્ષિતોનુપદસ્તઃ સ્વધા ભવતાં તં સ્વધામક્ષિતં તૈઃ સહોપજીવાસૌ સામાનિ તે મહિમા । ઇતિ ૧ પ્રત્યેત્ય પ્રતિષ્ઠિતમુદપાત્રેણોપપ્રવર્તયતિ । પરાયાત પિતરહ્ સોમ્યા ગમ્ભીરૈઃ પથિભિઃ પૂર્વ્યૈઃ । અથ માસિ પુનરાયાત નો ગૃહાન્હવિરત્તું સુપ્રજસઃ સુવીરાઃ । ઇતિ ૨ એતેન માધ્યાવર્ષં વ્યાખ્યાતમ્ ૩ તત્ર માંસં નિયતમ્ ૪ માંસાભાવે શાકમ્ ૫

ચતુર્થઃ પટલઃ
અષ્ટકાં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ૧ માઘ્યાઃ પૌર્ણમાસ્યા યોપરપક્ષસ્તસ્યાષ્ટમીમેકાષ્ટકેત્યાચક્ષતે ૨ તતઃ પૂર્વેદ્યુરનૂરાધેષ્વપરાહ્ણેગ્નિમુપસમાધાય દક્ષિણાપ્રાગગ્નૈર્દર્ભૈઃ પરિસ્તીર્યૈકપવિત્રાન્તર્હિતાનિ ચત્વારિ વ્રીહિશરાવાણિ નિર્વપતિ । ઇમમપૂપં ચતુઃશરાવં નિર્વપામિ ક્લેશાવહં પિતૄણાં સાંપરાયે દેવેન સવિત્રા પ્રસૂતઃ । દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પિતૃભ્યઃ પિતામહેભ્યઃ પ્રપિતામહેભ્યો વો જુષ્ટં નિર્વપામિ । ઇતિ ૩ એતેનૈવ પવિત્રેણ તૂષ્ણીં પ્રોક્ષણીઃ સંસ્કૃત્ય તૂષ્ણીં પ્રોક્ષ્ય તૂષ્ણીમવહત્ય યથાપુરોડાશમેવં ચતુર્ષુ કપાલેષુ તૂષ્ણીં શ્રપયિત્વાભિઘાર્યોદ્વાસ્ય પ્રસવ્યં પરિષિચ્યૌદુમ્બરમિધ્મમભ્યાધાયૌદુમ્બર્યા દર્વ્યોપસ્તિર્ણાભિઘારિતં દક્ષિણાપ્રાચીસંતતં પરંપરમવદાય દક્ષિણાપ્રાચીસંતતં પરંપરં જુહોતિ । ઉલૂખલા ગ્રાવાણો ઘોષમક્રત હવિઃ કૃણ્વન્તઃ પરિવત્સરીણામ્ । એકાષ્ટકે સુપ્રજા વીરવન્તો વયં સ્યામ પતયો રયીણામ્ । સ્વધા નમઃ । અપૂપં દેવ ઘૃતવન્તમગ્ને સ્વધાવન્તં પિતૄણાં તર્પણાય । યથાતથં વહ હવ્યમગ્ને પુત્રઃ પિતૃભ્ય આહુતિં જુહોમિ । સ્વધા નમઃ । અયં ચતુઃશરાવો ઘૃતવાનપૂપઃ પયસ્વાનગ્ને રયિમાન્પુષ્ટિમાંશ્ચ । પ્રતિનન્દન્તુ પિતરઃ સંવિદાનાઃ સ્વિષ્ટોયં સુહુતો મમાસ્તુ । સ્વધા નમઃ । ઇતિ ૪ અથાન્નસ્ય જુહોતિ । ઇયમેવ સા યા પ્રથમા વ્યૌછત્ । એકાષ્ટકા તપસા તપ્યમાના । યા પ્રથમા વ્યૌછત્ । ઇતિ ૫ અપૂપસ્યાન્નસ્યેતિ સમવદાય સર્પિર્મિશ્રસ્ય જુહોતિ । અગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વિષ્ટકૃતે સ્વધા નમઃ । ઇતિ ૬ તં ઘૃતવન્તં મધુમન્તમન્નવન્તં શ્રાદ્ધાભિમર્શનેનાભિમૃશ્ય પિણ્ડાનામાવૃતા પિણ્ડાન્દદાતિ ૭ તેન બ્રાહ્મણાન્વિદ્યાવતઃ પરિવેવેષ્ટિ ૮ તેભ્યો યથાશ્રદ્ધમન્નં ધનં ચ દદાતિ ૯ પ્રસિદ્ધમોદકાઞ્જલિદાનાદ્યથા માસિકે ૧૦

શ્વોભૂતે પિતૃભ્યો ગામાલભતે ૧ અગ્નિમુપસમાધાય દક્ષિણાપ્રાગગ્રૈર્દર્ભૈઃ પરિસ્તીર્ય । ઇમાં પિતૃભ્યો ગામુપાકરોમિ તાં મે સમેતાઃ પિતરો જુષન્તામ્ । મેદસ્વતીં ઘૃતવતીં સ્વધાવતીં સા મે પિતૄન્સાંપરાયે ધિનોતુ । સ્વધા નમઃ । ઇત્યુપાકરણીયાં હુત્વૈકેન બર્હિષૈકશૂલયા ચ વપાશ્રપણ્યૌદુમ્બર્યોપાકરોતિ । પિતૃભ્યસ્ત્વા જુષ્ટામુપાકરોમિ । ઇતિ ૨ અથૈનાં પ્રોક્ષતિ । પિતૃભ્યસ્ત્વા જુષ્ટાં પ્રોક્ષામિ । ઇતિ ૩ તાં પ્રોક્ષિતાં પર્યગ્નિ કૃત્વા તામપરેણાગ્નિં પ્રત્યક્શિરસં દક્ષિણાપદીં સંજ્ઞપયન્તિ ૪ સજ્ઞપ્તાયૈ તૂષ્ણીમદ્ભિઃ પ્રાણાનાપ્યાય્ય તૂષ્ણીં વપાં હૃદયં મતસ્ને ઉદ્ધરતિ ૫ ઔદુમ્બર્યા વપાશ્રપણ્યા વપાં શ્રપયત્યૌદુમ્બરેષુ શૂલેષુ પૃથગિતરાણિ ૬ શ્રપયિત્વાભિઘાર્યોદ્વાસ્ય પ્રસવ્યં પરિષિચ્યૌદુમ્બરમિધ્મમભ્યાધાયૌદુમ્બર્યા દર્વ્યોપસ્તીર્ણાભિઘારિતાં વપાં જુહોતિ । વહ વપાં જાતવેદઃ પિતૃભ્યો યત્રૈતાન્વેત્થ નિહિતાન્પરાકે । મેદસઃ કૂલ્યા ઉપ તાન્ક્ષરન્તુ સત્યા એષામાશિષઃ સન્તુ કામૈઃ । સ્વધા નમઃ । ઇતિ ૭ સર્વહુતાં વપાં જુહોતિ શેષમુત્કૃષ્ય બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્ ૮ ઉપસ્થિતેન્ન ઓદનસ્ય માંસાનામિતિ સમવદાય સર્પિર્મિશ્રસ્ય જુહોતિ ।
એકાષ્ટકાં પશ્યત દોહમાનામન્નં માંસવદ્ઘૃતવત્સ્વધાવત્
તદ્બ્રાહ્મણૈરતિપૂતમન્નંતમક્ષિતં તન્મે અસ્તુ સ્વધા નમઃ
એકાષ્ટકા તપસા તપ્યમાના સંવત્સરસ્ય પત્ની દુદુહે પ્રપીના । તં દોહમુપ
જીવાથ પિતરઃ સંવિદાનાઃ સ્વિષ્ટોયં સુહુતો મમાસ્તુ । સ્વધા નમઃ । સંવત્સરસ્ય પ્રતિમામ્ । ઇતિ ૯ હુત્વાન્નસ્ય માંસાનામિતિ સમવદાય સર્પિર્મિશ્રસ્ય જુહોતિ । અગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વિષ્ટકૃતે સ્વધા નમઃ । ઇતિ ૧૦ પ્રસિદ્ધમોદકાઞ્જલિદાનાદ્યથા માસિકે ૧૧ અન્નધનદાને ત્વત્રાનિયતે ૧૨ શ્વોભૂતે માંસશેષેણ પિતૃભ્યોન્નં સંસ્કૃત્ય । ત્વમગ્ને અયાસિ । પ્રજાપતે । ઇતિ
જુહોતિ ૧૩ પ્રસિદ્ધમોદકાઞ્જલિદાનાદ્યથા માસિકે ૧૪

પઞ્ચમઃ પટલઃ
અથાતઃ શ્રવણાકર્મ ૧ તદ્યા પૌર્ણમાસી શ્રવણેન યુઞ્જ્યાત્તસ્યામુપરિષ્ટાત્સાયમગ્નિહોત્રસ્ય દક્ષિણાગ્નિમુપસમાદધાત્યૌપાસનમનાહિતાગ્નિઃ ૨ અથોપકલ્પયતેક્ષતધાના અક્ષતલાજાન્સક્તૂન્કિંશુકાન્યાઞ્જનાભ્યઞ્જને આજ્યમિતિ ૩ દર્વ્યામુપસ્તીર્યૈતેષામેવાન્નાનાં સમવદાય સર્પિર્મિશ્રસ્ય જુહોતિ । નમોગ્નયે પાર્થિવાય પાર્થિવાનામધિપતયે સ્વાહા । નમો વાયવે વિભુમત આન્તરિક્ષાણામધિપતયે સ્વાહા । નમઃ સૂર્યાય રોહિતાય દિવ્યાનામધિપતયે સ્વાહા । નમો વિષ્ણવે ગૌરાય દિશ્યાનામધિપતયે સ્વાહા । ઇતિ ૪ કિંશુકાન્યાજ્યેન સંયુજ્ય જુહોતિ । જગ્ધો મશકો જગ્ધા વિચષ્ટિર્જગ્ધો વ્યધ્વરઃ । જગ્ધો વ્યધ્વરો જગ્ધા વિચષ્ટિર્જગ્ધો મશકઃ । જગ્ધા વિચષ્ટિર્જગ્ધો મશકો જગ્ધો વ્યધ્વરઃ । ઇતિ ૫ ઉદકુમ્ભં દર્ભમુષ્ટિં ચાદાય પ્રાઙ્મુખો નિષ્ક્રમ્ય પ્રાચો દર્ભાન્સંસ્તીર્ય તેષુ ચતુરો બલીન્હરતિ । યે પાર્થિવાઃ સર્પાસ્તેભ્ય ઇમં બલિં હરામિ । ય આન્તરિક્ષાઃ । યે દિવ્યઃ । યે દિશ્યાઃ । ઇતિ ૬ અત્રાઞ્જનાભ્યઞ્જને દત્ત્વોપતિષ્ઠતે । નમો અસ્તુ સર્પેભ્યઃ । ઇત્યેતૈર્મન્ત્રૈઃ ૭ ઉદકુમ્ભમાદાય ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમાવસથં પરિષિઞ્ચન્પરિક્રામેદ્યાવતા કામયેતૈતાવતા મે સર્પા નાવક્રામેયુરિતિ । અપ શ્વેત પદા જહિ પૂર્વેણ ચાપરેણ ચ
સપ્ત ચ માનુષીરિમાસ્તિસ્રશ્ચ રાજબન્ધવૈઃ
ન વૈ શ્વેતસ્યાભ્યાચરેણાહિર્જઘાન કં ચન
શ્વેતાય વૈદર્વાય નમો નમઃ શ્વેતાય વૈદર્વાય । ઇતિ ૮ અથોપતિષ્ઠતે । સમીચી
નામાસિ પ્રાચી દિક્ । ઇત્યેતૈર્મન્ત્રૈઃ પ્રતિદિશમ્ ૯ નિત્યમત ઊર્ધ્વં બલિં હરત્યા માર્ગશીર્ષ્યાઃ ૧૦ નાત્ર કિંશુકહોમઃ ૧૧ ન પરિષેચનં વિદ્યતે

નિરવદાસ્યન્નિરવદાસ્યન્ । ઇત્યન્તતો બલીન્હરતિ ૧૩

ષષ્ઠઃ પટલઃ
આગ્રહાયણીં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ૧ માર્ગશીર્ષ્યાં પૌર્ણમાસ્યામગ્નિમુપસમાધાય સંપરિસ્તીર્ય પયસિ સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વાભિઘાર્યોદ્વાસ્ય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા જુહોતિ । ઇડાયૈ સૃપ્તં ઘૃતવચ્ચરાચરં જાતવેદો હવિરિદં જુષસ્વ । યે ગ્રામ્યાઃ પશવો વિશ્વરૂપાસ્તેષાં સપ્તાનામિહ રન્તિરસ્તુ પુષ્ટિઃ । સ્વાહા । યાં જનાઃ પ્રતિનન્દન્તિ રાત્રિં ધેનુમિવાયતીમ્ । સંવત્સરસ્ય યા પત્ની સા નો અસ્તુ સુમઙ્ગલી સ્વાહા । શિવા પશુભ્યો દારેભ્યઃ શિવા નક્તં શિવા દિવા । સંવત્સરસ્ય યા પત્ની સા નો અસ્તુ સુમઙ્ગલી । સ્વાહા । પૌર્ણમાસી પૂરયન્ત્યાયાન્ત્યપરાપરાન્ । માસાર્ધમાસાન્વિભજતિ સા નઃ પૂર્ણાભિરક્ષતુ । સ્વાહા । ઇતિ ૨ અથ સૌવિષ્ટકૃતીં જુહોતિ । સ્વિષ્ટમગ્ને અભિ તત્પૃણાહિ વિશ્વા દેવ પૃતના અભિષ્ય । ઉરું નઃ પન્થાં પ્રદિશન્વિભાહિ જ્યોતિષ્મદ્ધેહ્યજરં ન આયુઃ । ઇતિ ૩ તતઃ પાણી પ્રક્ષાલ્ય ભૂમિમાલભતે । પ્રતિ ક્ષત્રે પ્રતિતિષ્ઠામિ રાષ્ટ્રે પ્રત્યશ્વેષુ પ્રતિતિષ્ઠામિ ગોષુ । પ્રત્યઙ્ગેષુ પ્રતિતિષ્ઠામ્યાત્મન્પ્રતિ પ્રાણેષુ પ્રતિતિષ્ઠામિ પુષ્ટે । પ્રતિ દ્યાવાપૃથિવ્યોઃ પ્રતિતિષ્ઠામિ યજ્ઞે । ત્રયા દેવા એકાદશ ત્રયસ્ત્રિંશાઃ સુરાધસઃ । બૃહસ્પતિપુરોહિતા દેવસ્ય સવિતુઃ સવે । દેવા દેવૈરવન્તુ મા । ઇતિ ૪ તેષાં દક્ષિણા ગૃહપતિરુપવિશતિ ૫ ઉત્તરા ઉત્તરે ૬ પ્રજોત્પત્ત્યાનુપૂર્વ્યેણ ૭ તેષાં મન્ત્રવિદસ્તે મન્ત્રાઞ્જપન્તિ ૮ સ્યોના પૃથિવિ ભવાનૃક્ષરા નિવેશની । યચ્છા નઃ શર્મ સપ્રથાઃ । બડિત્થા પર્વતાનામ્ । ઇતિ દ્વાભ્યાં દક્ષિણૈઃ પાર્શ્વૈઃ સંવિશન્તિ ૯ ઉદાયુષા । ઇત્યુત્તિષ્ઠન્તિ ૧૦ ઉદસ્થામામૃતા અભૂમ । ઇત્યુત્થાય જપન્તિ ૧૧ એવં રાત્રેસ્ત્રિઃ સંજિહતે ૧૨ બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વાથૈતાં રાત્રિં વસન્તિ ૧૩

સપ્તમઃ પટલઃ
અથાત ઉપાકરણોત્સર્જને વ્યાખ્યાસ્યામઃ ૧ શ્રવણાપક્ષ ઓષધીષુ જાતાસુ હસ્તેન પૌર્ણમાસ્યાં વાધ્યાયોપાકર્મ ૨ અગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા કાણ્ડર્ષીઞ્જુહોતિ । પ્રજાપતયે કાણ્ડર્ષયે સ્વાહા । સોમાય કાણ્ડર્ષયે સ્વાહા । અગ્નયે કાણ્ડર્ષયે સ્વાહા । વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ કાણ્ડર્ષિભ્યઃ સ્વાહા । સ્વયંભુવે કાણ્ડર્ષયે સ્વાહા । ઇતિ કાણ્ડર્ષયઃ કાણ્ડનામાનિ વા સાવિત્રીમૃગ્વેદં યજુર્વેદં સામવેદમથર્વવેદં સદસસ્પતિમિતિ ૩ હુત્વા ત્રીનાદિતોનુવાકાનધીયતે ૪ કાણ્ડાદીન્વા સર્વાન્ ૫ જયાદિ પ્રતિપદ્યતે ૬ સ્વિષ્ટકૃદન્તં કૃત્વા ત્ર્યહમેકાહં વા ક્ષમ્ય યથાધ્યાયમધ્યેતવ્યમિતિ વદન્તિ ૭ તૈષીપક્ષસ્ય રોહિણ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં વોત્સર્ગઃ ૮ સગણઃ પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમુપનિષ્ક્રમ્ય યત્રાપઃ સુખાઃ સુખાવગાહાસ્તદવગાહ્યાઘમર્ષણેન ત્રીન્પ્રાણાયામાન્કૃત્વા સપવિત્રૈઃ પાણિભિઃ । આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવઃ । ઇતિ તિસૃભિઃ । હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકાઃ । ઇતિ ચતસૃભિઃ । પવમાનઃ સુવર્જનઃ । ઇતિ ચૈતેનાનુવાકેન સ્નાત્વા દર્ભાનન્યોન્યસ્મૈ સંપ્રયચ્છન્તો દિત્સન્ત ઇવાન્યોન્યમ્ ૯ તતઃ શુચૌ દેશે પ્રાચીનપ્રવણે પ્રાગગ્રૈર્દર્ભૈરુદગપવર્ગાણ્યાસનાનિ કલ્પયન્તિ ૧૦

બ્રહ્મને પ્રજાપતયે બૃહસ્પતયેગ્નયે વાયવે સૂર્યાય ચન્દ્ર મસે નક્ષત્રેભ્ય ઇન્દ્રા ય રાજ્ઞે યમાય રાજ્ઞે વરુણાય રાજ્ઞે સોમાય રાજ્ઞે વૈશ્રવણાય રાજ્ઞે વસુભ્યો રુદ્રે ભ્ય આદિત્યેભ્યો વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સાધ્યેભ્ય ઋભુભ્યો ભૃગુભ્યો મરુદ્ભ્યોથર્વભ્યોઙ્ગિરોભ્ય ઇતિ દેવગણાનામ્ ૧ વિશ્વામિત્રો જમદગ્નિર્ભરદ્વાજોથ ગૌતમઃ । અત્રિર્વસિષ્ઠઃ કશ્યપઃ । ઇત્યેતે સપ્તર્ષયઃ ૨ નિવીતિન ઉત્તરત ઉદીચીનપ્રવણ ઉદગગ્રૈર્દર્ભૈઃ પ્રાગપવર્ગાણ્યાસનાનિ કલ્પયન્તિ વિશ્વામિત્રાય જમદગ્નયે ભરદ્વાજાય ગૌતમાયાત્રયે વસિષ્ઠાય કશ્યપાય ૩ વસિષ્ઠકશ્યપયોરન્તરાલેરુન્ધત્યૈ કલ્પયન્તિ ૪ દક્ષિણતઃ પ્રાચીનપ્રવણેગસ્ત્યાય ૫ તત એકવેદ્યાન્તેભ્યઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનાય જાતૂકર્ણ્યાય તરુક્ષાય તૃણબિન્દવે વર્મિણે વરૂથિને વાજિને વાજશ્રવસે સત્યશ્રવસે સુશ્રવસે સુતશ્રવસે સોમશુષ્માયણાય સત્વવતે બૃહદુક્થાય વામદેવાય વાજિરત્નાય હર્યજ્વાયનાયોદમયાય ગૌતમાય ઋણંજયાય ઋતંજયાય કૃતંજયાય ધનંજયાય બભ્રવે ત્ર્યરુણાય ત્રિવર્ષાય ત્રિધાતવે શિબિન્તાય પરાશરાય વિષ્ણવે રુદ્રા ય સ્કન્દાય કાશીશ્વરાય શ્વરાય ધર્માયાર્થાય કામાય ક્રોધાય વસિષ્ઠાયેન્દ્રા ય ત્વષ્ટ્રે કર્ત્રે ધર્ત્રે ધાત્રે મૃત્યવે સવિત્રે સાવિત્ર્યૈ વેદેભ્યશ્ચ પૃથક્પૃથગૃગ્વેદાય યજુર્વેદાય સામવેદાયાથર્વવેદાયેતિહાસપુરાણાયેતિ ૬ દક્ષિણતઃ પ્રાચીનાવીતિનો દક્ષિણાપ્રવણે દક્ષિણાગ્રૈર્દર્ભૈઃ પ્રત્યગપવર્ગાણ્યાસનાનિ કલ્પયન્તિ ૯

વૈશમ્પાયનાય પલિઙ્ગવે તિત્તિરાયોખાયાત્રેયાય પદકારાય કૌણ્ડિણ્યાય વૃત્તિકારાય સૂત્રકારેભ્યઃ સત્યાષાઢાય પ્રવચનકર્તૃભ્ય આચાર્યેભ્ય ઋષિભ્યો વાનપ્રસ્થેભ્ય ઊર્ધ્વરેતોભ્ય એકપત્નીભ્ય ઇતિ ૧ યથાસ્વં પિતૃભ્યો માતામહેભ્યશ્ચ કલ્પયન્તિ ૨ અમુષ્મૈ કલ્પયામ્યમુષ્મૈ કલ્પયામિ । ઇત્યાસનેન ૩ અમું તર્પયામ્યમું તર્પયામિ । ઇત્યુદકેન ૪ અમુષ્મૈ નમોમુષ્મૈ નમઃ । ઇતિ ગન્ધપુષ્પધૂપદીપૈઃ ૫ અમુષ્મૈ સ્વાહામુષ્મૈ સ્વાહા । ઇત્યન્નેન ૬ અમું તર્પયામ્યમું તર્પયામિ । ઇતિ ફલોદકેન ૭ અમુષ્મૈ નમોમુષ્મૈ નમઃ । ઇત્યુપસ્થાય ૮ અપરેણ વેદિમગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા કાણ્ડર્ષીઞ્જુહોતિ કાણ્ડનામાનિ વા સાવિત્રીમૃગ્વેદં યજુર્વેદં સામવેદમથર્વવેદં સદસસ્પતિમિતિ । હુત્વા પ્રથમેનાનુવાકેનાધીયતે । કાણ્ડાદીન્વા સર્વાન્ । જયાદિ પ્રતિપદ્યતે । સ્વિષ્ટકૃદન્તં કૃત્વા ત્ર્યહમેકાહં વા ક્ષમ્ય યથાધ્યાયમધ્યેતવ્યમિતિ વદન્તિ ૯ કાણ્ડાત્કાણ્ડાત્ । યા શતેન । ઇતિ દ્વાભ્યામુદકાન્તે દૂર્વા રોપયન્તિ ૧૦ ઉદધિમૂર્મિમન્તં કૃત્વા પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમાતમિતોરાજિં ધાવન્તિ ૧૧ પ્રત્યેત્યાપૂપૈઃ સક્તુભિરોદનેનેતિ બ્રાહ્મણાંસ્તર્પયન્તિ ૧૨ એવં પારાયણસમાપ્તૌ દૂર્વારોપણોદધિધાવનવર્જમ્ ૧૩ નિત્યમેવાદ્ભિર્દેવાનૃષીન્પિતૄંશ્ચ તર્પયન્તિ તર્પયન્તિ ૧૪