હેત્વાભાસદશક · શ્લોક 1-col

ત્વં રુષ્ટા મયિ ચેન્ નમામિ ભવતીં નેયં ત્વયા નમ્યતાં નમ્યત્વં ત્વયિ ભાતિ પાર્થિવતયા મન્યે મહારાજવત્ ।
કુમ્ભાદિષ્વ્ અતિવર્તનાત્ ત્વદુદિતં સાધારણં સાધનં વાગ્વાદેષ્વ્ ઇતિ નિર્જિતો દયિતયા રામઃ સુખં રાતુ વઃ ॥

કૃષ્ણઃ પુષ્ણાતુ સૌખ્યં સુમુખિ સુમુખતાં યાહિ યાહિ પ્રિયાં તામ્ અન્યાસક્તં કુતો માં કલષસિ દયિતે કેવલં ત્વત્સ્વભાવાત્ ।
યદ્ય્ એવં મુગ્ધતા તે કરણમ્ ઇદમ્ અસાધારણં પક્ષમાત્રે વૃત્તત્વાદ્ ઇત્ય્ અકસ્માત્ પ્રણયકલહિતાં રાધિકાં સાન્ત્વયન્ વઃ ॥

સર્વં વસ્તુ સુખાવહં તવ પુનઃ કૌતસ્કુતીયં વ્યથા કસ્માદ્ એવમ્ ઉદીર્યતે જગદ્ ઇદં યત્ તન્મયં ભાષસે ।
હેતુસ્ સવ્યભિચાર એષ વિરહાત્ દૃષ્ટાન્તયોર્ ઇત્ય્ અયં સંલાપસ્ સહ લક્ષ્મણેન વિયુજઃ સીતાપતેઃ પાતુ વઃ ॥

ભીતો ઽહં વિરહી તુષારકિરણાત્ સો ઽયં સમુજ્જૃમ્ભતે વિજ્ઞાતઃ કથમ્ એષ તે મમ યતસ્ તાપં કરોત્ય્ ઉચ્ચકૈઃ ।
લિઙ્ગાત્ કો ઽનુમિનોતિ સાધ્યવિરહવ્યાપ્તાદ્ ઇયં મુગ્ધતા મા ભૈષીર્ ઇતિ પાતુ વો રઘુપતિસ્ સૌમિત્રિણા સાન્ત્વિતઃ ॥

કા ભીતિસ્ તવ ચન્દ્રતો રઘુપતે દોષાકરત્વાદ્ અસાવ્ આસક્તઃ પરપીડને પિશુનવન્ નૈવં કુતઃ કથ્યતે ।
હેતુઃ સત્પ્રતિપક્ષ એષ યદ્ અયં સદ્વૃત્તતાં ગાહતે સોદર્યેણ નિરસ્તભીર્ ઇતિ સુખં પુષ્ણાતુ વો રાઘવઃ ॥

મિથ્યેયં વિરહવ્યથા તવ મુદં દત્તે પુરોવર્તિની માયામૈથિલકન્યકા પ્રિયતમાભાવેન સત્યેવ સા ।
ઇત્ય્ ઉક્તઃ સહજેન સાન્ત્વનવિધૌ હેતોર્ અમુષ્યાશ્રયા સિદ્ધત્વં પ્રતિપાદયન્ન્ અવતુ વઃ શ્રીજાનકીવલ્લભઃ ॥

ચિત્તં મે ચિત્તજન્મા વિદલયતિ શરૈઃ સ્વાશ્રયં નાશયેત્ કઃ સ્થૂલત્વાચ્ ચેતસો ઽસૌ કિમ્ ઇવ ન કુરુતે નિર્વિચારપ્રવૃત્તઃ ।
આહુશ્ ચેતો ઽણુમાનં કથમ્ ઇહ ભવતિ સ્થૂલતા તત્સ્વરૂપા સિદ્ધો ઽયં હેતુર્ એવં દશરથસુતયોઃ પાતુ સંભાષિતં વઃ ॥

વધ્યેતાં શુકસારણૌ ન હિ તયોર્ વધ્યત્વમ્ અસ્ત્ય્ એવ તત્ રક્ષસ્ત્વાદ્ દશકન્ધરાદિવદ્ અયં હેતુસ્ સહોપાધિકઃ ।
સદ્રોહત્વમ્ ઉપાધિર્ અત્ર સુગમઃ શેષસ્ ત્વયા ચિન્ત્યતામ્ ઇત્ય્ આદિત્યસુતોક્તિખણ્ડનકરઃ શ્રીરાઘવઃ પાતુ વઃ ॥

જય્યો રાઘવ એષ માનુષતયા તદ્ભક્ષિભીર્ યાતુભિઃ નૈવં બાધિત એવ હેતુર્ ઉદિતઃ પ્રત્યક્ષમાનેન હિ ।
ક્વ પ્રત્યક્ષમ્ ઇદં ખરાદિનિહતાવ્ ઇત્ય્ અગ્રજસ્યાગ્રતો દિશ્યાત્ તન્મતભિદ્વિભીષણસમુદ્ગીતસ્ સુખં રાઘવઃ ॥

અજ્ઞાત્વા હૃદ્ગતં તે કથમ્ અભિલષિતં પ્રાર્થયે ભામિનિ ત્વાં નન્વ્ એતસ્માત્ કટાક્ષાદ્ અનુમિનુ હૃદયે રાગ એવેતિ ચેન્ ન ।
હેતુસ્ સોપાધિકો ઽયં ભવતિ ગુરુતરો હ્રીભરો ઽસ્મિન્ન્ ઉપાધિઃ સાધ્યવ્યાપી પ્રિયાદૌ સ ખલુ રણમુખે સાધનાવ્યાપકશ્ ચ ॥

કોટિલિંગપુરે વાસી યુવરાજો મહાકવિઃ ।
હેત્વાભાસમ્ ઉદાજહ્રે દશશ્લોકૈઃ સતાં મુદે ॥