હેરમ્બોપસ્થાનમ્ · અધ્યાય 1

॥ હેરમ્બોપસ્થાનમ્ ॥
પ્રથમઃ ખણ્ડઃ (શશિવદનાવૃત્તમ્)
શ્રિયમસમાનાં મમ શુભનામા ।
દિશતુ ગણાનાં પતિરતિધામા

વિજિતજરાધિં વિનિહતરોગમ્ ।
દ્વિરદમુખો મે વિતરતુ યોગમ્

વિતરતુ મહ્યં નિજપદભક્ત્તિમ્ ।
ગણપતિરગ્રયામપિ ભુજશક્ત્તિમ્

હરતનયો મે વિભુરતિહૃદ્યમ્ ।
વિતરતુ ભૂતપ્રવિમલવિદ્યામ્

મમ કરિવક્ત્રઃ પ્રભુરનવદ્યામ્ ।
દિશતુ ભવિષ્યદ્વિદમુડુવિદ્યામ્

નિજવિષયાજિષ્વઘહિમભાનો ।
ઇમમવિજેયં કુરુ હરસૂનો

સુમધુરમાધ્વીધરપદજાતમ્ ।
કરિમુખ દાસં કુરુ કવિમેતત્

ગણપતિરૂપં મનસિ કરોમિ ।
ગણપતિકિર્તીં વચસિ તનોમિ

મમ ગણનાથઃ શમયતુ પાપમ્ ।
સપદિ વિમુષ્ણાત્વપિ પરશાપમ્

શશિવદનાનાં નવકૃતિરેષા ।
ભજતુ ગણેશં પતિમિવ યોષા

દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ (મદલેખાવૃત્તમ્)
આહ પ્રાજ્ઞજનસ્ત્વાં મૂલાધારનિશાન્તમ્ ।
મન્દે સુપ્તમિભાસ્ય જ્ઞે યુક્ત્તે વિલસન્તમ્

અસ્તિ વ્યોમ્નિ ગુરુર્યસ્તસ્યૈવ ત્વમિહાસિ ।
વિધ્નેશાનવિવર્તઃ સદ્ભક્તેષુ વિભાસિ

કોઽપિ પ્રાભવશાલી મૂલાધારવિહારી ।
પ્રજ્ઞાસિદ્ધિવધૂભ્યં શ્લિષ્ટો ભાત્યઘહારી

આશા મે તવ શક્ત્તિં દેહે દ્રષ્ટુમપારામ્ ।
પાતું ચેશ્વરસૂનો મૂર્ધન્યામૃતધારામ્

યા ચિત્ સા તવ માતા યઃ શ્રેષ્ઠઃ સ પિતા તે ।
સિદ્ધિર્બાહ્યમતિર્યે તે નાથ પ્રમદે તે

યા લિપ્સા હૃદયે મે તાં પૂર્ણાં કુરુ મા વા ।
એષાઙ્ગીક્રિયતાં મે મત્તેભાનન સેવા

ના ખે યાતિ સુરો વા ત્વં ચેત્ કિઞ્ચિદુદાસ્યમ્ ।
આધારે વિદધાસિ સ્કન્દસ્યાગ્રજ લાસ્યમ્

ન સ્વાર્થે મમ યત્નો નિઃસ્વાર્થે મમ સોઽયમ્ ।
ઉદ્યોગઃ શિવસૂનો સદ્યો દેહિ સહાયમ્

માહાત્મ્યં નનુ વક્ત્તું કઃ શક્ત્તઃ પુરુષસ્તે ।
હસ્તીન્દ્રાનન ભાગ્યં સર્વેષાં તવ હસ્તે

એતઃ સમ્મદકત્રીર્હૈરમ્બીર્મદલેખાઃ ।
સેવન્તાં કવિભૃઙ્ગાશ્ચાન્દ્રીર્ભા ઇવ લેખાઃ

તૃતીય ખણ્ડઃ (ઇન્દ્રવજ્રાવૃત્તમ્)
એકાદશાનાં પ્રવરં સુતાનાં રુદ્રસ્ય મન્ત્રધિપતિં નમામિ ।
શાસ્ત્રાણિ સર્વાણ્યપિ યસ્ય કીલાઃ સૂર્યાનપોહ્યં તિમિરં હરન્તિ

પ્રાજ્ઞેન બુદ્ધયા યદકારિ પદ્યં સધારણસ્તત્ર તવોપકારઃ ।
હેરમ્બ યન્મન્ત્રમૃષિશ્ચકાર વ્યક્તોવિશિષ્ટસ્તવ તત્ર યત્ર

જિહ્વાસ્થલં નાથ વિગાહમાનં ત્વામાહુરુચ્છિષ્ટમયિ છલોક્ત્યા ।
ઉચ્છિષ્ટતા ચેત્તવ રુદ્રસૂનો સ્વાધ્યાયનિષ્ઠીવનતોર્ભિદા કા

સર્વાણિ ધાન્યાનિ ચ ભક્ષયન્તં દન્તૈઃ શિતૈર્દેવ સહાયવન્તમ્ ।
એતં બિલસ્થં રસનાહ્વયં તે વાહં વિદો મૂષિકમામનન્તિ

આધારચક્રે વસતો ગણેશ જ્યોતિર્મયાણોર્જ્વલતઃ સદાતે ।
એકઃ પચત્યન્નમશેષમૂષ્મા સમ્પ્ર્રેરયન્ત્ય ઇમાસ્તુ વાચઃ

વૈશ્વાનરોઽગ્નિઃ સકલસ્ય જીવો વાગિન્દ્રિયાગ્નિઃ શિવનન્દન ત્વમ્ ।
યો વેદ નૈવ યુવયોર્વિભેદં પિણ્ડેષુ ના મુહ્યતિ સ પ્રસઙ્ગે

ત્વાં બ્રહ્મણસ્પત્યભિધાનમાહુઃ કેચિદ્વિભોરીશપદસ્ય પુત્રમ્ ।
અન્યૈર્બૃહસ્પત્યભિધાન ઉક્તો ધીરૈર્વિભોરિન્દ્રપદસ્ય મન્ત્રી

જિહ્વૈવ વેદિસ્તવ તોયપૂતા લોકપ્રસઙ્ગસ્તવ તત્ર ધૂમઃ ।
જ્વાલા જગન્નાથકથા પવિત્રા ચેતો ઘૃતં જુહ્યતિ યત્ર સન્તઃ

વિદ્યુન્મયીમૂર્તિરગાદિ જિષ્ણોર્યા મૌનિભિઃ સૈવ તવ સ્વરૂપમ્ ।
ઇન્દ્રસ્ય ભેદસ્તવ ચોદિતો યઃ સ પ્રાણવિદ્યુત્તનુભેદમૂલઃ

દિવ્યાગ્રિગાત્રં ધિષણા કલત્રં ભર્ગસ્ય પુત્રં પ્રણતસ્ય મિત્રમ્ ।
દિવ્યાગ્રિરુચો ભજન્તામેતાઃ કરીન્દ્રાનનમિન્દ્રવજ્રાઃ

ચતુર્થઃ ખણ્દઃ (વસન્તતિલકવૃત્તમ્)
કિં બૃંહિતાનિ કુરુષે કલુષેણ ભગ્ને
મગ્ને મહાવિપદિ દેવ નિજે વિવર્તે ।
નિદ્રામિ ચેદ્વરદ બોધય હસ્તઘાતા -
દ્ગચ્છામિ ચેદપથમાશુ નિવર્તયસ્વ

વેષસ્ત્વાયમપરો યદિ દેવ નાટ્ય-
મારભ્યતાં તદુચિત્તં કિમુપૈષિ મૌનમ્ ।
એતાં પ્રભો યવનિકામપસારયન્તુ
સક્ષાદ્ગણાસ્તવ કુતઃ ક્રિયતે વિલમ્બઃ

એતત્તમો નયનશક્ત્તિહરં ગુહાયં
મર્ગં રુણદ્ધિ ન વિલોકિતુમસ્મિ શક્ત્તઃ ।
સ્રેહોઽસ્તિ કાચન દશાસ્તિ વિભો કટાક્ષ-
જ્યોતિર્લવ સદય દેહિ પુરો વ્રજેયમ્

ઘોરં કરોમિ ન તપો યદિ તેઽપરાધઃ
કિં પ્રેરણં ન કૃતવાનસિ રુદ્રસૂનો ।
સમ્પ્રેરિતશ્ચ ભવતા યદિ નાચરેયં
સમ્પ્રેરણસ્ય તવ કા ગજવક્ત્ર શક્ત્તિઃ

કાર્યં ન મે કિમપિ તત્ ખલુ નિર્જરાણાં
રૂપં ન મે કિમપિ તત્તવ કોઽપિ વેષઃ ।
ઇષ્ટં નુ કષ્ટમથ કસ્ય કરીન્દ્રવક્ત્ર
શિષ્ટં તુ મે કિમપિ નામ નરાઙ્ગસઙ્ગિ

નામાપિ તત્તવ ભવત્યથવા ગજાસ્ય
ચર્ચા વિનશ્વરતમે તનુકઞ્ચુકે કા ।
વિષ્ણોરિવેન્દુધવલં ભવિતા યશશ્ચેત્
તદ્દન્તકાન્તિષુ તવૈવ લયં પ્રયાતુ

સ્થૂલાં તનૂમસુમશેષમનોરથાનાં
સ્થાનં મનશ્ચ ધિષણાં પ્રમદં ચ મૂલમ્ ।
આક્રમ્ય કોશમખિલં ચ વિભો ખલારે
વિધ્નાધિરાજ મયિ દર્શય તે વિભૂતિમ્

દેવી મતિર્જલપત્રવિશાલનેત્રા
દેવી ચ સિદ્ધિરકલઙ્કસુધાકરાસ્યા ।
છયોષ્ણતા ચ દિનનાથમિવ જ્વલન્તં
નિત્યં ભવન્તમિભવક્ત્ર વિભો ભજે તે

સિદ્ધેન્દ્રવેષભૃતિ ભૂમિહિતાય રુદ્રે
કૈલાસશૈલમધિતિષ્ઠતિ વજ્રપાણિઃ ।
ધૃત્વા ગજેન્દ્રમુખવેષમમુષ્ય પુત્રો
ભૂત્વા વિભુર્નયતિ પારિષદાનશેષાન્

સમ્મોદયન્તુ હૃદયં દ્વિરદાનનસ્ય
દેવસ્ય સિદ્ધિધિષણા હૃદયેશ્વરસ્ય ।
એતા વસન્તતિલકાઃ કવિકુઞ્જરેણ
ગીતાઃ કયાઽપ્યમલભાવનયા યુતેન

॥ ઇતિ શ્રીભગવન્મહર્ષિરમણાન્તેવાસિનો વાસિષ્ઠસ્ય નરસિંહસૂનોઃ ગણપતેઃ કૃતિર્હેરમ્બોપસ્થાનં સમાપ્તમ્ ॥