હસ્તામલકસ્તોત્રમ્ · અધ્યાય 1

॥હસ્તામલક સ્તોત્રમ ॥
કસ્ત્વં શિશો કસ્ય કુતોઽસિ ગન્તા
કિં નામ તે ત્વં કુત આગતોઽસિ ।
એતન્મયોક્તં વદ ચાર્ભક ત્વં
મત્પ્રીતયે પ્રીતિવિવર્ધનોઽસિ

હસ્તામલક ઉવાચ ।
નાહં મનુષ્યો ન ચ દેવ- યક્ષૌ
ન બ્રાહ્મણ- ક્ષત્રિય- વૈશ્ય- શૂદ્રાઃ ।
ન બ્રહ્મચારી ન ગૃહી વનસ્થો
ભિક્ષુર્ન ચાહં નિજબોધ રૂપઃ

નિમિત્તં મનશ્ચક્ષુરાદિ પ્રવૃત્તૌ
નિરસ્તાખિલોપાધિરાકાશકલ્પઃ ।
રવિર્લોકચેષ્ટાનિમિત્તં યથા યઃ
સ નિત્યોપલબ્ધિસ્વરૂપોઽહમાત્મા

યમગ્ન્યુષ્ણવન્નિત્યબોધ સ્વરૂપં
મનશ્ચક્ષુરાદીન્યબોધાત્મકાનિ ।
પ્રવર્તન્ત આશ્રિત્ય નિષ્કમ્પમેકં
સ નિત્યોપલબ્ધિસ્વરૂપોઽહમાત્મા

મુખાભાસકો દર્પણે દૃશ્યમાનો
મુખત્વાત્ પૃથક્ત્વેન નૈવાસ્તિ વસ્તુ ।
ચિદાભાસકો ધીષુ જીવોઽપિ તદ્વત્
સ નિત્યોપલબ્ધિસ્વરૂપોઽહમાત્મા

યથા દર્પણાભાવ આભાસહાનૌ
મુખં વિદ્યતે કલ્પનાહીનમેકમ્ ।
તથા ધી વિયોગે નિરાભાસકો યઃ
સ નિત્યોપલબ્ધિસ્વરૂપોઽહમાત્મા

મનશ્ચક્ષુરાદેર્વિયુક્તઃ સ્વયં યો
મનશ્ચક્ષુરાદેર્મનશ્ચક્ષુરાદિઃ ।
મનશ્ચક્ષુરાદેરગમ્યસ્વરૂપઃ
સ નિત્યોપલબ્ધિસ્વરૂપોઽહમાત્મા

ય એકો વિભાતિ સ્વતઃ શુદ્ધચેતાઃ
પ્રકાશસ્વરૂપોઽપિ નાનેવ ધીષુ
શરાવોદકસ્થો યથા ભાનુરેકઃ
સ નિત્યોપલબ્ધિસ્વરૂપોઽહમાત્મા

યથાઽનેકચક્ષુઃ- પ્રકાશો રવિર્ન
ક્રમેણ પ્રકાશીકરોતિ પ્રકાશ્યમ્ ।
અનેકા ધિયો યસ્તથૈકઃ પ્રબોધઃ
સ નિત્યોપલબ્ધિસ્વરૂપોઽહમાત્મા

વિવસ્વત પ્રભાતં યથા રૂપમક્ષં
પ્રગૃહ્ણાતિ નાભાતમેવં વિવસ્વાન્ ।
યદાભાત આભાસયત્યક્ષમેકઃ
સ નિત્યોપલબ્ધિસ્વરૂપોઽહમાત્મા

યથા સૂર્ય એકોઽપ્સ્વનેકશ્ચલાસુ
સ્થિરાસ્વપ્યનન્યદ્વિભાવ્યસ્વરૂપઃ
ચલાસુ પ્રભિન્નાસુધીષ્વેક એવ
સ નિત્યોપલબ્ધિસ્વરૂપોઽહમાત્મા

ઘનચ્છન્નદૃષ્ટિર્ઘનચ્છન્નમર્કમ્
યથા નિષ્પ્રભં મન્યતે ચાતિમૂઢઃ ।
તથા બદ્ધવદ્ભાતિ યો મૂઢ- દૃષ્ટેઃ
સ નિત્યોપલબ્ધિસ્વરૂપોઽહમાત્મા

સમસ્તેષુ વસ્તુષ્વનુસ્યૂતમેકં
સમસ્તાનિ વસ્તૂનિ યન્ન સ્પૃશન્તિ ।
વિયદ્વત્સદા શુદ્ધમચ્છસ્વરૂપં
સ નિત્યોપલબ્ધિસ્વરૂપોઽહમાત્મા

ઉપાધૌ યથા ભેદતા સન્મણીનાં
તથા ભેદતા બુદ્ધિભેદેષુ તેઽપિ ।
યથા ચન્દ્રિકાણાં જલે ચઞ્ચલત્વં
તથા ચઞ્ચલત્વં તવાપીહ વિષ્ણો

॥ઇતિ શ્રીમદ્ શઙ્કરાચાર્યકૃત
હસ્તામલકસંવાદસ્તોત્રં સંપૂર્ણમ્ ॥