ગુરુપઞ્ચાશિકા · અધ્યાય 1

ગુરુપઞ્ચાશિકા
ઓમ્ નમો બુદ્ધાય ।
શ્રીવજ્રસત્ત્વપદવીપ્રતિલમ્ભહેતોર્નત્વા યથાવિધિ ગુરોશ્ચરણારવિન્દમ્ ।
તત્પર્યુપાસ્તિરમલા બહુતન્ત્રગીતા સંક્ષિપ્ય કથ્યત ઇયં શૃણુતાદરેણ

અભિષેકાગ્રલબ્ધો હિ વજ્રાચાર્યસ્તથાગતૈઃ ।
દશદિગ્લોકધાતુસ્થૈસ્ત્રિકાલમેત્ય વન્દ્યતે

ત્રિકાલં પરયા ભક્ત્યા સપુષ્પાઞ્જલિમણ્ડલૈઃ ।
પર્યુપાસ્યો ગુરુઃ શાસ્તા શિરસા પાદવન્દનાત્

સદ્ધર્માદીન્ પુરસ્કૃત્ય ગૃહી વા નવકો ઽપિ વા ।
વન્દ્યો વ્રતધરૈર્બુદ્ધ્યા લોકાવદ્યાવહાનયે

સુખાસનં સમુત્થાનમર્થક્રિયાદિગૌરવમ્ ।
સર્વમેવ વ્રતી કુર્યાત્ ત્યક્ત્વા ચાર્ચનવન્દનમ્

પ્રાક્ શિષ્યાચાર્યસંબન્ધઃ કાર્યઃ પરીક્ષ્ય સૂરિભિઃ ।
સમાનસમયભ્રંશો દોષો હિ ગુરુશિષ્યયોઃ

નિષ્કૃપં ક્રોધનં ક્રૂરં સ્તબ્ધં લઘુમસંયતમ્ ।
સ્વોત્કર્ષકં ચ નો કુર્યાદ્ ગુરું શિષ્યં ચ બુદ્ધિમાન્

ધીરો વિનીતો મતિમાન્ ક્ષમાવાનાર્જવો ઽશઠઃ ।
મન્ત્રતન્ત્રપ્રયોગજ્ઞઃ કૃપાલુઃ શાસ્ત્રકોવિદઃ

દશતત્ત્વપરિજ્ઞાતા મણ્ડલાલેખ્યકર્મવિત્ ।
મન્ત્રવ્યાખ્યાકૃદાચાર્યઃ પ્રસન્નઃ સ્યાજ્જિતેન્દ્રિયઃ

તં નાથં યો ઽવમન્યેત શિષ્યો ભૂત્વા સચેતનઃ ।
સર્વબુદ્ધાપમાનેન સ નિત્યં દુઃખમાપ્નુયાત્

ઈત્યુપદ્રવચૌરૈશ્ચ ગ્રહજ્વરવિષાદિભિઃ ।
મ્રિયતે ઽસૌ મહામૂઢો ગુરુપાદાભિનિન્દકઃ

રાજવાતાનલવ્યાલૈર્ડાકિનીજલતસ્કરૈઃ ।
વિઘ્નૈર્વિનાયકૈશ્ચાપિ મારિતો નરકં વ્રજેત્

ન કુર્યાચ્ચિત્તસંક્ષોભમાચાર્યસ્ય કદાચન ।
યદા કરોતિ દુષ્પ્રજ્ઞો નરકે પચ્યતે ધ્રુવમ્

નરકા યે સમાખ્યાતા અવીચ્યાદ્યા ભયાનકાઃ ।
તત્ર વાસઃ સમાખ્યાત આચાર્યસ્ય હિ નિન્દનાત્

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન વજ્રાચાર્યં મહાગુરુમ્ ।
પ્રચ્છન્નવરકલ્યાણં નાવમન્યેત્ કદાચન

યથેષ્ટદક્ષિણાદાનાદ્ ગુરુભક્તં સગૌરવમ્ ।
ઉક્તા જ્વરાદયસ્તાપા ન ભૂયઃ પ્રભવન્તિ હિ

અદેયૈઃ પુત્રદારાદ્યૈરસુભિર્વા નિજૈરપિ ।
સેવ્યઃ સ્વસંવરાચાર્ય કિં પુનર્વિભવૈશ્ચલૈઃ

યતઃ સુદુર્લભં વસ્તુ કલ્પાસંખ્યેયકોટિભિઃ ।
બુદ્ધત્વમુદ્યોગવતે દદાતીહૈવ જન્મનિ

નિત્યં સ્વસમયઃ સાધ્યો નિત્યં પૂજ્યાસ્તથાગતાઃ ।
નિત્યં ચ ગુરવે દેયં સર્વબુદ્ધસમો હ્યસૌ

યદ્યદિષ્ટતરં લોકે વિશિષ્ટરમેવ વા ।
તત્તદ્ધિ ગુરવે દેયં સદૈવાક્ષયમિચ્છતા

દત્તે ઽસ્મૈ સર્વબુદ્ધેભ્યો દત્તં ભવતિ શાશ્વતમ્ ।
તસ્માચ્ચ પુણ્યસંભારઃ સંભારાદ્ બોધિરુત્તમા

તે શિષ્યાઃ કરુણોત્સર્ગશીલક્ષાન્તિગુણાન્વિતાઃ ।
યે નાન્યત્વં કલ્પયન્તિ ગુરોર્વજ્રધરસ્ય ચ

ચૈત્યભઙ્ગાદિભીત્યાપિ ગુરોશ્છાયાં ન લઙ્ઘયેત્ ।
પાદુકાસનયાનાદેર્લઙ્ઘનસ્ય તુ કા કથા

શ્રૂયાદ્ યત્નાદ્ ગુરોરાજ્ઞાં હૃષ્ટચિત્તો મહામતિઃ ।
અશક્તઃ શ્રાવયેત્ તસ્મા ઉપપત્ત્યા ત્વશક્તિતામ્

ગુરોઃ સિદ્ધિં સમાપ્નોતિ ગુરોઃ સ્વર્ગં ગુરોઃ સુખમ્ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન ગુરોરાજ્ઞાં ન લઙ્ઘયેત્

સ્વાત્મવચ્ચ ગુરોર્દ્રવ્યં ગુરુવચ્ચ તદઙ્ગનામ્ ।
સ્વજનાનિવ તલ્લોકાન્ પશ્યેન્નિત્યં સમાહિતઃ

શય્યારોહમગ્રયાનમુષ્ણીષાદ્યુપબન્ધનમ્ ।
ન કુર્યાદાસને પાદં કટિહસ્તં ચ સન્નિધૌ

સુપ્તેન વા નિષણ્ણેન ન સ્થેયમુત્થિતે ગુરૌ ।
દક્ષશ્ચોત્સાહસમ્પન્નસ્તત્કાર્યેષુ સદા ભવેત્

શ્લેષ્માદીનાં પરિત્યાગઃ પાદપ્રસારણં તથા ।
ચઙ્ક્રમણં વિવાદં ચ ન કુર્યાત્ પુરતો ગુરોઃ

સંવાહનં નર્તનં ચ ન ગાનં ન ચ બાદનમ્ ।
બહુ સંલપનં ચાપિ ન કુર્યાત્ પુરતો ગુરોઃ

નત્વાસનાત્ સમુત્થેયં નિષત્તવ્યં ચ ભક્તિતઃ ।
નિશ્યપ્સુ સભયે માર્ગે પ્રાર્થ્યાગ્રે ગમનં ચરેત્

નાઙ્ગાનિ ચાલયેદ્ ધીમાન્ ન જૃમ્ભાદિ સમાશ્રયેત્ ।
નાઙ્ગુલિસ્ફોટનં કુર્યાત્ પુરઃ પશ્યતિ શાસ્તરિ

પાદયોઃ ક્ષાલનં ચાઙ્ગપ્રોઞ્છાભ્યઞ્જનમર્દનમ્ ।
પૂર્વં પ્રણમ્ય કર્તવ્યં તતઃ કુર્યાદ્ યદાદિશેત્

[આવ્હાનાદૌ ગુરોર્નામ્નિ પૂજ્યપાદાદિ યોજયેત્ ।
અન્યદા શ્રદ્ધયા બ્રૂયાત્ સાદરૈસ્તુ વિશેષણૈઃ

આદિશ્યતામ્, કરિષ્યામિ, પ્રવદેત્ સાઞ્જલિર્ગુરુમ્ ।
શ્રુત્વાદેશં ચાવિચાલ્ય યથાદિષ્ટં તથા ચરેત્

હાસે કાસે સમુત્પન્ને કરેણાચ્છાદયેન્મુખમ્ ।
તદન્તે મૃદુભિર્વર્ણૈઃ સ્વાભિપ્રાયં નિવેદયેત્

વિનીતઃ પુરતો ભૂયાત્ સજ્જો વસ્ત્રાદિબન્ધનૈઃ ।
ભૂજાનુઃ સાઞ્જલિઃ શ્રોતું યાચયેત્ તુ ત્રિવારકમ્

સત્કાર્યં સર્વદા કુર્યાન્નિરહઙ્કારચેતસા ।
ત્રપયા પાપભીત્યા સંવૃતો નવવધૂરિવ

ન વિલાસમયીં ચેષ્ટાં કુર્યાત્ શાસ્તરિ સંમુખે ।
અન્યચ્ચૈવંવિધં કર્મ સુપરીક્ષ્ય ત્યજેદ્ ભૃશમ્

પ્રતિષ્ઠાયાં મણ્ડલે ચ હોમે વા શિષ્યસંગ્રહે ।
આખ્યાનાદૌ ગુરોર્વાસે નિત્યં કુર્યાચ્ચ સન્નિધિમ્

પ્રતિષ્ઠાદૌ લભ્યતે યત્ તત્સર્વં ગુરવે ઽર્પયેત્ ।
તેન દત્તં ચ ગૃણ્હીયાત્ સ્વયં ચાન્યાંશ્ચ તોષયેત્

ગુરુશિષ્યે સ્વશિષ્યત્વં ન વિદધ્યાત્ કદાચન્ ।
સ્વશિષ્યં વ્યાવૃતં કુર્યાત્ સત્કારાદેર્ગુરોઃ પુરઃ

આચાર્યો યત્સ્વયં દદ્યાદ્ ગુરુર્વા યત્ પ્રદાપયેત્ ।
પ્રણમ્ય ધીમતા ગ્રાહ્યં બદ્ધાઞ્જલિપુટેન તત્

અવિસ્મૃતઃ સર્વચર્યાં યત્નાત્ કુર્વન્ સ્વબાન્ધવાન્ ।
અવિસ્મૃતેર્નિરાકુર્યાત્ પ્રેમ્ણા હૃષ્ટેન ચેતસા

અનુજ્ઞાતો ગુરોઃ કાર્યં શ્રદ્ધાલુર્નાચરેદ્ યદિ ।
રુગ્ણસ્તુ કુશલે ચિત્તે નૈવં ભવતિ પાપભાક્

કિમન્યદ્, ગુરુતોષાય યચ્છક્યં તત્સમાચરેત્ ।
ચર્યા કાર્યા પ્રયત્નેન ન કદાપ્યવહેલયેત્

સર્વથા સર્વદા સિદ્ધિરાચાર્ય યાનુગામિની ।
ગુરુર્વજ્રધરસ્યોક્તેરારાધ્યઃ સર્વવસ્તુભિઃ

શિષ્યઃ શુદ્ધાશયો ભૂત્વા ત્રિરત્નં શરણં વ્રજેત્ ।
ગુરોરધીત્યાનુપઠેત્ કુર્યાદુત્સર્ગમેવ ચ

તતો મન્ત્રાદિદાનેન કૃત્વા સદ્ધર્મપાત્રકમ્ ।
પઠેચ્ચ ધારયેચ્ચાપિ મૂલાપત્તીશ્ચતુર્દશ

ગુરુમનુગતશિષ્યસ્યાનવદ્યસ્ય કૃત્વા સકલસુહિતવૃદ્ધિં સંચિતં યન્મયેદમ્ ।
કુશલપદમનન્તં તેન વૈ સર્વસત્વાઃ વિજિતસુગતભાવા દ્રાક્ સુસિદ્ધિં લભેયુઃ