gautamatantram · અધ્યાય 1

પૃ૦ ૧અ) ઓં નમઃ શ્રીકૃષ્ણાય ॥
પ્રણમ્ય દ્વારકાનાથં ગોપીજન મનોહરમ્ ।
લિખ્યતે ગૌતમિતંત્રં સર્વતંત્રોત્તમોત્તમમ્ ॥
સિદ્ધાશ્રમે વસન્ ધીમાન્ કદાચિદ્ગૌતમો મુનિઃ ।
તપઃ સ્વાધ્યાય નિરતો ભક્તિમાન્ પુરુષોત્તમઃ ॥
નમસ્થન્ શિરસા વિષ્ણું સ્તવન્ વાચા જનાર્દ્દનમ્ ।
જપન કરાભ્યાં યજ્ઞેશં હૃદાધ્યયન તત્પરઃ ।
સમસ્ત શ્રુતિ તત્ત્વજ્ઞ ઇતિહાસપુરાણવિત્ ।
મંત્રૌષધિ ક્રિયા વશ્ય યોગસિદ્ધાંત તત્તવિત્ ।
ધર્મ્માર્થકામમોક્ષાર્થી નારદં પ્રણિપત્ય ચ ।
વિનયાવનતો ભૂત્વા પર્યયપૃચ્છદ્દ્વિજોત્તમઃ ।
ભગવન્ કામદા મંત્રાઃ શૂદ્રસ્ત્ર્યાહ્યધિકારકાઃ ।
વિભિન્નફલદાસ્તે તુ નૈકત્ર ફલદા ભતાઃ ।
એતત્ સમફલાઃ સર્વે ન મંત્રા ઇતિ ન શ્રુતમ્ ।
યેન સર્વફલાવાપ્તિઃ સર્વેષાં બંધુરેવ યઃ ।
સર્વવર્ણાધિકારશ્ચ નારીણાં યોગ્ય એવ ચ ।
તં બ્રુહિ ભગવન્મંત્રં ભમ સર્વાર્થસિદ્ધયે ।
તવના વિદિતં કિંચિદ્વિહ્યતે સ ચરાચરે ।
ઇતિ શ્રુત્વા મુનિશ્રેષ્ટો નત્વા વિષ્ણુમુવાચહ ।
સાધુપૃષ્ટં મયાપ્યેકં પૃષ્ટઃ પ્રોવાચ પદ્મજઃ ।
તથા તે કથયિષ્યામિ યથાપ્રોક્તં સ્વયમ્ભુવા ।
સર્વે કામાઃ પ્રસિદ્ધ્યંતિ કૃષ્ણમંત્ર જપાદ્વિજ ।
સર્વેષુ મંત્રવર્ગેષુ વૈષ્ણવં શ્રેષ્ટમુચ્યતે ।
ગાણપત્યેષુ શૈવેષુ તથા શાક્તેષુ સુવ્રત ।
વૈષ્ણવેષુ સમસ્તેષુ કૃષ્ણમંત્રાઃ ફલાપ્તયે ।
વિશેષતો દશાર્ણોઽયં જપમાત્રેણ સિદ્ધિદઃ ।
મંત્રસ્થ જ્ઞાનમાત્રેણ લભેન્મુક્તિં ચતુર્વિધામ્ ।
સમસ્ત પાપરાશીનાં જ્વલનોઽયં મુનીશ્વર ।
અનેન સદૃશો મંત્રો જગતસ્વપિ ન વિદ્યતે ।
પૃ૦ ૧બ) અનેનારાધિતઃ કૃષ્ણઃ પ્રસીદત્યેવ તત્ક્ષણાત્ ।
તસ્ય સંક્ષેપતો વક્ષ્યે સર્વં સમ્યક્ શૃણુ સ્વમે ।
પદ્મયોનિખાયાગ્ર્યં દૈવરાજ્યં શચીપતિઃ ।
અવાપુસ્ત્વિદશાઃ સ્વર્ગં વાગીશત્વં વૃહસ્પતિઃ ।
પક્ષિણામધિપઃ સોઽભૂદ્ગરુડોો઼ઽપિ દ્વિજોત્તમ ।
કશ્ચિત્ કૃષ્ણં સમારાધ્ય ધનેશત્વમવાપ્તવાન્ ।
મંત્રેણ કૃષ્ણમારાધ્ય ચન્દ્રઃ સર્વજન પ્રિયઃ ।
કરોતિ સ્વવશે કામઃ સર્વાન્ કામાનમેન ચ ।
મંત્રણાં પરમો મંત્રો ગુહ્યાનાં ગુહ્યમુત્તમમ્ ।
મંત્રરાજમિમં જ્ઞાત્વા કૃતાર્થો જાયતે નરઃ ।
પુત્રવાન્ ધનવાન્ વાશ્મી લક્ષ્મીવાન્ પશુવાન્ ભવેત્ ।
સુભગઃ સસ્મતઃ શ્લાઘ્યો યશસ્વી કીર્ત્તિમાન્ ભવેત્ ।
સર્વલોકાભિરામઃ સ્યાત્ સર્વજ્ઞશ્ચ ભવેન્નરઃ ।
અનેન ત્રિષુ લોકેષુ ગતા મુક્તિં મુમુક્ષવઃ ।
મંત્રેણાનેન મંત્રજ્ઞો ભક્તિઃ સ્યાત્ પ્રેમલક્ષણા ।
સમસ્તતીર્થપૂતશ્ચ સમસ્ત ક્ષેત્રપાવનઃ ।
રવેરિવદુરાધર્ષઃ ષ્યુચેરિવ શુચિઃ સદા ।
શંકરસ્યેવ સિદ્ધીશો વિષ્ણોરિવ સમાષ્પ્રયઃ ।
બહુના કિમિહોક્તેન રહસ્યં શ્રૃણુ ગૌતમ ।
નિર્વાણ ફલદો મંત્રઃ કિમન્યૈર્બહુજલ્પિતૈઃ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે મહાતંત્રરાજે સર્વતંત્રોત્તમોત્તમે દશાંક્ષર ફલાધ્યાયઃ

ગૌતમ ઉવાચ
સમસ્ત વેદતત્ત્વજ્ઞ સર્વાગમવિશારદ ।
અધુના બ્રુહિ મે બ્રહ્મન્ મંત્રરાજં દશાક્ષરમ્ ।
નારદ ઉવાચ
અધુના સંપ્રવક્ષ્યામિ વિધાનં મુનિ નિર્મ્મિતમ્ ।
યાવન્મંત્ર ઋષિછન્દો દેવતાદીન્યનુક્રમાત્ ।
ખાંતાક્ષરં સમુદ્ધૃત્ય ત્રયોદશસ્વર(રા)ન્વિતમ્ ।
પાર્ણતૂર્યયસ્વરયુતં છાંતં ધાંતં તથા દ્વયમ્ ।
પૃ૦ ૨અ) અમૃતાક્ષરમુદ્ધૃત્ય ચૈકતો માંસયુગ્મકમ્ ।
પતૂર્યયં મુખવૃત્તેન પવનઃ સ્વાહયાન્વિતમ્ ।
દશાક્ષર મનુઃ પ્રોક્તી દૃષ્ટાદૃષ્ટફલપ્રદઃ ।
તેન ગોપીજનવલ્લભાય સ્વાહા ।
બીજં શક્તિં ચ વક્ષ્યામિ બ્રહ્મચિચ્ચ પરાત્પરઃ ।
બ્રહ્માણં માયયા સાર્દ્ધં માંસાર્ણં નાદબિન્દુકમ્ ।
એતદ્બીજં સમાખ્યાતં કૃષ્ણતત્ત્વં પરાત્પરમ્ ।
શુક્રાર્ણ મમૃતાર્ણેન * ખવૃત્તેન સંયુતમ્ ।
ગગનં મુખવૃત્તેન પ્રોક્તા શક્તિઃ પરાત્પરા ।
એષા શક્તિઃ પરાસૂક્ષ્મા નિત્યા સમ્વિત્ પ્રદાયિની ।
ઈશ્વરો જગતાં બીજં શક્તિર્ગુણમયી તથા ।
પરમાત્મા તથા બુદ્ધિર્વ્વાયુઃ કુંડલિનીતિ ચ ।
ચતુર્વિધે બીજશક્તી સર્વમંત્રેષુ ચિંતયેત્ ।
ત્રિતયં તત્ર સામાન્યં તદિદાનીં નિરુપ્યતે ।
ઈશ્વરો જગતાં બીજં આદ્યં બ્રહ્મ તદુચ્યતે ।
તસ્ય માયા સમાખ્યાતા શક્તિર્ગુણમયી તથા ।
પ્રકૃતિઃ પુરુષશ્ચૈવ નિત્યઃ કાલશ્ચ સત્તમ ।
તત્વાનિ ચેશ્વરશ્ચૈવ બ્રહ્મેતિ પંચમં સ્મૃતમ્ ।
સર્ગાંતઃ પુરુષશ્ચેતિ તૂર્યયાખ્યા પ્રકૃતિઃ પરા ।
તત્વાનિ માંસરુપાણિ કાલશ્ચ તત્ત્વરુપકઃ ।
ઈશ્વરાખ્યા ભવેન્નાદો બિન્દુશ્ચૈતન્ય ચિન્મયઃ ।
એતદ્વિજ્ઞાનમાત્રેણ જીવન્મુક્તો મહીં ચરેત્ ।
નાસ્યકાલકલાપે જ્ઞાન તીર્થાયતનાનિ ચ ।
ક્લીંકારાદસૃજદ્વિશ્વમિતિ પ્રાહઃ શ્રુતેર્ગિરઃ ।
લકારાત્ પૃથિવીજાતા કકારાજ્જલસમ્ભવઃ ।
ઈકારાદગ્નિરુત્પન્નો નાદાદ્વાયુરજાયતં ।
બિન્દીરાકાશસમ્ભૂતિરિતિ ભૂતાર્થકો મનુઃ ।
પૃ૦ ૨બ) સ્વશબ્દેન ચ ક્ષેત્રજ્ઞઃ હેતિ ચિત્ પ્રકૃતિઃ પરા ।
તયોરૈક્યસમુદ્ભૂતિમુકવેષ્ટન કાર્ણકઃ ।
અતેવ હિ વિશ્વસ્ય લયઃ સ્વાહાર્ણકે ભવેત્ ।
ગોપીતિ પ્રકૃતિં વિન્દ્યાજ્જનસ્તત્ત્વસમૂહકમ્ ।
અનયોરાશ્રયવ્યાત્થા કારણત્વેન ચેશ્વરઃ ।
સાન્દ્રાનન્દઃ પરંજ્યોતિર્વલભેન ચ કથ્યતે ।
ત્રિપાદૂર્દ્ધ ઉદૈત્ પુરુષ ઇત્યાહુઃ ।
પ્રથમાગિરઃ ।
બીજોચ્ચારણમાત્રેણ ચિત્સ્વભાવઃ પ્રજાયતે ।
વલ્લભેન ચ તાદાત્મ્યં સ્વાહયા જ્ઞાનદાયકમ્ ।
ઇત્યેવં કથિતં તત્વં મુને વૈ બ્રહ્મસન્મતમ્ ।
અથવા ગોપીપ્રકૃતિર્જ્જનસ્તદંશમંડલમ્ ।
અનયોર્વલભઃ સ્વામી કૃષ્ણાખ્ય ઈશ્વરઃ સ્મૃતઃ ।
કાર્યયકારણયોરીશઃ શ્રુતિભિસ્તેન ગીયતે ।
અનેક જન્મ સિદ્ધાનાં ગોપીનાં પતિરેવ વા ।
નન્દનન્દન । ઇત્યુક્તસ્તૈલોક્યાનન્દવર્દ્ધનઃ
ચિન્તયેદ્વિરજો મંત્રી સર્વસમ્પતિ હેતવે ।
દશાનામપિ તત્વાનાં સાક્ષી વેત્તા તથાક્ષરં ।
દશાક્ષર ઇતિ ખ્યાતો મંત્રરાજઃ પરાત્પર ।
લુપ્તબીજસ્વભાવત્વાત્ દશાર્ણ ઇતિ કથ્યતે ।
બીજ પૂર્વો જપશ્ચાસ્ય રહસ્યં કથિતં મુને ।
નારદોઽસ્ય મુનિઃ પ્રોક્તશ્છન્દો વિરાડિતિિ઼ સ્મૃતમ્ ।
શ્રીકૃષ્ણ દેવતા ચાસ્થ દુર્ગાધિષ્ઠાતૃ દેવતા ।
મહેશ્વર મુખાજ જ્ઞાત્વા યઃ સાક્ષાત્તપસામનુમ્ ।
સંસાધયતિ શુદ્ધાત્મા સ તસ્ય ઋષિરીરિતઃ ।
ગુરુત્વાત્મસ્તકે ચાસ્ય પુરુષાર્થ ચતુષ્ટયે ।
ઋષિશ્છન્દોઽપરિજ્ઞાનાન્ન મંત્રઃ ફલભાગ્ ભવેત્ ।
દૌર્બલ્યં યાતિ મંત્રાણાં વિનિયોગમજાનતામ્ ।
મંત્રન્યાસમથો વક્ષ્યે દૃષ્ટાદૃષ્ટ ફલપ્રદં ।
પ્રણવાભ્યાં પુટં કૃત્વા નમોઽન્તાદ્દશવર્ણકાન્ ।
પૃ૦ ૩અ) દક્ષાંગુષ્ઠાદિ વામાંતં ન્યાસઃ સ્યાત્ સૃષ્ટિરીરિતા ।
વામાંગુષ્ઠાદિ દક્ષાંતં સંહૃતિઃ પરિકીર્ત્તિતા ।
ઉભયોઃ કરયોર્જ્યેષ્ઠા પૂર્વિકા સ્થિતિ રુચ્યતે ।
સંહૃતિઃ પરિકીર્તિતા ।
ઉભયોઃ કરયોર્જ્યેષ્ઠા પૂર્વિકા સ્થિતિ રુચ્યતે ।
સંહૃતિર્દેવ સંઘાનાં હારિણી પરિકીર્ત્તિતા ।
વિદ્યાપ્રદા ચ સૃષ્ટ્યંતા વર્ણાનાં શુદ્ધ ચેતસાં ।
સ્થિત્યંતંસ્થાદગૃહસ્થાનાં ત્રયં કામાનુરુપતઃ ।
સહાજિને વાનપ્રસ્થે સ્થિત્યંતં કશ્ચિદિચ્છતિ ।
સંહારાંતો મુનીનાં ચ વિવિક્તસ્ય ચ સર્વશઃ ।
ન્યાસત્રયં સદા કાર્યયમશક્તાવેકમેવ હિ ।
વર્નન્યાસાંસ્તથા મંત્રી દેહે ચ પરિવિન્યસેત્ ।
હસ્તમુલે કૂર્પરકે મણિબન્ધેઽઙ્ગુલિમૂલે ।
અંગુલ્યગ્રે ચ વિન્યસ્ય પાદયોરુપરિ ન્યસેત્ ।
હસ્તમુલાદિ સૃષ્ટિઃ સ્થાન્મણિબંધાત્ સ્થિતિઃ સ્મૃત્વા ।
અંગુલ્યગ્રાત્ સંહૃતિઃ સ્થાતસ્થિત્યંતં ત્રિતયં ન્યસેત્ ।
તતઃ કરાંગયોર્ન્યાસાસ્તથૈવ પરિકીર્તિતાઃ ।
આચક્રાય તથા સ્યાહા અંગુષ્ઠાભ્યાં નમો ભવેત્ ।
વિચક્રાય સ્વાહેતિ ચ તર્જનીભ્યાં તથોચ્ચરેત્ ।
સુચક્રાય તથા સ્વાહા મધ્યમાભ્યાં તથોચ્ચરેત્ ।
ત્રૈલોક્યરક્ષણચક્રાય સ્વાહેત્યનામિકે તથા ।
અસુરાંતચક્રાય સ્વાહા કનિષ્ટયોર્નમઃ ।
રુક્મિણી પ્રકૃતિર્વામા સાક્ષાદમૃતવિગ્રહા ।
દક્ષિણઃ પુરુષઃ પ્રોક્તો જ્યોતિસ્તુ વિષવિગ્રહઃ ।
સંયોગાત્ કરયોરેવં પરાતત્વં પ્રજાયતે ।
અતેવ સમસ્તાનાં વસ્તૂનાં શોધનં સ્મૃતં ।
પંચગાનિ તતઃ કુર્યયાદંગમંત્રેણ દેશિકઃ ।
પંચાંગાનિ મનોર્યત્ર તત્ર નેત્રં વિવર્જયેત્ ।
આચક્રાય તથા સ્વાહા હૃદયાય નમો વદેત્ ।
અંગુષ્ટરહિતે નૈવ કરાગ્રેણ હૃદં સ્પૃશેત્ ।
વિચક્રાય તથા સ્વાહા શિરસે સ્વાહેતિ સંવદેત્ ।
પૃ૦ ૩બ) શિરસિ વિન્યસેત્તદ્વત્ તથૈવ કરશાખયા ।
શુચક્રાય તથા સ્વાહા શિખાયૈ વષડુચ્ચરેત્ ।
તથાધોઽઙ્ગુષ્ઠમુષ્ટ્યા તુ શિખાયાં પરિવિન્યસેત્ ।
ત્રૈલોક્યરક્ષણચક્રાય સ્વાહેતિ કવચાય હું ।
હસ્તાભ્યાં શિર આલભ્ય પાદાંતં સંસ્પૃશેદ્યતિઃ ।
અસુરાંતકચક્રાય સ્વાહા સ્વાય ફડુચ્ચરેત્ ।
જર્દ્ધોર્દ્ધ તાલત્રિતયછોટિકાભિર્દ્ધિશોદશ ।
બન્ધયેમ્મુનિ શાર્દૂલ નિત્ય ન્યાસોઽયમીરિતઃ ।
ઇક્ષ્યમાણો હૃદાત્માનાં હૃદયે સ્યાચ્ચિદાત્મકઃ ।
ક્રિયતે તત્ પરાત્મા ચ હૃન્મંત્રેણ ચ દેશિકઃ ।
સર્વજ્ઞાદિ ગુણાત્તુંરી સંવિદ્રુપે પરાત્મનિ ।
ક્રિયતે વિષયાહારઃ શિરોમંત્રેણ ધીમતા ।
હૃછિરોરુપચિન્નામમયતાભાવ ચેતના ।
ક્રિયતે નિજદેવસ્ય શિરોમંત્રેણ સાદરમ્ ।
મંત્રાત્મકસ્ય દેવસ્ય મંત્રવાચ્યેન તેજસા ।
સર્વતો વર્મ્મમંત્રેણ ક્રિયતેઽનન્ય સંભૃતિઃ ।
યદ્દદાતિ પરંજ્ઞાનં સંવિદ્રુપે પરાત્મનિ ।
હૃદયાદિ મયં તેજઃ સ્થાદેતન્નેત્ર સંજ્ઞકમ્ ।
આધ્યાત્મિકાદિરુપં યત્ સાધકસ્ય વિનાશયેત્ ।
અવિદ્યાયા તુ મંત્રં તત્ પરં ધામ સમીરિતમ્ ।
ગૌતમ ઉવાચ
બ્રહ્મન્ બ્રહ્મવિદાં શ્રેષ્ટ સર્વભૂતહિતેરતઃ ।
ત્વમેવ કૃષ્ણદેવસ્ય અંતર્યામી નિરામયઃ ।
અવિદ્યા દોષનિર્મુક્તઃ સુમંત્ર વ્રતસંયતઃ ।
સર્વલોકૈકગમનઃ સર્વલોકૈક તત્વવિત્ ।
સર્વાનુભવ સાક્ષીત્વં સર્વદેવ નમસ્કૃતઃ ।
ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ મંત્રરાજં પરાત્પરમ્ ।
અષ્ટાદશોર્ણમંત્રસ્તુ ગુહ્યાદ્ગુહ્યાતરઃ સ્મૃતઃ ।
તં મંત્રં શ્રોતુમિચ્છામિ યદિ યોગ્યોસ્મિ સત્તમ ।
ભવાર્ણવ નિમગ્નં માં ત્વમુદ્ધર્ત્તુ મિહાર્હસિ ।
ઇત્યાદિ સ્તુતિભિઃ સ્તુત્વા પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
પૃ૦ ૪અ) પાર્શ્વમાસાદ્યતદ્વક્વમતિરાસીન્મુનીશ્વરઃ ।
નારદ ઉવાચ
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા બ્રહ્મન્ મયાપિ બ્રહ્મણઃ સ્મૃતઃ ।
મંત્રરાજો મુનિશ્રેષ્ટ સર્વવેદાગમાનુગઃ ।
તતઃ પ્રભૃતિ વિપ્રષેં હરિતામાપ્તચાનહં ।
તવ સ્રેહાત્ પ્રવક્ષ્યામિ યતસ્ત્વં પુરુષ પ્રિયઃ ।
ક્લીંકારં પૂર્વમુચાર્યય કૃષ્ણં તૂર્યયપદાન્વિતં ।
ગોવિન્દં ચ તથોક્તા તુ દશાક્ષરં તથોચ્ચરેત્ ।
ભક્ત્યા તે પ્રણિપત્યા ચ કથિતો મંત્રનાયકઃ ।
ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરો હ્યેષ વાંછા ચિંતામણિઃ સ્મૃતઃ ।
શૌનકાદ્યાશ્ચ મુનયસ્તપ્યાન્યે દેવ મુખ્યકાઃ ।
મંત્રરાજ પરિજ્ઞાનાત્ સદ્યસ્તત્ સામ્યતાં ગતાઃ ।
કૃષ્ણ શબ્દશ્ચ સત્તાર્થો નશ્ચ નન્દસ્વરુપકઃ ।
સુખરુપો ભવેદાત્મા ભાવાનન્દમયસ્તતઃ ।
ગોશબ્દેન જ્ઞાનમુક્તિં તેન વિન્દેત તત્ પ્રભું ।

ગો શબ્દાદ્વેદ ઇત્યુક્તસ્તે નરા લભતે વિભું ।
એવં તે કથિતા મંત્ર વાસના મુનિસત્તમ ।
એતજ્ઞ જ્ઞાનાનુભાવેન જીવન્ કૃષ્ણો ન ચાન્યથા ।
કિમન્યેન બહૂક્તેન સ્મરણાચ્ચાસ્ય મંત્રવિત્ ।
જીવન્મુક્તો ન સન્દેહો વિષ્ણુરેવ ન સંશયઃ ।
નારદોઽસ્ય મુનિઃ પ્રોક્તો ગાયત્રીછન્દ ઉચ્યતે ।
કૃષ્ણઃ પ્રકૃતિરેતસ્ય દુર્ગાધિષ્ઠાતૃ દેવતા ।
વાસુદેવઃ સંકર્ષણઃ પ્રદ્યુમ્નશ્ચાનિરુદ્ધકઃ ।
નારાયણ ઇતિ ખ્યાતઃ પદ પંચાત્મકઃ પરઃ ।
અક્ષરાર્થસ્તુ કથિતઃ પદનામ ઇતીરિતઃ ।
તસ્માદ્વિજ્ઞાય વૈ મંત્રી પુરુષાર્થ ચતુષ્ટયં ।
લભતે નાત્ર સંદેહઃ સત્યં સત્યં હિ ગૌતમ ॥
પૃ૦ ૪બ) બીજશક્તી પુરા પ્રોક્તો વિનિયોગશ્ચ પૂર્વવત્ ।
પંચાંગાનિ મનીરસ્ય પદપંચક યોજનાત્ ।
બ્રહ્મરન્ધ્રે ભ્રુવોર્મ્મધ્યે જિહ્વા કૂપે તથા પુનઃ ।
કંઠદેશે હૃદિ તથા નાભૌ લિંગે ચ મૂલકે ।
ઘ્રાણદ્વયે ચક્ષુષોશ્ચ કર્ણયોર્વિન્યસેદિતિ ।
બ્રહ્મરન્ધ્રે પુનઃ સર્વં વ્યાપક ત્રયમાચરેત્ ।
મૂદ્ધિણ્ વક્ત્રે હૃદિ નાભૌ મૂલે ચ પદ પંચકમ્ ।
રોહાવરોહતો ન્યસ્ય કેશવાદ્યાનથી ન્યસેત્ ।
વર્ણન્યાસં પુનઃ કૃત્વા કેશવાદ્યાંસ્તતો ન્યસેત્ ।
ભૂતશુદ્ધિં લિપિન્યાસં વિના યસ્તુ પ્રપૂજયેત્ ।
વિપરીત ફલં દદ્યાદભક્ત્યા પૂજનં યાથા ।
માતૃકા દ્વિવિધા પ્રોક્તા પરા ચાપ્ય પરા તથા ।
સુષુમ્નાંતઃ પરા ન્યાસ્યા અપરા બાહ્યદેશકે ।
અથાંતર્મ્માતૃકાન્યાસો મૂલાધારે ચતુર્દ્દલે ।
સ્વર્ન્નાભેવશષસ ચતુર્વર્ણા વિભૂષિતે ।
ષડ્દલે વૈદ્યુતનિભે સ્વાધિષ્ઠાનેઽનલત્વિષિ ।
વભમૈર્યરલૈર્યુક્તૈર્બિન્દૂદ્ભાસિત મસ્તકૈઃ ।
અનાહતે દ્વાદશારે પ્રવાલ રુચિ સન્નિભે ।
કાદિઠાંતદલૈર્યુક્તે યોગિનાં હૃદયંગમે ।
વિશુદ્ધે ષોડશદિને ધૂમ્નાભે સ્વરભૂષિતે ।
આજ્ઞાચક્રે તુ ચંદ્રાભે દ્વિદલે હક્ષરંજિતે ।
સહસ્રારે મણિનિભે સર્વવર્ણવિભૂષિતે ।
અકથાદિ ત્રિરેખાત્મહલક્ષત્રયભૂષિતે ।
તન્મધ્યે પરિબિન્દું ચ સૃષ્ટિ સ્થિતિ લયાત્મકં ।
એવં સમાહિત મનાધ્યાયેન્ન્યાસોઽયમાંતરઃ ।
મૂલાદિ બ્રહ્મરંધ્રાંતં વિષ્ણું ધ્યાયેચ્ચિદાત્મકં ।
બિન્દુશ્રુત સુધાસારૈસ્તર્પયેન્માતૃકાં ન્યસેત્ ।
એકૈકં વર્ણમુચ્ચાર્યય મૂલાધારાદ્ભ્રુવાંતકં ।
નમોનંતમિતિ ન્યાસ આચાંતઃ પરિકીર્તિતઃ ।
પૃ૦ ૫અ) બાહ્યં વૈ માતૃકાન્યાસં શૃણુષ્વાવહિતો મમ ।
લલાટ મુખ વૃત્તાક્ષિ શ્રુતિ ઘ્રાણેષુ ગંડયોઃ ।
ઓષ્ઠ દંતોત્તમાંગાસ્યેદોઃ યત્ સંધ્યગ્રકેષુ ચ ।
પાશ્વયોઃ પૃષ્ટતો નાભૌ જઠરે હૃદયંઽશકે ।
કકુદ્યંશે ચ હૃતપૂર્વ પાણિપાદયુગે તથા ।
જઠરાનનયોર્નસ્યેન્માતૃકાર્ણાન્ યથા ક્રમાત્ ।
ચતુર્દ્ધા માતૃકા પ્રોક્તા કેવલા બિન્દુસંયુતા ।
સવિસર્ગાસોભયા ચ રહસ્યં શૃણુ કથ્યતે ।
વિદ્યાકરી કેવલા ચ સોભયા ભક્તિદાયિકા ।
સવિસર્ગા પુત્રપ્રદા સબિન્દુર્વિત્તદાયિની ।
કેશવાદિ તતો ન્યાસં કુર્યયાત્ સાધકસત્તમઃ ।
ઋષિઃ પ્રજાપતિચ્છંદો ગાયત્રી દેવતા પુનઃ ।
અર્દ્ધલક્ષ્મી હરિઃ પ્રોક્તઃ શ્રીબીજેન ષડંગકં ।
કરશુદ્ધિવિધાનં ચ વિધાય ધ્યાન માચરેત્ ।
ઉદ્યદાદિત્યશંકાશં તપ્તજામ્બૂનદપ્રભં ।
કમલા વસુધા શોભિ પાર્શ્વદ્વન્દ્વં પરાત્ પરં ।
વિચિત્રરત્નવિહિત નાનાલંકારભૂષિતં ।
પીતવસ્ત્રપરીધાનં શંખ કૌમોદકીકરં ।
વામતશ્ચક્રપદ્મે ચ ધ્યાત્વૈવં વિન્યસેત્તતઃ ।
પ્રણવં પૂર્વમુચ્ચાર્યય શ્રીબીજં તદનંતરં ।
માતૃકાર્ણં તતોન્યસ્યેદ્વક્ષ્યામિ તત્ પ્રકારકં ।
કેશવં વિન્યસેત્ કીર્ત્યા કાંત્યા નારાયણં ન્યસેત્ ।
માધવં તુષ્ટિ સહિતં ગોવિન્દં પુષ્ટિસંયુતં ।
ધૃત્યા વિષ્ણું શાંતિયુતં મધુસૂદનમેવ ચ ।
ત્રિવિક્રમં ચ ક્રિયયા વામનંદયયા ન્યસેત્ ।
શ્રીધરં મેધયા હૃષીકેશં હર્ષયુતં ન્યસેત્ ।
શ્રદ્ધયાંબુજનાભં ચ લજ્જા દામોદરૌ તતઃ ।
વાસુદેવં તતો ન્યસ્યેલ્લક્ષ્મ્યા સંકર્ષણં તતઃ ।
પૃ૦ ૫બ) સરસ્વત્યા તતઃ પ્રીત્યા પ્રદ્યુમ્નં ચાનિરુદ્ધકં ।
રત્યાચક્રિ જયે દુર્ગા ગદિનૌ શાંર્ગિણા પ્રભા ।
ખડ્ગિસત્યે શંખિ ચંડે વાણ્યા ચહાલિનં ન્યસેત્ ।
વિલાસિન્યા મૂષલિનં શૂલિનં વિજયાયુતં ।
પાશિનં વિરજાયુક્તં વિશ્વયાંકુશિનં ન્યસેત્ ।
મુકુન્દશ્ચ વિનદયા સુનદાનંદજૌ ન્યસેત્ ।
સ્મૃત્યા ચ નન્દિનં ઋદ્ધ્યા નરં નરકજિત્ સમૃદ્ધયા ।
હરિશુદ્ધી કૃષ્ણભક્તી બુદ્ધિ સત્યૌ ચ સાત્વતં ।
મત્પાશૌરીક્ષમે શૂરરમે તથોમા જનાર્દ્દનૌ ચ ।
ક્લેદિન્યા ભૂધરં વિશ્વમૂર્તિં ક્લિન્યા તતો ન્યસેત્ ।
વૈકુંઠ વસુધે ચૈવ વસુધા પુરુષોત્તમૌ ।
બલી ચ પરયાયુક્તો બલાનુજપરાયણે ।
બાલશ્ચ સૂક્ષ્મયા યુક્તો વૃષઘ્નઃ સંધ્યયાયુતઃ ।
વૃષશ્ચ પ્રજ્ઞયાયુક્તો હંસશ્ચૈવ પ્રભાયુતઃ ।
વરાહો નિશયાયુક્તો વિમલોઽમોદ્યયાયુતઃ ।
વિદ્યુતા નરસિંહેન કથિતાઃ શિવશક્તયઃ ।
એવમંગેષુ વિન્યસ્ય ધ્યાત્વા પૂર્વં સમાહિતઃ ।
ભક્ત્યા તુ પૂજ *(યે) દ્દેવં સોઽભીષ્ટં ફલમાપ્નુયાત્ ।
કેશવાદિરયં ન્યાસી ન્યાસમાત્રેણ દેહિનાં ।
અચ્યુતત્વં દદાત્યેવ સત્યં સત્યં ન સંશયઃ ।
કેશવાદ્યા ઇમે શ્યામાઃ સર્વે નારાયણાઃ સ્મૃતાઃ ।
શંખ ચક્ર ગદા પદ્મ લસદ્ભુજચતુષ્ટયાઃ ।
શચેગીપીશગીપીચશપચંગંશપાંગ ચ ।
શંગં ચમ્યં શપંગં ચ દક્ષિણોર્દ્ધં કરં ક્રમાત્ ।
નમોન્તાર્ણં સમુચ્ચાર્યય નારાયણ મનું વદેત્ ।
પ્રાણાત્માનં તથોચ્ચાર્યય કેશવાય ઇતિ સ્મરેત્ ।
કીત્યૈ ચ મનસાયુક્ત ઇત્યાદિ ન્યાસમાચરેત્ ।
મુમુક્ષવશ્ચ યતયશ્ચ રેયુર્ન્યાસમુત્તમં ।
એવં વા વિન્યસેન્ન્યાસં લક્ષ્મી બીજ પુરઃસરં ।
પૃ૦ ૬અ) સ્મૃતિર્ધૃતિર્મ્મહાલક્ષ્મીઃ પ્રાપ્યાંતે હરિતાં વ્રજેત્ ।
વાગ્ભવાદ્યં ન્યસેન્ન્યાસં વાગીશત્વમવાપ્નુયાત્ ।
યદ્યદાદ્યં ન્યસેન્ન્યાસં તદ્બીજૈરંગકલ્પનં ।
તત્વન્યાસં તતઃ કુર્યયાત્ સાધકઃ સિદ્ધિહેતવે ।
કૃતેન યેન શ્રીદેવરુપતામેવ યાન્યસૌ ।
માદિકાંતામથાર્ણાંશ્ચ બીજાન્યેકૈકશોચ્ચરેત્ ।
નમઃ પરાયેન્યુચાર્યય તતસ્તત્વાત્મને નમઃ ।
જીવં પ્રાણદ્વયં ચોક્તા સર્વાંગેષુ પ્રવિન્યસેત્ ।
તતો હૃદયમધ્યે ચ તત્વત્રયં ચ વિન્યસેત્ ।
વં બીજં મતિતત્વં ચ ફમહંકારમેવ ચ ।
પં બીજં ચ મનસ્તત્વમિત્યેવં ત્રિતયં ન્યસેત્ ।
નં બીજં શબ્દતત્વં ચ ન્યસેન્મૌલૌ તતઃ પરં ।
વં બીજં સ્પર્શતત્વં ચ વિન્યસેદાનને સુધીઃ ।
દં બીજં રુપતત્વં ચ હૃદયે વિન્યસેત્તતઃ ।
થં બીજં રસતત્વં ચ વિન્યસેદથ ગુહ્યકે ।
તં બીજં ગંધતત્વં ચ પાદયોરથ વિન્યસેત્ ।
ણં બીજં શ્રીત્રતત્વં ચ શ્રીત્રયોરેવ વિન્યસેત્ ।
ટં બીજં ત્વક્તત્વં ચ વિન્યસેત્ત્વચિ સાધકઃ ।
ડં બીજં નેત્રતત્વં ચ નેત્રયોરેવ વિન્યસેત્ ।
ઠં બીજં રસનાતત્વં રસનાયામથો ન્યસેત્ ।
ઢં બીજં ઘ્રાણતત્વં ચ નાસિકાયાં પ્રવિન્યસેત્ ।
ઞં બીજં વાક્યતત્વં ચ વિન્યસેદ્વાચિ સાધકઃ ।
ઝં બીજં પાણિતત્વં ચ પાણ્યોરેવ પ્રવિન્યસેત્ ।
જં બીજં પાદતત્વં ચ પાદયોરેવ વિન્યસેત્ ।
છં બીજં પાયુતત્વં ચ પાયૌ ન્યસેત્ સમાહિતઃ ।
ચં બીજં લિંગતત્વં ચ વિન્યસેદથ શિશ્નકે ।
ઙં બીજં તત્વમાકાશં પુનર્મ્મૌલૌ પ્રવિન્યસેત્ ।
ઘં બીજં વાયુતત્વં ચ વદને વિન્યસેત્ પુનઃ ।
ગં બીજં તેજસ્તત્વં ચ વિન્યસેત્ હૃદયે સુધીઃ ।
પૃ૦ ૬બ) ખં બીજં જલતત્વં ચ પુનઃ શિશ્ને પ્રવિન્યસેત્ ।
કં બીજં પૃથિવીતત્વં વિન્યસેત્ પાદયોઃ પુનઃ ।
શં બીજં હૃત્પુણ્ડરીકતત્વં હૃદિ પ્રવિન્યસેત્ ।
હં બીજં સૂર્યયમંડલતત્વં હૃદિ પ્રવિન્યસેત્ ।
સં બીજં ચન્દ્રમણ્ડલતત્વન્તત્ર પ્રવિન્યસેત્ ।
વં બીજં વહ્નિમણ્ડલતત્વં તત્રૈવ વિન્યસેત્ ।
ષં પરમેષ્ઠીતત્વં ચ વાસુદેવં ચ મૂર્દ્ધનિ ।
યં બીજમથ પુંસ્તત્ત્વં સંકર્ષણમથો મુખે ।
લં બીજં વિશ્વતત્વં ચ પ્રદ્યુમ્નં હૃદિ વિન્યસેત્ ।
વં બીજં નિવૃત્તિતત્ત્વં અનિરુદ્ધમુપસ્થકે ।
લં બીજં સર્વતત્ત્વં ચ પાદે નારાયણં ન્યસેત્ ।
ક્ષ્રૌં બીજં કોપતત્ત્વં ચ નૃસિંહં સર્વગાત્રકે ।

એવં તત્ત્વાનિ વિન્યસ્ય પ્રાણાયામં સમાચરેત્ ।
દશાક્ષરેણ ચેત્તત્ર અષ્ટાવિંશતિ રેચયેત્ ।
પૂરયેદ્વામયા તદ્વદ્વારયેત્તત્ પ્રમાણતઃ ।
પ્રાણાયામો ભવેદેકો રેચક પૂરક કુમ્ભકૈઃ ।
અષ્ટાદશાર્ણં ચેત્તદ્વદ્વાશૈવં સમાચરેત્ ।
એકેન રેચયેત્ કામબીજેનૈવ પૃથક્ પૃથક્ ।
પૂરયેત્ સપ્તજપ્તેન વિંશત્યા તેન ધારયેત્ ।
સર્વેષુ કૃષ્ણમંત્રેષુ બીજેનાનેન ચાચરેત્ ।
અથવા સર્વમંત્રેષુ વર્ણાનુક્રમતો જપન્ ।
પ્રાણાયામં ચરેન્મંત્રી રેચકપૂરક કુંભકૈઃ ।
મંત્ર પ્રાણાયામઃ પ્રોક્તો યૌગિકં કથયામિતે ।
રેચયેદ્દક્ષયા વિદ્વાન માત્રા ષોડશકેન ચ ।
દ્વાત્રિંશન્માત્રયાપૂર્યય ચતુઃષષ્ટ્યા તુ ધારયેત્ ।
એકશ્વાસશ્ચૈક માત્રા માત્રાયાં નિયમો મતઃ ।
વામ આનુનિ હસ્તસ્ય ભ્રમણં યાવતા ભવેત્ ।
કાલેન માત્રા સા જ્ઞેયા મુનિભિર્વ્વેદપારગૈઃ ।
પ્રાણાયામી દ્વિધા પ્રોક્તઃ સગર્ભશ્ચ નિગર્ભકઃ ।
સગર્ભો મંત્ર જાપેન માત્રયા સંખ્યયા ભવેત્ ।
પૃ૦ ૭અ) પ્રાણાયામાત્ પરંતત્વં પ્રાણાયામાત્ પરં તપઃ ।
પ્રાણાયામાત્ પરંજ્ઞાનં પ્રાણાયામાત્ પરં પદમ્ ।
પ્રાણાયામાત્ પરં યોગં યોગઃ પ્રાણાયામાત્ પરં ધનં ।
નાસ્તિ નાસ્તિ પુનર્નાસ્તિ કથિતં તવ સુવ્રત ।
વત્સરાભ્યાસયોગેન બ્રહ્મસાક્ષાદ્ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
ચૈતન્યાવરણં યદ્યત્ ક્ષીયતે નાત્ર સંશયઃ ।
પ્રાણાયામં વિના મુક્તિ માર્ગો નાસ્તિ મયોદિતં ।
પ્રાણાયામં વિના યચ્ચ સાધનં તદ ફલં ભવેત્ ।
પ્રાણાયામેણ મુનયઃ સિદ્ધિમાપુર્ન ચાન્યથા ।
પ્રાણાયામપરો યોગી ન યોગી શિવ એવ સઃ ।
ગમનાગમનં વાયોઃ પ્રાણસ્ય ધારણં તથા ।
પ્રાણાયામ ઇતિ પ્રોક્તો યોગશાસ્ત્ર વિશારદઃ ।
પ્રાણો વાયુરિતિ ખ્યાત આયામંતન્નિરોધનં ।
પ્રાણાયામ ઇતિ પ્રોક્તો યોગિનાં યોગસાધનં ।
આદ્યત્તયોર્વિધીયંતે નાસિકાપુટચારિણઃ ।
રેચયેદ્દક્ષયા નાસા પૂરયેદ્વામતસ્તતઃ ।
દ્વાત્રિંશદભ્યસન્ મંત્રં પ્રાણાયામઃ સ ઉચ્યતે ।
બ્રહ્મહત્યા સુરાપાનમગસ્યાગમનં તથા ।
સર્વમાશુદહત્યેવ પ્રાણાયામેન વૈ દ્વિજ ।
ભ્રુણહત્યાદિપાપાનિ નાશયેન્માસમાત્રકે ।
પ્રાતઃ સાયં ચરેન્નિત્યં ષોડશ પ્રાણ સંયમં ।
નાશયેત્ સર્વપાપાનિ તૂલરાશિ મિવાનલઃ ।
સર્વેષામેવ પાપાનાં પ્રાયશ્ચિત્તમિદં સ્મૃતમ્ ।
સ્વદેહસ્થં યથા સંચવર્મ્મોત્સૃજ્ય નિરામયઃ ।
પ્રાણાયામાત્તથાધક્ષત્ય વિદ્યાં કામકર્મ્મજાં ।
અથવા કિં બહુક્તેન શૃણુ ગૌતમમદ્વચઃ ।
પ્રાણાયામાન્ન હિ પરોયોગિનાં મુક્તિસિદ્ધયે ।
પ્રાણાયામં વિધાયેશ્ચં દેહે પીઠાનિ વિન્યસેત્ ।
આધારશક્તિં પ્રકૃતિં કૂર્મ્મં શૂકરમેવ ચ ।
પૃ૦ ૭બ) પૃથિવીં ક્ષીરસિન્ધું ચ શ્વેતદ્વીપં ચ મધ્યતઃ ।
તન્મધ્યે રત્નગેહં ચ સર્વાભીષ્ટ ફલપ્રદં ।
ગેહમધ્યે કલ્પવૃક્ષં સર્વરત્ન મહોજ્જ્વલં ।
દક્ષાંશે દક્ષિણકટૌ તથા વામદ્વયે પુનઃ ।
ધર્મ્મં જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યં વિન્યસેદૈશ્વરં તથા ।
મુખપાર્શ્વે નાભિપાર્શ્વે ન ઞ પૂર્વાંસ્તુ વિન્યસેત્ ।
વિન્યસ્યૈવં પુનર્હૃદિ પદ્મં વિશ્વમયં ન્યસેત્ ।
પ્રકૃત્યષ્ટલસત્પત્રં વિકારમયકેશરં ।
તન્મધ્યે વિન્યસેન્મંત્રી પંચાશદ્વર્ણ કાર્ણિકાં ।
પ્રણવસ્ય ત્રિભિર્મ્મંત્રૈર્વિન્યસેન્મણ્ડલત્રયં ।
કલાભિઃ સહિતં તદ્વદ્દશ દ્વાદશ ષોડશૈઃ ।
આકારોકારમપરાઃ પ્રણવાંશોદ્ભવાક્ષરાઃ ।
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાખ્યાઃ સમષ્ટિ વ્યષ્ટિરુપકાઃ ।
સમષ્ટ્યા કેવલં બ્રહ્મ સચ્ચિદાનન્દલક્ષણં ।
સ્વબીજપૂર્વકાંસ્તત્ર સત્ત્વદીનથ વિન્યસેત્ ।
તદંશે નૈવમતિમાન્ ન્યસેદાત્મ ચતુષ્ટયં ।
આત્માંતરાત્મ પરમાત્મ જ્ઞાનાત્માનશ્ચ તે મતાઃ ।
આત્માસૌ જગવસ્તૂલો વિશ્વાત્મા વિશ્વરુપકઃ ।
નામાદ્યબીજસહિતં હૃન્મધ્યે ચ વ્યવસ્થિતં ।
અતેવ હૃદિ ન્યસ્યેદ્વાગ્વૃત્તિર્હૃદયે સ્થિતા ।
અંતરંગતયા ચાયં અંતરાત્મા હૃદંતરે ।
મનોમયસ્તૈજસાખ્યશ્ચાંતરિન્દ્રિય વૃત્તિ ધૃક્ ।
અતેવ મુને ચાયં અંતરાત્મેતિ કીર્ત્યતે ।
અં બીજાં ચાસ્ય ગદિતં તત્ પૂર્વં વિન્યસેત્ સુધીઃ ।
રમાદ્યાત્મસુષુપ્ત્યાખ્યો મનોવ્યાવૃત્તિહારકઃ ।
વિલયે ચેન્દ્રિયે તત્ર સુમુખઃ કેવલ સ્થિતઃ ।
યં બીજાત્ પરમાત્માનં યજેત્ સર્વાર્થસિદ્ધયે ।
સંકર્ષણશ્ચાનિરુદ્ધઃ પ્રદ્યુમ્નશ્ચેતિતત્રયં ।
જ્ઞાનાત્માસૌ વાસુદેવઃ સ્વયમ્ભૂ પ્રાજ્ઞરુપકઃ ।
વૃત્તિત્રયે વિલીનેતિ કેવલં સુખ ચિત્ કલઃ ।
પૃ૦ ૮અ) સુખાત્મા વાસુદેવોઽસૌ ચિતકલા પ્રકૃતિઃ પરા ।
બીજં તસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ કેવલં સુખ ચિન્મયં ।
વેદત્રયોદ્ધૃતં સારં સર્વે કારણ કારણં ।
કેશવેષ્ટ પૃશક્તીશ્ચ ચાષ્ટપ્રકૃતિ રુપિણી ।
મધ્યશક્તિઃ પરાખ્યા ચ ચિદાનન્દસ્વરુપિણી ।
વિમલોત્ કર્ષિણી જ્ઞાના ક્રિયાયોગા ચ શક્તયઃ ।
પ્રહ્વી સત્યા તથેશાનાનુગ્રહા નવમી સ્મૃતા ।
નવશક્તીઃ પ્રવિન્યસ્ય ન્યસેત્તત્ર મહામનું ।
નમો ભગવતે પ્રોક્તા સર્વભૂતાત્મને પદં ।
વાસુદેવપદં ઙેન્તં સર્વાત્મયોગસંયુતં ।
વિજ્ઞેયં ચ તતો યોગ પદ્મપીઠાત્મને નમઃ ।
અયં પીઠ મનુઃ પ્રોક્તઃ સર્વભૂતાત્મકઃ પરઃ ।
શ્યામલં કોમલં ધામ તત્રોપરિ વિચિંતિયેત્ ।
ઇતિ શ્રીગૌતમીયતંત્રે સર્વતંત્રોત્તમોત્તમે દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ

અથાખિલં ન્યાસજાલં શૃણુષ્વાવહિતો નદ્ય ।
નિત્ય ન્યાસાઃ પુરા પ્રોક્તાયૈર્વિના વિફલા ભવેત્ ।
મંત્રતંત્રાત્મના સર્વાઃ પ્રકારેણાપ્યનુષ્ઠિતાઃ ।
ફલાધિક્યેછ્યાન્યાસાન્ સમસ્ત પુરુષાર્થ દાન્ ।
શૃણુ વક્ષ્યામિ વિપ્રેન્દયેત્ વિષ્ણુમયો ભવેત્ ।
સ્વરષટ્કં યથા પૂર્વં પશ્ચાત્યં સ્વરષટ્કકં ।
મૂર્ત્તિ દ્વાદશકં તદ્વદ્વાસુદેવેન સંયુતં ।
કલાપે વિન્યસેદ્દાત્રા કેશવં સુસમાહિતઃ ।
નારાયણં ચ જઠરે અર્યયમ્ના સહસંયુતં ।
હૃદયે માધવં ચૈવ મંત્રેણ સહસંયુતમ્ ।
ગોવિન્દં ગલકૂપે ચ વરુણેન પ્રવિન્યસેત્ ।
ભુજાંતે દક્ષિણે ન્યસેદ્ ભર્ગેણ મધુસૂદનં ।
પદ્મનાભં દક્ષગલે ન્યસેદ્ધિન્ધ્યસુતાયુતં ।
દામોદરમખેન્દ્રેણ વામપાર્શ્વે ન્યસેત્ સુધીઃ ।
ભુજાંતે વાસુદેવં ચ પુષ્ણા સહ પ્રવિન્યસેત્ ॥
પૃ૦ ૮બ) વાભગલે સંકર્ષણં પર્યયન્યેન ચ વિન્યસેત્ ।
પૃષ્ટદેશે ચ પ્રદ્યુમ્નં ત્વષ્ટ્રા સહ પ્રવિન્યસેત્ ।
કક્ષદેશેઽનિરુદ્ધંતં વિષ્ણુના સહ વિન્યસેત્ ।
દ્વાદશાક્ષરં મંત્રવરં વિન્યસેદ્બ્રહ્મરન્ધ્રકે ।
વાસુદેવો ભવેત્ સાક્ષાદ્વ્યાપ્તિતસ્તસ્ય તેજસા ।
ત્રિમાત્રિકં સમુદ્ધૃત્ય નમો ભગવતે લિખેત્ ।
વાસુદેવં ચતુર્થ્યા ચ મંત્રોઽયં સુરાપાદયઃ ।
અસ્ય વિજ્ઞાનમાત્રેણ વાસુદેવઃ પ્રજાયતે ।
મનુ સંપુટિતાં ન્યસેન્માતૃકાં વિશ્યામાતરમ્ ।
તેનૈવ મંત્રં સિદ્ધિઃ સ્યાદ્દોષસંઘાત નાશનાત્ ।
દશાર્ણગોલક ન્યાસં વક્ષ્યે સંભૂતિદાયકમ્ ।
મંત્રદશાવૃત્તિમયં ગોપનીયં પ્રજાયતે ।
આધારેણ ધ્વજે નાભૌ હૃદિ ગલ મુખાંશકે ।
ઊરુદ્વયે કન્ધરાયાં નાભ્યાં કુક્ષૌ સ્તનદ્વયે ।
પાર્શ્વદ્વયે તથા શ્રોણ્યોર્મસ્તકાસ્યે ચ નેત્રયોઃ ।
કર્ણનાસિકયોસ્તદ્વત્ કપોલો કરસન્ધિષુ ।
તદગ્રે પાદયોઃ સન્ધૌ તદગ્રેષ્વપિ ચાદરાત્ ।
મસ્તકે તત્ પ્રતીચ્યાદિ દિશાસુ વ્યાપકં ન્યસેત્ ।
દોષ્ણોસ્તથોરુદ્વયે મંત્રી શિરોક્ષાસ્ય કંઠદેશકે ।
અક્ષિ હૃદ્દંતકં વામજાનુ પ્રયત્ સુવિન્યસેત્ ।
શ્રોત્રગણ્ડાંશયોર્નસ્યેદ્વક્ષોજપાર્શ્વસ્ફિ ગુરૌ ।
જાનુજંઘાંઘ્રિયુગલે ઇચ્છં વર્ણાન્ પ્રવિન્યસેત્ ।
વિભૂતિ પંજર ન્યાસઃ સર્વભૂતિ પ્રવર્ત્તકઃ ।
દશતત્વં તતો ન્યસેદ્દર્શણં શીઘ્ર સિદ્ધયે ।
પૃથિવ્યપતેજોમરુદ્વયદ્વિપંચતત્ત્વકમ્ ।
અહંકારો મહત્તત્વં તથા પ્રકૃતિ પુરુષૌ ।
પર (+ઇમાનિ) ઇમાનિ તત્વાનિ યથા વદવધારય ।
પાદાન્ધુ હૃદયે વક્ત્રે મૂર્દ્ધિણ્યં ચ ન્યસેત્તતઃ ।
હૃદિ
પૃ૦ ૯અ) દ્વયં ત્રયં વ્યાત્થા સર્વાંગે વિન્યસેત્ સુધીઃ ।
મસ્તકાદિ તતો ન્યસ્યેદ્ યાવત્ પદાવસાનકમ્ ।
અયં ન્યાસો ગુપ્તતમોમંત્રાણાં શીઘ્રસિદ્ધિદઃ ।
કર્યયૌન્યેષ્વપિ ગોપાલમંત્રેષ્વપિ વિશાલધીઃ ।
દશાક્ષરસ્યવર્ણાંશ્ચ સંહારક્રમતો ન્યસેત્ ।
સૃષ્ટિન્યાસે મનોરસ્ય વર્ણાન્ વિપરીતાન્ન્યસેત્ ।
એકૈકાક્ષરમુચ્ચાર્યય નમોઽનંતં તતઃ પઠેત્ ।
પરાયેતિ ચ તત્ત્વાનિ તદંતે નમસા સહ ।
મનસા વા ન્યસેન્ન્યાસાન્ પુષ્પે નૈવાથ વા મુને ।
અંગુષ્ઠાનામિકાભ્યાં વા અન્યથા વિફલં ભવેત્ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે મહાતંત્રં સર્વતંત્રે સર્વતંત્રોત્તમોત્તમે કામ્યન્યાસો નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ

અથ વૃન્દાવનં ધ્યાયેત્ સર્વદેવ નમસ્કૃતમ્ ।
સર્વર્ત્તુ કુસુમોપેતં પતત્રિગણનાદિતં ।
ભ્રમદ્ ભ્રમર ઝંકાર મુખરીકૃત દિંમુખમ્ ।
કાલિન્દીજલ કલ્લોલ શીતલા નિલસેવિતમ્ ।
નાનાપુષ્પલતાવદ્દવૃક્ષષણ્ડૈશ્ચ મણ્ડિતમ્ ।
સમાનોદિત ચન્દ્રાર્ક તેજોદીપ ન દીપિતમ્ ।
કમલોત્પલ કહ્લાર ધૂલીધૂષરિતાંતરમ્ ।
શાખામૃગ ગણાકીર્ણં નાનામૃગ નિષેવિતમ્ ।
દ્વાત્રિંશદ્વનસંવીતં વૈકુંઠાદતિસૌખ્યદમ્ ।
પુરન્દરમુખૈર્દ્દેવૈઃ સર્વતઃ સમધિષ્ઠિતમ્ ।
તન્મધ્યે રત્નભૂમિં ચ સૂર્યયાયુત સમપ્રભામ્ ।
તત્ર કલ્પતરુદ્યાનં નિયતં રત્નવર્ષણમ્ ।
માણિક્યશિખરોલ્લાસિ તન્મધ્યે મણિમણ્ડપમ્ ।
નાનારત્નગણૈશ્ચિત્રં સર્વતેજો વિરાજિતમ્ ।
ફલભાગુલ્લસચ્ચિત્રવિતાનૈરુપશોભિતમ્ ।
રત્નતોરણ ગોપૂર માણિક્યવેદિકાવિતમ્ ।
દિવ્યઘંટાયુક્ત મુક્તામણિ શ્રેણી વિરાજિતમ્ ।
પૃ૦ ૯બ) કોટિસૂર્યય સમાભાસં નિર્મ્મુક્તં ષટ્કરંગકૈઃ ।
વુભુક્ષા ચ પિપાસા ચ પ્રાણમનસસ્તથા ।
શોકમોહૌ શરીરસ્ય જરામૃત્યુ ષડૂર્મ્મયઃ ।
ચતુર્દ્વારસમાયુક્તં કપાટાષ્ટકશોભિતમ્ ।
તત્ર કલ્પતરું ધ્યાયેત્ સ્થવિષ્ઠં રત્નવર્ષિણમ્ ।
સેવિતં ઋતુભિઃ સર્વૈઃ સુધાશીકર વર્ષિણમ્ ।
ગારુત્મતલસત્પત્રં પ્રવાલ રત્નપલ્લવમ્ ।
મુક્તારત્નપ્રસરિતં પદ્મરાગ ફલીજ્જ્વલમ્ ।
સંસારતાપવિચ્છેદિ કુશલચ્છાયમદ્ભુતમ્ ।
તન્મૂલે ચિંતયેન્મંત્રી રત્નસિંહાસનં શુભમ્ ।
તત્ર સૂર્યયસમાભાસં પંકજં ચોષ્ટપત્રકમ્ ।
સર્વતત્વમયં તત્ર ચિંતયેજ્જગદીશ્વરમ્ ।
સંસારસાગરાત્તીર્ણં ધર્મ્મકામાર્થ સિદ્ધયે ।
પીતામ્બરધરં કૃષ્ણં પુણ્ડરીક નિભેક્ષણમ્ ।
રક્તનેત્રાધરં રક્ત પાણિપાદતલં શુભમ્ ।
કૌસ્તુભીદ્ભાસિતોરસ્કં નાનારત્નવિભૂષિતમ્ ।
ઉદ્દામવિલસન્મુક્તા રત્નહારોપશોભિતમ્ ।
નાનારત્નપ્રભોદમાસિ મુકુટં દીપ્તતેજસમ્ ।
હારકેયૂરકટકકુણ્ડલૈરુપશોભિતમ્ ।
શ્રીવત્સવક્ષસંચારુ નૂપુરાદ્યુપશોભિતમ્ ।
રત્નૈર્નાનાવિર્ધંર્યુક્તં કદિસૂત્રાંગુરીકૈઃ ।
ગોરોચના કુંકુમેન લલાટ તિલકાવિતમ્ ।
અલકાશોભિસંયુક્તં પીતામ્બર યુગાવૃતમ્ ।
બિમ્બાધર પુટોદ્ભાસિ વંશ્યામૃતરસાન્વિતમ્ ।
વર્હિપત્ર કૃતા પીડં વન્યપુષ્પૈરલંકૃતમ્ ।
કદમ્બકુસુમોદ્વદ્વ ચારુમાલા વિરાજિતમ્ ।
કોટિકન્દર્પલાવણ્યં વિલસદ્બન્ધુરોદરમ્ ।
વેણું ગૃહીત્વા હસ્તાભ્યાં મુખે સંયોજ્ય વાદિનમ્ ।
ગાયંતં દિવ્યગાનૈશ્ચ વૃન્દાવન ગતં હરિમ્ ।
પૃ૦ ૧૦અ) સ્વર્ગાદિવપરિષ્ટ કન્યકાશતમણ્ડિતમ્ ।
ગો ગો વત્સ ગણાકીર્ણં વૃહત્ ષણ્ડૈશ્ચ મણ્ડિતમ્ ।
ગોપકન્યાસહસ્રૈસ્તુ પદ્મપત્રાપતે ક્ષણૈઃ ।
અર્ચ્ચિતં ભાવ કુસુમૈસ્ત્રૈલોક્યૈક ગુરું વિભુમ્ ।
તુમ્બુરુર્નારદશ્ચૈવ હાહા હૂહૂસ્તથૈવ ચ ।
કિન્નરી મિથુનં ચાપિ શ્રુત્વા ગીતં તથા હરેઃ ।
વીણાદિ સાધનં ત્યક્તા વિસ્મયાવિષ્ટ ચતસઃ ।
તે સ્તુવંતિ મહાત્માનં ગાયવાવિરતિ સ્થિતાઃ ।
સિદ્ધગંધર્વયક્ષૈશ્વ અપ્સરોભિર્વિહંગમૈઃ ।
સ્થાવરૈઃ પન્નગૈશ્ચાપિ સિદ્ધૌર્વિદ્યાધરૈસ્તથા ।
શાખામૃગૈર્મનુષ્યૈશ્ચ વીક્ષ્યમાણૈઃ સુવિસ્મિતૈઃ ।
સર્વલક્ષણસમ્પન્નં સૌન્દર્યયેણાભિશોભિતમ્ ।
મોહનં સર્વં ગોપીનાં લોકાનાં પતિમવ્યયમ્ ।
નારદેન ચ સિદ્ધેન વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા ।
પરાશરેણ વ્યાસેન ભૃગુણાંગિરસેન ચ ।
દક્ષેન સનકાદ્યૈશ્ચ સિદ્ધેન કપિલેન ચ ।
વાસ્તુ વાગીશહારીત યાજ્ઞવલ્ક્યોશનઃક્રતુઃ ।
માર્કણ્ડેય ભરદ્વાજ પુલસ્ય પુલહાદિભિઃ ।
વશિષ્ઠાદ્યૈર્મુનીન્દ્રૈશ્ચ સ્તૂયમાનં સુરાસુરૈઃ ।
બ્રહ્મલોકગતૈઃ સિદ્ધૈર્નાગલોકગતૈરપિ ।
અન્યૈરપિ સુરશ્રેષ્ઠૈઃ સ્તૂયમાનં સ્મરેદ્ વિભુમ્ ।
એવં યશ્ચિંતયેન્મંત્રી ચેતસા કૃષ્ણમવ્યયમ્ ।
સંસારસાગરં ઘોરમપિવત્સપદાયતે ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે મહાતંત્રે સર્વતંત્રોત્તમોત્તમે ચતુર્થોઽધ્યાયઃ

ગૌતમ ઉવાચ
યદ્યદુક્તં ત્વયા બ્રહ્મન્ તત્ત્વં સર્વં શ્રુતં મયા ।
ઇદાનીં પરિપૃચ્છામિ કેનાત્ર ચાધિકારિતમ્ ।
નારદ ઉવાચ
દીક્ષાયામધિકારિત્વમાપ્નોતિ ગુરુસેવકઃ ।
દ્વિજાનામનુપનીતાનં સ્વકર્મ્માધ્યાપનાદિષુ ।
પૃ૦ ૧૦બ) યથાધિકારો નાસ્તિહ સન્ધ્યોપસન કર્મ્મસુ ।
તથાહ્યદીક્ષિતાનાં તુ મંત્રતંત્રાર્ચ્ચનાદિષુ ।
નાધિકારોઽસ્ત્યતઃ કુર્યયાદાત્માનં શિવ સંસ્કૃતમ્ ।
અતેવ હિ દીક્ષાર્થં સર્વજ્ઞં ગુરુમાશ્રયેત્ ।
સુન્દરઃ સુમુખઃ સ્વચ્છ સુલભો બહુતંત્રવિત્ ।
અસંશયઃ સંશયછિન્નિરપેક્ષો ગુરુર્મ્મતઃ ।
વેદવેદાંગ વેદાંત સિદ્ધાંત જ્ઞાનપારગઃ ।
વાંમનઃ કાયચિત્તૈશ્ચ વિષ્ણોઃ સુશ્રુષેણરતઃ ।
વિષ્ણુ તંત્રાનુસંધાયી વિષ્ણુ વિજ્ઞાનવેદકઃ ।
વિષ્ણૌ સમર્પકઃ સમ્યક્ ત્રિવિધોત્પાતકર્મ્મણિ ।
સન્મતઃ સત્સુદાંતશ્ચ મંત્રાર્થ જ્ઞાનપારગઃ ।
ષટ્ચક્રભેદકુશલઃ ષડ્ધ્વજ્ઞાનપારગઃ ।
પિણ્ડે પદે તથા રુપે રુપીતીતે વિવેચકઃ ।
સંધ્યાત્રય વિશેષજ્ઞોઽધ્વષટ્કં ચ વિશોધકઃ ।
મંત્ર ચૈતન્ય વિજ્ઞાતા ગુરુરુક્તઃ સ્વયમ્ભુવા ।
નમોઽસ્તુ ગુરવે તસ્મૈ પ્રત્યક્ષાય યદાજ્ઞયા ।
મૃદ્ભસ્મ દારુદૃશદઃ ફલન્ય વિફલં ફલં ।
પંચામ્નાય વિશેષજ્ઞો નિગ્રહાનુગ્રહક્ષમઃ ।
શિષ્યસ્ય સંશયચ્છેત્તા ગુરુર્ભવતિ નાપરઃ ।
વૈષ્ણણ્વાન્વયસિદ્વાંત ચિંતામણિરિવાપરઃ ।
આશ્રમી જ્ઞાનકુશલો ગુરુર્ભવતિ નાપરઃ ।
મંત્રતંત્રાર્થ ચૈતન્ય કુણ્ડલી ગતિ વેદકઃ ।
મંત્રસિદ્ધાંત વિધિવદ્ ગુરુર્ભવતિ નાપરઃ ।
સ્વદૂરમપિ ગંતવ્યં યથામ્નાય વિદોજ્વનાઃ ।
તેઽપિ સ્તુત્યા નમસ્યાશ્ચ સેવ્યાશ્ચાભીષ્ટમિચ્છતા ।
એવં વિધો ગુરુર્જ્ઞેયસ્ત્વન્યથા શિષ્ય દુઃખદઃ ।
શિષ્યઃ કુલીનઃ શુદ્ધાત્મા પુરુષાર્થ પરાયણઃ ।
અધીત વેદકુશલઃ પિતૃમાતૃહિતેરતઃ ।
ધર્મ્મવિદ્ધર્મ્મકર્તા ચ ગુરુશુશ્રુષણેરતઃ ।
પૃ૦ ૧૧અ) સદા શાસ્ત્રાર્થ તત્વજ્ઞો દૃઢદેહો દૃઢઆશયઃ ।
હિતૈષી પ્રાણિનાં નિત્યં પરલોકાર્થ કર્મ્મકૃત્ ।
વાંમનઃકાયવસુભિર્ગુરુ શુશ્રુષણેરતઃ ।
અનિત્યકર્મ્મણસ્ત્યાગી નિત્યાનુષ્ઠાનતત્પરઃ ।
જિતેન્દ્રિયો જિતાલસ્યો જિતમોહો વિમત્સરઃ ।
ગુરુવદ ગુરુપુત્રેષુ તત્ કલત્રાદિષુ ભક્તિમાન્ ।
એવમ્વિધો ભવેચ્છિષ્યસ્ત્વિતરો ગુરુ દુઃખદઃ ।
વર્ષૈકેણ ભવેદ્યોગ્યા વિપ્રઃ સર્વગુણાન્વિતઃ ।
વર્ષદ્વયે તુ રાજન્યો વૈશ્યસ્તુ વત્સરૈસ્ત્રિભિઃ ।
ચતુર્ભિર્વત્સરૈઃ શુદ્રઃ કથિતા શિષ્ય યોગ્યતા ।
યદા શિષ્યો ભવેદ્યોગ્યઃ કૃપયા સદ્ગુરુસ્તદા ।
કૃપયા પરયા સમ્યગ્ દીક્ષાયા વિધિમાચરેત્ ।
મંત્રારમ્ભસ્તુ ચૈત્રે સ્યાત્ સમસ્તપુરુષાર્થદઃ ।
વૈશાખે રત્નલાભઃ સ્યાજ્જ્યૈષ્ઠે તુ મરણં ધ્રુવં ।
આષાઢે બન્ધુનાશઃ સ્યાત્ પૂર્ણાયુઃ શ્રાવણે ભવેત્ ।
પ્રજાનાશો ભવેદ્ભાદ્રે આશ્વિને રત્નસંચયઃ ।
કાર્ત્તિકે મંત્રસિદ્ધિઃ સ્યાન્માર્ગશીર્ષે તથા ભવેત્ ।
પૌષે તુ શત્રુપીડાા઼ સ્યાન્માદ્યે મેધાવિવર્દ્ધનં ।
ફાલ્ગુણે સર્વકામઃ સ્યુર્મ્મલમાસં વિવર્જ્જયેત્ ।
પંચાંગશુદ્ધિદિવસે સ્વોદયે ચન્દ્રસૂર્યયયોઃ ।
ગુરુશુક્રોદયે ચૈવ શસ્યતે મંત્રસંસ્ક્રિયા ।
રવૌ ગુરૌસિતે સોમે કર્ત્તવ્યં બુધશુક્રયોઃ ।
શુક્લપક્ષે શુભા દીક્ષા કૃષ્ણે સ્યાત્ પંચમાવધિ ।
દ્વાદશ્યાં સર્વથા કાર્યયા ચામલાયાં શુભેઽનિ *।
કૃષ્ણપ્રિયા દ્વાદશી સા કૃષ્ણદીક્ષા પ્રવર્ત્તિની ।
ઉત્તરાત્રય રોહિણ્યાં રેવતી પુષ્યવાસરે ।
ધનિષ્ઠા વાયુમિત્રાશ્વિપિત્ર્યંત્વષ્ટ્રિં ચ નૈરૃતં ।
ઐશ્વ વૈષ્ણવ હસ્તા ચ દીક્ષાયાં તુ શુભાવહાઃ ।
આશ્વિની રોહિણી સ્વાતિ વિશાખા હસ્તભેષુ ચ ।
પૃ૦ ૧૧બ) કૃષ્ણોત્તરાત્રયેષ્વેવં કુર્યયાન્મંત્રાભિષેચનં ।
શુભયોગેષુ સર્વેષુ દીક્ષા સર્વ શુભપ્રદા ।
શુભાનિ કરણાન્યાહુર્દ્દીક્ષાયાં ચ વિશેષતઃ ।
શકુન્યાદીનિવિષ્ટિં ચ વિશેષેણ વિવર્જયેત્ ।
ચરઃ સર્વે વિપર્યયઃ સ્યાત્ સ્થિર રાશિષુ સૌખ્યદા ।
ત્રિષડાય ગતાઃ પાયાઃ શુભાઃ કેન્દ્ર ત્રિકોણગાઃ ।
દીક્ષાયાં ચ શુભાઃ સર્વં રન્ધ્રસ્થાઃ સર્વનાશકાઃ ।
શિષ્યસ્ય જન્મસંક્રાંત્યો વિષુવે અયતે તથા ।
અન્યેષુ પુણ્યયોગેષુ ગ્રહણે ચન્દ્રસૂર્યયયોઃ ।
શિષ્યાનુકુલકાલે વા દીક્ષા સર્વ શુભાવહા ।
સૂર્યયગ્રહણકાલેષુ નાન્યદન્વોષતં ભવેત્ ।
તત્ર યદ્યત્કૃતં સર્વમનંતફલદં ભવેત્ ।
વિનાયાસેત્ મંત્રસ્ય સિદ્ધિર્ભવતિ નાન્યથા ।
ભૂમેઃ પરિગ્રહં કુર્યયાદ્યાવદાયતનં ભવેત્ ।
શુક્લમૃત્સ્ના ચ યા ભૂમિર્બ્રાહ્મી સા પરિકીર્ત્તિતા ।
ક્ષત્ત્રિયા રક્તમૃત્સ્ના ચ હરિદ્વૈશ્યા પ્રકીર્ત્તિતા ।
કૃષ્ણા ભૂમિર્ભવેત્ શૂદ્રા ચતુર્દ્ધા પરિકીર્તિતા ।
બ્રાહ્મ્યા સર્વાર્થસિદ્ધિઃ સ્યાત્ ક્ષત્ત્રિયા રાજ્યદા મતા ।
ધનધાન્યકરી વૈશ્યા શૂદ્રા તુ નિન્દિતા મુને ।
તતો ભૂમિં પરીક્ષેત વાસ્તુજ્ઞાન વિશારદઃ ।
શસ્યાદિ શોધનં કુર્યયાત્તુષાંગારાદીનિ દૂરયેત્ ।
એતસ્યાકરણે મંત્રી ન કિંચિત્ ફલમાપ્નુયાત્ ।
વિપ્રાશિષાવેદઘોષૈર્મંગલાચારપૂર્વકં ।
વાસ્તોર્મ્મણ્ડલકં કુર્યયાદ્યથાશોભં તથાવિધિ ।
પૂર્વાપરાયતં સૂત્રં વિન્યસેદ્ધસ્તામાનતઃ ।
તન્મધ્યે કિંચિદાલક્ષ્યમત્સ્યૌ દ્વૌ પરિતો લિખેત્ ।
તયોર્મ્મધ્યે સ્થિતં સૂત્રં વિન્યસે દક્ષિણોત્તરં ।
દ્વાભ્યાં દ્વાભ્યાં તથા ગ્રાભ્યાં કોણેષુ મકરાન્ લિખેત્ ।
પૃ૦ ૧૨અ) મત્સ્યમધ્યસ્થિતાગ્રાણિ તત્ર સૂત્રાણિ પાતયેત્ ।
ચતુરસ્રં ભવેત્તત્ર ચતુષ્કોષ્ઠ સમન્વિતં ।
ઈશાનાદ્રાક્ષસં યાવદ યાવદગ્રે પ્રભંજનં ।
એવં સૂત્રદ્વયં દદ્યાત્ કર્ણસૂત્રં સમાહિતઃ ।
બ્રાહ્મણં પૂજયેદાદૌ મધ્યકોષ્ઠ ચતુષ્ટયે ।
દિક્ચતુષ્કેષુ પૂર્વાદિ યજેદાવાહ્યસત્તમઃ ।
વિવસ્વંતં તતો મિત્રં મહીધરમનંતરં ।
કોણાર્દ્ધકોષ્ટદ્વન્દ્વેષુ વહ્ન્યાદિ પરિતઃ પુનઃ ।
સાવિત્રં સવિતારં ચ શક્રમિન્દ્રજયં પુનઃ ।
રુદ્રં રુદ્ર જયં વિદ્વાનાપંચાપ્ય પરાંશકં ।
તત કર્ણસૂત્રો ભયતઃ ક્રોષ્ઠદ્વન્દેષુ દેશિકઃ ।
શર્વં ગુહં ચાર્પ્યમણં જાતકં પિલિપિચ્છકં ।
ચરકીં ચ વિદારીં ચ પૂતનામર્ચ્ચયેત્ ક્રમાત્ ।
અર્ચ્ચયેદ્દિક્ષુ પૂર્વાદિ સાર્દ્ધાદ્યષ્ટપદેષ્ઠિમાન્ ।
અષ્ટાવષ્ટવિભાગેન દેવતા દેશિકોત્તમઃ ।
ક્રમાદીશાનપર્યયન્યૌ જયંતુઃ શક્ર ભાસ્કરૌ ।
સદ્યો વૃષાંતરીક્ષૌ ચ દિશિ પ્રાચ્યાં વ્યવસ્થિતાઃ ।
અગ્નિઃ પુષા ચ વિતથો યમશ્ચ ગૃહરક્ષકઃ ।
ગન્ધર્વાં ભૃંગરાજશ્ચ મૃગો દક્ષિણ દિગ્ગતાઃ ।
નિરૃતિર્દ્ધૌવારિકશ્ચ સુગ્રીવ વરુણૌ તતઃ ।
પુષ્પદંતા સુરૌ શોષ યોગૌ પ્રત્યગ્દિશિસ્થિતાઃ ।
વાયુર્નાગશ્ચ કૃકરઃ સોમો ભલ્લાટ એવ ચ ।
અકુલાખ્યોદિત્યદિતી કુબેરસ્ય દિશિ સ્થિતાઃ ।
ભક્તાનામપિ દેવાનાં પાદાન્યાપૂર્યય પંચભિઃ ।
રજોભિસ્તેષ્વથો તેભ્યઃ પાયસાન્નૈર્બલિં હરેત્ ।
પાયસૈર્મ્મધુરૈઃ સર્વાન્ સંયજેન્મધુરાન્વિતાન્ ।
તત્તદ્રવ્યૈર્વાં મતિમાન્ પૂજયેદ્દોષશાંતયે ।
પાયસૌટનલાજૈશ્ચ યુક્તં ધૂપ પ્રમૂલકૈઃ ।
અન્નાદિભિરસંયુક્તં માષભક્તાદિ મણ્ડિતમ્ ।
પૃ૦ ૧૨બ) ગૃહાણેમં બલિં બ્રહ્મન્ વાસ્તુદોષં પ્રણાશય ।
ગન્ધાદિ શર્કરા પૂર્વ પાયસોપરિસંયુતં ।
આર્યયકાખ્ય ગૃહાણેમં સર્વદોષં પ્રણાશય ।
ચન્દનાદ્યર્ચ્ચિતેનાથ કર્પૂરા ગુરુમણ્ડિતં ।
વિવસ્વન્ વૈ ગૃહાણેમં સર્વદોષં પ્રણાશય ।
સગુડં પાયસં નાથ પુષ્પાદિષુ સમન્વિતં ।
ગૃહાણેમં બલિં હૃદ્યં નિત્ય શાંતિં પ્રયચ્છ મે ।
માષોદનં સમાંસં ચ ગન્ધાદિ ક્ષીરસંયુતં ।
ગૃહાણેમં મહીભૃત્ત્વં સર્વદોષં પ્રણાશય ।
એવં મધ્યે તુ સંપૂજ્ય ઈશાનાદિ બલિં હરેત્ ।
ક્ષીરં ખણ્ડ સમાયુક્તં પુષ્પાદિભિરલંકૃતં ।
ગૃહાણેમં બલિં હૃદ્યમાપચ્છાંતિં પ્રયચ્છ મે ।
દધીદં ગુડ સંયુક્તં ગન્ધાદિભિઃ સુસંસ્કૃતં ।
ગૃહાણેમં બલિંવત્સવિઘ્નમવપ્રણાશય ।
પુષ્પાદિ કુશપાનીયં શર્કરા ગુરુ વાસિતં ।
સાવિત્ર વૈ ગૃહાણેમં શાંતિમત્ર પ્રયચ્છ મે ।

પિષ્ઠકં સગુડં નાથ રક્તગન્ધાદિશોભિતં ।
ગૃહાણેમં બલિં સૂર્યય વિઘ્નમત્ર પ્રણાશય ।
શિતમત્રં તથા પુષ્પં કુંકુમાદિ સમન્વિતં ।
ગૃહાણેમં બલિં હૃદ્યં શક્રદેવ નમોસ્તુતે ।
ઓદનં ઘૃતસંયુક્તં વસ્ત્રગન્ધાદિ મણ્ડિતં ।
ગૃહાણેમં બલિં હૃદ્યમિન્દ્ર જય નમોસ્તુતે ।
પક્વાપક્વમિદં માંસં વસ્ત્રપુષ્પાદિસંયુતં ।
ગૃહાણેમં બલિં હૃદ્યં રુદ્રદેવ નમોસ્તુતે ।
સમાંસં ઘૃતસંપક્વં ગન્ધપુષ્પાદ્રિસંયુતં ।
ગૃહાણેમં બલિં રુદ્ર જય સ્વસ્તિં પ્રયચ્છ મે ।
રક્તપુષ્પં સમાંસં વૈ ગૃહાણેમં રક્ષો વિઘ્નં વિનાશય ।
પિત્ત રક્તાસ્થિ સંયુક્તં રક્તગન્ધાદિ મંડિતં ।
ગૃહાણેમં પુતનેત્વં રક્ષો વિઘ્નં વિનાશય ।
પૃ૦ ૧૩અ) સઘૃતં માંસભક્તં ચ વસ્ત્રગન્ધાદ્યલંકૃતં ।
બલિં ગૃહાણ શર્વેમં રક્ષો વિઘ્નં વિનાશય ।
માંસ પુષ્પાદિ સંયુક્તં માષભક્તોપરિસ્થિતં ।
ગૃહાણેમં બલિં સ્કન્દ રક્ષો વિઘ્ન વિનાશય ।
સમાંસં પિષ્ઠકૈર્યુક્તં પક્વમાંસોદકાન્વિતં ।
અર્ઘમન્ વૈ ગૃહાણેમં રક્ષો વિઘ્નં વિનાશય ।
રક્તમાંસોદનં મત્સ્યં ગંધ ધૂપ સમન્વિતં ।
જન્ભકત્વં ગૃહાણેમં રક્ષો વિઘ્ન વિનાશય ।
સઘૃતં ચાક્ષતં નેત્ર વસ્ત્ર ગન્ધા ચ લંકૃતં ।
ગૃહાણેમં બલિં સ્કન્દ રક્ષો વિઘ્નં વિનાશય ।
સમાંસં પિષ્ટકૈર્યુક્તં પક્વમાંસોદકાન્વિતં ।
અર્ઘનન્ વૈ ગૃહાણેમં રક્ષો વિઘ્નં ત્વીશ વાસ્તુદોષ પ્રહારકં । ??????
ઉત્પલં પાપસૈર્યુક્તં વસ્ત્રાદિક સમન્વિતં ।
ગૃહાણેમં બલિં હૃદ્યં ભાસ્કરાય નમોસ્તુતે ।
વિતાનં ધૂમ્નવર્ણાભાં ગન્ધાદિક સુશોભિતં ।
વસ્તુયુક્તં ગૃહાણેમં વલિં સદ્યો નમોસ્તુતે ।
ઇદં તુ માષભક્તે વૈ વસ્ત્રગન્ધાદિ પૂજિતં ।
ગૃહાણેમં વૃષબલિં વાસ્તુદોષં પ્રણાશય ।
ઇદં તુ શાર્દ્દૂલં માંસં નૈવેદ્યાદિક સંયુતં ।
ગૃહાણેમં બલિં હૃદ્યં વ્યોમશાંતિં પ્રયચ્છ મે ।
સુવર્ણં પિષ્ટકં ચાથ વસ્ત્ર ગંધાદિભિર્યુતં ।
ઘૃતાન્વિતં ગૃહાણેમં સપ્તજિહ્વ નમોસ્તુતે ।
ક્ષીરં લાજાનાં સયુક્તં રક્તપુષ્પાદિસંયુતં ।
ગૃહાણેમં બલિં હૃદ્યં પૂષ દેવ નમોસ્તુતે ।
દધિ ગન્ધાદિભિર્યુક્તં પીતપુષ્પસમન્વિતં ।
બલિં પ્રગૃહ્યતાં સોમ સર્વદોષં પ્રણાશય ।
ઓદનં ઘૃતસંમિશ્રં ગન્ધપુષ્પ સમન્વિતં ।
ગૃહાણેમં બલિં હૃદ્યં ભલ્લાટક નમોસ્તુતે ।
માષાન્નં તુ ઘૃતાભ્યક્તં ગંધપુષ્પાદિ મણ્ડિતં ।
ગૃહાણેમં બલિં હૃદ્યં અર્ગલાખ્ય નમોસ્તુતે ।
પૃ૦ ૧૩બ) પૂલિકાં મધુસંમિશ્રાં વસ્ત્રગંધાદિ સંયુતાં ।
ગૃહાણેમં બલિં હૃદ્યં દેવ માતર્નમોસ્તુતે ।
ક્ષીરં ખણ્ડસમાયુક્તં નાનાપુષ્પોપશોભિતં ।
દૈત્યમાતર્ગૃહાણેમં સર્વદોષં પ્રણાશય ।
સ્વર્ગપાતાલમધ્યે ચ યે દેવા વાસ્તુદેવતાઃ ।
ગૃહ્ન ત્વિમં બલિં હૃદ્યં તુષ્ટાયાં તુ સ્વમન્દિરં ।
માતરો ભૂતવેતાલા યે ચાન્યે બલિકાંક્ષિણઃ ।
વિષ્ણોઃ પારિષદાયે ચ તેપિ ગૃહ્નં ત્વિમં બલિં ।
પિતૃભ્યઃ ક્ષેત્રપાલેભ્યો બલિન્દત્વા પ્રકામતઃ ।
અભાવે રક્તસૂત્રૈશ્ચ કુશપુષ્પાદિભિર્યજેત્ ॥
ઇતિ ગૌતમીયતંત્રે સર્વતંત્રોત્તમોત્તમે પંચમોઽધ્યાયઃ

પાતયેત્તત્ પ્રણતઃ
ચતુરસ્રં ચતુષ્કોષ્ઠં ભવેદતિ મનોહરં ।
કોણસૂત્રદ્વયં દદ્યાત્ પ્રમાણં તેન રક્ષયેત્ ।
ચતુરસ્રં ભવેત્ કુણ્ડં સર્વલક્ષણ લક્ષિતં ।
બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્ત્રિયૈર્વૈશ્યૈઃ શૂદ્રૈશ્ચ સમનુષ્ઠિતં ।
સર્વકર્મ્મકરં પ્રોક્તં શાંત્યાદિ ષટ્સુ કર્મ્મસુ ।
અનેન જનયેત્ સર્વં કુણ્ડાનિ મનુરુત્તમઃ ।
તતઃ કુણ્ડં ખનેન્મંત્રી યથા શાસ્ત્રં વિધાનવિત્ ।
ત્યક્ત્વા સર્પસ્ય ગાત્રં ચ શિરોદેશં પ્રયત્નતઃ ।
શિરોદ્યાતાદ્ભવેન્મૃત્યુઃ પિણ્ડેષુ પિણ્ડઘાતનં ।
પુચ્છે ચ દુખઃ સંભૂતિઃ ક્રોડે સર્વાર્થસાધનં ।
યાવાન્ કુણ્ડસ્ય વિસ્તારઃ ખનનં તાવદીરિતં ।
કંઠમેકાંગુલિં ત્યક્ત્વા મેખલાસ્તિસ્ર એવ હિ ।
કુણ્ડસ્યાંગુલમાનેન વેદાગ્નિ નયનાંગુલાઃ ।
ચતુરસ્રે ભવેયુસ્તા ચતરસ્રાઃ સુશોભનાઃ ।
હોતુરગ્ને યોનિવાસાં કુંજરાધરસન્નિભાં ।
ષટ્ચતુર્થ્યંગુલાયામો વિસ્તારોન્નતિ શાલિની ।
પૃ૦ ૧૪અ) ષડંગુલા ભવેદ્દીઘી ચતુરંગુલ વિસ્તૃતા ।
દ્વ્યંગુલા ચોન્નતા યોનિર્વિના લક્ષણ લક્ષિતા ।
સ્થલાદારભ્ય નાલં સ્યાત્ સરંધ્રી યોનિમધ્યતઃ ।
સૂક્ષ્માગ્રં સ્થૂલમૂલં ચ સરન્ધ્રં નાલમીષ્યતે ।
યોન્યામધ્ય વિલં કુર્યયાત્તદા હ્યગ્રાહિ સંજ્ઞકં ।
કુણ્ડમધ્યે ભવેન્નાભિઃ પદ્મં વા ચતુરસ્રકમ્ ।
દ્વ્યંગુલં ચોન્નતં તત્તુ ચતુરંગુલ વિસ્તૃતમ્ ।
અર્દ્ધાંગુલં તુ યોન્યાગ્રં કુર્યયાદીષદધોમુખમ્ ।
એવ દ્વય પ્રમાનેન કુણ્ડેષ્વન્યેષુ વર્દ્ધયેત્ ।
કંઠસ્તુ દ્વ્યંગુલં તત્ર વર્દ્ધયેત્ કુણ્ડમાનતઃ ।
ચુતરસ્રસ્ય કુણ્ડસ્ય એકહસ્તમિતસ્ય ચ ।
કર્ણસૂત્રપ્રમાણેન દ્વિહસ્તં કુણ્ડમુદ્ધરેત્ ।
સર્વકુણ્ડેષુ સર્વત્ર વર્દ્ધયો દ્વિધિનામુના ।
કુણ્ડં તુ પ્રકૃતિઃ સૂક્ષ્મા સર્વલક્ષણલક્ષિતા ।
ઉભૌ પાદૌ કરૌ તસ્ય ભવેત્ કોણચતુષ્ટયમ્ ।
ઉદરં કુણ્ડમિત્યુક્તં યોનિઃ કારણરૂપિણી ।
તેન તત્રૈવ હવ્યાનાં નિધાસ્તુ તન્મયં તતઃ ।
ફલં વિતનુતે સમ્યગન્યથા વિફલાયતે

ચતુરસ્રં સમં કૃત્વા પંચભાગૈકભાગકમ્ ।
વર્દ્ધયેત્ પુરતસ્તસ્ય મધ્યસૂત્ર સમાનતઃ ।
કર્ણાત્ કર્ણગતં સૂત્રં કૃત્વા ભાગચતુષ્ટયમ્ ।
ભાગેનૈકેન કોણાર્દ્ધે સંસ્થાપ્ય ભ્રામયેત્તતઃ ।
આમધ્યસૂત્રાદા મધ્યાત્ સૂત્રયુગ્મંત્તતો ન્યસેત્ ।
તન્માનાદ્ધૃદ્ધિપર્યયંતમેવં સ્યાદ્યોનિ સન્નિભમ્

ચતુરસ્રી કૃતે ક્ષેત્રે ચતુર્દ્ધા ભેદિતે તથા ।
ભાગમેકં ન્યસેત્ પૂર્વે પશ્ચિમે ચૈક ભાગકમ્ ।
મધ્યે સૂત્રં સમાદાય તન્માનાદ્ભ્રામયેત્તતઃ ।
દક્ષિણાર્દ્ધેનાર્દ્ધચન્દ્રમેવં સ્યાત્ સુમનોહરમ્

પૃ૦ ૧૪બ) સમસ્ય ચતુરસ્રસ્ય અધઃ સૂત્રસ્ય પાર્શ્વયોઃ ।
અંગુલત્રિતયં દદ્યાદૂર્દ્ધં દદ્યાત્ ષડંગુલં ।
મધ્યસૂત્રસમાનેનં સૂત્રયુગ્મં તતો ન્યસેત્ ।
ત્ર્યસ્રં કુણ્ડમિદં પ્રોક્તં પૂર્વાનનમભીષ્ટદમ્

અષ્ટધા ભેદિતં ક્ષેત્રં પરિકલ્પ્ય સમાનતઃ ।
એકૈકભાગં મધ્યસ્ય પાર્શ્વયોઃ પરિકલ્પયેત્ ।
મધ્યે સૂત્રં તુ સંસ્થાપ્ય તન્માનાદ્ભ્રામયેત્તતઃ ।
વર્તુલં કુણ્ડં ભવેદતિ મનોહરમ્

પંચાસ્રકુણ્ડમ્
વિભજ્ય સપ્તધા ક્ષેત્રં વેદાસ્રસ્યૈકભાગકમ્ ।
તદ્વહિર્ન્યસ્ય સૂત્રાગ્રં પૂર્વવત્ સંપ્રસાર્યય ચ ।
તન્માનાદ્ભ્રામયેદ્વૃત્તં ભૂયોઽપિ ચતુરસ્રકં ।
યુગાંશીકૃત્ય લોકાંશૈસ્તદ્વૃત્તં પૂર્વમાદિતઃ ।
પંચધા ચિહ્નિતં કૃત્વા ચિહ્નાચ્ચિહ્ની વિચક્ષણઃ ।
ભૂયશ્ચ પંચસૂત્રાણિ સમ્યાગાસ્ફાલયેત્ ક્રમાત્ ।
એતત્ પંચાસ્રકુણ્ડં સ્યાત્ સપ્તકોણમિહોચ્યતે

અષ્ટધા ભેદિતે ક્ષેત્રે મધ્યસૂત્ર સમાનતઃ ।
વર્દ્ધયેદ્ભાગમેકૈકં ચતુર્દ્દિક્ષુ વિચક્ષણઃ ।
ચતુર્દ્દશાંગુલં ચાધ ઉર્દ્ધંસ્તન્માનતો ન્યસેત્ ।
યથા મધ્યે ભવેન્મધ્યે સૂત્રં ચ ત્રિંશદંગુલમ્ ।
ષડ્સૂત્રલાંછનાત્તત્ર જાયતે તુ ષડસ્રકમ્

પૂર્વોક્ત વૃત્તકુણ્ડસ્ય સર્વોચ્ચ મેખલોપરિ ।
ષોડશાતિ સુરમ્યાણિ પદ્મપત્રાણિ સંલિખેત્ ।
અબ્જકુણ્ડમિતિ જ્ઞેયં વેદવેદાંત પારગૈઃ

અથ સપ્તાસ્રકુણ્ડમ્ ।
દશાંશીકૃત્ય વેદાસ્રં એકાંશેનૈવ બાહ્યતઃ ।
મધ્ય પ્રાક્ સૂત્ર પૂર્વાગ્રં વર્દ્ધયિત્વા તે દેશિકઃ ।
તન્માનાદ્ભ્રામયેદ્વૃત્તં ભૂયોઽપિ ચતુરસ્રકમ્ ।
ચતુઃષષ્ટિ વિભાગેન વિભજ્ય વિંશદંશકૈઃ ।
પૃ૦ ૧૫અ) સન્નિત્રિકૈશ્ચ રેખાયાં સપ્તધા લાંછયેત્ સુધીઃ ।
ચિહ્નાદ્વિચિહ્નંતદીર્ઘં સપ્તસૂત્રાણિ પાતયેત્ ।
સપ્તકોણાત્મકં કુણ્ડં ભવેદેવં મનોહરમ્

ચતુરસ્રે સમે ક્ષેત્રે કોણે કૃતે ગુરુઃ * * ।
મધ્યસૂત્રં સમાદાય ક્ષેત્રાર્દ્ધં પરિકલ્પયેત્ ।
મધ્યે સૂત્રં તુ સંસ્થાપ્ય કોણાર્દ્ધં સ્થાપયેદ્બુધઃ ।
તતોઽતિરિક્તં યત્કોણે તદર્દ્ધં દિશિ વર્દ્ધયેત્ ।
અન્યત્તેનૈવમાનેન ચતુરસ્રં વાહિર્ભવેત્ ।
વહ્યસ્ય ચતુરસ્રસ્ય દ્વાદશાંગુલમાનતઃ ।
અષ્ટદિક્ષુ ક્ષિપેત્ સૂત્રમષ્ટાસ્ત્રં કુણ્ડમુત્તમમ્

વૃત્તં વા ચતુરસ્રં વા અષ્ટાસ્રં વા ગુરૌ ભવેત્ ।
એવમ્વિધાનિ કુણ્ડાનિ પરિકલ્પ્ય સમંતતઃ

સાત્વિકી મેખલા પૂર્વા દ્વિતીયા રાજસી સ્મૃતા ।
તૃતીયા તામસી જ્ઞેયા ઇત્યુક્તં કુણ્ડલક્ષણમ્ ।
મણ્ડપસ્યોત્તરે ભાગે શાલાં પૂર્વાપરોત્તતાં ।
ગૂઠાં કુર્યયાદ યથા શોભાં સર્વદૃષ્ટિ મનોહરામ્ ।
પૂર્વાપરાયતં તત્ર પંચસૂત્રાણિ પાતયેત્ ।
મધ્યે મધ્યે વિલુપ્યે ચ તસ્યા દ્વાદશ કોષ્ઠકમ્ ।
પંચવર્ણ રજોભિસ્તુ પદાનિ તાનિ પૂરયેત્ ।
પાલિકાઃ પંચમુખ્યાશ્ચ સરાવાણિ ચ પાતયેત્ ।
દ્વિષડ્ દ્વ્યષ્ટચતુર્વ્વિંશદુશ્રિતાનિ યથાક્રમમ્ ।
તાવન્માત્ર મુખાન્યૂર્દ્ધપદાનિ પરિકલ્પયેત્ ।
તત્ત્રિભાગોગુલિમુખૈર્વ્વિસ્તૃતાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
નારાયણ મહેશાન બ્રહ્મરૂપાણિ તાનિ ચ ।
પાલિકાઃ પંચમુખ્યાશ્ચ સરાવણિ તતઃ પરમ્ ।
પ્રક્ષાલિતાનિ મંત્રેણ પુણ્યાનિ તાનિ (ચૈવ નિ) ચૈવ હિ ।
સંવેષ્ટિતાનિ પરિતઃ ત્રિગુણૈઃ શુભ તંતુભિઃ ।
મૃદ્વાલુકાકરીયૈશ્ચ પૂરિતાનિ સમંતતઃ ।
પૃ૦ ૧૫બ) સમર્ચ્ચિત સ્વદેવશ્ચ પાશ્ચિમાદિ ક્રમેણ ચ ।
વિન્યસ્ય પાલિકા શ્યામા(ક)પ્રિયંગુફલ સર્ષપાન્ ।
મુદ્ગમાસૌ તિલશિમ્વી કુલસ્યં ચાટુકીન્તથા ।
પ્રક્ષાલિતાનિ શુદ્ધેન જલેન તદનંતરમ્ ।
અભ્યર્ચ્ચિત સ્વદેવાનિ મૂલમંત્રાર્ચ્ચિતાનિ વૈ ।
વિપ્રા શિષા પંચઘોષૈઃ સહ નિઃસાર્યયતાનથ ।
વિષિચ્ય તુ હરિદ્રાભિર્નમસ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
વસનેન સમાચ્છાદ્ય નવીનેન તતઃ પરમ્ ।
શુદ્ધાભિરદ્ભિઃ સિચ્યાથ સાયં પ્રાતર્મુહુર્મુહુઃ ।
ઇત્યેવં સપ્તરાત્રં વા નવરાત્ર મથાપિ વા ।
સ્થાપયેદ્વાપયેચ્ચૈવ રાત્રિ શેષે બલિં નિશિ ।
લાજતિલ હરિપ્રાશ્ચ શક્તુ ચૂર્ણં તથા દધિ ।
એતૈઃ પ્રથમરાત્રૌ ચ ભૂતેભ્યો બલિમુત્સૃજેત્ ।
દ્વિતીયાયાં ક્ષિપેદ્રાત્રૌ પિતૃભ્યસ્તિલતણ્ડુલે ।
તૃતીયાયાં ચ યક્ષેભ્યઃ સલજાદધિશક્તુભિઃ ।
ચતુર્થ્યાં રજન્યાં દદ્યાન્નાગેભ્યશ્ચ પુનર્બલિમ્ ।
નારિકેલોદકૈર્મિશ્રં શક્તુ ચૂર્ણં મનોહરમ્ ।
પદ્માક્ષતં બ્રાહ્મણૈશ્ચ પંચમ્યામુત્સૃજેદ્બલિમ્ ।
સપૂપમન્નં ભાગાય ષષ્ઠ્યામથો સમાહરેત્ ।
ગુર્ડોદનં વિષ્ણવે ચ સપ્તમ્યાં વિચરેદ્બલિમ્ ।
અષ્ટમ્યાં માતૃકાભ્યશ્ચ છાગૈર્મ્માંસૈશ્ચ પક્ષિભિઃ ।
મીનૈસ્તથા ચ મધુભિરાહરેદ્બલિમુત્તમમ્ ।
તિલૌદનં વિષ્ણવે ચ નવમ્યામાહરેદ્બલિમ્ ।
પ્રણવાદિ ચતુર્થ્યંતં સ્વનામ ચ નમોઽન્તકમ્ ।
બલિમંત્રસ્તથૈવ સ્યાદાવાહન વિસર્જ્જનમ્ ।
વિવિધાનાં ચ પત્રાણાં પરિતો બહિરેવ ચ ।
અષ્ટદિક્ષુ ચ સંદદ્યાલ્લોકપાલેષુ યત્નતઃ ।
યોક્તેષુ તેષુ પાત્રેષુ વિષ્ણુ બ્રહ્મ હરાન્ યજેત્ ।
પૃ૦ ૧૬અ) મુદગપ્રિયં તુ નિષા?વે વાયુરગ્નિઃ કુલપ્ત્યકે ।
આવારક્યાં રક્ષસાં ચિંત્યા છેષં સિદ્ધાન્તકે તથા ।
પ્રાણપતિં શાલિરાજે દેવો વૈવસ્વતસ્તિલે ।
ઇન્દ્રઃ શ્યામે રાજમાસે વરુણશ્ચ તથા મુને ।
વસ્તુ ખણ્ડે દૃઢ બધ્વા કિંચિત્ કિંચિદ્યવં ક્ષિપેત્ ।
ઉદ્ધૃત્ય યામદ્વિતયે સમતીતે ચ વાપયેત્ ।
બીજાનાં દૈવતં સોમઃ સ રાત્રૌ કાંતિમાન્ યતઃ ।
તસ્માદાહૃત્યબીજાનિ નિશાયામેવ વાપયેત્ ।
પ્રરૂઢાન્યં કુરાણ્યેવ નાદીક્ષેત કદાચન ।
આચાર્યય એવ પ્રવિશેત્ તછિષ્યો વા તદાજ્ઞયા ।
પ્રરૂઢૈરંકુરૈઃ કર્તુર્નિર્દિશેચ્ચ શુભાશુભમ્ ।
શ્યામૈઃ કૃષ્ણૈરંકુરૈશ્ચ અર્થહાનિશ્ચ દુઃખવાન્ ।
કુજૈર્ધનં વિપ્રરૂઢૈર્મૃતિં કુર્યયાન્ન સંશયઃ ।
આચાર્યયઃ કારયેચ્ચૈવ પ્રલપદ્વીક્ષ્ય યત્નતઃ ।
શાંતિકં સર્વથા કુર્યયાત્ કર્ત્તુરીપ્સિત સિદ્ધયે ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે મહાતંત્રોત્તમોત્તમે ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ

અથ દીક્ષાં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વસિદ્ધિ પ્રવર્ત્તિકામ્ ।
યાં વિના નૈવ સિદ્ધિઃ સ્યાત્મંત્રો વર્ષ શતૈરપિ ।
તદંગં કથિતં પૂર્વમિદાનીં કથ્યતે શૃણુ ।
દદામિ દિવ્યભાવં ચેત્ ક્ષિણુયાત્ પાપ સંતતિઃ । પારગૈઃ
શિષ્યઃ સ્નાતઃ સુવેશશ્ચ સર્વદ્રવ્ય સમન્વિતઃ ।
આચાર્યયં વૃણુયાદ્ભક્ત્યા વસ્ત્રાલંકારભૂષણૈઃ ।
કુર્યયાન્નાન્દીમુખં શ્રાદ્ધં બ્રાહ્મણાન્ પરિતોષયેત્ ।
ગોભૂહિરણ્ય વસ્ત્રાદ્યૈસ્તોષયેત્ ગુરુમાત્મનઃ ।
યથા દદાતિ સંતુષ્ટઃ પ્રસન્નવદનો મનુમ્ ।
ઇદાનીં પૂર્વકૃત્યં ચ પ્રસંગાત્ કથયામિતે ।
યત્ કૃત્વાધિકારિતાં યાતિ મંત્રયંત્રાર્ચ્ચનાદિષુ ।
યેન વિના સિદ્ધિઃ સ્યાત્ નરકં ચ પ્રલભ્યતે ।
પૃ૦ ૧૬બ) બ્રાહ્મે મુહૂર્ત્તે ચોત્થાય ચિંતયેદ્ ગુરુ દૈવતમ્ ।
સ્વમૂર્દ્ધનિ સહસ્રારે કૃષ્ણાખ્યે પરિવિનુકે ।
શશાંકાયુતસંકાશં વરાભય લસત્કરમ્ ।
શુક્લામ્બરધરં શ્રીમચ્છુક્લમાલ્યાનુલેપનમ્ ।
વામોરૌ બહુશક્ત્યા ચ યુતં કૃષ્ણાખ્યમવ્યયમ્ ।
શિવેનૈક્યં સમુન્નીય ધ્યાયેત્ પરગુરું ધિયા ।
માનસૈરુપચારૈશ્ચ સંતર્પ્ય મનસા સુધીઃ ।
સ્તોત્રૈઃ સ્તુત્વા નમસ્કુર્યયાન્મંત્રદેવેશમર્ચ્ચયેત્ ।
અજ્ઞાનતિમિરાન્ધસ્ય જ્ઞાનાંજન શલાકયા ।
ચક્ષુરુન્મીલિતં યેન તસ્મૈ સ્વગુરુવે નમઃ ।
અખણ્ડમણ્ડલાકારં વ્યાપ્તં યેન ચરાચરમ્ ।
તત્પદં દર્શિતં યેન તસ્મૈ સ્વગુરવે નમઃ ।
મૂલાધારે ત્રિકોણાખ્યે કોટિસૂર્યય સમત્વિષિ ।
ધ્યાયેત્ કુણ્ડલિનીં નિત્યાં કામબીજોપરિસ્થિતામ્ ।
શ્યામાં સૂક્ષ્માં ચ વિશ્વસ્ય સૃષ્ટિસ્થિતિલયાત્મિકામ્ ।
વિશ્વાતીતાં જ્ઞાનરૂપાં ચિંતયેદૂર્દ્ધવાહિનીમ્ ।
ચક્ર ષટ્કં વિનિર્ભીજ્ય પ્રાપયિત્વા પરે શિવે ।
તદ્ભેદ સમાપન્નામનાકુલમનાઃ સ્મરેત્ ।
પ્રાપયિત્વા સુધાં પૂર્વં પ્લાવયેચ્છાક્તિમણ્ડલમ્ ।
તેનૈવ ચક્રભેદેન મૂલાધારં સમાપયેત્ ।
અનેન ધ્યાનયોગેન મંત્રાઃ સિધ્યંતિ નાન્યથા ।
વૈરિપક્ષે સ્થિતા યે ચ વૃદ્ધા યૌવન ગર્વ્વિતાઃ ।
યે ચાન્યાદાસદુષ્ટાશ્ચ સિધ્યંત્યેવ ન ચાન્યથા ।
પરેણ ચ સ્વમાત્માનં કૃષ્ણાખ્યેન વિભાવયેત્ ।
અહં કૃષ્ણો ન ચાન્યોઽસ્મિ બ્રહ્મૈવાહં ન શોક ભાક્ ।
સચ્ચિદાનન્દરૂપોઽહં નિત્યમુક્તઃ સ્વભાવવાન્ ।
ત્વમેવાહમહં ત્વં ચ સચ્ચિત્માત્ર વપુર્ભવાન્ ।
આવયોરંત વા કૃષ્ણ નશ્યત્યાજ્ઞાવલાત્તમ ।
પૃ૦ ૧૭અ) અહં તીર્ણો ભવં ઘૌરં કૃત્યં કિંચિન્ન મેઽસ્તિ હિ ।
તથાપિ દેહિ મે નાથ આજ્ઞાં તવ નિષેવણૈ ।
જાનામિ ધર્મ્મં ન ચ મે પ્રવૃત્તિર્જાનામ્ય ધર્મ્મં ।
ન ચ મે નિવૃત્તિ ત્વયા હૃષીકેશ હૃદિ સ્થિતેન ।
યથા નિયુક્તોઽસ્મિ તથા કરોમિ એવં સંપ્રાર્થ્ય મનસા કુર્યયાત્ પૌર્વાહ્નિકીં ક્રિયામ્ દીક્ષિતસ્ય વિધાનેન તથા ચ । બ્રહ્મચારિણામ્ વાણપ્રસ્થા સ્થિતાનાં ચ શૌચાદિ દ્વિગુણા ક્રિયા સન્ધ્યાશિનાં વિશેષેણ કૃત્યં ચતુર્ગુણં ભવેત્ ।
આચન્ય વિધિઠન્મંત્રી શુચૌ દેશે ચ સાત્વિશેત્ ।
તથા પ્રાતસ્તનીં સન્ધ્યાં કુર્યયાદ્ ગુરુ નિષેવકઃ ।
જલે સંપૂજ્ય તીર્થાનિ વિવારં મૂલમંત્રતઃ ।
ક્ષિપ્ત્વા ભૂમૌ કુશાગ્રેણ સપ્તધા મૂર્દ્ધિણ્ સેચયેત્ ।
વામે જલં સમાધાય મંત્રેયેદ્દક્ષિણેન તુ ।
પુનર્વામેન તં ક્ષિપ્ત્વા મૂર્દ્ધિણ્ સિંચેદ્વિવારકમ્ ।
ગુરુણાચોપદેશૈન મુદ્રયા દિવ્યસંજ્ઞયા ।
ઈડયાકૃષ્ય તત્તોયં ક્ષાલિતાંતર્મલં પુનઃ ।
દક્ષપાર્શ્વ સ્થિતા વજ્રશિલાયાં પ્રોક્ષયેચ્ચ તત્ ।
અસ્ત્રમંત્રેણ વિધિવત્ પુનરાચમનં ભવેત્ ।
અદ્યમર્ષણમેતદ્ધિ સર્વપાપનિકૃંતનમ્ ।
તોયાંજલિં પુનઃ ક્ષિપ્ત્વા સૂર્યયા મણ્ડલ મધ્યગામ્ ।
ગાયત્ત્રીં ભાવયેદ્દેવીં સૂર્યયાસનકૃતા શ્રયામ્ ।
તદ્યદાદિત્યસંકાશાં પુસ્તકાક્ષકરાં સ્મરેત્ ।
કૃષ્ણાજીનામ્બરાં બ્રાહ્મીં ધ્યાયેત્તારકિતેમ્વરે ।
ઉત્થાય કૃષ્ણ ગાયત્ત્રીં તદભેદ શતં જપેત્ ।
કૃષ્ણાય વિદ્યહે ઇત્યુક્તા દામોદરાય ધીમહિ ।
તન્નો વિષ્ણુઃ પ્રચોદયાદ્ગાયત્ર્યૈયા પ્રકીર્ત્તિતા તેન કૃષ્ણાય વિદ્મહે દામોદરાય
પૃ૦ ૧૭બ) ધીમહિ । તન્નો વિષ્ણુઃ પ્રચોદયાત્ ।
સર્વ દેવમયી સર્વ પાવના વરદાયિની ।
સર્વવેદમયીતિ પાઠઃ ।
પ્રણવાદ્યા મુક્તિકરી શ્રીબીજાદ્યા ચ ભોગદા ।
હૃલ્લેખાદ્યા મહાસિદ્ધીકરી સર્વવશંકરી વાગ્ભવાદ્યાચરે પ્વ?શ્યા કામાદ્યા જનરંજની ।
એવં તે કથિતા મંત્ર સન્ધ્યા મંત્ર ફલાપ્તયે ।
ન કુર્યયાદ્યદિ મોહેન ન દીક્ષા ફલમાપ્નુયાત્ ।
સંક્ષેપ સન્ધ્યામથવા કુર્યયાન્મંત્રી હ્યશક્તિતઃ ।
સાયં પ્રાતશ્ચ મધ્યાહ્ને કૃષ્ણં ધ્યાત્વા મનું જપેત્ ।
ઇતિ સન્ધ્યા ત્રયં પ્રોક્તં કર્મ્મણાં સિદ્ધિદાયકમ્ ।
સન્ધ્યાયાં પતિતાયાં વા પતિતાયાં વા ગાયત્ત્રીં દશધા જપેત્ ।
યથા પ્રાણં યથા જ્ઞાનં યથા કુર્યયાદતન્દ્રિતઃ ।
યદ્યત્ કૃત્યં મંગલાર્થં તત્તત્કુર્યયાત્તથા તથા ।
આદર્શ દર્શનં કુર્યયાદ્ઘૃતસ્પર્શં ચ કજ્જલં ।
મત્પોષ્ય પોષણાર્થાય ક્ષેમં યોગં ચ ચિંતયેત્ ।
સ્ત્રાયાચ્ચ કૃષ્ણપૂજાર્થં નદ્યાદૌ વિમલે જલે ।
પૂજા ચ પંચધા પ્રોક્તા તાસાં ભેદાન્ શૃણુષ્વ મે ।
અભિગમનમુપાદાનં યોગઃ સ્વાધ્યાય એવ ચ ।
ઇજ્યા પંચપ્રકારાર્ચ્ચા ક્રમેણ કથયામિતે ।
તત્રાભિગમનં નામ દેવતાસ્થાનમાર્જ્જનમ્ ।
ઉપલેપન નિર્મ્માલ્ય દૂરીકરણમેવ ચ ।
ઉપાદાનં નામ ગન્ધપુષ્પાદિ ચયનં તથા ।
ઇજ્યાનામ ચેષ્ટદેવ પૂજનં ચ યથાર્થતઃ ।
સ્વાધ્યાયો નામ કૃષ્ણાખ્યો હ્યાત્માનુપૂર્વકો જપઃ ।
સૂક્તસ્તોત્રાદિ પાઠશ્ચ હરિસંકીર્ત્તનં તથા ।
તત્વાદિ શાસ્ત્રાભ્યાસશ્ચ સ્વાધ્યાયઃ પરિકીર્તિતઃ ।
યોગો નામ સ્વદેવસ્ય સ્વાત્મનૈવ વિભાવના ।
ઇતિ પંચપ્રકારાર્ચ્ચા કથિતા તવ સુવ્રત ।
સામીપ્ય સારૂપ્ય સાદૃશ્ય સાયુજ્ય ફલદા ક્રમાત્ ।
પૃ૦ ૧૮અ) પ્રાતઃકાલે વા મધ્યાહ્ને સ્નાનાર્થં તીર્થ માશ્રયેત્ ।
સ્નાનં તુ દ્વિવિધં પ્રોક્તમંતર્વાહ્ય વિભેદતઃ ।
અનંતાદિત્યસંકાશં વાસુદેવં ચતુર્ભુજમ્ ।
શંખ ચક્ર ગદા પદ્મ મુકુટં વનમાલિનમ્ ।
તત્પાદોદકજાં ધારાં નિયતંત્રીં સ્વકાંતનુમ્ ।
તયા સંક્ષાલયેત્ સર્વમંતર્દ્દેહગતં મલમ્ ।
તત્ક્ષણાદ્વિરજોમંવરંચાંતસ્તીર્થ કોટિશતાધિકમ્ ।
યોગિનાં સ્રાનમેતદ્ધિ કથિતં પરમાદ્ભુતમ્ ।
વાહ્યસ્નાનં તથા કુર્યયાદ્યથા શાસ્ત્રં વિધાનવિત્ ।
મલપ્રક્ષાલનં સ્નાનં સ્વશાખોક્તં સમાચરન્ ।
મંત્રસ્નાનં તતઃ કુર્યયાત્ કર્મ્મણાં સિદ્ધિહેતવે ।
અસ્ત્રેણાલોજ્ય મુત્સ્નાં વૈ વિભાગં તાં તુ કારયેત્ ।
જલે ચૈકં દ્વાદશયોર્ન્નિઃક્ષિપેદસ્ત્રમુચ્ચરન્ ।
એકં મૂર્દ્ધાદિ નાદ્યંતં પઠન્ મૂલં વિલેપયેત્ ।
શેષં પાદાદિ નાદ્યંતં તથૈવ પ્રવિલેપયેત્ ।
ગંગે ચ યમુને ચૈવ ગોદાવરિ સરસ્વતિ ।
નર્મ્મદે સિન્ધુ કાવેરિ જલેઽસ્મિન્ સન્નિધિં કુરુ ।
આવાહયામિ દેવિ ત્વાં સ્નાનાર્થમિહ સુન્દરિ ।
એહિ ગંગે નમસ્તુભ્યં સર્વતીર્થ સમન્વિતે ।
એવમાવાહ્ય વિધિવન્મૂલમંત્રેણ મંત્રયેત્ ।
આમંત્ર્યમ્ભસિ સંયોજ્ય સોમસૂર્યયાગ્નિમણ્ડલમ્ ।
વિચિંત્ય મંત્રી તન્મધ્યે નિમજ્જેન્મૂલમુચ્ચરન્ ।
ઉત્થાયાચમ્ય તત્પશ્ચાત્ ષડંગં ન્યાસસંયુતમ્ ।
આત્માનં દશધા સિંચેન્મુદ્રયા કલસાખ્યયા ।
સપ્તકૃત્વોઽભિષિંચેદ્વામનુના મંત્રિતૈર્જલૈઃ ।
વામહસ્તકૃતા મુષ્ટિર્દક્ષહસ્તેન વેષ્ટયેત્ ।
કલસાખ્યા ભવેન્મુદ્રા સર્વપાપ હરા શુભા ।
શાલગ્રામશિલા તોયં તુલસીદલ મિશ્રિતમ્ ।
કૃત્વા શંખે ભ્રામયન્ ત્રિર્નિઃક્ષિપેન્નિનમૂર્દ્ધનિ ।
પૃ૦ ૧૮બ) શાલગ્રામે શિલાતોયંમપીત્વા યસ્તુ મસ્તકે ।
પ્રક્ષેપણં પ્રકુરુતે બ્રહ્મહાસનિગદ્યતે ।
વિષ્ણુપાદોદકાન્ પૂર્વં વિપ્રપાદોદકં પિવેત્ ।
વિરુદ્ધમાચરન્ મોહાદાત્મહાસ તુ ગદ્યતે ।
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ તાનિ તીર્થાનિ સાગરે ।
સાગરે યાનિ તીર્થાનિ પદે વિપ્રસ્ય દક્ષિણે ।
સુસાગરાણિ તીર્થાનિ પદે વિપ્રસ્ય દક્ષિણે ।
ઇતિ વા પાઠઃ ।

તતઃ સંક્ષેપતો દેવાન્ મનુષ્યાંસ્તર્પયેત્ પિતૃન્ ।
પીડયિત્વામ્બરં તોયમ્ પ્રક્ષાલ્યાચમ્યવાગ્યતઃ ।
ધારયેદ્વાસસી શુદ્ધે પરિધાનોત્તરીયકે ।
અચ્છિન્ને સદૃશે શુક્લે આચામેત્ પીઠ સંસ્થિતઃ ।
ઊર્દ્ધપુણ્ડં ચન્દનેન કૃત્વા સન્ધ્યાં સમાચરેત્ ।
પૂર્વં તુ કથિતા સન્ધ્યા ધ્યાયેદ્દેવીં સમહિતઃ ।
શ્યામવર્ણાં ચતુર્બાહું શંખચક્ર લસત્કરામ્ ।
ગદાપદ્માધરાં દેવીં સૂર્યયાસન કૃતાશ્રયાં ।
ધ્યાત્વા જલાંજલિં કૃત્વા તર્પયેત્ કૃમવ્યયાં ।
ગુરુ પંક્તિં પુરાતર્પ્ય તર્પયેદિષ્ટ દૈવતમ્ ।
નારદં પર્વતં જિષ્ણું નિશઠોદ્ભવદારુકમ્ ।
વિશ્વકસેનં ચ શૈલેયં ગુરુંશ્ચ તર્પયેત્વિશઃ ।
પંચવિંશતિસંખ્યા વા દશધા વા વિધાપિ વા ॥
મૂલમંત્રં સમ્મુચ્ચાર્યય શ્રીકૃષ્ણં તર્પયામ્યહમ્ ।
નમોઽન્તોયં મનુઃ પ્રોક્તસ્તર્પણે વિધિતત્પરૈઃ ।
ક્લીં શ્રીકૃષ્ણં તર્પયામિ નમઃ સાયાહ્ને । વરદાં દેવીં ગાયત્રીં સંસ્મરેદ્યતિઃ ।
શુક્લાં શુક્લામ્બરધરાં વૃષાસનકૃતા શ્રયામ્ ।
વિનેત્રાં વરદાં પાશં શૂલં ચ નૃકરોટિકામ્ ।
સૂર્યયમણ્ડલમધ્યસ્થાં ધ્યાયન્ ગાયત્ત્રીમભ્યસેત્ ।
પૃ૦ ૧૯અ) લલાટે ચ ગદા કાર્યયા મૂર્દ્ધિણ્ ચાપં શરં તથા ।
નન્દકં ચૈવ હૃન્મધ્યે શંખં ચક્રં ભુજદ્વયે ।
શંખચક્રાંકિતો વિપ્રઃ શ્મશાને મ્રિયતે યદિ ।
પ્રયાગે યા ગતિઃ પ્રોક્તા સા ગતિસ્તસ્ય ગૌતમ ।
પૂજાર્થં જલમાદાય સૂર્યયે તીર્થાનિયોજયેત્ ।
બ્રહ્મજ્યોતિર્મયં વિષ્ણું ગાયત્ત્રીં મનસા સ્મરન્ ।
શતાવૃત્યા જપેત્ તાં તુ ધર્મ્મકામાર્થસિદ્ધયે ।
સર્વપાપક્ષયં યાતિ જ્ઞાનમુતપદ્યતેઽચિરાત્ ।
મૂલમંત્રં હૃદિ સ્મૃત્વા પાયાદ્વૈ યાગમણ્ડપમ્ ।
હસ્તૌ પાદૌ ચ પ્રક્ષાલ્ય આચમ્ય વાગ્યતઃ સુધીઃ ।
સૂર્યયપૂજાં તતઃ કુર્યયાદ્વિશેષાર્થેન દીક્ષિતઃ ।
પુનર્હસ્તૌ ચ પાદૌ ચ પ્રક્ષાલ્ય વિધિના યતિઃ ।
આચમનં તતઃ કુર્યયાદ્વિશેષાદ્વૈષ્ણવાન્વયે ।
કેશવાદ્યૈસ્ત્રિભિઃ પીત્વા દ્વાભ્યાં પ્રક્ષાલયેત્ કરૌ ।
દ્વાભ્યામૌષ્ઠે ચ સંમૃજ્ય દ્વાભ્યાં મૃજ્યાન્મુખં તતઃ ।
એકેન હસ્તૌ પ્રક્ષાલ્ય પાદાવપિ તથૈકતઃ ।
સંપ્રોક્ષ્યૈકેન મૂર્દ્ધાનં તતઃ સંકર્ષણાદિભિઃ ।
આસ્ય નાસાક્ષિકર્ણાશ્ચ નાભિરુદરકં ભુજૌ ।
એવમાચમનં કૃત્વા સાક્ષાન્નારાયણો ભવેત્ ।
કેશવાદ્યાઃ પુરા પ્રોક્તા વક્ષ્યે સંકર્ષણાદિકાન્ ।
સંકર્ષણો વાસુદેવઃ પ્રદ્યુમ્નશ્ચાનિરુદ્ધકઃ ।
પુરુષોત્તમાધોક્ષજ નૃસિંહાશ્ચ તથાચ્યુતઃ ।
જનાર્દ્દનોપેન્દ્ર હરિર્વિષ્ણવો દ્વાદશેરિતાઃ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયતંત્રે સર્વતંત્રોત્તમોત્તમે સત્તમોઽધ્યાયઃ

અથ દ્વાદશ શુદ્ધિસ્તુ વૈષ્ણવાનાં ઇહોચ્યતે ।
ગૃહોપસર્પણં ચૈવ તથાનુગમનં હરેઃ ।
ભક્ત્યા પ્રદક્ષિણં ચૈવ પાદયોઃ શોધનં પુનઃ ।
પૂજાર્થં પત્રપુષ્પાણાં ભક્ત્યૈવોત્તોલનં હરેઃ ।
પૃ૦ ૧૯બ) કરયોઃ સર્વશુદ્ધીનામિયં શુદ્ધિર્વિશિષ્યતે ।
તત્રામકીર્ત્તનં ચૈવ ગુણાનામપિ કીર્ત્તનમ્ ।
ભક્ત્યા શ્રીકૃષ્ણદેવસ્ય વચસઃ શુદ્ધિરિષ્યતે ।
તત્ કથાશ્રવણં ચૈવ તસ્યોત્સવ નિરીક્ષણમ્ ।
શ્રોત્રયોર્નેત્રયોશ્ચૈવ શુદ્ધિઃ સમ્યગિહોચ્યતે ।
પાદોદકસ્ય નિર્મ્માલ્ય માલાનામપિ ધારણમ્ ।
ઉચ્યતે શિરસઃ શુદ્ધિઃ પ્રણામસ્ય હરે પુનઃ ।
આઘ્રાણં ગન્ધપુષ્પાદેર્નિમ્માલ્યસ્ય ચ ગૌતમ ।
વિશુદ્ધિઃ સ્યાદનંતસ્ય ઘ્રાણસ્યાપિ વિધીયતે ।
પત્રપુષ્પાદિકં યચ્ચ કૃષ્ણપાદયુગાર્પિતમ્ ।
તદેવ પાવનં લોકે તદ્વિ સર્વં વિશોધયેત્ ।
વૃન્દાવનં તતો ધ્યાયેત્ પૂર્વોક્તેનૈવ વર્ત્મના ।
તન્મધ્યે સ્વર્ણભૂમિ ચ ધ્યાયેન્નવગૃહં તતઃ ।
પૂર્વદ્વારં તતો ગત્વા સામાન્યાર્ઘં વિશોધયેત્ ।
અસ્ત્રેણ શંખં પ્રક્ષાલ્ય કૃષ્ણમંત્રેણ પૂરયેત્ ।
મંત્રયેત્ પ્રણવે નૈવ સામાન્યર્થમિદં સ્મૃતમ્ ।
દ્વાર્યયાવાગ્નયજેત્તત્ર સર્વવિઘ્નોપશાંતયે ।
નન્દઃ સુનન્દશ્ચણ્ડશ્ચ પ્રચણ્ડો બલ એવ ચ ।
પ્રબલો ભદ્રનામા ચ સુભદ્રો વિઘ્નવૈષ્ણવાઃ ।
દ્વૌ દ્વૌ વિઘ્નૌ પ્રતિદ્વારે પુરતો વિનતા સુતમ્ ।
પ્રણવાદિ નમોઽન્તેન નામમંત્રેણ પૂજયેત્ ।
તતોઽક્ષતાન્ સમાદાય દક્ષે નારાચમુદ્રયા ।
પ્રક્ષિપેદસ્ત્રમંત્રેણ ગૃહાંતર્વિઘ્નશાંતયે ।
અપસર્પંતુ તે ભૂતા યે ભૂતા ભુવિ સંસ્થિતાઃ ।
યે ભૂતા વિઘ્નકર્ત્તારસ્તે નશ્યંતુ શિવાજ્ઞયા ।
ભૂતસંઘાન્ સમુચ્ચાર્યય દક્ષપાદ પુરઃસરમ્ ।
ધ્યાયેદિહ ગૃહાભ્યંતઃ પ્રવિશેન્નત કન્ધરઃ ।
યજેત્તત્રૈવ બ્રહ્માણં વાસ્તુદોષોપશાંતયે ।
પ્રાંમુખઃ સંયતાત્મા ચ સંવિશેદ્વિહિતાસને ।
પૃ૦ ૨૦અ) તથા મૃદાસને મંત્રી પટાજિન કુશોત્તરે ।
કાષ્ઠાસને ભવેદ્રોગો વંશે વંશ ક્ષયં ભવેત્ ।
શૈલાસને ચ વાગ્રોધઃ પલ્લવે મતિ વિભ્રમઃ ।
ધરણ્યાં દુઃખ સંભૂતિઃ પીડનં રાજને ભવેત્ ।
વિષ્ણુઃ કાલાંત્મકશ્ચાત્મા તતઃ પૂર્વમુખો ભવેત્ ।
ગન્ધપુષ્પાદિ પત્રાણિ સ્વદક્ષે ચ નિવેશયેત્ ।
દીપં બલિં ચ નૈવેદ્યં ક્ષુન્દરં પુરતો ન્યસેત્ ।
સુવાસિતામ્બુસંપૂર્ણં વામે કુમ્ભં સુશોભનમ્ ।
પૃષ્ઠદેશે પાત્રમેકં કરક્ષાલનાય સંન્યસેત્ ।
પદ્માસનં સ્વસ્તિકમ્બા આત્વાર્યયો વિધિના વિશેત્ ।
ઊરોરુપરિ વિન્યસ્ય સમ્યક્પાદતલે ઉભો ।
પદ્માસનમિદં પ્રોક્તં યોગિનો હૃદયંગમમ્ ।
જાનુર્વોરંતરે કૃત્વા સમ્યક્ પાદતલે ઉભે ।
ઋજુકાયો વિશેદ યોગી સ્વસ્તિકં તત્ પ્રચક્ષ્યતે ।
મંગલાંકુર પાત્રાણિ ચતુર્દ્દિક્ષુ નિવેશયેત્ ।
આશીર્વાગભિર્દ્વિજાતીનાં વૈષ્ણવં યાગમારભેત્ ।
શિષ્યશ્ચ વૃણુયાદ્ભક્ત્યા આચાર્યયં ભક્તિતત્પરઃ ।
વાસોઽલંકારવિભવૈર્વિત્તશાઠ્ય વિવર્જ્જિતઃ ।
ઋત્વિજં વૃણુયાત્તત્ર દશ પંચ ત્રયં તથા ।
પુણ્યાહં વાચયિત્વા ચ પંચઘોષ પુરઃસરમ્ ।
ભૂતશુદ્ધિં તતઃ કુર્યયાત્ સર્વાર્થત્વવિશુદ્ધયે ।
કૃતાંજલિ પરો ભૂત્વા વામે ગુરુ ત્રયં યજેત્ ।
ગુરું ચ પરમાદિં ચ પરાપર ગુરું તથા ।
દક્ષપાર્શ્વે ગણેશં ચ મૂર્દ્ધિણ્ દેવં વિભાવયેત્ ।
તતો મણ્ડપમધ્યે ચ સ્થણ્ડિલં ગોમયામ્બુના ।
ઉપવિશ્ય યથા ન્યાયં તસ્ય મધ્યે નિધાપયેત્ ।
સૂત્રં પ્રાક્ પ્રત્યગગ્રં ચ વિપ્રાશીર્વાચનૈઃ સહ ।
ગુણિતો નાભિતો મત્સ્યો મધ્યારભ્ય પ્રવિન્યસેત્ ।
તન્મધ્યસ્થિતયામ્યોદગગ્રં સૂત્રં નિધાપયેત્ ।
પૃ૦ ૨૦બ) તતો મધ્યાન્ન્યસેદ્ધસ્તમાનમાત્રં દિશં પ્રતિ ।
સત્રેષુ મકરાન્ન્યસ્યેન્મત્સ્યાન્ વાન્ય તમઃ પુમાન્ ।
સૂત્રાગ્રમકરેભ્યશ્ચ ન્યસેત્ કોણેષુ મત્સ્યકાન્ ।
કોણમત્સ્યા સ્થિતાગ્રાણિ દિક્ષુ સૂત્રાણિ પાતયેત્ ।
તતો ભવેચ્ચતુષ્કોણં ચતુરસ્રં તુ મણ્ડલમ્ ।
તત્રાગ્નિમારુતં સૂત્રં નિરૃતેશં તુ પાતયેત્ ।
પ્રાગ્યામ્ય વરુણો દીચ્ય સૂત્રાગ્ર મકરેષુ ચ ।
વિહિતાગ્રં લગ્નસૂત્રં ચતુષ્કં પ્રતિપાદયેત્ ।
કૃત હસ્તં ભવેયુસ્તે કાણે કોષ્ઠેષુ મત્સ્યકાઃ ।
એષ પ્રાગ્વરુણો યામ્યોદીચ્યાનિ ચ પ્રપાતયેત્ ।
ષટ્પંચાશત્પદાનિ સ્યુરધિકાનિ શતદ્વયાત્ ।
યદા તદાથો વિભજેત્ પદાનિ ક્રમશઃ સુધીઃ ।
પદૈઃ ષોડશકૈર્મધ્યે પદ્મં વૃત્તત્રયંમિતં ।
તૈરષ્ટચત્વારિંશદ્ભીરાશિઃ સ્યાદ્દીપશોભિતમ્ ।
સદ્વાદશૈઃ શતપદૈઃ શોભાખ્યાઃ સ્યુશ્ચતુષ્પદાઃ ।
ચતુષ્પદાશ્ચ શોભાઃ સ્યુઃ ષટ્પદં કોણકં ભવેત્ ।
વૃત્તવીખ્યો વા રચયેન્મધ્યે સૂત્ર ચતુષ્ટયમ્ ।
પ્રાગ્યામ્ય વરુણો દીચ્યં તદ્ભવેદ્રાશિમણ્ડલમ્ ।
કર્ણિકાયાઃ કેશરાણાં દલસ્યાર્દ્ધ દલસ્ય ચ ।
દલાગ્રવૃત્તરાશીનાં વીથ્યાઃ શોભાં પશોભયોઃ ।
વૃત્તાનિ ચતુરસ્રાણિ વ્યક્તં સ્થાનાનિ કલ્પયેત્ ।
ભવેન્મણ્ડલમધ્યાંકઃ કરેણ ચતુરંગુલઽ ।
દ્વ્યંગુલાઃ કેશરાણિલ્યુઃ સંધ્યગ્રં ચતુરંગુલમ્ ।
તથા દલાનાં માનાદગ્રં દ્વ્યંગુલો ન ભવેત્ *।
અંતરાલ પૃથગ્ વૃત્તત્રયે દ્વ્યંગુલમુચ્યતે ।
તતશ્ચ રાશિચક્રં સ્યાત્ સ્વ સ્વ વર્ણ વિભૂષિતમ્ ।
વામે મણ્ડલકં કુર્યયાત્ ષડ્ભિરષ્ટભિરેવ વા ।
પૃ૦ ૨૧અ) દ્વાત્રિંશદંગુલં હ્યેતત્ પરત્વાત્તાવદિષ્યંતે ।
વૃત્તં ચક્રમુશંત્યેકે ચતુરસ્રં તુ તદ્વિદઃ ।
યદિ વા વર્ત્તુલં ચૈવ વા સ્યુર્દ્વાદશરાશયઃ ।
તે સ્યુઃ પિપીલિકા મધ્યા માતુલુંગુ નિભા અપિ ।
ચક્રં ચ ચતુરસ્રં ચેત્ત્રયદ્વાદશરાશયઃ ।
ભવેયુઃ પંકજદલનિભા વા કથિતા બુધૈઃ ।
તદ્વહી રુચિરાન્ કુર્યયાચ્ચતુરઃ કલ્પશાખિનઃ ।
જલજૈઃ સ્થલજૈશ્ચ પિસુમનોભિઃ સમન્વિતામ્ ।
હંસ સારસકારણ્ડ શુક ભ્રમર કોકિલૈઃ ।
મયૂર ચક્ર વાકાદ્યૈરારુઢ વિટપાતતાન્ ।
સર્વેષુ નિવૃત્તિકરાન્ વિલોચન મનોહરાન્ ।
તદ્બહિઃ પાર્થિવં કુર્યયાન્મણ્ડલં કૃષ્ણકોણકમ્ ।
મણ્ડલાનિ ચ તત્ત્વજ્ઞો રાશ્યસ્તાન્યેવ કારયેત્ ।
નામાવલ્યત્ર રચયેત્ પ્રમાણાદન્ય મણ્ડલમ્ ।
આવાહ્ય દેવતા યસ્યામર્ચ્ચયંસ્ત્વન્ય દેવતાઃ ।
ઉભાભ્યાં લભતે શાયં મંત્રીતરલદુર્મ્મુતિઃ ।
કાલાત્મકસ્ય દેવસ્ય રાશિ વ્યાપ્તિમજાનતા ।
કૃતં સમસ્તં ન્યર્થં સ્યાદાજ્ઞાવજ્ઞાનમાનિના ।
તસ્માત્ સર્વં પ્રયત્નેન રાશીન્ સાધિપતીન્ ક્રમાત્ ।
અવગમ્યાનુરૂપાણ્ડિ મણ્ડલાનિ ન ચાન્યધીઃ ।
ઉપક્રમેદર્ચ્ચયિતું હોતું વા સર્વ દેવતામ્ ।
રજાંસિ પંચવર્ણાણિ પંચદ્રવ્યાત્મિકાનિ ચ ।
પીત શુક્લારુણ શ્યામકૃષ્ણાન્યેતાનિ ભૂતલે ।
હારિદ્રં સ્યાત્તથા પીતં તાણ્ડૂલં ચ સિતં ભવેત્ ।
તથા દોષાય વક્ષાર સંયુક્તં રક્તમુચ્યતે ।
કૃષ્ણં દગ્ધપુલાકોષ્ટ્યં શ્યામં વિલદલાદિકમ્ ।
સિતેન રજસા કાર્યયા સીમારેખા વિપશ્ચિતા ।
અંગુલોત્ સેધ વિસ્તા પ્રશસ્તા સર્વકર્મ્મસુ ।
પૃ૦ ૨૧બ) પીતા સ્યાત્ કર્ણિકા શુક્લ પીતરક્તાશ્ચ કેશરાઃ ।
દલાન્યબ્જસ્યાંતરાલં શ્યામચૂર્ણેન પૂરયેત્ ।
સિતરિક્તાસિતૈર્વર્ણૈર્વૃત્તત્રયમુદીરિતમ્ ।
નાનાવર્ણવિચિત્રાઃ સ્યુશ્ચિત્રાકારાશ્ચ વીથયઃ ।
દ્વારશોભોપશોભાઃ સ્યુઃ શ્વેતરક્તા હરિદ્રકાઃ ।
રાશિચક્રાવશિષ્ટાનિ કોણાન્યદ્વિક્ષુયાનિ વૈ ।
પીઠપાદાનિ તાનિ સ્યુરસિતાન્યરુણાનિ વા ।
અથ વારુણાનિ ચ દલાનિ તથા દલસંધિરસિતવત્ ।
અસિતા વરુણાશ્ચ રજસા વિહિતાન્યપિ કથયંત્યપરે ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે મહાતંત્રે સર્વતંત્રોત્તમોત્તમે અષ્ટમોઽધ્યાયઃ

પંચગવ્યેન તદ્ગેહં મણ્ડલં ચ વિશોધયેત્ ।
પલમાત્રં દુગ્ધભાગં ગોમૂત્રં તાવદિષ્યતે ।
ઘૃતં ચપલમાત્રં સ્યાદ્ગોમયં તોલક દ્વયમ્ ।
દધિ પ્રસૃતિમાત્રં સ્યાત્ પંચગવ્યમિદં સ્મૃતમ્ ।
અથવા પંચગવ્યાનાં સમાનો ભાગ ઇષ્યતે ।
મૂલમંત્રેણ સંમંત્ર્ય કુશાગ્રેણૈવ શોધયેત્ ।
તેન સર્વ વિશુદ્ધિઃ સ્યાત્ સર્વપાપનિકૃંતનમ્ ।
મહાંતિ પાતકાન્યેવ કૃત્વા ગવ્યં પિવેદ્યદિ ।
નાશયેત્ પાનમાત્રેણ ઇત્યૂચુર્વેદવેદિનઃ ।
ભૂતશુદ્ધિં તતઃ કુર્યયાદ્ યેન પૂર્ણફલં લભેત્ ।
ઓં નમઃ સુદર્શનાયે ત્યુક્તાસ્તેણૈવ દેશિકઃ ।
તાલત્રયં સમ્વિદધ્યાદૂર્દ્ધોર્દ્ધં ચ સમાહિતઃ ।
દિગ્બન્ધનં છોટિકાભિર્દ્દશભિઃ કારયેત્ સુધીઃ ।
તતસ્તેનૈવ જનિતં તેજો રક્ષત્વિતિ સ્મરેત્ ।
વિનિધાય કરૌ સ્વાંકે ઉત્તાનૌ પરિચિંતયેત્ ।
હૂંકારેણ સમુત્થાપ્ય શક્તિં સ્વાધાર સંસ્થિતામ્ ।
મૂલાધારમથ સ્વાધિષ્ઠાનં ચ મણિપૂરકમ્ ।
પૃ૦ ૨૨અ) અનાહત વિશુદ્ધં ચ આજ્ઞાચક્રં ચ ચિંતયેત્ ।
ગુદે ચ ધ્વજમૂલે ચ નાભૌ હૃદય એવ ચ ।
કંઠે તથા ભ્રુવોર્મ્મધ્યે યથાક્રમ મનું સ્મરેત્ ।
ચિંતયેત્ પુનરાધારં કનકાબ્જં ચતુર્દ્દલમ્ ।
તન્મધ્યે ચિંતયેદ્ યોનિં ચંન્દ્રાર્કાગ્નિ સમદ્યુતિમ્ ।
તદંતશ્ચિન્તયેન્મંત્રી જીવાત્માનં સમાહિતઃ ।
જવા બંધૂક સદૃશં તડૈત્કોટિપ્રતીકાશં ચન્દ્રકોટિ સુશીતલમ્ ।
પ્રદીપકલિકાકારં કુણ્ડલિન્યાસનં તથા ।
સુષુમ્નાવર્ત્મના સોહઽમિતિ મંત્રેણ યોજયેત્ ।
સહસ્રારં શિવસ્થાને પરમાત્મનિ દેશિકઃ ।
તથૈવ પંચુભૂતાનિ સંહારક્રમઃ તસ્તથા ।
વાક્પાદ્પાણિપાયૂપસ્થ વચનાદાનમેવ ચે ।
ગતિર્વિસર્ગાનન્દશ્રોત્રત્વક્ચક્ષૂરસનાઃ પુનઃ ।
નાસાશબ્દસ્તથા સ્પર્શો રૂપં રસોઽપિ ગન્ધકઃ ।
તત્ત્વાન્યેતાનિ પંચવિંશત્ પુરુષેણ ચ યોજયેત્ ।
અહંકારં મનોબુદ્ધિં ચિત્તં તત્રૈવ યોજયેત્ ।
જીવભાવેન લીનાનિ સર્વાણિ પરિચિંતયેત્ ।
ધૂર્મવર્ણં(ધૂમ્રવર્ણં) તતો વાયુ બીજં ષટ્બિંન્દુ લાંછિતમ્ ।
પૂરયેદીડયા વાયુ સુધીઃ ષોડશમાત્રયા ।
માત્રયા ચ ચતુઃષષ્ટ્યા કુમ્ભયેત્તુ સુષુમ્નયા ।
દ્વાત્રિંશન્માત્રયા મંત્રી રેચયેત્ પિંગલાધ્વના ।
પૂરયેદનયા ચૈવ સંચિંત્ય નીલ મારુતમ્ ।
રક્તવર્ણં વહ્નિબીજં ત્રિકોણં સ્વસ્તિકાન્વિતમ્ ।
તેન પૂરકયોગેન માત્રયા ષોડશાખ્યયા ।
ચતુઃષષ્ટ્યા માત્રયા ચ નિર્દ્દહેત્ કુમ્ભકેન ચ ।
વામપાર્શ્વ સ્થિતં પાપ પુરુષં કજ્વલપ્રભમ્ ।
બ્રહ્મહત્યા શિરસ્કં ચ સ્વર્ણસ્તેય (ય) ભુજદ્વયમ્ ।
પૃ૦ ૨૨બ) સુરાપાન હૃદાયુક્તં ગુરુતલ્પ કટિદ્વયમ્ ।
તત્ સંસર્ગિ પદદ્વન્દ્વમંગપ્રત્યંગ પાતકં ।
ઉપપાતક રોમાણં રક્તશ્મશ્રુ વિલોચનમ્ ।
ખડ્ગચર્મ્મધરં ક્રુરં ક્રુદ્ધાઃ કુક્ષૌ વિચિન્તયેત્ ।
મૂલાધારોત્થિતે નૈવ વહ્નિના નિર્દ્દહેચ્ચતમ્ ।
એવં સંદહ્ય પરિતો દ્વાત્રિંશન્માત્રયા તતઃ ।
ભસ્માના સહિતં મંત્રી રેચયેત્ પિંગલાધ્વના ।
વામનાડ્યાં ચન્દ્રબીજં કુન્દેન્દ્વયુત સપ્રભમ્ ।
ભાલેન્દુબીજં સંયોજ્ય તતઃ ષોડશમાત્રયા ।
સુષુત્રયા(સુષુમ્નયા) ચતુઃષષ્ટિ માત્રયા બીજમૈન્દવમ્ ।
ધ્યાત્વા મૃતમયીં વૃષ્ટિં પંચાશદ્વર્ણરૂપિણીમ્ ।
તયા દેહં વિચિંત્યૈવં મનસાપિ કુલાધ્વના ।
દ્વાત્રિંશન્માત્રયા મંત્રી લં બીજેન દૃઢં નયેત્ ।
સ્વસ્થાને હંસમંત્રેણ પુનસ્તેનૈવ વર્ત્મના ।
જીવં તત્ત્વાનિ ચાનીય સ્વસ્થાને સ્થાપયેત્તતઃ ।
ઇતિ કૃત્વા ભૂતશુદ્ધિં માતૃકાન્યાસમાચરેત્ ।
ગૌતમ ઉવાચ
ભૂતશુદ્ધ્યા વદ બ્રહ્મન્ કસ્ય શુદ્ધિઃ પ્રજાયતે ।
નાત્મનઃ સર્વશુદ્ધીનાં કારણં સ તુ કથ્યતે ।
ન જીવસ્ય બ્રહ્મણા ચ સહૈક્યં તસ્ય નિત્યશઃ ।
ન દેહસ્ય તદારભ્ય નિત્યતા તસ્ય કથ્યતે ।
મનસાં વાપિ બુદ્ધેશ્ચ કસ્ય સ્યાત્ કુરુ વીક્ષણમ્ ।
ઇત્યાદિ સંશયં છિન્ધિ ત્વં હિ બ્રહ્મ સમઃ સ્મૃતઃ ।
નારદ ઉવાચ
શરીરાકાર ભૂતાનાં ભૂતાનાં યદ્વિશોધનમ્ ।
અવ્યય બ્રહ્મસંયોગાદ્ ભૂતશુદ્ધિરિયં મતા ।
અંતઃકરણ મધ્યે તુ જ્યોતિરાત્મા પ્રવર્ત્તતે ।
લિંગદેહં તુ તં પ્રાહુર્યોગિનસ્તત્ત્વવેદિનઃ ।
તસ્ય શોધનમાત્રેણ સર્વશુદ્ધિઃ પ્રજાયતે ।
તદેવ વિશ્વજનકકારણં જન્મકારણમ્ ।
તદ્વિયોગે ભવેન્મૃત્યુર્નાન્યથા જન્મ કોટિભિઃ ।
પૃ૦ ૨૩અ) ઇત્યેત્ કથિતં સર્વં પુરુપાર્થસ્ય નિગમે ।
યોગાદ્યભ્યાસયોગેન મંત્રાભ્યાસેન નાશયેત્ ।
ભૂતશુદ્ધિં વિધાયેહ્યં યોગ્યસ્તુ દેશિકોત્તમઃ ।
ન્યાસં દેહસ્ય સન્નાહં વિદેધીતાનુપૂર્વકમ્ ।
ભૂતશુદ્ધિર્માતૃકાચક્રેશ વાદ્યા તથા ચ સા ।
તત્ત્વન્યાસં તથા કુર્યયાત્ પ્રાણાયામસ્તતઃ પરમ્ ।
ન જીવસ્ય બ્રહ્મણા ચ સહ્યૈકં તસ્ય નિત્યશઃ ।
ન દેહસ્ય તદારભ્ય નિત્યતા તસ્ય કથ્યતે ।
મનસો વાપિ બુદ્ધેશ્ચ કસ્ય સ્યાત્ કુરુવીક્ષણમ્ ।
ઇત્યાદિ સંશયં છિન્ધિ ત્વં હિ બ્રહ્મ સમઃ સ્મૃતઃ ।
નારદ ઉવાચ ।
વર્ણન્યાસં તથા કૃત્વા દશતત્તું તથાચરેત્ ।
વિષ્ણુપંજરનામાનમિત્યુક્તઃ ક્રમસંગ્રહઃ ।
તથાર્ઘ્યસ્થાપનં કુર્યયાદ્ યથાવદનુપૂર્વશઃ ।
સ્વવામાગ્રે ચતુરસ્રં મંડલં પરિચિંતયેત્ ।
પુષ્પૈરભ્યર્ચ્યતં મંત્રી તવાધારં પ્રતિષ્ઠયેત્ ।
મં વહ્નિમંડલાય નમો મંત્રોઽયં તસ્ય ચેષ્ટ્યતે ।
વૃત્તાકારેણ તત્રૈવ વહ્નેર્દ્દશકલા યજેત્ ।
વૃત્તાકારેણ તત્રૈવ કલાદ્વાદશ પૂજયેત્ ।
કં ભં તાપિન્યૈ ઇત્યુક્તા ખં વં તાપિનિકા તથા ।
ગં ફં ઉચ્ચાર્યય ધારિણ્યૈ ધૂમ્રાં ચ પરિપૂજયેત્ ।
દ્યં પં મરીચિમભ્યર્ચ્ચ્ય ઙં નેં જ્વલિનિકાં તથા ।
ચં ધં રુચિં છં દં ચૈવ સુષુમ્નાં પૂજયેદ્ ગુરુઃ ।
જં થં ચ ભોગદાં મંત્રી પૂજયેત્ કુસુમાક્ષતૈઃ ।
ઝં તં વિશ્વામભ્યર્ચ્ચ્ય અં ણં ચ બોધિનીં ન્યસેત્ ।
ઠં ટં ચ ધારિણીં તદ્વત્ ઠં ડં ક્ષમાં ચ પૂજયેત્ ।
નમોઽન્નેનૈવ મંત્રેણ ચતુર્થી પ્રત્યયાન્વિતા ।
એવં શં ખં સમભ્યર્ચ્ચ્ય કલાસૌરેર્ધનપદાઃ ।
વિલોમ માતૃકાં નપ્ત્વા સ્વેષ્ટ મંત્રં તથા સુધીઃ ।
પાથસા તીર્થં તેનૈવ પૂરયેદ્વિમલેન ચ ।
પૃ૦ ૨૩બ) ઉંકારેણૈવ મંત્રેણ ચન્દ્રં તત્ર પ્રપૂજયેત્ ।
અમૃતા માનદા પૂષાત્પુષ્ટિઃ પુષ્ટીરતિર્ધૃતિઃ ।
શશિની ચન્દ્રિકા કાંતિર્જ્યોત્સ્ના શ્રીઃ પ્રીતિ વૃદ્ધિદા ।
પૂર્ણાપૂર્ણામૃતા ચેતિ ષોડશલામદોઃ ।
ષોડશખરયીમેન નમોઽન્તેન પ્રપૂજયેત્ ।
તત્રાક્ષતાનિ પુણ્યાણિ સ દૂર્વાણિ વિનિક્ષિપેત્ ।
વામેનાછાદ્ય હસ્તેન ષડંગં દક્ષહસ્તતઃ ।
દશકૃતો જપેન્મૂલં ગાલિનીં શિખયા ન્યસેત્ ।
કરૌ પ્રસાર્યય ચાન્યોઽન્યં સંપુટ ક્રમયોગતઃ ।
પ્રયોજ્ય દક્ષિણાંગુષ્ટં તથા વામકનિષ્ટયા ।
વામયા દક્ષિણાંગુષ્ટં મુદ્રેયં ગાલિની મતા ।
અર્ઘસ્ય ફલદા પ્રોક્તા શંખસ્યોપરિચાલિતા ।
ગંધાદિભિઃ સમભ્યર્ચ્ચ્ય કૃષ્ણાખ્યં ધામયોજપેત્ ।
અસ્ત્રાદિભિઃ સુસંરક્ષ્ય ધેનું યોગી પ્રદર્શયેત્ ।
તદ્દક્ષિણે તુ શંખં વા તામ્રં વા પાર્થિવં તથા ।
પાત્રમેકં નિધાયાથ તથા તોયેન પૂરયેત્ ।
તાભ્ર(મ્ર)પાત્રં ચ વિપ્રર્ષે વિષ્ણો રતિપ્રિયં મતમ્ ।
તથૈવ સર્વપાવાણાં મુખ્યં શંખં પ્રકીર્ત્તિતમ્ ।
મૃત્પાત્રં ચ તથા પ્રોક્તં સ્વર્ણં વા રાજતં તથા ।
પંચપાત્રં હરેઃ શુદ્ધં નાન્યત્તત્ર નિયોજયેત્ ।
તેનામૃતેન સર્વત્ર દ્રત્યં મંત્રમયં ભવેત્ ।
તતો ધર્મ્માદિભિર્મ્મંત્રી ગાત્રે પીઠાનિ વિન્યસેત્ ।
ગંધાક્ષતૈઃ કુસુમુકૈઃ પવિત્રૈર્જ્વલયોજિતૈઃ ।
ઇતિ પીઠં સમભ્યર્ચ્ચ્ય ધ્યાયેન્મંત્રાત્મદેવતામ્ ।
મૂલાદિ બ્રહ્મરંધ્રાંતં વિષતંતુસ્વરૂપિણીમ્ ।
કુણ્ડર્લાં ત્રિવિધાં તત્ર તથા બીજાક્ષરં ત્રિધા ।
તુરીયાં કુણ્ડલીં મૂર્દ્ધિણ્ વાસુદેવં તુરીયકમ્ ।
ઓંકારં મૂલદેશે ચ દ્રવત્ સ્વર્ણનિભં સ્મરેત્ ।
પૃ૦ ૨૪અ) મૂલાદિ હૃદયં યાવત્ વહ્નિ કુણ્ડલિનીં તથા ।
હૃદયે કામબીજં ચ સૂર્યયાયુત સમપ્રભમ્ ।
સૂર્યયકુણ્ડલિનીં તત્ર સૂર્યયકોટિ સમપ્રભામ્ ।
હૃદયા કુલપર્યયંતં ધ્યાયેદનાકુલઃ સુધીઃ ।

ભ્રુમધ્યાદ્બ્રહ્મરન્ધ્રાંતં માયામિન્દ્વયુત પ્રભામ્ ।
ચન્દ્રકુણ્ડલિનીં તદ્વત્ સ્વવેદમૃતવિગ્રહામ્ ।
બિન્દુનાદમયં વાસુદેવં બિન્દૌ તુરીયકમ્ ।
દેશકાલાથવચ્છિન્ન સર્વતેજોમયં સ્મરેત્ ।
તુર્યય કુણ્ડલિનીં તદ્વત્ કેવલં જ્ઞાનવિગ્રહામ્ ।
એવં ધ્યાત્વા પુનર્બીજં સંપૂર્ણં મનસા સ્મરેત્ ।
ચિદાનન્દમયં સ્વચ્છં એકા ચૈકતયા ગુરુઃ ।
સુધાવૃષ્ટ્યનિપતંત્યા તર્પયેત્ પરદૈવતમ્ ।
ધ્યાત્વા ધ્યાત્વા પુનર્ધ્યાત્વા સહજાનન્દવિગ્રહઃ ।
વિનુસ્નુત સુધાભિસ્તુ તર્પયેચ્ચ પુનઃ પુનઃ ।
અંતર્યાગ ઇતિ પ્રોક્તો જીવતો મુક્તિદાયકઃ ।
મુનીનાં ચ મુમુક્ષૂણામધિકારોઽત્ર કેવલમ્ ।
અથવા માનસૈર્દ્રવ્યૈઃ પ્રકટેનાપિ પૂજયેત્ ।
ધ્યાત્વા હૃત્પદ્મમધ્યે તુ વાસુદેવં યથોદિતમ્ ।
સ્વાગતાદ્યૈરુપચરેત્ પાદ્યાદ્યૈઃ સ્નાનભૂષણૈઃ ।
ગંધપુષ્પધૂપદીપૈર્નૈવેદ્યવિધિના વિના ।
પુષ્પાંજલીન્ તતો દદ્યાત્ બહુમાલાં નિવેદયેત્ ।
અથવા ઘૃતસંભૂતૈઃ પ્રકદ્વૈ(ટૈ)રર્ચ્ચયેત્ પ્રભુમ્ ।
સ્વાગતાદ્યૈર્નિવેદ્યાંતૈરાત્મભેદેન પૂજયેત્ ।
ચન્દનાગુરુ નિષ્પન્દ ચર્ચિતાંગઃ સ્વયં ગુરુઃ ।
વિષ્ણપંજરમંત્રેણ તઞત્સ્થાને વિધાનવિત્ ।
રચયેત્તિલકં ભક્ત્યા પ્રદીપકલિકા નિભમ્ ।
પુષ્પાંજલિં પંચ કૃતો વિધિવત્તનુયાદ્ ગુરુઃ ।
તુલસી યુગલં વામપાદે દક્ષિણકે તથા ।
પૃ૦ ૨૪બ) હયારિયુગલં પાર્શ્વદ્વયે ગન્ધાદ્વયાન્વિતં ।
પદ્મયુગ્મં મૂર્દ્ધિણ્ દેશે મૂલેન દક્ષવામકે ।
ષડ્ભિઃ સર્વતનૌ ન્યસેત્ પુનઃ સર્વૈશ્ચ સર્વતઃ ।
એવં પુષ્પાંજલિ પ્રોક્તો હરિસાન્નિધ્યકારકઃ ।
શ્રીખણ્ડં દક્ષિણે દદ્યાત્ સિતપુષ્પેણ સંયુતમ્ ।
વામે ચ ચન્દનં દદ્યાત્તથા રક્તેન સંયુતમ્ ।
સર્વ પુષ્પાંજલૌ દદ્યાત્ સર્વગન્ધ સમન્વિતઃ ।
દક્ષિણં વાસુદેવાખ્યં સ્વચ્છચૈતન્યમવ્યયમ્ ।
વામે ચ રુક્મિણી નિત્યા રક્તા રજોગુણાન્વિતા ।
તેન સત્ત્વરજોરૂપં આત્માનં ચિંતયેદ્ગુરઃ ।
મૂલમંત્રં જપન્ બુદ્ધ્યા સુષુમ્ના મૂલદેશકે ।
મંત્રાર્થં તસ્ય ચૈતન્યં બીજં ધ્યાત્વા પુનઃ પુનઃ ।
ઉદયાદિ લયાંતં ચ મંત્રમેવ સમભ્યસેત્ ।
ઉદયઃ શબ્દરૂપશ્ચ લપશ્ચાત્મા પ્રકીર્તિતઃ ।
જ્ઞાનાજ્ઞાન વિભાગેન તન્મયો ભવ ગૌતમ ।
મનઃ સહરસં શૌચં નૌમં મંત્રાર્થચિંતનમ્ ।
અથગ્રત્વમનિર્વંદો જપ સમ્પતિ હેતમઃ ।
એવં તે કથિતં સમ્યક્ ત્રિવિધં યજનક્રમમ્ ।
યાન્ કૃત્વા સમ્પદાયેન મંત્રી વાંછિતમશ્નુતે ॥
અથ મણ્ડલ મધ્યે તુ પૂજનં બાહ્ય ગોચરમ્ ।
આરભેત્ પ્રકટૈર્દ્રવ્યૈર્નાનારસસુવિસ્તરૈઃ ।
પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયાનિ પાત્રાણિ ચ સ્વદક્ષિણે ।
સંસ્થાપ્ય તત્તદ્દ્રવ્યૈશ્ચ પૂરિતાનિ ચ દેશિકઃ ।
અર્ઘ્યાસ્ય ત્રીણિ પાત્રાણિ પાદ્યસ્યાપિ ત્રયં ભવેત્ ।
તથા ચાચમનીયયનિ પાત્રાણિ ચ વિભાગશઃ ।
તથાકરણ દૌર્બલ્યાદેકમેકં પ્રશસ્યતે ।
પૂરયેદ્વિધિના મંત્રી મણ્ડલં શુભ તંડુલૈઃ ।
શુદ્ધૈરેવાક્ષકૈઃ સમ્યગ્ યાવત્ પંકજમંડલમ્ ।
પૃ૦ ૨૫અ) કુશાન્ વિસ્તાર્યય તત્રૈવ પંકજં વિષ્ટરાન્વિતં ।
પુષ્પાણિ ચ વિકીર્યયાથ કુમ્ભસ્થાપનમાચરેત્ ।
હૈમં રૂપ્યં તામ્રમયં માર્ત્તિકં વા સ્વશક્તિતઃ ।
વિત્તશાઠ્યં ન કુર્વીત કુતેઽનિષ્ટમવાપ્નુયાત્ ।
દ્વાત્રિંશદંગુલં કુમ્ભં વિસ્તારોન્નતિશાલિનં ।
પોડશ દ્વાદશાંગુલમતો ન્યૂનં ન કારયેત્ ।
પુણ્યસ્ત્રીનિર્મ્મિતૈઃ સૂત્રૈર્વિધિવન્વિગુણીકૃતૈઃ ।
તેન સંવેષ્ટ્ય પરિતઃ યથાનક્ષરતે ક્વચિત્ ।
ભગ્ને મૃત્યુઃ સાધકસ્ય ક્ષરણે ચાપદાં પદં ।
તસ્માદ્દોષાપિ વિજ્ઞાય કુર્યયાત્ સર્વમતન્દ્રિતઃ ।
પ્રક્ષાલ્યાંતરમંત્રેણ ગંધૈઃ પરિમલાન્વિતં ।
વેદવિદ્ભિર્દ્વિજૈઃ સાર્દ્ધં સ્થાપયેતારમુચ્ચરન્ ।
સમીવૃક્ષ ત્વચાંતોયૈરથવાપ્યૈક્ષવૌષધીઃ ।
વિષ્ણુ ગન્ધાષ્ટકૈર્વાથ તીર્થોદૈર્વાથ પૂરયેત્ ।
ચન્દનાગુરુહ્નીવેરં કુષ્ઠ કુંકુમ રોચનાઃ ।
જઢામાંસી મુરામાંસી વિષ્ણોર્ગન્ધાષ્ટકં સ્મૃતં ।
ગન્ધ્યાષ્ટકમિદં હૃદ્યં વિષ્ણોઃ સાન્નિધ્યકારકં ।
વહ્નિરૂપમથાધારં કલાભિઃ સહ પૂજયેત્ ।
તથા સૂર્યયમયં કુમ્ભં તત્ કલાભિઃ પ્રપૂજયેત્ ।
જલં સોમમયં તદ્વત્ તત કલાભિઃ સમર્ચ્ચયેત્ ।
તેજસ્ત્રયમિદં પ્રોક્તં જલં તદાત્મકં સ્મૃતં ।
વિલોમ માતૃકાવર્ણૈઃ સર્વત્ર પૂરણં સ્મૃતં ।
તથા મૂલં સમુચ્ચાર્યય પૂરયેદ્વિગતામયઃ ।
તીર્થમંત્રેણ તીર્થાનિ યોજયેત્ સૂર્યયમણ્ડલાત્ ।
વૃહત્ શંખં તથા સ્થાપ્ય સ્વપુરો ભાગમગ્રતઃ ।
તત્રાધારં પ્રતિષ્ઠાપ્ય પૂજયેદ્વહ્નિમણ્ડલં ।
તતઃ શંખં પ્રતિષ્ઠાપ્ય સૂર્યયાત્મકમથાર્ચ્ચયેત્ ।
પ્રદક્ષિણક્રમેણૈવ કલાઃ સર્વત્ર પૂજ * ।
પૃ૦ ૨૫બ) વિલોમ માતૃકાં જપ્ત્વા તથા મંત્રં પ્રપૂરયેત્ ।
ક્વાથોદકૈર્વ્વા દુગ્ધૈર્વા પૂર્વોક્તૈર્વા પ્રપૂરયેત્ ।
તેજસ્ત્રયકલાઽભ્યર્ચ્ચ્ય પ્રાણસ્થાપન પૂર્વકં ।
આવાહનાદિકં કૃત્વા કલા એકૈકશઃ ક્રમાત્ ।
સંપૂજ્ય વિધિવદ્વિદ્વાન્ દેવસાન્નિધ્યહેતવે ।
પ્રણવાંશોદ્ભવઃ સમ્યક્ કલાસ્તત્ર પ્રપૂજયેત્ ।
સ્થાપનાંતે તુ સંયોજ્ય ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યજેત્ ।
એકૈકમૃક્પઠંસ્તત્ર તત્ર તત્ર જપં ક્ષિપેત્ ।
પાથસ્તેજોમાયં તત્રા યોજયેદ્ ગુરુ સત્તમઃ ।
પ્રથમં પ્રકૃતે હંસઃ પ્રતદ્વિષ્ણુરનંતરં ।
ત્ર્યમ્બકં ચ તૃતીયે સ્યાત્તદ્વિપ્રાસાં ચતુષ્ટયં ।
વિષ્ણુર્યોનિં કલ્પયેત્તુ પંચમં પરિકીર્ત્તિતં ।
ઋક્ પંચકમિદં પ્રોક્તં પ્રણવાર્ણસ્વરૂપકં ।
તારસ્ય પંચભેદેને પંચાશદ્વર્ણગાઃ કલાઃ ।
સૃષ્ટિરૃદ્ધિઃ સ્મૃતિર્મ્મેધા કાંતિર્લક્ષ્મીર્યયુતિઃ સ્થિરા ।
સ્થિતિ સિદ્ધિરિતિ પ્રોક્તાઃ કચવર્ગગતાઃ ક્રમાત્ ।
અકારાદ્બ્રહ્મણોત્પન્ના તપ્તચામી કરપ્રભાઃ ।
એતા કરધતાક્ષસ્રક્ પંકજદ્વય કુણ્ડિકા ।
જરા ચપોલિની શાંતિરીશ્વરી રતિ કામિકે ।
વરદાહ્લાદિની પ્રીતિર્દીઘાઃ સ્યુશ્ચ તવર્ગગાઃ ।
ઉકારાદ્વિષ્ણુનીત્પન્નાસ્તમાલદલસન્નિભાઃ ।
અભીતિ દવચક્રેષ્ટ વાહવઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
તીક્ષ્ણારૌપ્રી ભયાનિ શતં પ્રીક્ષુપ્તાં ધની ક્રિયા ।
ઉતકારી મૃત્યુરેતઃ સ્યુઃ કથિતાઃ પયવર્ગકાઃ ।
વજ્રેણનાર્ણાદુત્પન્નાઃ શરચ્ચન્દ્રનિભા પ્રભાઃ ।
ઉદ્વહંત્યભયં શૂલં કપાલં બાહુભિર્વરં ।
ઈશ્વરેણોદિતાવિન્યો પીતશ્વેતારુણાસિતાઃ ।
પૃ૦ ૨૬અ) અંતા ચ યકવર્ગસ્થા જવાકુસુમસન્નિભાઃ ।
અભયં હરિણં ટંકં દધાના બાહુભિર્વરં ।
નિવૃત્તિઃ સંપ્રતિષ્ટા સ્યાદ્વિદ્યા શાંતિરનંતરં ।
ઇક્ષિકા દીપિકા ચૈદરોચિકા મોચિકા પરા ।
સૂક્ષ્માસૂક્ષ્મામૃતા જ્ઞાનામૃતા ચાપ્યાયની તથા ।
વ્યાપિન વ્યોમરૂપાઃ સ્યુરંતરા સ્વરશક્તયઃ ।
સદાશિવેન સંજાતા નાદાદેતાઃ સિતુષ્ઠિષઃ ।
અક્ષસ્રક્ પુસ્તક ગુણ કપાલવર તર્જ્જની ।
તત્રત્ કલાઃ સમાવાહ્ય કૃત્વા પ્રાણસ્ય સંયમં ।
સંપૂજ્યા ગંધપુષ્પાદ્યૈસ્તસ્યાંતે જલમર્પયેત્ ।
કુમ્ભે તેજસ્ત્રયકલા અષ્ટવિંશજ્જપન્ તતઃ ।
જપેત કલાશ્ચ પંચાશત્ પ્રણવાંશ્ચ સમુદ્ભવાઃ ।
પુનશ્ચ પંચ ઋક્ જપ્યા મૂલમંત્રં જપેતતઃ ।
ચતુર્નવતિ મંત્રોઽયં દેવસાન્નિધ્યકારકઃ ।
નવરત્નં તદ્વદેવ નિઃક્ષિપેન્માતૃકાં જપન્ ।
નવરંધ્રમયં ચાપ્યાન્ નવરત્નં તદાત્મકં ।
વજ્રમૌક્તિક પુષ્પાખ્ય વિદ્રુમં પદ્મરાગકં ।
નીલા મકરતં ચૈવ માણિક્યં સ્વર્ણ એવ ચ ।
નવરત્નમિતિ પ્રોક્તં સર્વદેવાશ્રમં મહત્ ।
સ્થાપયેત્તન્મુખે મંત્રી ચપકં ફલસંયુતં ।
વિષ્ટરં તન્મુખે દત્ત્વા દત્વા ચ પંચપલ્લવં ।
શુદ્ધેન ક્ષૌમયુગ્મેન નિર્ન્મલેનાંશુકેન વા ।
વેષ્ટયેદ્વિધિના મંત્રી સર્વાશ્ચર્યયં યથા ભવેત્ ।
બહુમાલાં તતો દદ્યાત્ ગંધં ચ સુમનોહરં ।
હરિમાવાહયેત્તત્ર છાયાયાં કલ્પશાખિનઃ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયમહામંત્રે નવમોઽધ્યાયઃ

અથ પુષ્પાંજલિ કરઃ સમાયત નભસ્થલઃ ।
હૃત્પદ્મસંસ્થિતં તેજઃ કુંડલ્યા સહમેલયેત્ ।
ચિદાનન્દઘનં શુદ્ધં સર્વતેજોમયં સ્મરન્ ।
પૃ૦ ૨૬બ) ષટ્ચક્રભેદને નૈવ ઉન્મન્યા સહ યોજયેત્ ।
જીવાનન્દમયં તત્તુ પ્રાપ્તનૈશ્વર્યયમદ્ભુતં ।
આરાધ્ય માનસૈર્દ્રવ્યૈર્વ્વહન્નાસાપુટં ક્રમાત્ ।
કરસ્થ માતૃકામ્ભોજે ચૈતન્યં યોજયેચ્ચ તત્ ।
કુમ્ભમધ્યે મંત્રમુર્ત્તા વાવાહ્ય પરિપૂજયેત્ ।
કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાયોગિન્ સર્વે સત્ત્વ હૃદિ સ્થિતે ।
સર્વંત્ર સર્વગ બ્રહ્મન્ કૃપયા સન્નિધી ભવ ।
મંત્રેણાનેન સંસ્થાપ્ય તત્તન્મુદ્રા પ્રદર્શયેત્ ।
ઊર્દ્ધાંજલિમધઃ કુર્યયાદિયમાવાહની ભવેત્ ।
સેયં તુ વિપરીતાસ્યાન્મુદ્રાસ્થાપનકર્મ્મણિ ।
વાહ્યાંગુષ્ટદ્વયં મુષ્ટીનુશસ્યાત્ સન્નિધાપની ।
અંગુષ્ટગર્બ્ભિણી સૈવ મુદ્રા સ્યાત્ સન્નિરોધની ।
અન્યોઽન્યતર્જ્વનીયામભ્રમણાદવગુંઠની ।
આવાહ્ય પંચમુશભિઃ પ્રાણસ્થાપનમાચરેત્ ।
પાશાંકુશ પુટા શક્તિસ્તતોઽહંસ મનું વદેત્ ।
કૃષ્ણસ્ય પ્રાણા ઇહ પ્રાણાઃ કૃષ્ણસ્ય જીવ ઇહ સ્થિતઃ ।
તેષ્ટ્ય સર્વેન્દ્રિયાણિ ચ વાંમનશ્ચક્ષુરિત્યથ ।
ઇહાગત્ય સુખં ચિરં તિષ્ઠંતુ સ્વાહયાયુતં ।
અયં પ્રાણ મનુઃ પ્રોક્તઃ સર્વજીવ પ્રદાયકઃ ।
અનેન તુ વિહિતાયેર્મ્મનવોનિર્જીવિતા મતાઃ ।
રહસ્યં ચસ્ય ગુરુતસ્તંત્રતો જ્ઞાનવૈભવે ।
કિં ન સિધ્યતિ વિપ્રર્ષે દેશિકસ્ય ન ચાન્યથા ।
માતૃકાં કેશવાખ્યાં ચ તત્વં સંન્યસ્ય યેન વૈ ।
કરાંગ દશ તત્ત્વાનિ ન્યાસનાત્ સન્નિધિર્ભવેત્ ।
સર્વાત્મા સર્વગો દેવો મણ્ડલાધારધિષ્ટિતઃ ।
શાલગ્રામેમણૌ યંત્રે મણ્ડલે પ્રતિમાસુ ચ ।
નિત્યં પૂજા હરેઃ કાર્યયા ન તુ કેવલ ભૂતલે ।
પૃ૦ ૨૭અ) ગણ્ડક્યાશ્ચૈક દેશે ચ શાલગ્રામસ્થલં મહત્ ।
પાષાણં તદ્ભવં યત્તત્ શાલગ્રામમિતિ સ્મૃતં ।
શાલગ્રામશિલાસ્પર્શાત્ કોટિજન્મા ચ નાશનં ।
કિં પુનર્યજનં તત્ર હરેઃ સાન્નિધ્યકારકાં ।
શાલગ્રામૈક યજનાચ્છત લિંગ ફલં લભેત્ ।
બહુભિર્જ્જન્મભિઃ પુણ્યૈર્યદિ કૃષ્ણશિલાં લભેત્ ।
ગીષ્પદેન ચ ચિહ્નેન તેન સમાપ્યતે જનુઃ ।
કામક્રોધાદિદોષોસ્ય સર્વદુઃખ નિપંવણાત્ ।
એવં મિત્યાહુરે તસ્મિન્ દેવઃ પ્રીણાતિ પૂજિતઃ ।
પદ્મમષ્ટપલાંશં ચ ચતુરસ્રં સુલક્ષણં ।
ચતુર્દ્વારસમાયુક્તં કામગર્વિત કર્ણિકં ।
સામાન્યયંત્રમુદ્દિષ્ટમષ્ટાદશાક્ષરં શ્રણુ ।
ચતુરસ્રં ચતુર્દ્વારં પદ્મમષ્ટદલાન્વિતં ।
ષટ્કોણમધ્યે કામાખ્યં સપ્તદશાર્ણવેષ્ટિતં ।
ષડક્ષરં મનુવરં ષટ્કોણે વિલિખેત્તતઃ ।
એતદ્યંત્રં મહાભાગ કૃપયા કથિતં તવ ।
અસ્ય વિજ્ઞાનમાત્રેણ કૃષ્ણાત્મા સાધકો ભવેત્ ।
અખણ્ડમણ્ડલાકારં વ્યાપ્ત વિશ્યં વિજૃમ્ભતે ।
સર્વદેવમયં યેન તેન મણ્ડલમુચ્યતે ।
પ્રતિમા કૃષ્ણદેવસ્ય યત્નતઃ કારયેત્ સુધીઃ ।
શિલ્પિના કૃષ્ણા ભક્તેન વિશ્વકર્મ્મો ક્રજાનતો ।
દશપંચાંગુલા મુખ્યા મધ્યમા દ્વાદશાંગુલા ।
અષ્ટાંગુલાધમાસા તુ ન્યુનાધિક્યં ન કારયેત્ ।
અજ્ઞાનેનાપિ મોહેન યદિ કુર્યયાન્નરાધમઃ ।
પ્રતિષ્ટા વિફલા તસ્ય પૂજનાત્ન ફલં ભવેત્ ।
માનાંગુલ વિહીના સા પ્રતિમા યત્ર તિષ્ઠતિ ।
રાજાનં પીડયત્યેવ ગૃહસ્થો નરકં વ્રજેત્ ।
માનાંગુલેન સા કાર્યયા નાન્યથામુનિસત્તમ ।
પૃ૦ ૨૭બ) કાશ્મરી જ્ઞાનદા પ્રોક્તા સ્વર્ણજાપિ ચ મુક્તિદા ।
સમ્પત્તિ દાતુ શિલજા રાજતી બહુમુક્તિદા ।
તેજોજાદારુજાયાચરૈક્તિકી શત્રુનાશિની ।
તામ્રી ધર્મ્મવિવૃદ્ધિં ચ કરોતિ બહુસૌખ્યદા ।
મૃદેવ મૃણ્મયી પ્રોક્તાં પ્રતિમા શુભલક્ષણા ।
ભોગદા મોક્ષદા સાનુ પ્રતિમા કથિતા તવ ।
લંપ્યા સેખ્યા દ્વિધા સાપિ પ્રતિમા પરિકીર્ત્તિતા ।
પર્વતાગ્રે નદીતીરે ચત્વરે ગોષ્ટભૂમિષુ ।
સમુદ્રકુલેઽન્યો વા માનહીનાન્ન દૂષણં ।
કૃષ્ણ પ્રતિકૃતિં કુર્યયાદિવ્યાં પંશસ્વચિહ્નતાં ।
તાં તુ સંસ્થાપયેન્મંત્રી ગૃહે વા ગોષ્ટમધ્યતઃ ।
સમાહિતસ્તતો મંત્રી પૂજયેદુપચારકૈઃ ।
ષોડશોપચારમંત્રેણ યમનાખ્યેન સિદ્ધયે ।
યસ્ય દર્શનમિચ્છંતિ દેવા બ્રહ્મહરાદયઃ ।
કૃપયા દેવદેવેશમદગ્રે સન્નિધી ભવ ।
ઉચ્ચતે પરમેશાન સ્વાગતં સ્વર્ગતં ભવેત્ ।
કૃતાર્થોઽનુગૃહીતોઽસ્મિ સફલં જીવિતં તુ ને ।
યદાગતોઽસિ દેવેશ ચિદાનન્દ મયાવ્યય ।
આજ્ઞાના દ્વા પ્રમાદાદ્વાનૈકઃ સ્યાત્ સાધકસ્ય ચ ।
યદપૂર્ણં ભવેત્ કૃત્યં તથાપ્યભિમુખો ભવ ।
પાદ્યં શ્યામાક દૂર્વાર્ક વિષ્ણુક્રાંતાભિરિષ્યતે ।
યદ્ભક્તિર્લેસ સમ્પર્કાત્ પરમાનન્દ સંપ્લવઃ ।
તસ્ય તે પરમેશાન પાદ્યં શુદ્ધાય કલ્પતે ।
જાતીલવંગકક્કોલૈર્દદ્યાદાચમનીયકં ।
સ્વધા મંત્રેણ મતિમામ્ સ્મૃત્વા વૈ દક્ષિણકરં ।
વેદાનામપિ વેદાય દેવાનાં દેવતાત્મને ।
અત્વામં કલ્પષામીશ શુદ્ધાનાં શુદ્ધિહેતવે ।
ગન્ધપુષ્પાક્ષતયવકુશાગ્રતિલસર્ષપાન્ ।
દુર્વાભિર્દ્દેવ શિરસિ શિરોમસ્રેણ ચાર્પયેત્ ।
પૃ૦ ૨૮અ) એતદર્ઘ્યમિદં પ્રોક્તં તુષ્ટયે શાર્ઙ્ગ ધન્વનઃ ।
તાપત્રય હરં દિવ્યં પરમાનન્દલક્ષણં ।
તાપત્રય વિમોક્ષાય તવાર્ઘ્યં કલ્પયામ્યહં ।
ઘૃતદધિમધુભિશ્ચ મધુપર્કં સ્વધાન્વુના ।
સર્વકલ્મષહીનાય પરિપૂર્ણં સ્વધાત્મકં ।
મધુપર્કમિમં દેવ કલ્પયામિ પ્રસીદ મે ।
મુખે ચ ત્વમનં દદ્યાત્ કેવલેન જલેન ચ ।
ઉચ્છિષ્ટોઽપ્યશુચિર્વાપિ યસ્ય સ્મરણ માત્રતઃ ।
શુદ્ધિમાપ્નોતિ તસ્મૈ તે પુનરાચમનીયકં ।
ચન્દ્ર ચન્દન કાશ્મીર જલૈઃ સ્નાનં વિધીયતે ।
પરમાનન્દબોધાબ્ધિ નિમગ્ન નિજમૂર્ત્તયે ।
સાંગોયાંગમિદં સ્નાનં કલ્પયામ્યહમીશાતે ।
પીતામ્બરયુગં દદ્યાદ્ યથાશક્યા પરિષ્કૃતં ।
માયાચિત્રપટાછત્ર નિજગુહ્યોકા તેજસે ।
નિરાવરણ વિજ્ઞાન વાસસ્તે કલ્પયામ્યહં ।
ઉત્તરીયં તતોદ્યાદ્વાસોઽર્દ્ધં નિયમાન્વિતં ।
યમાશ્રિત્ય મહામાયા જગત્ સન્મોહની સદા ।
તસ્મૈતે પરમેશાય કલ્પયામુરત્તરીયકં ।
યજ્ઞસૂત્રં તતો દદ્યાદથવા સ્વર્ણનિર્મ્મિતં ।
યસ્ય શક્તિ ત્રયેણેદં સંપ્રોતમખિનં જગત્ ।
યજ્ઞસૂત્રાય તસ્મૈતે યજ્ઞસૂત્રં પ્રકલ્પયેત્ ।
હારાદ્યા ભરણં દદ્યાત્ સુવર્ણાશ્મ સમન્વિતં ।
સ્વભાવ સુન્દરાંગાય સત્યા સત્યાશ્રયાયતે ।
ભૂષણાનિ વિચિત્રાણિ કલ્પયામ્યમરાર્ચ્ચિત ।
અર્ઘ્યોક્ષિતજલં દદ્યાદુપચારાંતરાંતરે ।
સમસ્ત દેવદેવેશ સર્વદૃષ્ટિકરં પરં ।
અખણ્ડાનન્દ સંપૂર્ણ ગૃહાણજલમુત્તમં ।
ચન્દનાગુરુકર્પૂરમિશ્રો ગન્ધ ઇહોચ્યતે ।
સર્વાંગં લેપયેત્તેન તાપત્રય પ્રશાંતયે ।
પરમાનન્દ સૌરભ્ય પરિપૂર્ણ દિગંતરં ।
પૃ૦ ૨૮બ) ગૃહાણ પરમં ગન્ધં કૃપયા પરમેશ્વરં ।
પંચપુષ્પાંજલીન્ દદ્યાત્ પૂર્વોક્તે નૈવ વર્ત્મના ।
તાન્યન્યાન્યપિ ચ યોગ્યાનિ પુષ્પાણિ વૈષ્ણવે મનૌ ।
કમલે કરવીરે દ્વે તુલસ્યૌ જાતિ કેતકી ।
કહ્લારચમ્પકોત્પલ કુન્દમન્દારનાગકેશર પાવંતી । નદ્યાવર્ત્તન્તુ માલ્લિકાયુથી નવમાલિકા સૌગન્ધિકં ચ કોરકં કોરણ્ડા લોકસર્જ્જન બિલ્વાર્જુન મુનિપત્રકં ।
પત્રં ચામલકં શુદ્ધં કર્ણિકારં તથા શુભં ।
પલાશાદિ યથા લાભં ગોવિન્દાય સમર્પયેત્ ।
મલિનં ભૂમિ સંસૃષ્ટં ક્રિમિકેશાદિ દૂષિતં ।
પર્યયુષિતાનિ પુષ્પાણિ વર્જ્જયેદ્દેવતાર્ચ્ચને ।
તિષ્ઠેદ્દિનત્રયં શુદ્ધં પદ્મમામલકં તથા ।
તુલસી સર્વથા શુદ્ધા તથા બિલ્વદલાનિ ચ ।
દિનૈકં કરવીરાણિ યોગ્યાનિ ચ તપોધન ।
તુરીય ગુણસમ્પન્નં નાનાગુણ મનોહરં ।
આનન્દ સૌરભં પુષ્પં ગૃહ્યતામિદમુત્તમં ।
મંત્રસંપુટિતાં ન્યસ્ય માતૃકાં દેવ વર્ષ્મણિ ।
તત્તન્ન્યાસસ્થલે તાં સ્તાન્ ગન્ધપુષ્પાક્ષતૈર્યજેત્ ।
પંચાત્મિકાયાં દીક્ષાયાં ગણેશાદિ ક્રમાદ્ યજેત્ ।
યદા મધ્યે તુ ગોવિન્દં નૈરૃત્યાં ગણનાયકં ।
આગ્નેયયાં હં સમભ્યર્ચ્ચ્ય ઐશાન્યાં શિવમર્ચ્ચયેત્ ।
વાયવ્યામર્ચ્ચયેદ્દેવીં ભોગ મોક્ષ ફલાપ્તયે ।
ગન્ધાદિભિરથાભ્યર્ચ્ચ્ય ષડંગસ્યાર્ચ્ચ્યનં તતઃ ।
શક્તૌ તત્તદ્રસ્મિ સર્વમન્યથા કેવલં યજેત્ ।
વિંશત્ કૃત્તો જપેન્મંત્રં નમસ્કૃત્ય સમાપયેત્ ।

તત્તદંગે ષડંગાનિ વક્ષ્યમાણેન વા જપેત્ ।
આગ્નેયયાં શિવકોણે ચ (ચ) રાક્ષસે વાયુકોણકે ।
પૃ૦ ૨૯અ) મધ્યે દિક્ષુ ચ પૂર્વાદિ અંગષટ્કં સમર્ચ્ચયેત્ ।
હારસ્ફાટિક કાલાંજન મુક્તા વહ્નિરોચિષાં લલના ।
અભયવરોઘતહસ્તાં પ્રધાનતોઽઙ્ગદેવતાઃ કર્થિતાઃ ।
એવમભ્યર્ચ્ય મતિમાન્ દેહેતદ્ભેદતો યજેત્ ।
મુખસ્થં વેણુયંત્રં યત્ પૂજયેત્ સુસમાહિતઃ ।
વર્ણવ નમ ઇત્યસ્ય મંત્રોઽયં સમુરીરિતઃ ।
કૌસ્તુભં હૃદયે રત્નં સૂર્યયાયુત સમપ્રભં ।
કૌસ્તુભાય નમ ઇતિ તસ્ય મંત્ર ઉદીરિતઃ ।
તદધો વનમાલાં ચ ચન્દ્રાયુત સમ * ભં ।
પ્રણવં પૂર્વમુચ્ચાર્યય વનમાલાયૈ નતિં વદેત્ ।
વનમાલા મનુઃ પ્રોક્તઃ સર્વપાપૌઘનાશનઃ ।
કૌસ્તુભોર્દ્ધે ચ શ્રીવત્સં ચન્દ્રાયુત સમપ્રભં ।
શ્રીવત્સાય નમ ઇતિ મનુસ્તસ્ય મહર્ષિભિઃ ।
સહસ્રસૂર્યયસંકાશે કર્ણે મકર કુણ્ડલે ।
મકરકુણ્ડલાય નમ ઇત્યસ્ય મનુરીરિતઃ ।
કિરીટં મસ્તયે દીપ્તં સૂર્યયાયુત સમપ્રભં ।
સૂર્યાયુતસમાભાસ કિરીટાય નમો વદેત્ ।
પ્રણવાદિરયં પ્રોક્તઃ કિરીટસ્ય મહર્ષિભિઃ ।
પૂર્વાદિદિશમારભ્ય પ્રાદક્ષિણ્ય ક્રમાદ્ યજેત્ ।
દામસુદામવસુદામ કિંકિણી ગન્ધપુષ્પકૈઃ ।
અંતઃકરણરૂપાસ્તે કૃષ્ણસ્ય પરિકીર્ત્તિતાઃ ।
આત્મા ભેદેન તે પૂજ્યા યથા કૃષ્ણસ્તથૈવ તે ।
પ્રણવાદિ નમોઽસ્તૈશ્ચ મંત્રૈસ્તાન્ પરિપૂજયેત્ ।
નવાંગમુક્તં દેવસ્ય ભોગાંગં શૃણુ ગૌતમ ।
પ્રષ્ટૌ મહિષ્યો દેવસ્ય પુર આદિં પ્રપૂજયેત્ ।
પ્રદક્ષિણ ક્રમેણૈવ રુક્મિણ્યાદ્યાષ્ણુતા મતાઃ ।
રુક્મિણી સત્યભામા ચ લક્ષણા ચ સુલક્ષણા ।
પૃ૦ ૨૯બ) કાલિન્દી ઋક્ષજાનગ્નાજિત્યાખ્યા ચ સુનન્દકા ।
દ્રુતહેમ સમપ્રખ્યા રુક્મિણીરૂદ્ધયૌવના ।
સિતવસ્ત્રપરીધાના સર્વાભરણભૂષિતા ।
દેવસ્ય વદનામ્ભોજ મિલિતાક્ષિ મધુવ્રતા ।
વરાભય કરોપોતા ભક્તાય મુક્તયે સતાં ।
ઇયં લક્ષ્મીઃ પરાશક્તિર્વિશ્વાનુગ્રહરૂપિણી ।
કલાય કુસુમ શ્યામા સર્વાભરણભૂષિતા ।
પીતામ્બર વૃહચ્છ્રીણી સત્યાખ્યા ધરણિ સ્મૃતા ।
રત્નપૂરકરા વામે દક્ષિણે ચ વરપ્રદા ।
અન્યાશ્ચ ગૌરાઃ શ્યામાભાઃ ક્રમેણ પરીકીર્ત્તિતાઃ ।
પીતામ્બર પરીધાના દેવાર્પિત મનોમુખાઃ ।
તદ્બહિર્વસુદેવં ચ યશોદાં દેવકીં પુનઃ ।
વસુદેવો હેમગૌરો વરાભય કરસ્થિતઃ ।
દેવકી શ્યામ સુભાગ સર્વાભરણ શોભના ।
સિતવસ્ત્ર યુગાન્યા ચ સર્વેપ્સિત ફલપ્રદા ।
યશોદા હેમશંકાસા સિતવસ્ત્ર યુગપ્રદા ।
સર્વાભરણ સન્દીપ્તા કુણ્ડલોદ્ભાસિતાનના ।
રોહિણીં ચ યજેત્તત્ર નન્દં ગૌરં સમર્ચ્ચયેત્ ।
વરદાભયસંયુક્તં સમસ્તપુરુષાર્થદં ।
બલદેવં તથા ચૈવ પૂજયેત્ કુન્દસન્નિભં ।
હાલાલોલં કુણ્ડલિલં હેમવંતં સ્મરેત્તથા ।
તતો યજેત્ સુભદ્રાં ચ શ્યામલં રૂઢ યૌવનાં ।
તદ્વહિર્વષ્ણયઃ સર્વે ગોપં ગોપી શમર્ચ્ચયેત્ ।
ઇન્દ્રનીલ મુકુન્દાદ્યાન્ તદ્વહિઃ પરિપૂજયેત્ ।
ઇન્દ્રનીલં મુકુન્દ ચ તથા ચાનન્દ કચ્છપૌ ।
પુષ્કરં શંખ પદ્મૌ ચ નિધાયાષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ ।
તદ્બહિઃ કલ્પવૃક્ષાંશ્ચ ઇન્દ્રાદીંસ્તદ્બહિર્યજેત્ ।
ઇન્દ્રમૈરાવતારૂઢં શ્યામં વજ્રધરં તથા ।
સાધિપં સપરિવારં ચ તદ્બહિઃ પરિપૂજયેત્ ।
પૃ૦ ૩૦અ) અગ્નિં હેમસમાભાસં શક્તિતોમરધારિણાં ।
મેષારૂઢં શક્તિયુક્તં તેજસાં પતિમર્ચ્ચયેત્ ।
દક્ષિણે પિતૃદેવં ચ મહિષોપરિ સંસ્થિતં ।
યજેદ્દણ્ડધરં ચૈવ યમં પિત્રધિ દૈવતં ।
રાક્ષસાધિપતિં તદ્વન્નૈરૃત્યાં ખડ્ગધારિણં ।
તુરગાવસ્થિતં દેવં પરિવારૈઃ સમર્ચ્ચયેત્ ।
પાશ્ચાત્યે વરુણં શુક્લં મકરારૂઢમુજ્જલં ।
અપાં પતિં પાશધરં પરિવારૈ સમર્ચ્ચયેત્ ।
વાયવ્યાં વાયુદેવં ચ પ્રાણાધિપ સમાહ્વયં ।
દક્ષહસ્તાંકુશમેણ ચાહનં પરિપૂજયેત્ ।
શરદિન્દુ સમાભાસં કૃપયા શશલાંછનં ।
સોમં સોમદિગધીશં નરારૂઢં સમર્ચ્ચયેત્ ।
ઈશાનં વૃષભારૂઢં ચન્દ્રાયુત સમપ્રભં ।
રુદ્રાધિપં શૂલહસ્તં ગન્ધમુખ્યૈઃ પ્રપૂજયેત્ ।
ઇન્દ્રેશાન મધ્યદેશે બ્રહ્માણં હંસવાહનં ।
હેમગૌરં ચતુર્વક્તું પદ્મહસ્તં સમર્ચ્ચયેત્ ।
રક્ષો વરુણયોર્મ્મધ્યે વિષ્ણું ચક્રધરં યજેત્ ।
નાગાધિપં સુપર્ણસ્થં વિષ્ણોઃ પારિષદાન્ યજેત્ ।
વજ્રાદીનાયુધાન્ ભદ્રાન્ તેષાં ચ વહિરર્ચ્ચયેત્ ।
યથા સિન્ધુ સમુદ્ભુતાં તરંગા ભિન્નતાં યુયુઃ ।
તથા કૃષ્ણ સમુદ્ભુતા એતે તદાયતાં યયુઃ ।
તદ્ધ્યાનેન ચ ત હ્યેયં સાધકેન શુભં યુના ।
એવં સપ્તાવૃત્તિમયં દેશિકઃ કૃષ્ણમર્ચ્ચયેત્ ।
ધર્મ્માર્થકામમોક્ષાશ્ચ કરે તસ્ય સુનિશ્ચિતં ।
અથવાંગ દિક્પતિભિસ્તદસ્ત્રૈરપિ ચાર્ચ્ચયેત્ ।
એવં વા સ્વર્ચ્ચયત્ કૃષ્ણં કામમુક્ત્યોઃ સભાજનં ।
ય એતદ્ યજનાશક્તઃ કૃષ્ણાષ્ટકેન પૂજયેત્ ।
શ્રીકૃષ્ણો વાસુદેવશ્ચ નારાયણ સમાહ્વયઃ ।
દેવકીનન્દનઃ શ્રેષ્ટો વાર્ષ્ણોયસ્તદનંતરં ।
અસુરાંતક ભારહારી ધર્મ્મસંસ્થાપકઃ સ્મૃતઃ ।
અયં વા પૂજયન્ કૃષ્ણાં યથા વિત્તાનુસારતઃ ।
ઇહ ભુક્તાવરાન્ ભોગાનંતે તુ હરિતાં વ્રજેત્ ।
પૃ૦ ૩૦બ) અગુરૂશીરગુગ્ગુલસિતાજ્ય મધૂ ચન્દનૈઃ ।
સારજ્ઞૌ વૈરિ નિક્ષિપ્તૈર્નાસાધ્યો મધુમર્પયેત્ ।
વનસ્પતિરસોત્પન્નો ગન્ધાઢ્યો ગન્ધ ઉત્તમઃ ।
આઘ્નૈયઃ સર્વદેવાનાં ધૂપોઽયં પ્રતિગૃહ્યતાં ।
વર્ત્ત્યા કર્પૂર ગર્ભિણ્યા સર્પિષા તિલજેન વા ।
સંસ્થાપયતુ પાત્રાદૌ સુદીપ્તશિખયા તતઃ ।
અધ્યોદકેન સંસ્કૃત્ય નન્દજાય નિવેદયેત્ ।
ઉત્તાર્યયં દૃષ્ટિપર્યયંતં ઘંટાં વામદિશિ સ્થિતાં ।
વાદયન્ વામહસ્તેન દક્ષહસ્તેન વાપંયેત્ ।
સુપ્રકાશો મહાતેજાઃ સર્વત્રતિમિરાપહઃ ।
સરાહ્યાભ્યંતં જ્યોતિર્દીપોઽયં પ્રકાશો મહાતેજાઃ । સર્વત્ર તિમિરાપહઃ સરાહ્યાભ્યંતં જ્યોતિર્દીપોઽયં પ્રતિગૃહ્યતાં ।
સ્વર્ણે વા તામ્રપાત્રે વા રૌપ્યે વા પંકજે દલે ।
શિતોપદંશશાલ્પત્રં સગુડં મધુના યુતં ।
દધિદુગ્ધઘૃતોપેતં કદલ્પાદિ ફલાન્વિતં ।
આનીય દેવ પુરતઃ પં બીજેન વિનિક્ષિપેત્ ।
અસ્ત્રમંત્રેણ વિધિવદ્ધેનુમુદ્રાં પ્રદર્શયેત્ ।
ચન્દ્રબીજં ચામ્બુસંસ્થં ચતુર્દ્દશસ્વરાન્વિતં ।
નાદબિન્દુસમાયુક્તં બીજં તદમૃતાત્મકં ।
પરાયેતિ ચ સંપ્રોચ્ય અનિરુદ્ધં વદેત્ પુનઃ ।
નૈવેદ્યં ચ તથેત્યુક્તા કલ્પયામિ નમો વદેત્ ।
પ્રોક્તો નૈવેદ્ય મંત્રોઽયં અનેન ચ નિવેદયેત્ ।
અમૃતોપસ્તરણમસિ સ્વાહેતિ જલમર્પયેત્ ।
અન્વાહાર્યયાય પ્રાણાય સ્વાહેતિ પ્રથમાહુતિઃ ।
અંગુષ્ઠાનામિકામધ્યા પ્રાણાખ્યા મુદિકા મતા ।
આહવનીયાય અપનાય સ્વહેતિ ચ દ્વિતીયિકા ।
કનિષ્ટાંગુષ્ઠનામા ચ મુદ્રા તત્ પરિકીર્ત્તિતા ।
ગાર્હપત્યાય વ્યાનાય સ્વાહેતિ તૃતીયાહુતિઃ ।
પૃ૦ ૩૧અ) તર્જ્જન્યંગુષ્ટમધ્યાભિસ્તન્મુદ્રા પરિકીર્ત્તિતા ।
સત્યાય ચ ઉદાનાય સ્વાહયા ચ ચતુર્થિકા ।
મધ્યમાનામિકાંગુષ્ટ ચતુર્થી ચ કનિષ્ઠિકા ।
આવસત્યાય સમાનાય સ્વાહા ચ પંચમી તથા ।
સર્વાભિરંગુલીભિસ્તુ તન્મુદ્રા પરિકીર્તિતા ।
પ્રણવાદ્યૈરેભિરેવ દેવવક્ત્રે હુનેદ્ ગુરુઃ ।
ઓં નિવેદયામિ ભવતે ગૃહાણેદં હરિર્હરે ।
નિવેદ્યાર્પણ મંત્રોઽયં સપર્યયા સુપ્રકીર્ત્તિતઃ ।
ક્ષણં વિમૃષ્ય મતિમાન્ દદ્યાદ્ ગણ્ડૂષકં તતઃ ।
અમૃતોપસ્તરણમસિ સ્વાહેતિ જલમર્પયેત્ ।
વિશ્વકસેનાય વૈ દદ્યાચ્છેષં નૈવેદ્યમુત્તમં ।
ઉચ્છિષ્ટ ભોજિનો હ્યેતે એતેષામવધારય ।
શિવે ચણ્ડેશ્વરાયેતિ વિષ્ણૌ વિશ્વક્સેનાય ચ ।
શક્ત્યુચ્છિષ્ટં શોષકાયૈ દદ્યાદર્ચ્ચન સિદ્ધયો ।
અન્યથા નૈવ સિદ્ધિઃ સ્યાદર્ચ્ચકો નરકં બ્રજેત્ ।
નૈવેદ્ય જાતમુદ્ધૃત્ય સ્થાનશુદ્ધિં વિધાય ચ ।
આચમનીય જલં દદ્યાદ્દંતશોધનમેવ ચ ।
હસ્તલેપં તતો દત્ત્વા પુનઃ પાનીયમર્પયેત્ ।
સૂક્ષ્મવસ્ત્રદ્વયં દત્ત્વા દદ્યાચ્ચ સ્વર્ણપાદુકે ।
પૂજા સ્થાનં સમાનીય બહુમાલાં તથાર્પયેત્ ।
દિવ્યગન્ધં તતો દદ્યાત્તામ્બૂલં શશિ સંયુતં ।
સ્તોત્રૈઃ સ્તુત્વા ચ વિધિવત્ કૃત્વા પ્રદક્ષિણં હરિં ।
વેદ વિદ્ભ્યો ધનં દત્ત્વા યત્ફલં લભતે નરઃ ।

તત્ફલં લભતે ભક્ત્યા કૃત્વા કૃષ્ણ પ્રદક્ષિણં ।
સપ્તદ્વીપાં ધરા દત્ત્વા વેદ વિદ્ભ્યો મહામુને ।
તત્ફલં લભતે ભક્ત્યા કૃત્વા કૃષ્ણા પ્રદક્ષિણં ।
પદ્ભ્યાં કરાભ્યાં જાનુભ્યામુરસા શિરસા દૂશા ।
વચસા મનસા ચેતિ પ્રણામોઽષ્ટાંગ ઈરિતઃ ।
ભૂમૌ નિપત્યયઃ કુર્યયાત્ કૃષ્ણેઽષ્ટાંગનતિઃ સુધીઃ ।
પૃ૦ ૩૧બ) સહસ્રજન્મજંપાપં ત્યક્તા વૈકુંઠમાપ્નુયાત્ ।
નવીન નીરદ શ્યામં નીલેન્દીવરલોચનં ।
વલ્લરી નન્દનં વન્દે કૃષ્ણં ગોપાલરૂપિણં ।
સ્ફુરદ્વર્હદલોદ્વદ્વનીલકુંચિતમૂર્દ્ધજં ।
કદમ્બકુસુમોદ્વદ્વવનમાલાવિભૂષિતં ।
ગણ્ડમણ્ડલસંસર્ગિ ચલત્ કાંચન કુણ્ડલં ।
સ્થૂલ મુક્તાફલોદાર હારોદ્વ્યોતિત વક્ષસં ।
હેમાંગદ તુલા કોટિ કિરીટોજ્જવલ વિગ્રહં ।
મન્દમારુત સંક્ષોભવલગિતામ્બર સંચયં ।
રુચિરૌષ્ઠ પુટ ન્યસ્ત વંશી મધુર નિસ્વનૈઃ ।
લલદેગાપાલિકા ચેતો મોહયંતં મુહુર્મ્મુહુઃ ।
વલ્લરી વદનામ્ભોજ મધુપાન મધુવ્રતં ।
ક્ષોભયંતં મનસ્તાસાં સસ્મેરાપાંગ વીક્ષણૈઃ ।
યૌવનીદ્ભિન્નદેહાભિઃ સંસક્રાભિઃ પરસ્પરં ।
વિચિત્રામ્બરભૂષાભિર્ગોપનારીભિરાવૃતં ।
પ્રભિન્નાંજન કાલિન્દી જલકેલિકલોત્સુકં ।
યોધયન્નં ક્વચિદ્ ગોપાન્ વ્યાહયંતં ગવાં ગણં ।
કાલિન્દીજલસંસર્ગિ શીતલા નિલકમ્પિતે ।
કદમ્બપાદપચ્છાયે સ્થિતં વૃન્દાવને ક્વચિત્ ।
રત્નભૂધરસંલગ્ન રત્નાસન પરિગ્રહં ।
કલ્પપાદપમધ્યસ્થ હેમમણ્ડપિકા ગતં ।
વસંતકુસુમામોદ સુરભીકૃત દિંમુખે ।
ગોવર્દ્ધન ગિરૌ રમ્યે સ્થિતં વાસરસોતસુકં ।
સવ્યહસ્તતલન્યસ્ત ગિરિવર્યયાતપત્રયં ।
ખણ્ડિતા ખણ્ડલોન્મુક્ત મુક્તાસાર ઘનાઘનં ।
વેણુવાદ્ય મહીલ્લાસ કૃત હુંકાર નિસ્વનૈઃ ।
સ વત્સૈરુન્મુખૈઃ શશ્વદે ગોપાલૈરભિવીક્ષિતં ।
પૃ૦ ૩૨અ) કૃષ્ણમેવાનુગાયદ્ભિસ્તચ્ચેષ્ટા ચ શવર્ત્તિભિઃ ।
દણ્ડપાશોદ્યત કરૈર્ગોપાલૈરુપશોભિતં ।
નારદાદ્મૈર્મ્મુનિવરૈર્વેદવેદાંગપરિગૈઃ ।
પ્રીતિ સુસ્નિગ્ધયા વાચા સ્તૂયમાનં પરાત્પરં ।
ય એવં ચિંતયેદ્દેવં ભક્ત્યા સંસ્તૌતિ માનવઃ ।
ત્રિસન્ધ્યં તસ્ય તુષ્ટોઽસૌ દદાતિ વરમીપ્સિતં ।
રાજવલ્લભતામેતિ ભવેત્ સર્વજન પ્રિયઃ ।
અચલાં શ્રિયમાપ્નોતિ સવાગ્મી જાયતે ધ્રુવં ।
અથ મુદ્રાં પ્રદર્શ્યાથ અગ્નિસંસ્કારમાચરેત્ ।
મોદનાત્ સર્વદેવાં દ્રાવણાત્ પાપસંતતેઃ ।
મુદ્રાસ્તાઃ કથિતાઃ સદ્ભિર્દેવસાન્નિધ્યદાયિકાઃ ।
ગૌતમ ઉવાચ
ભગવન્મે ત્વયા મુદ્રાઃ સૂચિતા ન પ્રકાશિતાઃ ।
કથં વિરચનં તાસાં કારુણ્યાદ્ બ્રુહિ મે ગુરૌ ।
નારદ ઉવાચ
કનિષ્ઠાંગુષ્ઠકૌ શક્તૌ કરયોરિતરે તવં ।
તર્જ્જનીમધ્યમાનામાઃ સંહતાભુગ્નવર્જિતાઃ ।
મુદ્રૈષા ગાલિની પ્રોક્તા શસ્તા ગોપાલ પૂજને ।
વનમાલાભિનયવત્ કરાભ્યામાગલાદધઃ ।
જાનુપર્યયંતમિત્યેષા મુદ્રા સ્યાદ્વનમાલિકા ।
ઓષ્ઠે વામકરાંગુષ્ટૌ લગ્નસ્તસ્ય કનિષ્ટિકા ।
દક્ષિણાંગુષ્ટસંયુક્તા તત્ કનિષ્ઠા પ્રસારિતા ।
તર્જ્જનીમધ્યમાનામાઃ કિંચિત્ સંકોચ્ય ચાલિતાઃ ।
વેણુમુદ્રેહ કથિતા સુગુપ્તા પ્રેયસી હરેઃ ।
અંગુલીઃ સંહતાઃ કૃત્વા કરયોર્વામદક્ષયોઃ ।
વામનાસાસમાયુક્તા દક્ષપાણિ કનિષ્ઠિકા ।
દક્ષસ્ય મધ્યમાક્રાંતા વામહસ્તસ્ય તર્જની ।
વામમધ્યમયાક્રાંતા દક્ષહસ્તસ્ય તર્જ્જની ।
સંયુતૌ કારયેદ્વિદ્વાનંગુષ્ઠાવુભયોરપિ ।
ધેનુમુદ્રાનિગદિતા ગોપિતા સાધકોત્તમૈઃ ।
કરૌ સંપુટિતૌ કૃત્વા વામપાણિ કનિષ્ઠિકા ।
પૃ૦ ૩૨બ) નિષ્પીડ્ય દક્ષપાણિસ્થ દક્ષિણાંગુલિભિર્દૃઢં ।
તથા વામાંગુલિભવૈરતિ ગાઢં નિપીડયેત્ ।
ઇતીયં બિલ્વમુંદ્રા સ્યાત્ પ્રશસ્તા કૃષ્ણ પૂજને ।
કાયેન મનસા વાચા બુદ્ધ્યા બુદ્ધ્યા ચ યત્ કૃતં ।
ઇહ જન્માને પૂર્વસ્મિન્ અથવા પાપસંચયં ।
ઇમાં જાનન્ યોજનં તન્મુંચત્યાશુ ન સંશયઃ ।
દેવાઃ સર્વે નમસ્યંતિ પ્રણમ્યંતિ તથા જનાઃ ।
કામમુચ્ચાર્યય વિધિવન્નિક્ષિપેદ્ધૃદયોપરિ ।
કૃત્વેતરં કરં વામે કૃત્વા સમ્યક્ સમાંગુલીઃ ।
અન્યોન્ય પૃષ્ઠ કરયૌર્મ્મધ્યમાનામિકાંગુલીઃ ।
વામકનિષ્ટયા દક્ષકનિષ્ઠાં ચ નિપીડ્ય ચ ।
વામાનામિકયા દક્ષ તર્જનીં ચ નિપીડયેત્ ।
વામાંગુલત્રયોપરિ કુર્યયાદ્દક્ષિણહસ્તાંગુલિત્રયં ।
એકત્રયોજિતં કૃત્વા મુદ્રા સ્યાત્ કૌસ્તુભાત્મિકા ।
દક્ષિણે મણિબન્ધે ચ વામાંગુષ્ઠં નિયોજયેત્ ।
મુદ્રેયે કૌસ્તુભાખ્યોક્તા દર્શનીયા પ્રયત્નતઃ ।
કૃત્વેતરં કરં વામે કૃત્વા સમ્યક્ સમાંગુલીઃ ।
તર્જન્યુપરિ વામં ચ ન્યસેત્ કરતલં તતઃ ।
અંગુષ્ઠૌ ચાલનીયૌ ચ મત્સ્યમુદ્રૈ ચ મીરિતા ।
કરૌ સંપુટિતૌ કૃત્વા મણિબન્ધૌ સુયોજિતૌ ।
અંગુષ્ઠે ચ કનિષ્ઠે ચ પ્રવિધાય સુયોજિતે ।
શેષા અંગુલયઃ સર્વા ઉભયોર્વામ ભંગુરઃ ।
પરસ્પરમસંલગ્ના શૂન્યમધ્યે ચ કારયેત્ ।
ઉક્તા કલસમુદ્રેયં ગોપાલાર્ચ્ચા વિધૌ શુભા ।
કૃત્વેતરે કરતલે અંતરાંજલિ સંયુતે ।
અન્યોન્યમતિસંલગ્ને અંગુષ્ઠાન્તરમાહિતે ।
કથિતા કૂર્મ્મમુદ્રેયં સર્વતંત્રેષુ ગોપિતા ।
આકુંચિતં તતઃ કૃત્વા વામાંગુલિ ચતુષ્ટયં ।
પૃ૦ ૩૩અ) પ્રસાર્યય ચ તદંગુષ્ઠં દક્ષહસ્તેન વેષ્ટયેત્ ।
પ્રસાર્યય તર્જનીં દક્ષાં તદંગુષ્ઠં ચ મંત્રવિત્ ।
શંખમુદ્રેય મુદ્રિતા દર્શનાત્ પાપનાશિની ॥
ઇતિ ગૌતમીયે મહાતંત્રે દશમોઽધ્યાયઃ

અથાગ્નિજનનં કૃષ્ણ ઇહ મંત્રાનુસારતઃ ।
ધર્મ્માર્થ કામ મોક્ષાણાં યત્ કૃત્વા ફલમશ્નુતે ।
ગોમયાંતઃ સમાલિપ્ય કુણ્ડં સર્વત્ર મંત્રવિત્ ।
સામાન્યાર્ઘ્યં પ્રકલ્પ્યાથ પંચગવ્યેન સેચયેત્ ।
ત્રિકોણં તદ્બહિઃ ષટ્કોણં ચ પદ્મં પ્રકલ્પયેત્ ।
ચતુરસ્રં ચતુર્દ્વારમેવં વા વહ્નિમણ્ડલં ।
કુણ્ડસ્યોત્તરભાગે ચ ત્રિરેખાં હસ્તમાત્રકં ।
દક્ષિણોત્તરતસ્તદ્વત્ કુર્યયાદ્રેખાત્રયં શુભં ।
અર્ઘ્યાદ્ભિઃ પ્રોક્ષ્ય સર્વં હિ પંચશુદ્ધિં સમાચરેત્ ।
વીક્ષણં મૂલમંત્રેણ કવચેનાથ લેપયેત્ ।
અસ્ત્રેણ રક્ષિતં કૃત્વા વહ્નેઃ સંસ્કારમાચરેત્ ।
પાષાણ ભવમગ્નિં ચ અથવા યોનિ સમ્ભવઃ ।
શ્રોત્રિયાણાં ગૃહોત્થં વા વનસ્થં ચાથવા હરેત્ ।
યદૃચ્છાલાભ સંપ્રાપ્તો યોગ્યોઽયં હોમ કર્મ્મણિ ।
નિરગ્નિ બ્રાહ્મણાલ્લધ્વો હ્યર્થ લાભકરો ભવેત્ ।
ક્ષત્ત્રબન્ધશ્ચતુર્થાંશ ફલં દદ્યાદ્ધુતાશનઃ ।
વૈશ્યાત્ શૂદ્રાચ્ચ વિફલં જાયતે હોમકર્મ્મણિ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન વહ્નિ મુક્તં સમાહરેત્ ।
આનીય કાંશ્યપાત્રસ્થં ક્રવ્યાદાંશં પરિત્યજેત્ ।
ક્રવ્યાદેભ્યો નમસ્કૃત્ય પ્રણવાદ્યો મનુર્ભવેત્ ।
રેખાણામુદ્ગગ્રાણાં બ્રહ્મવૈવસ્વતેન્દવઃ ।
પ્રાગગ્રાણાં ચ રેખાણાં મુકુન્દેશ પુરન્દરાઃ ।
તતો વહ્નેર્યોગપીઠમર્ચ્ચયેત્ કર્ણિકોપરિ ।
ધર્મ્મં જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યમૈશ્વર્યયમાદિતો યજેત્ ।
પૂર્વાદિ દિક્ષુ ચા પૂર્વાન્ તથા ધર્મ્માદિકાન્ યજેત્ ।
પૃ૦ ૩૩બ) મધ્યે ચ પૂજયેદ્વહેર્ન પ્રશક્તીર્વિધાનવિત્ ।
પીતા શ્વેતારુણા કૃષ્ણા ધૂમ્રા તીવ્રા સ્ફુલિંગિની ।
રુચિરા જ્વાલિની પ્રોક્તા કૃશાનોર્ણવશક્તયઃ ।
અમર્કમણ્ડલં પૂજ્યં ઉં સોમમણ્ડલં યજેત્ ।
મં વહ્નિમણ્ડલં તદ્વદર્ચ્ચયેદ્ ગન્ધપુષ્પકૈઃ ।
વાગીશ્વરી મૃત્યુસ્નાતાં નીલેન્દીવર સન્નિભાં ।
વાગીશ્વરેણ સહિતામુપચારૈઃ પ્રપૂજયેત્ ।
શક્તિપ્રણ ચ બીજાભ્યાં તયોરર્ચ્ચનમીરિતં ।
વાગીશ્વરી મૃતુમતીં પુરુષાધિષ્ઠિતાં સ્મરેત્ ।
વહ્નિં સંસ્કૃત્ય પાત્રસ્થં રં બીજેન તુ મંત્રયેત્ ।
ચૈતન્યં પ્રણવેણૈવ યોજયન તં પ્રપૂજયેત્ ।
આત્મનોઽભિમુખે વહ્નિં જાનુ પૃષ્ઠ મહીતલઃ ।
શિવ બીજધિયા દેવ્યા યોનાવેનં વિનિક્ષિપેત્ ।
તતો દેવાય દેવ્યૈ ચ દદ્યાદાચમનીયકં ।
ગર્ભનાડ્યાધૃતં ધ્યાયેદ્વહ્નિરૂપં પરંગુરુઃ ।
પશ્ચાદગર્ભસ્ય રક્ષાર્થં પ્રદદ્યાર્દ્દર્ભકં કણં ।
ભૂષાભિભૂષયોદ્દવીં ત્રૈલોક્યોત્પત્તિ માતૃકાં ।
રેફવાયુષદસ્વરૈશ્ચ નાદબિન્દુ વિભૂષિતાઃ ।
સાદિષાંતાશ્ચ જિહ્વાનાં મનવઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ ।
પાયૌ લિંગે તથા નાભૌ હૃદયે કંઠમૂલતઃ ।
લમ્બિકાયાં ભ્રુવોર્મ્મધ્યે જિહ્વા જ્વાલા રુચૌ ન્યસેત્ ।
હિરણ્યા કનકા રક્તા કૃષ્ણાખ્યા સુપ્રભા મતા ।
બહુરુપાતિ રક્તા ચ જિહ્વાક્વપીટયોનિનઃ ।
સહસ્રાર્ચ્ચિઃ સ્વસ્તિ પૂર્ણ ઉત્થિતઃ પુરુષસ્તથા ।
ધૂમવ્યાપિ સપ્તજિહ્વો ધનુર્ધર ઇતિ સ્મૃતઃ ।
ષડંગમંત્રા વહ્નેશ્ચ પ્રણવાદ્યા નમોઽન્તકાઃ ।
હૃદયાદિ ક્રમેણૈવ ન્યસ્તવ્યા અંગદેવતાઃ ।
ભૂર્દ્ધિણ્ સ્કન્ધે તથા પાર્શ્વે કટ્યાં તુ કટિપાર્શ્વકે ।
પૃ૦ ૩૪અ) સ્કન્ધે મૂદ્ધિણ્ ચ વિન્યસ્ય પ્રાદક્ષિણ્ય ક્રમેણ તુ ।
જાતવેદાઃ સપ્તજિહ્વો હવ્યવાહનસંજ્ઞકઃ ।
અશ્વોદરજસંજ્ઞોઽન્યઃ પુનર્વૈશ્વાનરાહ્વયઃ ।
કૌમાર તેજા વિશ્વામુખોઽન્તે દેવમુખસ્તથા ।
એવં વિન્યસ્ત દેહઃ સન્ જ્વાલયેન્મનુનામુના ।
ચિત્પિંગલસ્તદ્વયં દહ દ્વયં તથાપિ ચ ।
સર્વજ્ઞો જ્ઞાપય સ્વાહા મંત્રોયં સમુદાહૃતઃ ।
અગ્નિં પ્રજ્વલિતં વન્દે જાતવેદં હુતાશનં ।
સુવર્ણવર્ણમમલં સમૃદ્ધં સર્વતોમુખં ।
સમિદ્ધેન ચ મંત્રેણ ત્રિભિર્મ્મંત્રૈર્હુતાશનં ।
જ્વાલયેન્મતિમાન્મંત્રી અન્યથા વિફલં ભવેત્ ।
દર્ભૈરગર્ભૈઃ શુદ્ધૈશ્ચ મૂલ મધ્યાગ્રછાદિતૈઃ ।
સંસ્તરેદ્વિધિવન્મંત્રી પ્રદક્ષિણ વશાદથ ।
એવં સંસ્તરણં કુર્યયાદ્વર્જયિત્વાન્મનો દિશં ।
યજ્ઞવૃક્ષોદ્ભવૈસ્તદ્વત્ કાષ્ઠૈશ્ચ પરિધિ ત્રયં ।
મધ્યસ્થ મેખલાયાં તુ સંસ્તરેત્તંત્રવિત્તમઃ ।
અથ ચેત્ સ્થણ્ડિલે મંત્રી ભૂમૌ સર્વં પરિસ્તરેત્ ।
ગન્ધાદિભિઃ સમભ્યર્ચ્ચ્ય વહ્નિદેવં વિભાવયેત્ ।
ત્રિનયનમરુણાભં વદ્ધમૌલિં શુક્લામ્બૂજાં ।
શુકમરુણમણિકા કલ્પમમ્ભોસંસ્થં અભિમતવશક્તિ સ્વસ્તિકા ભીતિમુચ્ચૈર્મ્મરકત કમલમાલાલંકૃતાં શંકૃશાનું ।
સુવર્ણવર્ણમમલં લસત્ સ્વર્ણે પવીતકં ।
ચતુર્ભુજં દ્વિ શિરસં હવ્યકવ્ય દ્વિનાસિકં ।
કમણ્ડલુ તાલવૃંત શક્તિ સ્વસ્તિક ધારિણં ।
ચતુઃશ્રોત્રં શબ્દાયમાનમુત્તમં ।
એવં વા મનસા ધ્યાયેચ્છાત્તિકાદૌ ગુરુત્તમઃ ।
કૃષ્ણં કૃષ્ણં ગતેર્વ્વર્ણં ધ્યાયેન્મારણકર્મ્મણિ ।
મૂર્ત્તિરષ્ટૌ સમ્મુભ્યર્ચ્ચ્ય ષટ્કોણે તુ ષડંગકં ।
મધ્યે જિહ્વાં યજૈષ્વહ્નેર્વહ્નિં તન્મંનુના યજેત્ ।
પૃ૦ ૩૪બ) વૈશ્વાનરપદં પૂર્વં જાતવેદમનંતરં ।
લોહિતાક્ષં તતશ્ચોક્તા ઇહાવહ તતઃ પરં ।
સર્વકર્મ્મશિ દેહિ મે સ્વાહા મનુઃ સમૃદ્ધિદઃ ।
આન્યસ્થાલીં સમાનીય ક્ષાલયેદસ્તુમુચ્ચરન્ ।
કુણ્ઠેઽડ્ગગરાન્ સમુત્તૌલ્ય ન્યસેત્તત્રાંગ મંત્રતઃ ।
તસ્યા માજ્યં વિનિક્ષિપ્ય જાનીયાત્તાપનં હિતં ।
પ્રજ્વાલ્ય કુશ ગુચ્છં તુ આજ્યે ક્ષિપ્ત્વાનલે ક્ષિપેત્ ।
અભિદ્યોતનમિત્યુક્તં સર્વત્ર સર્વકર્મ્મસુ ।
પુનઃ કુશાન્ સમુજ્જ્વાલ્ય નિક્ષિપે દાહ્ય મધ્યનઃ ।
મૂલમંત્રેણ મતિમાનાજ્ય સંસ્કાર ઈરિતઃ ।
અભિમંત્ર્ય ચ મૂલેન રક્ષયેદસ્રમુચ્ચરન્ ।
પ્રદર્શ્ય વેનુયોની ચ આજ્યં તદમૃતાત્મકં ।
સુક્સ્રુવૌ ચ સમાદાય વિધિના નિર્મ્મિતો ગુરુઃ ।
ત્રિશઃ પ્રતાપયેદ્વહ્નૌ પુનઃ પ્રક્ષાલ્ય વારિણા ।
પુનઃ પ્રતપ્યતૌ મંત્રી સ્થાપયેત્તૌ સ્વદક્ષિણે ।
પ્રાદેશમાત્રં સગ્રસ્થિ દર્ભયુલ્મં ઘૃતે ક્ષિપેત્ ।
કૃત્વા ભાગૌ શુક્લ કૃષ્ણ પાક્ષૌ સ્મૃત્વા તુ નાડૈકાઃ ।
વામદક્ષમાધ્યભાગેષ્વીડાદ્યાઃ સંસ્મરેત્તતઃ ।
શ્રુવેણ દક્ષિણાદ્ભાગાદગ્રયે સ્વાહયામુના ।
જુહુયાદ ઘૃતમાદાય વહ્નેર્દ્દક્ષિણલોચને ।
વામતસ્તદ્વદાદાય સોમાય સ્વાહયા તતઃ ।
મંત્રેણાનેન જુહુયાદગ્નેર્વામ વિલોચને ।
મધ્યાત્તદ્વત્ સમાદાય અર્ગ્નર્ભાલસ્થલોચને ।
જુહુયાદગ્નિસોમાભ્યં સ્વાહેતિ મનુનામુના ।
હૃન્મંત્રેણ શ્રુવેણાજ્ય ભાગાદાદાય દક્ષિણાત્ ।
જુહુયાદગ્નયે સૃષ્ટિ કૃતે સ્વાહેતિ તન્મુખે ।
ઇત્યગ્નેર્નેત્ર વક્ત્રાણાં કુર્યયાદુર્ઘ્ઘટનં ગુરુઃ ।
પુનવ્યાહૃતિભિર્હુત્વા જિહ્વાંગં મૂર્ત્તિતો હુનેત્ ।
વૈશ્વાનરેણ મંત્રેણ ત્રિવારં જુહુયાદ્ ગુરું ।
પૃ૦ ૩૫અ) સંસ્કારાર્થં તતો વહ્નેર્હુનેત્ર વનવાહુતીઃ ।
પ્રણવાદ્યેન મતિમાન્ સ્વાહાંતેન તદુચ્ચરન્ ।
ગર્ભાધાનં પુંસવનં સીમંતોન્નયનં તથા ।
જાતકર્મ્મ તથા નામ ઉપનિષ્ક્રમણં તથા ।
ચૂડઓપનયને ભુયો વેદાધ્યાયનમેવ ચ ।
ગોદાનં ચ વિવાહં ચ સંસ્કારાઃ શુભકર્મ્મણિ ।
અશુભે મરણાંતાંતે પ્રયુક્તાસ્તંત્રવેદિભિઃ ।
તતશ્ચ પિતરૌ વહ્નેઃ સંપૂજ્ય હૃદયં નયેત્ ।
વહ્નિમંત્રેણ વિધિવદ્દદ્યાહુતિપંચકં ।
સમિધઃ પંચ જુહુયાન્મલાગ્ર ઘૃતસંપ્લુતાઃ ।
ગુરુર્હૃદયમંત્રેણ વિધિવત્ સ્વાહયા વિના ।
મહાગણેશમંત્રેણ હુનેદેકાદશાહુતીઃ ।
સામાન્યં સર્વદેવાનામેતદગ્નિ મુખં સ્મૃતં ।
બહુરૂપાયાં ચ જિહ્વાયામાવાહ્ય પરમેશ્વરં ।
ગન્ધાદિભિઃ સમભ્યર્ચ્ચ જુહુયાત્ ષોડશાહુતીઃ ।
મૂલમંત્રેણ વિધિના વક્ત્રૈહ્યેકી? કરણન્ત્વિદં ।
પુનસ્તેનૈવ જુહુયાદાહુતીઃ પંચવિંશતિં ।
નાડઈસન્ધાનમુદ્દિષ્ટં વહ્નિ દેવનયોરપિ ।
અંગાદિ પરિવારાણામેકૈકામાહુતિં હુનેત્ ।
પુનર્વ્યાહૃતિભિર્હુત્વા હોમં કુર્યયાદ્યથાવિધિ ।
તિલેનાજ્યેન જુહુયાત્ સહસ્રાદિ યથાવિધિ ।
અનુક્તે તુ હવિર્દ્રવ્યે તિલાજ્યં હવિરુચ્યતે ।
જુહુયાદ્રક્તપદ્મં વા મધુરત્રયસંયુતં ।
પાયસં મધુરોપેતં જુહુયાદ્વા યથામતિઃ ।
આસ્યાન્તર્જુહુયાદ્વહ્નેઃ પણ્ડિતઃ સર્વકર્મ્મસુ ।

બધિરત્વં કર્ણહોમે નેત્રેત્વન્ધત્વમાપ્નુયાત્ ।
નાસિકાયાં મનઃ પીડઆ શિરોહોમીહિ મૃત્યુદઃ ।
યતઃ કાષ્ઠં તતઃ શ્રોત્રં યતો ધૂમોઽથ નાસિકા ।
યતોઽલ્પજ્વલનં નેત્રં યતો ભસ્મ તતઃ શિવઃ ।
યતઃ પ્રજ્વલિતો વહ્નિસ્તન્મુખં જાતવેદસઃ ।
પૃ૦ ૩૫બ) એવં હોમં સમાપ્યાથ મતિમાન્ શ્રપયેચ્ચરું ।
પાત્રે તામ્રમયે શુદ્ધે દુગ્ધં ન કાપિલેન વૈ ।
શુદ્ધતણ્ડલ સંભૂત પ્રસૃતે વિંશતિં ક્ષિપેત્ ।
ઘૃતધારાં તતો દદ્યાદ્યાવત્ સ્વિન્નો ભવેચ્ચરુઃ ।
આવતાર્યય તતો વિદ્વાન્ ભાગત્રયમથાર્ચ્ચયેત્ ।
અથાચરેત્ ।
ભાગમેકં સમાદાય નિત્યહોમં સમાચરેત્ ।
કુણ્ડે વા સ્થાણ્ડેલે મંત્રી સ્થલે વા શોધિતે તથા ।
એકહસ્તામિતે દેશે કુશપુષ્પામ્બુસેન્વિતે ।
વહ્નિ તત્ર સમાધાય જાતવેદો મનોર્જ્જપાત્ ।
મનું જપેત્ ।
વ્યાહૃતિભિસ્તતો હુત્વા કૃષ્ણમાવાહ્ય ભક્તિતઃ ।
ગન્ધાદિભિઃ સમભ્યર્ચ્ચ્ય મૂલેન પંચવિશતિં ।
આહુતીર્જુહુયાન્મંત્રી ષડંગહોમમાચરેત્ ।
નતાંગશ્ચ તતો ભૂત્વા નમસ્કૃત્ય ચ મંત્રવિત્ ।
વિસૃજેદ્વિન્દુગે ધામ્નિ નિત્યહોમોઽયમીરિતઃ ।
સ્વગૃહ્યોક્ર વિધાનેન બલિ વૈશ્વમથાચરેત્ ।
ભાગદ્વયમથચરું કૃષ્ણાય વિનિવેદયેત્ ।
એક ભાગં સ્વયં ભુક્તા શિષ્ટં શિષ્યે સમર્પયેત્ ।
શયીતઃ સંયતઃ શિષ્ય કમ્વલેપલાલેવા કુશાસ્તરે ।
ભૂતેશ્વરસ્ય મંત્રેણ સ્વાશિખાં બન્ધયેદ ગુરઃ ।
તતઃ શયીત તાં રાત્રિમધિવાસોઽયમીરિતઃ ॥
ઇતિ ગૌતમીયે એકાદશોઽધ્યાયઃ

તતઃ પ્રાતઃ સમુત્થાય કૃત નિત્યક્રિયો ગુરુઃ ।
કૃતકૃત્યોઽપિ શિષ્યસ્તુ નિષીદેદ્ ગુરુસન્નિધૌ ।
કથયેદ્રાત્રિ વૃત્તાંતં શુભં વા યદિ વા શુભં ।
સુમંગલીતિર્નારીભિઃ સહસં ભોજનં મિથઃ ।
ગિરિશૃંગારોહણં ચ હસ્ત્યશ્વરથરોહણં ।
આરોહણં સૌધગેહે દેવોત્સવનિરીક્ષણં ।
પૃ૦ ૩૬અ) મંગલં ચ સ્વવામાંશ દર્શનં સ્પર્શનં તથા ।
મંત્રસિદ્ધસ્ય લિંગાનિ પ્રોક્તાનિ તવ સુવ્રત ।
અનાકુલાનિ કથયે શૃણુ નિન્દ્યાનિ સર્વતઃ ।
કૃષ્ણવર્ણૈર્ભટૈઃ સ્વપ્ને પ્રહારસ્તૈલલેપનં ।
વિપ્રાણાં રોષવાદે ચ પરસ્ત્રીણાં નિષેવણં ।
સિદ્ધિવિઘ્નાનિ ચોક્તાનિ અન્યાનિ નિન્દિતાનિ ચ ।
એવં દોષં સમાજ્ઞાય ક્ષણાત્ પરિહરેદ ગુરુઃ ।
હોમં કુર્યયાત્ સહસ્રાદિ દ્રવ્યૈઃ કલ્પોક્ત દર્શિતૈઃ ।
સાંગં સપરિવારં ચ હુત્વા બલિમથાચરેત્ ।
મણ્ડલસ્ય બહિર્ભાગે લોકેશાદિ બલિં હરેત્ ।
નક્ષત્રાણાં સવારાણાં સરાશીનાં યથાક્રમં ।
ગન્ધાદ્યૈઃ સમ્યગભ્યર્ચ્ચ્ય તત્રન્મંત્રૈસ્તુ મંત્રવિત્ ।
શુદ્ધાન્નેનત્ દદ્યાદ્બલિં ગન્ધપુષ્પ ધૂપદીપકમાદરાત્ ।
તારાણામશ્વિન્યાદીનાં રાશિઃ પાદાધિક દ્વયં ।
મેષાદિમુક્તા નક્ષત્ર સંજ્ઞા પૂર્વમનંતરં ।
દેવતાભ્યઃ પદં પ્રોક્તા દિવાનક્તં વદેત્તથા ।
ચરેભ્યશ્વાથ સર્વેભ્યો ભૂતેભ્યશ્ચ નમો વદેત્ ।
એવં રાશૌ તુ સંપૂર્ણે તસ્મિંસ્તદવત્ પ્રયોજયેત્ ।
તથા રાશ્યધિપાનાં ચ ગ્રહાણાં તત્ર તત્ર તુ ।
મીન મેષાંતરાલે તુ કરણાનાં બલિં વદેત્ ।
મેષસ્ય વૃશ્ચિકસ્મારઃ શુક્રો વૃષ તુલાધિપઃ ।
બુધુવૈ કન્યકા નાથશ્ચન્દ્રશ્ચ કર્કટાધિપઃ ।
સિંહરાશ્યધિપો ભાનુશ્ચાપ મીનાધિપો ગુરુઃ ।
મકરસ્યાપિ કુમ્ભસ્ય મન્દોરાશ્યધિપા ઇમે ।
લાં ઇન્દ્રાયેત્યાદિ વિષ્ણુપારિષદમર્ચ્ચયેત્તથા ।
દદ્યાદ્બલિં દિગીશેભ્યો વિધિનથ ગુરુત્તમઃ ।
ઓં આશ્વિની દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ભરણી કૃત્તિકાપાદ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
પૃ૦ ૩૬બ) કૃત્તિકા ત્રિપાદ રોહિણી દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
કૃત્તિકા ત્રિપાદ રોહિણી દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
રોહિણી મૃગશીર્ષ પૂર્વાષાઢાર્દ્ધદેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
મૃગશીર્ષોત્તરાર્દ્ધ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
આર્દ્રાપુનર્વસુત્રિપાદ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
પુનર્વસુપાદપુષ્પ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
અશ્લેષા દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
મઘા દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
પૂર્વફલ્ગુણ્યત્તરાફલ્ગુણી પાદદેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
ઉત્તરાફલ્ગુણી દ્વિપાદહસ્તા દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
હસ્તાચિત્રાર્દ્ધ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
હસ્તાચિત્રાર્દ્ધ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
ચિત્રોત્તરાર્દ્ધસ્વાતી દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
સ્વાતી વિશાખા ત્રિપાદદેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
વિશાખા પાદાનુરાધા ત્રિપાદદેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વદેવતાભ્યો નમઃ ।
જ્યેષ્ઠાદિ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
મૂલાદિ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
પૂર્વાષાઢોત્તરાષાઢા પાદદેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
પૃ૦ ૩૭અ) ઉત્તરાષાઢ શ્રવણા દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
શ્રવણા ધનિષ્ઠાર્દ્ધ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
ધનિષ્ઠાર્દ્ધ શતભિષગ્ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
શતભિષક્ પૂર્વભાદ્રપદ ત્રિપાદદેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
પૂર્વભાદ્રપદોત્તરભાદ્રપદ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
રેવતી દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
મેષાશ્વિની ભરણી કૃત્તિકા પાદદેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
વૃષભ કૃત્તિકા ત્રિપાદ રોહિણી મૃગશિરઃ પૂર્વાર્દ્ધ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
મિથુન મૃગશિરાર્દ્રા પુનર્વસુ ત્રિપાદદેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
કર્કટ પુનર્વસ્વેકપાદ પુષ્પાશ્લેષ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
સિંહમઘા પૂર્વોત્તરાપાદ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
કન્યોત્તરા ત્રિપાદ હસ્ત ચિત્રાર્દ્ધ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
તુલા ચિત્રોત્તરાર્દ્ધ સ્વાતી વિશાખા ત્રિપાદ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
વૃશ્ચિક વિશાખા પાદાનુરાધા જ્યેષ્ટા દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
ધનુર્મુલ પૂર્વાષાઢોત્તરાષાઢ પાદદેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
મકરોત્તરાષાઢ ત્રિપાદ શ્રવણા ધનિષ્ઠાર્દ્ધ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
પૃ૦ ૩૭બ) કુમ્ભધનિષ્ઠોત્તરાર્દ્ધશતભિષક્ પૂર્વભાદ્રત્રિપાદ દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
મીન પૂર્વભાદ્રપદ ઉત્તરભાદ્ર રેવતી દેવતાભ્યો દિવાનક્તં ચરીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો નમઃ ।
આવરણા દેવતાભ્યો નમઃ । શુક્ર દેવતાભ્યો નમઃ । બુધ દેવતાભ્યો નમઃ । ચન્દ્ર દેવતાભ્યો નમઃ । આદિત્ય દેવતાભ્યો નમઃ । બૃહસ્પતિ દેવતાભ્યો નમઃ । શનૈશ્ચર દેવતાભ્યો નમઃ । સિંહ દેવતાભ્યો નમઃ । વ્યાઘ્ર દેવતાભ્યો નમઃ । વરાહ દેવતાભ્યો નમઃ । ખર દેવતાભ્યોઃ નમઃ । ગજ દેવાતાભ્યો નમઃ । વૃષભ દેવતાભ્યો નમઃ । કુક્કુર દેવતાભ્યો નમઃ । હર દેવતા દુર્ગા ગુહ વિષ્ણુ બ્રહ્મ લક્ષ્મી ધનાધિપા દ્વારદેવતા । ઇત્યુક્તા તેભ્યો બલિં હરેદ્ ગુરુઃ । ઇત્થં બલિ વિધિઃ પ્રોક્તઃ સર્વવિઘ્નૌઘ નાશનઃ ।
ગોપુચ્છમધિકં ત્યક્તા તૃણૈરાસ્તરણં ભવેત્ ।
જમ્બીરં કલિ વૃક્ષં ચ ત્યક્તા ચૈધાંસિ કલ્પયેત્ ।
શુદ્ધ સિન્દૂર બાલાર્ક વર્ણો વહ્નેઃ સુશોભનઃ ।
ભેરી વાદિત્ર ગમ્ભીર શબ્દો વહ્નેઃ શુભપ્રદઃ ।
ચન્દ્ર ચન્દ્રન કુન્દાભ ધૂમઃ સર્વાર્થસિદ્ધિદઃ ।
ખરવાય સવચ્છન્દો વહ્નેઃ સર્વ વિનાશ કૃત્ ।
કૃષ્ણઃ કૃષ્ણાતેર્વર્ણો રાજ્યં ચાપિ વિનાશયેત્ ।
પૂર્ણાહુતિં તતો દદ્યાત્ સન્ધિશ્ચૈવ વિધાનવિત્ ।
ઓં ભૂરગ્નયે પૃથિવ્યૈ મહતે સ્વાહયા તતઃ । ભૂવો વાયવે ચાંતરીક્ષાય ચ દિવે ચ મહતે ચ સ્વાહયા તતઃ । સ્વશ્ચન્દ્રમસે દિગ્ભ્યશ્ચ નક્ષત્રેભ્યઃ સ્વાહા । ઓં ભૂર્ભુવઃ સ્વશ્ચન્દ્રમસે નક્ષત્રેભ્યશ્ચ દિગભ્યશ્ચ મહતે સ્વાહા । સ્રુક્સ્રુવૌ ચ સમાદાય ।
પૃ૦ ૩૮અ) ઘૃતેનાપૂર્યયતૌ પુનઃ હોમદ્રવ્યાણિ નિક્ષિપ્ય ।
નાભૌ સંસ્થાપ્યતૌ પુનઃ । બ્રહ્માર્પણં ન મધુના દદ્યાત્ । પૂર્ણાહુતિં પુનઃ । ઇતઃ પૂર્વં પ્રાણબુદ્ધિ દેહધર્મ્માધિકારતો જાગ્રત્સ્વપ્ન સુષુપ્ત્યવસ્થાસુ ચ મનસા વાચા કર્મ્મણા હસ્તાભ્યાં પદ્ભ્યાં મુદરેણ શિશ્નાયત્ ।
સ્મૃતં યદુક્તં યત્કૃતં તત્સર્વં બ્રહ્માર્પણં ભવતુ સ્વાહા । બ્રહ્માર્પણ મનુઃ સોઽયં બ્રહ્માર્પણ વિધૌ સ્મૃતઃ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે દ્વાદશોઽધ્યાયઃ

એવં હોમવિધિં કૃત્વા કુણ્ડસ્થણ્ડિલ દેવતાઃ । દિક્પાલદેવતાશ્ચાપિ અંકુરાર્પણ દૈવતા આનયેત્ । કલસે ચાપિ કૃષ્ણૌક્યં ભાવયેદ્ ગુરુઃ ।
કૃષ્ણં સ્વધા યુતં નીત્વા શિષ્યમારૂપ તંત્રવિત્ ।
વાસસા નેત્રે બધ્નીયાન્નેત્ર મંત્રેણ યત્નતઃ ।
પાપયિત્વા પંચાગવ્યંમત્રામૃતમયં શુભં ।
સ્પૃષ્ટ્વાતં તંત્રમંત્રજ્ઞોઽધ્વષદકં વિશોધયેત્ ।
વિષ્ણુતત્ત્વાનિ સંશોધ્ય અભિષેક ગૃહં નયેત્ ।
વર્ણઃ કલાપદં તત્ત્વં મંત્રો ભુવનમેવ ચ ।
અધ્વષદકમિતિ પ્રોક્તં મુનિભિસ્તંત્ર વેદિભિઃ ।
વર્ણાધ્વા વર્ણશંખશ્ચ ફલાધ્વા ષડભિરીરિતા ।
પાદાધ્વા પદસમૂહઃ સ્યાંત્તત્ત્વાધ્વા પંચવિંશતિ ।
ષટ્ત્રિંશદેવં તત્ત્વાનિ ઇતિ તત્ત્વવિદો વિદુઃ ।
મંત્રાધ્વા મંત્રરાશિઃ સ્યાત્તે હિ વૈદિક તાંત્રિકાઃ ।
ભુવનાધ્વેતિ કથિતા ભુવનાનિ ચતુર્દ્દશ ।
શોધયામ્યમુમધ્વાનમમુકસ્ય હિ પર્વતઃ ।
વેદગર્ભો નમશ્ચાંતે મનુરધ્વ વિશોધને ।
નવાહુતીર્ગુરઃ કુર્યયાત્ એકૈકાધ્વ વિશોધને ।
હસ્તે ગૃહીત્વા તં શિષ્યમભિષેક ગૃહં નયેત્ ।
નિવેશ્ય માતૃકાયંત્રે સેચયેત્ કલસા મૃતૈઃ ।
પૃ૦ ૩૮બ) કૃષ્ણાનુભવ પૂર્ણાત્મા આચાર્યયશ્ચાનયેદ્ ઘટં ।
ગોરોચના પલ્લવાનિ કલ્પવૃક્ષધિયામૃષન્ ।
શિશોઃ શિરસિ સંયોજ્ય વિલોમ માતૃકાં જપત્ ।
મૂલમંત્રં તથા જપ્ત્વા કુર્યયાદ્દેવાભિષેચનં ।
કૃષ્ણાત્મકં તુ તત્તોયં શિવ આદિ પદાવધિ ।
અભિષિંચે ચેન મંત્રી કૃષ્ણાત્મા ભવતિ ધ્રુવં ।
નનૌષધિ કલાભિશ્ચ જલં કૃષ્ણાત્મકં ભવેત્ ।
તેન તત્ સંકમાત્રેણ શિશુઃ કૃષ્ણો ન ચાન્યથા ।
એવં યઃ કુરુતે ભક્ત્યા આત્માનં વિષ્ણુ સંસ્કૃતં ।
ઇહ ભુક્તા યથા કામં દેહાંતે તત્પદં વ્રજેત્ ।
ચન્દનાલેપિતાંગશ્ચ દ્વિજાશીર્ભિશ્ચ સંયુતઃ ।
કૃષ્ણાત્મકં દેશિકં તં પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
નિષીદેત્ સન્નિધૌ તસ્ય નિયતો વિનયાન્વિતઃ ।
ન્યાસજાલં તસ્ય દેહે ગુરુઃ સામ્યસ્ય યત્નતઃ ।
દક્ષકર્ણે વદેન્મંત્રં ત્રિવારં પૂર્ણમાનસઃ ।
ગણેશાદિ મનું ચોક્તા સમયાન્ કથયેદ્ ગુરુઃ ।
મંત્રાર્થં મંત્રબીજં ચ તચ્છક્તિં તત્ કલાપિ ચ ।
આત્માનં દર્શયેત્ સાક્ષાત્ સ્વનામ્ના તન્મયં તતઃ ।
મંત્રકુણ્ડલિ દેવાનામેકાર્થત્વં પ્રકાશયેત્ ।
સિદ્ધાંતં વૈષ્ણવં યત્નાદ્ બાધયેત્ કૃપયા ગુરુઃ ।
એકં ચોપદિશેચ્છિષ્યં યથા તન્મયતાં વ્રજેત્ ।
યથા ગ્રામ શતં તોયં વિષ્ઠાદિ મૂત્રદૂષિતં ।
ગંગાયાં મિલિતં તત્તુ ગંગે વ ભવતિ ધ્રુવં ।
યથા મા તૃપ્તામમે યત્ર પાતીતો ભવેચ્છિશુઃ ।
શિષ્યોઽપિ પૂર્ણા તાં જ્ઞાત્વા ગુરું યત્નેન તોષયેત્ ।
ગુરવે દક્ષિણાં દદ્યાદ્વિત્રાર્દ્ધં ભક્તિ તત્પરઃ ।
તદર્દ્ધં વા તતો દદ્યાદ્ યથાશક્ત્યાથ ભક્તિતઃ ।
વિત્તશાઠ્યં ન કુર્વીત કૃતેનાર્થં સમાહરેત્ ।
પૃ૦ ૩૯અ) ગો ભૂ હિરણ્ય વસ્ત્રાદીન્ ગુરવેઽથ નિવેપયેત્ ।
ગુરુ પુત્રેઽપિ તત્ પત્ન્યૈ તાછિષ્યોઽપિ સ્વશક્તિતઃ ।
વસ્ત્રાલંકરણં દદ્યાદ્ભોજ્યં મિષ્ટં યથા રુચિ ।
ઋત્વિગ્ભ્યો દક્ષિણાં દદ્યાદ્ વસ્ત્રાલંકાર ભૂષિતં ।
સાત્વતાં તર્પયેદ્ભક્ત્યા યથા વિભવ વિસ્તરાત્ ।
તતઃ પ્રભૃતિ મંત્રજ્ઞો ગુરુશાસન સંસ્થિતઃ ।
યથા મંત્રે તથા દેવે યથા દેવે તથા ગુરૌ ।
પશ્યેદભેદતો મંત્રી એવં ભક્તિ ક્રમો મુને ।
અભક્તિં જનયંલ્લોકે દેવતા ક્લેશદાયકઃ ।
ત્રિદિનં નિવસેદ્ભક્ત્યા સિદ્ધયે ગુરુસન્નિધૌ ।
અન્યથા તદ્ભુતં તેજો ગુરુમેતિ ન સંશયઃ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે ત્રયોદેશોઽધ્યાયઃ

ચૈત્રેમાસ્યતવા કૃત્વા શુભર્ક્ષે ગુરુશાસનાત્ ।
દ્વાદશ્યાં શુક્લપક્ષે ચ માધવે માસિ તત્તિથૌ ।
આરભેદમલાયાં વૈ પુરશ્ચર્યયાં સુસિદ્ધયે ।
જપહોમૌ તર્પણં ચ સેકો બ્રાહ્મણ ભોજનં ।
પંચાગોપાસનં લોકે પુરશ્ચરણમુચ્યતે ।
આદૌ પુરસક્રિયાં કર્ત્તું કુર્યયાદ્ભૂમેઃ પરિગ્રહં ।
સ્વેચ્છાચાર વિહારાય તતઃ ઊર્દ્ધં ન લંઘયેત્ ।
જીવહીનો યથા દેહી સર્વકર્મ્મસુ ન ક્ષમઃ ।
પુરશ્ચરણ હીનોઽપિ તથા ન સ્યાત્ ફલપ્રદઃ ।
પર્વતાગ્રે નદીતીરે ગોષ્ઠે દેવાલયે તથા ।
પુણ્યારણ્યે મહાતીરે સમુદ્રસ્ય નિજે ગૃહે ।
તુલસીકાનને રમ્યે બિલ્વમૂલે ચ શસ્યતે ।
વિષ્ણુક્ષેત્રે ચ વિધિવત્ સિદ્ધયે જપમારભેત્ ।
પુરશ્ચરણ કૃન્મંત્રી ભક્ષ્યાભક્ષ્યં વિચારયેત્ ।
અન્યથા ભોજનાદ્દોષાત્ સિદ્ધિ હાનિઃ પ્રજાયતે ।
સત્કુલસ્થાનજાતાનિ શુચીનાં શ્રીમતાં સતાં ।
ગૃહસ્થાનં વદાન્યાનાં ભીક્ષાશિનોઽગ્રજન્મનાં ।
પૃ૦ ૩૯બ) ભુંજાનો વા હવિષ્યાન્નં શાકં ચ વિહિતં તથા ।
ફલં ક્રમુક કેન્દૂનાં વર્જ્જયન્ વિહિતં મુને ।
પયોદધિ ફલં વાપિ નારિકેલં યથોદિતં ।
હવિષ્યં વા તથા શ્રિયાત્ શક્તું યવ સમુદ્ભવં ।
રમ્ભા ફલં તિંતિડઈકં કમલા નાગરંગકં ।
ફલાન્યેતાનિ ભોજ્યાનિ એષામન્યાનિ વર્જ્જયેત્ ।
ઐક્ષવં વર્જ્જયેન્મંત્રી શર્કરૈ ક્ષવ વર્જ્જિતં ।
લવણં ક્ષારમમ્લં ચ ગૃંજનં કાંશ્યમેવ ચ ।
તામ્બૂલં ચ વિભક્તં ચ દુઃસભાય પ્રયત્નતઃ ।
શ્રુતિસ્મૃતિ વિરોધં ચ જપં રાત્રૌ ચ વર્જ્જયેત્ ।
ભૂશયયાં બ્રહ્મચારિ ત્વં મૌનં ચપ્યન સૂયતાં ।
નિત્યં ત્રિસવનં સ્નાનં ક્ષુદ્રકર્મ્મ વિવર્જ્જિતં ।
નિત્ય પૂજા નિત્ય દાનં દેવતા સ્તુતિ કીર્ત્તનં ।
નૈમિત્તિકાર્ચ્ચનં ચૈવ વિશ્વાસો ગુરુદેવયોઃ ।
જપનિષ્ઠા દ્વાદશૈતે ધર્મ્માસ્યુર્મ્મંત્રસિદ્ધિદાઃ ।
નિત્યં સૂર્યયમુપસ્થાય તસ્ય ચાભિમુખો ભવેત્ ।
દેવતા પ્રતિમાદૌ ચ વહ્નૌ ચાભ્યર્ચ્ચ્ય તન્મુખઃ ।
અનિર્વેદસ્તથા વ્યગ્રઃ શાસ્ત્રોક્તાચારપાલકઃ ।
સ્નાન પૂજા જપ ધ્યાન હોમ તર્પણ તત પરઃ ।
નિષ્કામો દેવતાયાં ચ સર્વકર્મ્મ નિવેદકઃ ।
એવમાદીંશ્ચ નિયમાન્ પુરશ્ચરણમુચ્યતે ।
શક્તૌ ત્રિસવનં સ્નાનં અન્યથા દ્વિઃ સકૃત્તથા ।
અસ્નાતસ્ય ફલં નાસ્તિ નચાતુર્પયતઃ પિતૃન્ ।
અમેધ્ય સમ્ભવં દેહં જલાદિન્દ્રિય શુદ્ધતા ।
તસ્માન્મુખ્યં જલસ્નાનં સર્વેષાં મુનિભિર્મ્મતં ।
ન વીક્ષ્યેત્ પતિતં વ્રાન્યં પિશુનં વેદ નિન્દકં ।
તથા નાશ્રમિણે વિપ્રં વિષ્ણુત્વસ્ય વિનિન્દિકં ।
ઋતુકાલં વિના મંત્રી સ્વસ્ત્રિયં નાપિ સંસ્પૃશેત્ ।
મૈથુનં તત્ કથાલાપં તદ્ગોષ્ઠીં પરિવર્જ્જયેત્ ।
પૃ૦ ૪૦અ) પર્વતે સિન્ધુતીરે વા પુણ્યારણ્યે નદી તટે ।
યદિ કુર્યયાત્ પુરશ્ચર્યયાં તત્ર કૂર્મ્મં ન ચિંતયેત્ ।
ગ્રામે વા યદિ વા વાસ્તૌ ગૃહે વા તં ચ ચિંતયેત્ ।
દીપસ્થાનં તથા ચોક્તં મુખં પૃષ્ટં ચ મંત્રિણઃ ।
દીપસ્થાને ભવેત્ સિદ્ધિ નાન્યથા કોટિ જાપનૈઃ ।
પૂર્વોત્તર વિભાગેન ચતુઃસૂત્રં નિપાતયેત્ ।
નવકોષ્ઠં ભવેદેતત્ કૂર્મ્મદેહમનુત્તમં ।
પૂર્વાદિદિશિ મંત્રજ્ઞઃ પ્રદક્ષિણ ક્રમેણ તુ ।
કાદિવર્ગાન્ લિખેદ્વિદ્વાન્ પંચ પંચ વિભાગશઃ ।
યાદિવર્ગં શાદિવર્ગં લક્ષમીશે ચ સંલિખેત્ ।
કૂર્મ્મસ્યાંગં ચ કૂર્મ્મં ચ કુર્યયાચ્છોભાં યથા ભવેત્ ।
સ્વરાણાં યુગ્મ યુગ્મં ચ મધ્યે ચાષ્ટસુ દિક્ષુ ચ ।
એવમષ્ટંગવાન્ કૂર્મ્મઃ સર્વેષાં સિદ્ધિ દીપકઃ ।
દીપનાથં લિખેન્મધ્યે પૂજયેત્તં વિભાવયન્ ।
યસ્મિન્ દિશિ પતેદગ્રામાદ્યક્ષરં દૃશ્યતે તથા ।
કૂર્મ્મ વક્ત્રં ચ જાનીયાત્તત્ર સિદ્ધિરનુત્તમા ।
વક્ત્રપાર્શ્વે ચ કોષ્ઠે દ્વે કરૌ કૂર્મ્મસ્ય વિદ્ધિ હિ ।
મધ્યે કુક્ષી ઉભે જ્ઞેયૌ પાદૌ દ્વૌ શેષ પુચ્છકં ।
એવં કૂર્મ્મં વિજાનીયાદ્દીપચક્ર વિવેચકઃ ।
મુખે સિદ્ધિર્ભવેન્ન્યૂનં મધ્યે શુદ્ધિશ્ચ જાયતે ।
ઉદાસીનઃ કરસ્થશ્ચ કુક્ષિસ્થો દુઃખમાપ્નુયાત્ ।
પાદસ્થઃ પીડ્યતે મંત્રી બંધનોચ્ચાટનાદિભિઃ ।
પુચ્છે મૃત્યુર્ભવેન્ન્યૂનમેવં કૂર્મ્મસ્ય સંસ્થિતિઃ ।
મંત્રાક્ષરેણ મંત્રં ચેત્ કૂર્મ્મનામ્નો ભવેદ્ યદિ ।
સાધકસ્ય ચ નામ્નાથ કિં ન સિદ્ધ્યતિ મંત્રિણઃ ।
પંચાશદ્વર્ણરૂપેણ ક્ષેત્રેશા વિશ્વવિગ્રહાઃ ।
તસ્માચ્ચ સગુણં ક્ષેત્રં સિદ્ધયે સ્યાન્ન ચાન્યથા ।
દ્વિગુણં ચેન્મુખસ્યોઽપિ કોષ્ઠેન સિદ્ધિમાપ્નુયાત્ ।
તસ્માચ્ચક્રં વિચાર્યયૈવં મિત્રં ચેત્ સર્વસિદ્ધિદં ।
યસ્મિન્ દેશે દીપ પતિઃ સગુણં નામ મંત્રયોઃ ।
પૃ૦ ૪૦બ) તત્ર યત્નેન ગંતવ્યં સપીઠો દુર્લભો મતઃ ।
રુદ્રાક્ષૈરપિ ભદ્રાક્ષૈઃ પ્રતુ જીવ કુચન્દનૈઃ ।
સ્ફટિકૈશ્ચ પ્રવાલૈશ્ચ કુશગ્રંથિ ભવૈસ્તથા ॥
તથા મલક સમ્ભૂતૈસ્તૂલસીકાષ્ઠનિર્મ્મિતૈઃ ।
એભિશ્ચ માલિકાં કુર્યયાન્મતિમાન્ વૈષ્ણવે મનૌ ।
રુદ્રાક્ષ સમ્ભવાયા તુ અનંત ફલદા મતા ।
પુણ્ડરીકા ભવા માલા ગોપાલ મનુ સિદ્ધિદા ।
જીવપુત્રભનાયા તુ પુત્રં વિતનુતે ચિરાત્ ।
કુચન્દન ભવા માલા રાજ્યભોગાપવર્ગદા ।
પ્રવાલનિર્મ્મિતા યા તુ સર્વસત્ત્વવશંકરી ।
કુશગ્રંથિ ભવામાલા ધર્મ્મવૃદ્ધિકરી મતા ।
તુલસી સમ્ભવા યા તુ મોક્ષં વિતનુતેઽચિરાત્ ।
અષ્ટોત્તરશતૈર્મ્માલા નિર્મ્મિતા યા તુ માલિકા ।
રાજ્યં વિતનુતે નૃણાં દેહાંતે મોક્ષદાયિની ।
મોક્ષાર્થી પંચવિંશત્યા પુત્રાર્થી ત્રિંશતા જપેત્ ।
ચત્વારિંશન્મણિ ભવા અભિચારાય કેવલં ।
પંચાશન્મણિભિર્મ્માલા સર્વકર્મ્મપ્રસાધિકા ।
અકારાદિક્ષકારાંતા ચાક્ષમાલા પ્રકીર્ત્તિતા ।
ક્ષાંતં મેરુમુખં તત્ર કલ્પયેન્મુનિસત્તમ ।
અનયા સર્વમંત્રાણં જપઃ સર્વસમૃદ્ધિદઃ ।
નિત્યં જપં કરે કુર્યયાન્નતુ કામ્યમબોધનાત્ ।
આરભ્યાનામિકા મૂલાત્ પરિવર્તેન વૈ ક્રમાત્ ।
તર્જ્જનીમધ્યપર્યયંતં જપેદષ્ટસુ પર્વસુ ।
ગોપાલતંત્રમંત્રાણાં કરમાલેયમીરિતા ।
કાર્પાસમમ્ભવં સૂત્રં પુણ્યસ્ત્રીભિર્વિનિર્મ્મિતં ।
અથવા પટ્ટસૂત્રેણ સ્વર્ણસૂત્રેણ વા તથા ।
અણિમાદિક મોક્ષાંતાઃ સિદ્ધયે સ્વર્ણસૂત્રકે ।
પટ્ટસૂત્રં વંશકરં ધન પુત્ર વિવર્દ્ધનં ।
કાર્પાસ સમ્ભવં સૂત્રં ધર્મ્મકામાર્થ મોક્ષદાં ।
પૃ૦ ૪૧અ) ત્રિગુણં ત્રિગુણીકૃત્ય ગ્રથયેચ્છિલ્પશાસ્ત્રતઃ ।
મુખે મુખં તુ સંયોજ્ય પુચ્છે પુચ્છં નિયોજયેત્ ।
ગોપુચ્છ સદૃશી માલા યદ્વા સર્પાકૃતિઃ શુભાઃ ।
એવં નિર્મ્માય માલાં વૈ શોધયેન્મુનિસત્તમ ।
અશ્વત્થ પત્ર નવકૈઃ પદ્માકારં તુ કલ્પયેત્ ।
તન્મધ્યે સ્થાપયેન્ માલાં માતૃકાં મૂલમુચ્ચરન્ ।
નિત્યં નૈમિત્તિકં કૃત્વા સામાન્યાર્ઘ્યં વિધાય ચ ।
ક્ષાલયેદીશસૂક્તેન લિમ્પેત્તત્ પુરુષેણ તુ ।
ગન્ધૈરનલ્પૈર્મ્મતિમાન્ અઘોરેણ તુ ધૂપયેત્ ।
અઘોરેણૈવ સૂક્તેન શતાન્યુનં તુ મંત્રયેત્ ।
વામદેવેન સૂક્તેન શમી કુર્યયાદ્વિચક્ષણઃ ।
એકૈક માલામાદાય બ્રહ્મગ્રંથિં પ્રકલ્પયેત્ ।
એકૈક માતૃકાવર્ણાન્ ગ્રથનાદૌ તુ સંજપેત્ ।
તત્ સજાતીયમેકાક્ષમેવ ચ ત્રિઃપ્રકલ્પયેત્ ।
એવં સંગ્રથિતાં માલાં પુનઃ પદ્મોપરિ ન્યસેત્ ।
તત્રાવાહ્ય યજેદ્દેવં યથા વિભવવિસ્તરૈઃ ।
મંત્રયેન્મૂલમંત્રેણ ક્રમેણોત ક્રમયોગતઃ ।
તથૈવ માતૃકાવર્ણૈર્મ્મંત્રયેન્મંત્રતંત્રવિત્ ।
ક્ષાલયેત્ પંચગવ્યેન પુનરીશેન સૂક્તતઃ ।
પુનર્વિલિપ્ય ગવ્યેન જપેન્મંત્રં યદૃચ્છયા ।
નાન્ય મંત્રં જપેન્મંત્રી કભ્યયેત્ર વિધુનયેત્ ।
કમ્પનાત્ સિદ્ધિ હાનિઃ સ્યાત્ ધૂનનં બહુદુઃખ કૃત્ ।
શબ્દે જાતે ભવેદ્રોગઃ કરભ્રષ્ટો વિનાશકૃત્ ।
છિન્ને સૂત્રે ભવેન્મૃત્યુસ્તસ્માદ્ પત્ર પરો ભવેત્ ।
જપાંતે કર્ણદેશે વા ઉચ્ચસ્થાને ચ વિન્યસેત્ ।
ત્વં માલે સર્વદેવાનાં સર્વસિદ્ધિપ્રદા મતા ।
તેન સત્યેન મે સિદ્ધિં દેહિ માતર્નમોઽસ્તુતે ।
ઇત્યુક્તા પરિપૂજ્યાથ ગોપયેદ્ યત્ર તોયતી ।
માલાં મંત્રં ચ પશુભ્યો ન પ્રકલ્પયેત્ ।

પૃ૦ ૪૧બ) પ્રકાશને કાર્યયહાનિરિત્યુક્તં તંત્રવિદિભિઃ ।
અંગુષ્ઠતર્જનીભ્યાં ચ જપા છત ગુણં ભવેત્ ।
તર્જન્યંગુષ્ઠયોગેન શત્રુચ્ચાટનકારકઃ ।
અંગુષ્ઠમધ્ય પ્રાયોગાન્મંત્રસિદ્ધિઃ સુનિશ્ચિતા ।
અંગુષ્ઠાનામિકાયોગાદુચ્ચાટોત્ સાદને મતે ।
જ્યેષ્ટાકનિષ્ટાયોગૈન શત્રુણાં નાશનં મંતં ।
ઇતિ તે કથિતં વિદ્વન્ માલાયાઃ પરિનિર્ણયઃ ।
શક્ત્યાત્રિસવનં સ્નાનમન્યથા દ્વિઃ સકૃત્તથા ।
ત્રિસન્ધ્યં પ્રજપેન્મંત્રં પૂજનં તત્ સમં ભવેત્ ।
એકદા વા ભવેત્ પૂજા ન જપેત્ પૂજનં વિના ।
પ્રાતઃકાલેઽથવા પૂજા જપાંતે વા યજેદ્ધરિં ।
પ્રાતઃકાલં સમારભ્ય જપેન્ મધ્યન્દિનાવધિ ।
પશુભાવેન્મધ્યન્દિનાવધિ પશુભાવે સ્થિતા મંત્રાઃ ।
કેવલા વર્ણરૂપિણઃ સૌષુમ્નધ્વન્યુચ્ચિરિતાઃ ।
પ્રભુત્વં પ્રાપ્નુવંતિતે ।
મંત્રાક્ષરાણિ ચિચ્છક્તૌ પ્રોક્તાનિ પરિભાવયેત્ ।
તામેવ પરમવ્યોમ્નિ પરમામૃતવૃંહિતાઃ ।
દર્શયેત્યાત્મસમ્ભારં પૂજા હોમાદિભિર્વિના ।
મનઃ સંહૃત્ય વિષયાન્મંત્રાર્થ ગત માનસઃ ।
ન દ્રુતં ન વિલમ્વં ચ જપેન્મૌક્તિક પંક્તિવત્ ।
જપઃ સ્યાદક્ષરાવૃત્તિર્માનસોપાંશુવાત્વેકૈઃ ।
ધિયાયદક્ષર શ્રેણીં વર્ણ સ્વર પદાત્મિકાં ।
ઉચ્ચરેદર્થમુદ્દિશ્ય માનસઃ સ જપઃ સ્મૃતઃ ।
જિહ્વૌષ્ઠૌ ચાલયેત્ કિંચિદ્દેવતા ગત માનસઃ ।
કિંચિચ્છવણયોગ્યઃ સ્યાદુપાંશુઃ સજપઃ સ્મૃતઃ ।
મંત્રમુચ્ચારયેદ્વાચા વાચિકઃ સજપઃ સ્મૃતઃ ।
માનસાદિ ત્રિભિર્ભેદૈઃ કથિતં જપલક્ષણં ।
માનસઃ સિદ્ધિકામાનામુપાંશુઃ પુષ્ટિમિચ્છતાં ।
વાચિકામારણે શસ્તઃ કથિતં જપ લક્ષણં ।
પૃ૦ ૪૨અ) એવં જપં પુરા કૃત્વા તેજોરૂપં સમર્પયેત્ ।
દેવસ્ય દક્ષિણે હસ્તે કુશપુષ્પાર્ઘ્ય વારિભિઃ ।
સજપં તદ્વિભાવ્યૈવં પ્રાણાયામ ત્રયં ચરેત્ ।
જપસ્યાદાવથ ચાંતે ત્રિતયં ત્રિતયં ચરેત્ ।
ન ન્યૂનં નાધિકં વાપિ જપં કુર્યયાદ્દિને દિને ।
યદિ કુર્યયાત્ પ્રમાદાત્તતદાનેષ્ટમવાપ્નુયાત્ ।
ન્યૂને ન્યૂનાંગ દોષઃ સ્યાદધિકે ચાધિકાંગકં ।
યથાવિધિ કૃતાનીહ ફલંતિ તાન્ય યત્રતઃ ।
જપાંતે પ્રત્યહં મંત્રી હોમયેત્તદ્દશાંશતઃ ।
તર્પણં સેકમિત્યેવં તત્તદ્દશાંશતો મુને ।
પ્રત્યહં ભોજયેદ્વિપ્રાન્ ન્યૂનાધિક પ્રશાંતયે ।
વિપ્રભોજનમાત્રેણ વ્યંગં સાંગં ભવેદ્ધ્રુવં ।
ગોષુશુશ્રૂષણં કુર્યયાદ્દેવતાભ્યો યશઃ પ્રદઃ ।
ગોષ્વપિ પ્રિયમાણાસુ ગોપાલોઽયં પ્રસીદતિ ।
કર્મ્માંતે સંસ્મરેત્ કૃષ્ણં અંતઃકરણ શુદ્ધયે ।
નામ સંકીર્ત્તનં વિષ્ણોઃ સર્વવિઘ્ન નિકૃંતનં ।
અથવા લક્ષપૂર્ણૌ ચ હોમાદિ કૃત્યમાચરેત્ ।
સંપૂર્ણાયાં પ્રતિજ્ઞાયાં તર્પણાદિ તથાચરેત્ ।
વિષ્ણોર્નિવેદિતાન્નં યદ્રાત્રૌ ભુંજેદ કુત્સયન્ ।
તદન્ના દેવતા યસ્ય તદન્નઃ પુરુષો ભવેત્ ।
શયીત કુશશયયાયાં કમ્બલે વા કુશાસ્મરે ।
એવં પ્રતિદિનં કુર્યયાદ્ યાવત્ સાંગં વ્રતં ભવેત્ ।
હોમં ચ પૂર્વવત્ કુર્યયાત્ પાયસૈરથવામ્બુજૈઃ ।
હોમાભાવે જાપં કુર્યયાદ્ધીમસંખ્યા ચતુર્ગુણં ।
ષડ્ગુણં ચાષ્ટગુણિતં યથાસંખ્યં દ્વિજાતયઃ ।
શુદ્રસ્ય વિપ્ર ભૃતસ્ય તત્ પત્ની સદૃશો જપઃ ।
હોમ શૂન્યસ્ય વિપ્રસ્ય યો જપઃ સ તુ તત્ સ્ત્રિયઃ ।
દશાક્ષરં મનુવરં સિદ્ધયે દશલક્ષકં ।
જપ્ત્વા તદંતે હોમોઽપિ વિધિના કર્મ્મ ચાચરેત્ ।
પૃ૦ ૪૨બ) દશાંક્ષરં જપેન્ મંત્રી સહસ્ર દશકં જપેત્ ।
પ્રત્યહં મુખ્ય કલ્પોઽયં અન્યં ન્યૂનમુદાહૃતં ।
અષ્ટાદશાર્ણં મનુવરં પંચલક્ષં જપેત્તતઃ ।
કૃત્યમેવં સમુદ્દિષ્ટમન્યત્તત્ કલ્પસંગ્રહાત્ ।
તર્પણં ચ તતઃ કુર્યયાત્તીર્થોદૈશ્ચન્દ્રમિશ્રિતૈઃ ।
જલે દેવં સમાવાહ્ય પાદ્યાદ્યૈરુદકાત્મકૈઃ ।
સંપૂજ્ય વિધિન્તદ્ભક્ત્યા પરિવાર સમન્વિતં ।
એકૈકમંજલિં તોયં પરિવારાન્ પ્રતર્પયેત્ ।
તતો હોમ દશાંશેન તર્પયેત્ પુરુષોત્તમં ।
આદૌ મંત્રં સમુચ્ચાર્યય શ્રીપૂર્વં કૃષ્ણમિત્યપિ ।
તર્પયામાહમિત્યુક્તા નમોઽન્તસ્મર્પણો મનુઃ ।
તર્પણસ્ય દશાંશેન અભિષેકં તથા ચરેત્ ।
ન્યાસાન શેખાન્ કૃત્વા તદભેદેન પ્રપૂજયેત્ ।
કૃષ્ણાત્માનં સ્વમાત્માનં ધ્યાત્વા રાશ્મિ સમન્વિતં ।
કુસુમંતોયમેકં ચ સુગન્ધિ પરિમિશ્રિતં ।
જલાંજલિં સમાદાય મૂલમુચ્ચાર્યય સાધકઃ ।
શ્રીકૃષ્ણમભિષિંચામિ નમ ઇત્યભિષેચને ।
અભિષેક દશાંશેન બ્રાહ્મણાન્ પરિતર્પયેત્ ।
ક્ષીર ખણ્ડાદ્ધભૌજ્યૈશ્ચ બહુમાન પુરઃસરં ।
વિપ્રભોજનમાત્રેણ વ્યંગં સાંગં ભવેદ્ધ્રુવં ।
સર્વથા ભોજયેદ્વિપ્રાન્ તે ચ કૃષ્ણતનુર્યતઃ ।
યત્ર ભુક્તેં દ્વિજસ્તુષ્ટ્યા તત્ર ભુંક્તે હરિઃ સ્વયં ।
યત્ર ભુંક્તે શ્રિયઃ કાંતસ્તંત્ર ભુંક્તે જગત્ત્રયં ।
ગુરવે દક્ષિણાં દદ્યાદ્ભોજનાચ્છાદનાદિભિઃ ।
ગુરુ સંતોષમાત્રેણ મંત્રસિદ્ધિર્ભવેદ્ધ્રુવં ।
ગુરુ મૂલમિદં સર્વમિત્યાહુસ્તંત્રવેદિનઃ ।
મિષ્ટાન્નં બહુ સત્કાર્યયં ભુંજીત બહુભિઃ સહ ।
એવં સિદ્ધમનુર્મ્મંત્રી સાધયેત્ સકલેપ્સિતં ।
એવં નિત્યક્રમં કૃત્વા નૈમિત્તિકમથાચરેત્ ।
પૃ૦ ૪૩અ) કૃતે નૈમિત્તિકે વિપ્ર નિત્યસ્ય પૂર્ણતા ભવેત્ ।
અન્યથા નૈવ સિદ્ધિઃ સ્યાદનુષ્ઠાન શતૈરપિ ।
મથુરાયાં મહાક્ષેત્રે વસન્ કૃષ્ણં સમર્ચ્ચયન્ ।
લક્ષમાત્રં જપેન્મંત્રં મણ્ડલાદીપ્સિતં ભવેત્ ।
મન્દરસ્ય મહારણ્યે સરલદ્રુમ કાનને ।
પુષ્પૈર્વન્ય સમુદ્ભૂતૈર્દુગ્ધાશી વિજિતેન્દ્રિયઃ ।
લક્ષમાત્રં જપન્ ભક્ત્યા કૃષ્ણં પશ્યતિ ચક્ષુષ્ણ ।
વૃન્દાવન ગતો મંત્રી દ્વાત્રિંશ સ્થાનમાશ્રિતઃ ।
લક્ષં કૃત્વા જપેદ્ભક્ત્યા અણિમાદિ ગુણાલ્લભેત્ ।
સમુદ્રગાસરિન્મધ્યે કુટ્ટિમે નિવસન્ યતી ।
દુગ્ધાહારો જપેલ્લક્ષં પાપં કોટિ ભવોદ્ભવં ।
નાશયેન્નાત્ર સન્દેહો વાક્સિદ્ધિં ચાપિ વિન્દતિ ।
પર્વતાગ્રે યજેત્ કૃષ્ણં શાકમૂલ ફલાશનઃ ।
લક્ષં તત્રાપિ સંજપ્ય ખેચરી મેલનં ભવેત્ ।
સમુદ્રગા નદીતીરે તુલસીકાનને વસન્ ।
લક્ષમાત્ર જપાત્તત્ર કોટિજન્માદ્ય નાશનં ।
પુણ્ડરીક વકૈઃ કૃષ્ણં માસમેકં સમર્ચ્ચયન્ ।
ધર્મ્માર્થકામમોક્ષાણિ કરસ્થાનિ લભેદ્ ધ્રુવં ।
તુલાસ્થે ભાસ્કરે પદ્મૈર્હોમયેદ્દશસહસ્રકં ।
લક્ષ્મી સ્થિરા ભવેત્તસ્ય પુત્ત્રપૌત્ત્રાનુયાયિની ।
શ્રીપુષ્પૈર્જ્જુહુયાન્નિત્યં વૈશાખે માસિ દુગ્ધયઃ ।
સર્વપાપક્ષયકરઃ સર્વસિદ્ધિ પ્રવર્દ્ધકઃ ।
દેવાઃ સર્વે નમસ્યંતિ ભક્ત્યા તં પુરુષર્ષભં ।
શ્રીજલૈસ્તર્પયેત્ કૃષ્ણં મત્સ્યણ્ડી ચન્દ્રસંયુતૈઃ ।
અષ્ટોત્તરશતં કૃત્વા પૂજાંતે ભક્તિ તત્પરઃ ।
મણ્ડલાલ્લભતે સિદ્ધિં દ્વ્યક્ષરં સ્વકવર્ત્મના ।
યદ્ યત્ કામયતે મંત્રી અનાયાસાલ્લભેચ્ચ તત્ ।
દુગ્ધ બુધ્યા જલૈર્નિત્યમષ્ટોત્તરશતં શતં ।
તર્પયન્નખિલાન્ કામાન્ લભેમ્મોક્ષં ચ વિન્દતિ ।
પૃ૦ ૪૩બ) કુશપુષ્પૈઃ સમભ્યર્ચ્ચ્ય માસમાત્રં નિરામયઃ ।
યશસે ધર્મ્મવૃધ્યૈ ચ બ્રહ્મચારી વ્રતે સ્થિતઃ ।
હયારિ કુસુમૈઃ શુક્લૈર્મણ્ડલાદ્વાંછિતં ભવેત્ ।
તથા રક્તાશ્વમારેણ અચલાં ભૂતિમાપ્નુયાત્ ।
તથા દ્વાભ્યાં સમભ્યર્ચ્ચ્ય ભુક્તિં મુક્તિં ચ વિન્દતિ ।
ગોષુ ભક્તિઃ સદા કાર્યયા ગોષુ કણ્ડૂપન તથા ।
ગોષુ નિત્યં પ્રસન્નાસુ ગોપાલઃ સંપ્રસીદતિ ।
બ્રાહ્મણાનાં ક્ષત્રિયાણાં વૈશ્યાનાં શેષ જન્મનાં ।
સ્ત્રીણાં ચૈવ મહાવાહો નૈમિત્તિકમિદં સ્મૃતં ।
એતેષાં ચૈકમાત્રં તુ કૃત્વા કામ્યાનિ કારયેત્ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે ચતુર્દ્દશોઽધ્યાયઃ

ત્રિકાલાભ્યર્ચ્ચનં વક્ષ્યે ગોવિન્દસ્ય યથાવિધિ ।
મંત્રયોરુભયોઃ કાર્યયમન્યેષાં ચ તદાત્મનઃ ।
કલાય કુસુમ શ્યામં નીલેન્દીવરલોચનં ।
વાર્ષિકં ચ શિશું મુગ્ધમાસીનં પદ્મવિષ્ટયે ।
ભંગ વિદ્રુમ બિમ્બાભ કર પાદાધરોદ્ભવં ।
ગુડાલક ચ યાચ્છન્દ મુખેન્દુ ગ્રહસંવૃતં ।
કુન્દેન્દુકાશ સંકાશ હારભાસિતદિંમુખં ।
રાજકુન્દદ્વયાભાસ નિન્દિતાનેક મૌક્તિકં ।
મહાશ્મરાશ્રિસંકીર્ણ સુવર્ણાનેક ભૂષણં ।
સ્વપુષ્ટં ધૂષરાંગં ચ ધેનુ ધુલી ચ યોત્થયા ।
ગોપ ગોપી ગવાં વૃન્દૈર્વીક્ષ્યમાણં સુવિસ્મિતૈઃ ।
બ્રહ્મણા શંકરેણાપિ પ્રેમોત્ કંઠાત્ સુવીક્ષિતં ।
પુરન્દરમુખૈર્દેવૈર્મુનિભિઃ સંસ્તુતં પરં ।
એવં ધ્યાત્વા યજેત્ કૃષ્ણાં યજેદ્ભક્તિ ભરાનતઃ ।
અજ્ઞૈરિન્દ્રિયવજાદ્યૈરાવૃત્તિ ત્રિતયાન્વિતં ।
ક્ષીર ખણ્ડાજ્ય દુગ્ધં ચ કદલી નવનીતકં ।
ચોવાં રમ્ભા ફલં ચાઽપિ અન્યદ્વાલ પ્રિયં ચ યત્ ।
જપં ચાષ્ટસહસ્રં ચ કૃત્વા કૃષ્ણં પ્રસાદયેત્ ।
સ્તોત્રૈર્નાનાવિધૈર્ભક્તા નમસ્કાર પ્રદક્ષિણૈઃ ।
પૃ૦ ૪૪અ) દુગ્ધ બુધ્યા જલૈરષ્ટશતં સંતર્પ્ય મંત્રવિત્ ।
આત્માનં તત્ કલામ્ભોજે હ્યલભ્યઃ સન્ સમર્પયેત્ ।
બ્રહ્માર્પણાખ્ય મનુના તતો ન્યસ્ય હૃદં નયેત્ ।
પૂર્વેક્તિ ન ક્રમેણાથ શેષમન્યથ સમાપયેત્ ।
હુતશેષં નિશાશી ચ એકાકી ચ નિશાં નયેત્ ।
ય એવં માસમાત્રં તુ ભક્ત્યા કૃષ્ણં સમર્પયેત્ ।
પૂજ્યો લોકૈઃ કવિર્વાગ્મી લક્ષ્મીં પ્રાપ્યાનુયાયિનીં ।
પુત્ત્રૈર્મિત્રૈશ્ચ સમ્બન્ધઃ પ્રયાત્યંતે પરં પદં ।
મધ્યાહ્ને વાસુદેવં તં રાજમણ્ડલમધ્યગં ।
દ્વારાવત્યાં સહસ્રાકી દીપિતે ભવનાંતરે ।
કલ્પવૃક્ષ સમાકીર્ણે પુણ્ય પક્ષિ નિનાદિતે ।
પદ્મોત્પલાદિ કહ્લરૈઃ સંકીર્ણાભિરલંકૃતે ।
તસ્મિન્ સુપુલિને રમ્યે છાયાયાં કસ્ય ચ ।
રત્નસ્તમ્ભૈ રત્નદીપૈર્મ્મુક્તાદામ વિભૂષિતે ।
નાનાવિચિત્રાંતવિર્તન શત સંકુલે ।
તત્ પાર્શ્વરચનં ધ્યાયેત્ પુન્નાગકેશરૈઃ સહ ।
તથા નાનાવિધૈર્વૃક્ષૈઃ પાટલૈશ્ચમ્યકાદિભિઃ ।
વકુસ્તૈઃ સરલૈર્વમ્યૈઃ કુરુવકૈર્વેષ્ટિતૈરપિ ।
સર્વર્ત્તુ કુસુમોપેતૈઃ પુષ્પાવનતશાખિભિઃ ।
રત્નસિંહાસનાસીનં પુણ્ડરીક દલે ક્ષણં ।
પૃથૂરસ્કં સુપુષ્પાંગં રાજન્ય ગણ મોહનં ।
પુણ્ડરીક નિભાં નાભિં પુણ્ડરીકાક્ષમવ્યયં ।
સુભ્રૂલલાટવદનં પુષ્પહાસં સુલોચનં ।
સુકપોલં સુતામ્રોષ્ટં શ્યામલં મંગલાશ્રયાં ।
નીલકુંચિત કેશાંતં વિચિત્રામ્બર ભૂષણં ।
કમ્બુગ્રીવં સુવિસ્તીર્ણં કૌસ્તુભોદ્ભાસિ વક્ષસં ।
મહાબલી મહોરસ્કં મહાભુજ ચતુષ્ટયં ।
બલી બન્ધુરમધ્યેન રાજદધર શોભિતં ।
પ્રદક્ષિણ ગત શ્રીમદ્ભુવનાભિ વિભૂષિતં ।
સમોરુ જાનુજંઘાભિઃ સ્વસ્તિકાંઘિયુગાત્મકં ।
પૃ૦ ૪૪બ) તુંગરત્ર નખંચિત્રં તુંગપાદાંગુરીયકં ।
અનેકવિધરત્રાદિ પીતામ્બર યુગાવૃતં ।
સ્ફુરિતો રસ્કબન્ધેન શોભિતં વનમાલયા ।
રત્નહારૈશ્ચ સૌવર્ણૈર્ગ્રૈવેયક વિભૂષિતં ।
કેયૂરમણિ સમ્બધ રાજદ્ભુજચતુષ્ટયં ।
વિચિત્રકટકૈર્યુક્ત નૂપુરૈઃ પાદશોભિતં ।
નાનારત્નમયૈર્હૈમૈરંગુરીયૈર્વિરાજિતં ।
અનંતરત્નસંછન્ન સ્ફુરન્મકરકુણ્ડલં ।
સૌવર્ણે નાભિરુચિર નાનાચિત્રવિચિત્રિતૈઃ ।
લોલદ્ભ્રમરસંછન્નૈઃ પ્રસૂનૈર્મુકુટોજ્જલં ।
શંખ ચક્ર ગદા પદ્મ ધરં શાંત મુખે ક્ષણં ।
દિવ્યલક્ષણ સમ્પન્નં દિવ્યભૂષણભૂષિતં ।
દિવ્ય માલામ્બરધરં દિવ્ય ગન્ધાનુલેપનં ।
લલાટે હૃદયે કુક્ષૌ કંઠ બાહ્વોશ્ચ પાર્શ્વયોઃ ।
વિરાજિતોર્ધપુણ્ડેણ ચન્દનેન વિભૂષિતં ।
મહીભારભૂતારાતિં તર્જ્જયંતં મુહુર્મુહુઃ ।
ઉદ્ધવાદિમમંત્રિવરૈર્મ્મંત્રયંતં મુહુર્મુહુઃ ।
તેષાં નિપાતનાયૈવ ધર્મ્માર્થનીતિ યુક્તિભિઃ ।
એવં મધ્યાહ્ણ સંપ્રાપ્તે કાલે ધ્યાયન્ જગદ્ગુરું ।
આવાહ્ય વિધિવદ્ભક્ત્યા પૂજયન્નુપચારકૈઃ ।
અંગં પૂર્વવદુદ્દિષ્ટં પૂર આદિ પ્રપૂજયેત્ ।
રુક્મિણીં સત્યભામાં ચ કાલિન્દીં ચ સુલક્ષણાં ।
નાગ્નજીતિં જામ્બવતીં મિત્ર વિન્દાં સુશીલિકાં ।
ઇત્યષ્ટશક્તીર્દ્દેવસ્ય પૂજ્યાઃ કૃષ્ણસ્ય વલ્લભાઃ ।
આગ્નૌ સુદર્શનં ચક્રં નૈરૃતે ચ જલોદ્ભવં ।
વાયવ્યે ચ ગદાં દિવ્યાં ઈશાને પદ્મમુજ્જલં ।
તતો દલાનાં વાહ્યે ચ વસુદેવં ચ દૈવકીં ।
નન્દગોપં યશોદાં ચ પૂર આદિત્ પ્રપૂજયેત્ ।
પાદ્યૈરર્ઘ્યૈસ્તથા પુષ્પૈઃ પૂર્વાદિદલતોઽર્ચ્ચયેત્ ।
પૃ૦ ૪૫અ) બલભદ્રં સુભદ્રાં ચ રોહિણીં ચ તથોત્તરે ।
સુદાનં ચ તથા દાનં વસુદામં ચ કિંકિણીં ।
દેવસ્ય વામપાર્શ્વે તુ પૂજયેદ્ ગુરુપાદુકાઃ ।
પરમં ચ ગુરું તત્ર પરાપર ગુરું તથા ।
પાદુકાંતં સમભ્યર્ચ્ચ પૂર્વસિદ્ધં તથા યજેત્ ।
પૂર્વે ગણપતિં યષ્ટ્વા તદ્બહિઃ પરિપૂજયેત્ ।
ઇન્દ્રાદિ લોકપાલાંશ્ચ સ્વસ્વદિક્ષુ સ્વમંત્રતઃ ।
કુમુદં કુમુદાખ્યં ચ પુણ્ડરીકં ચ વામનં ।
શંકુ કર્ણં સર્વનેત્રં સુમુખં સુપ્રતિષ્ટિતં ।
દક્ષિણાવર્ત્તમેતાંસ્તુ પૂર્વાદિદલતોર્ચ્ચઽયેત્ ।
ઉત્તરેશાનયોર્ન્મધ્યે વિષ્વક્સેનં સમર્ચ્ચયેત્ ।
સંપૂજ્યૈવં હરિં ભક્ત્યા નૈવેદ્યં ચ નિવેદયેત્ ।
પાયસં શર્કરા પૂપં ખણ્ડાદ્યં કદલીફલં ।
સિતોપદંશમંત્ર ચ સ્વર્ણપાત્રે નિવેદયેત્ ।
અથવા રૌપ્યપાત્રે ચ તામ્રપાત્રેઽથવા પુનઃ ।
અભાવાત્ પદ્મપત્રે વા અન્યથા નરકં વ્રજેત્ ।
સુવર્ણ ચસકેવાથ રૌપ્યે વા વિધિના તતઃ ।
સશર્કરં પક્વદુગ્ધં અત્ર વ્યંજન પાયસં ।
નાનાવિધોપહારાણિ ગોવિન્દાય નિવેદયેત્ ।
રાજોપચારં દત્વા તુ સ્તુત્વા નત્વા વિસર્જ્જયેત્ ।
ય એવં ચિંતયેદ્દેવં ગોપાલં વિગત સ્પૃહઃ ।
રાજાનઃ કિંકરાઃ સર્વે સમાન્યાઃ સપરિચ્છદાઃ ।
રાજપુત્રાશ્ચ પત્ન્યશ્ચ સર્વે તસ્યાનુવર્તિતઃ ।
ઇહ ભુક્ત્વા વરાન્ ભોગાનંતે વિષ્ણોઃ પદં વ્રજેત્ ।
અષ્ટોત્તરશતં હોમં કુર્યયાત્તત્ સંખ્યયાદૃતઃ ।
હોમતર્પણયોર્મ્મંત્રી સાધયેદખિલાનપિ ।
પ્રાતર્હોમં પ્રકુર્વ્વીતં તથા મધ્યન્દિનેઽથવા ।
રાત્રિ હોમં ચ મધ્યાહ્ણે કુર્યયાદેવં વિધિઃ સ્મૃતઃ ॥
પૃ૦ ૪૫બ) તૃતીયકાલપૂજાયામસ્તિકાલ વિકલ્પના ।
સાયાહ્ણે નિશિ વેત્યત્ર વદત્ત્યેકે વિપશ્ચિતઃ ।
અષ્ટાદશાર્ણં સાયાહ્ણે શત્રૌ ચેદ્દશવર્ણકં ।
ઉભયોમુભયે નૈવ વદંતે બ્રહ્મવાદિનઃ ।
સાયાહ્ણે દ્વારવત્યાં તુ ચિત્રકોદ્યાન મધ્યગઃ ।
સૌગન્ધિકોત્પલમતી દીર્ઘિકા શત વેષ્ટિતે ।
નન્દનોદ્યાન્ મધ્યે તુ કદમ્બવનમધ્યગં ।
જ્વલદ્રત્નમયૈઃ સ્તમ્ભૈઃ સુરત્નવીથિકમ્વિતે ।
નાનારત્નમયોલ્લાસિ પ્રાચીર દ્વાર શોભિતે ।
મહારત્નમયં ગેહં મુનિભિઃ પરિવેષ્ટિતં ।
નારદાદ્યૈર્મ્મુનિવરૈઃ શૌનકૈઃ પિપ્પલાદિભિઃ ।
સનકાદિ બ્રહ્મપુત્રૈઃ પરીતં તત્ત્વનિર્ણયે ।
નારદં પર્વતં જિષ્ણું નિશબોદ્ધવદારુકં ।
વિશ્વક્સેનં ચ શૈલેયં કૃપાદૃષ્ટિ વિલક્ષિતં ।
તેભ્યો મુનિભ્યઃ સ્વધામ દિશંતં પરમક્ષરં ।
ચન્દ્રકોટિ પ્રતીકાશં વિશ્વાવકાશદીપિતં ।
નાનારત્નગણાકીર્ણં મહામુકુટ ભૂષિતં ।
અનેક રત્નરાશ્યર્કલસન્મકરકુણ્ડલં ।
ભાવહારાવલી રાજલ્લસત્ કૌસ્તુભ વક્ષસં ।
નાનારત્નગણાકીર્ણ કેયૂર વલયાષ્ટકં ।
વિદ્રવત્ કનકાભાસ પીતામ્બર યુગાવૃતં ।
બન્ધુરોદાર જઠરં ગભીર નાભિ પંકજં ।
ઉત્તુંગ ચરણામ્ભોજ લસત્ સ્વર્ણાંગુરીયકં ।
પ્રદીપ્ત રત્નકટક તુલા કોટિ દ્વયાન્વિતં ।
શશરક્તાધર પુટમારક્ત પદપંકજં ।
શંખ ચક્ર ગદા પદ્મ ધારિણં વન માલિનં ।
શુદ્ધ જ્ઞાન સ્વભાવ ત્વાત્ સુશુક્લં તં પરાત્પરં ।
અજ્ઞાનનાશકાદ્યદ્વન્નવવારિજસન્નિભં ।
સૂર્યયકોટિ પ્રતીકાશમવિદ્યા ધ્વાંત નાશનાત્ ।
ઇત્યેવં પરમાત્માનં ધ્યાયંતિ બ્રહ્મવાદિનઃ ।
એવં ધ્યાત્વા મધ્યમાર્ચ્ચા વિધાનેન પ્રપૂજયેત્ ।
પૃ૦ ૪૬અ) સહસ્રૈકં જપેન્મંત્રં હોમાદ્દશાંશ તર્પણં ।
રજતા રાજિતે પાત્રે ખણ્ડે દુગ્ધં નિવેદયેત્ ।
પૂર્વોપચારાન્ દત્વાથ નમસ્કૃત્ય વિસર્જ્જયેત્ ।
ગૃહસ્થાનાં વનસ્થાનાં ન્યાસિકાં હૃદયામ્બુજે ।
ધ્યાત્વા સંપૂજ્ય મુનિભિર્માનસૈરુપચારકૈઃ ।

વિવિક્તો ગૃહમેધી ચ મુનિભિઃ સહ પૂજયેત્ ।
વાસુદેવાદિભિરપિ નિર્વાણં પદમાપ્નુયાત્ ।
સાયાહ્ને વાસુદેવં ચ પૂજયેદ્વિધિના નરઃ ।
દેવાઃ સર્વે નમસ્યન્તિ કિં પુનર્નરમર્કટાઃ ।
સંસાર સાગરં ઘોરં નિષમં નક્ર સંયુતં ।
સંતીર્યયવિષયાન્ ભુક્ત્વા જ્ઞાનીતે પદમાપ્નુયાત્ ।
દુર્વાસનાં પરિત્યજ્ય કોટિજન્મસમુદ્ભવં ।
એકેન જન્મના મુક્તિં યાતિ કૈવલ્ય નિર્મ્મિતં ।
તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદં સદા પશ્યંતિ શૂરયઃ ।
રાત્રૌ ચેન્મન્મથાક્રાંતં માનસં દેવકી સુતં ।
રાસગોષ્ઠી પરિશ્રાંતં ગોપી મણ્ડલમધ્યગં ।
વૃન્દાવન ગતં ધ્યાયેત્ છાયાયાં કલ્પશાખિનઃ ।
સુસ્થિતં વેણુ ગાયંતં વનમાલા પરીવૃતં ।
પીતામ્બરધરં શ્યામં ગોપિકા સંખ્યવેષ્ટિતં ।
દેવાસુરૈશ્ચ ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ સેવિતં ।
યક્ષૈર્વિદ્યાધરગણૈર્વિહંગૈર્ભૂવિ યદ્ગતૈઃ ।
બ્રહ્મર્ષિભિર્દેવર્ષિભિઃ સ્તૂયમાનં સુવિસ્મિતૈઃ ।
નાનાવિવૈરપ્સરોભિર્વીક્ષ્યમાણં સુવિસ્મિતૈઃ ।
લેલિહ્યમાન ગન્ધર્વૈર્દેવસ્ત્રી શતકોટિભિઃ ।
ઇન્દીવર નિભં રત્નં સુન્દરેન્દુ વરાનનં ।
સંફુલ્લ પદ્મવદનં પદ્મપત્ર નિભેક્ષણં ।
પદ્મનાભિ પાણિપાદં પદ્મનાભિ નિભાધરં ।
શરણં સર્વભૂતાનાં ગોપિકાજનવલ્લભમ્ ।
પૃ૦ ૪૬બ) ક્વચિદ્ભંગપરિમિલત પંકજોપરિ સંસ્થિતં ।
કલ્પિતાનૈકદેહેન નારીણાં શતકોટિભિઃ ।
વેષ્ટિતં રમમાણં ચ ગાયંતં દિવ્યમૂર્છનૈઃ ।
દ્વાભ્યાં દ્વાભ્યાં વલ્લભાભ્યાં મધ્યે મધ્યે વિરાજિતં ।
યથા મરકત સ્તમ્ભં સુવર્ણેનાભિવેષ્ટિતં ।
ક્વચિદ્ગોપાંગના વસ્ત્ર હારિણં હેલયાન્વિતં ।
ક્વચિદ્વસંતં હાસંતં સ્ત્રીવૃન્દમુપહાસકૈઃ ।
નિર્મ્મિતં દેવ નિકરૈરર્ચ્ચિતં પુષ્પવૃષ્ટિભિઃ ।
દેવસ્ત્રીભિર્વીજ્યમાનં કામોત્કંઠિક ચેષ્ટિતમ્ ।
એવં ધ્યાત્વા મધુ રિપું યજેત્તંસં શિતવ્રતઃ ।
મિથુનૈશ્ચ ષોડશકૈઃ કેશરાદિભિરાવૃતં ।
મહીષિભિસ્તથા વીતં ગોયીભિરપિ સર્વતઃ ।
એવમભ્યર્ચ્ચ્ય વિધિના કાંશ્યે વા રાજતો વિતે ।
પાત્રે દુગ્ધં નિવેદ્યાથ મિથુનેભ્યસ્તથાર્વયેત્ ।
જપ્ત્વા સ્તુત્વા નમસ્કૃત્ય હૃત્પદ્મે તં વિસર્જ્જયેત્ ।
એવમભ્યર્ચ્ચ્ય જગતાં પતિં શુદ્ધમનાયતિઃ ।
ધર્મ્માર્ય કામમોક્ષાણાં દાયાદો ભવતિ ધ્રુવં ।
વિપ્રો વેદાધિપો ભૂયાત્ સાક્ષાદ્ભૂમિપુરન્દરઃ ।
ક્ષત્ત્રિયો રાજવર્યયશ્ચ વૈશ્યો ધનસમૃદ્ધિમાન્ ।
શૂદ્રઃ સુખાનિ સર્વાણિ ભુક્ત્વા ચાંતે પરં વ્રજેત્ ।
એવં તે કથિતં વિપ્ર સંસારભયનાશનં ।
અર્ચ્ચનં ત્રિવિધા યા તુ મૂલવિદ્યા નિકૃંતનં ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે પંચદશોઽધ્યાયઃ

ગૌતમ ઉવાચ
બ્રૂહિ મે બાલકૃષ્ણત્વં તવ સાર્વજ્ઞ કારણં ।
બ્રહ્મણા યત્ પુરા પ્રોક્તં સેવયા તપસોઽર્ચ્ચિતઃ ।
યત્ પ્રસાદાન્ મુનિશ્રેષ્ઠ ત્રૈલોક્ય વિદિતં ન તે ।
યથાક્રમં કથય મે સર્વમેવ સમાહિતઃ ।
સુશ્રુષામેવ નવતી ગોપાલસ્યાર્ચ્ચનં પ્રતિ ।
નારદ ઉવાચ
બાલ્યંતે કથયામાદ્ય દેવસ્ય પરમાદ્ભુતં ।
પૃ૦ ૪૭અ) ગોપનીયં ન તે કિંચિત્વં હિ વેદ વિદામ્બર ।
તપસા કલ્મષ મનાઃ કૃષ્ણો ભક્તોઽસિ નિશ્ચયાત્ ।
તારઃ પ્રજાપતિઃ શક્રો માયા ચ બિન્દુરેવ ।
એતન્મંત્રવરં વિદ્ધિ રહસ્યં પરમાદ્ભુતં ।
મહાચમત્કારકરં રિપુક્ષોભણકારકં ।
ચતુર્વર્ગફલં ચાસ્ય જપમાત્રેણ સિધ્યતિ ।
ગોપાલસ્યાપિ યે મંત્રા વક્ષ્યંતેઽત્રૈવ તંત્રકે ।
સદીપિત મનેનૈવ ફલપ્રદમવેક્ષ્યતાં ।
ચૂડામણિરયં પ્રોક્તો દેવસ્ય શિશુરૂપિણઃ ।
અહં મુનિઃ સમાખ્યાતો ગાયત્ત્રીછન્દ ઉચ્યતે ।
દેવતા કથિતઃ કૃષ્ણઃ સર્વકામ ફલપ્રદઃ ।
સમાહારોચ્ચારણોઽયં મધ્યમ સ્વર ઈરિતઃ ।
નેત્રાબ્ધિતર્ક સૂર્યયેન્દ્રૈઃ કાલવર્ણ વિભેદિતૈઃ ।
યંત્રાગાનિ મનોઃ કૃત્વા ધ્યાનં કુર્યયાત્ સમાહિતઃ ।
મથુરાયાં પુરે ધ્યાયેત્ કંસસ્યાન્તઃ પુરાજિરે ।
સૂતિકા ગૃહ મધ્યસ્થં જાતમાત્રં જગત્પતિં ।
સિધ ચારણ ગન્ધર્વ દેવ દાનવ કિન્નરૈઃ ।
યક્ષ રાક્ષસ વેતાલૈઃ ખેચરૈર્દિક્ચરૈરપિ ।
વિદ્યાધરીભિર્દેવીભિઃ કિન્નરીભિઃ સમંતતઃ ।
બ્રહ્મણા તનયૈઃ સાર્દ્ધં વીક્ષ્યમાણં મુદાન્વિતૈઃ ।
ઇન્દ્રાદિભિશ્ચ દિક્પાલૈર્લસત્ કુસુમ વર્ષણૈઃ ।
ચતુર્ભૂજં શંખ ચક્ર ગદા શાંર્ગધરં હરિં ।
દક્ષસ્યોર્દ્ધે સ્મરેચ્ચક્રં ગદાં ચ તદધઃ કરે ।
વામસ્યોર્દ્ધે શાંર્ગ ધનુઃ શંખં ચ તદધઃ કરે ।
નવીન જલદ પ્રખ્યં પીતકૌષેય વાસસં ।
વિલસત્ કુણ્ડલા ભોગ ભાસ્વરે નિજમૂર્દ્ધનિ ।
વિહિતા શેષ સદ્રત્નશોભિ સ્વર્ણકિરીટકં ।
સુગન્ધિ પારિજાતૈશ્ચ શોભિતા શેષ કુન્તલં ।
લલાટતટવિન્યસ્ત કસ્તૂરી તિલકોજ્જ્વલં ।
પૃ૦ ૪૭બ) અષ્ટમી ચન્દ્ર શકલ ભાલ ભાલ તલોજ્જ્વલં ।
ઉત્ફુલ્લ પુણ્ડરીક શ્રીનયનદ્વય ભાસિતં ।
મનોભવ ધનુઃ કલ્પ ચિલ્લી ચાપ વિરાજિતં ।
તિલ પ્રસૂન વિજયિ નાસા વંશ વિભૂષિતં ।
પરાર્ધચન્દ્રસંકાશ મુખ ચન્દ્ર વિરાજિતં ।
દાડિમી બીજકુન્દાભ દંતપંક્તિ મનોહરં ।
પક્વ બિમ્બફલોદ્ભાસિ દંતવાસોજ્જ્વલં વિભું ।
જામ્બૂનદાનેકરત્ન સ્ફુરન્મકરકુણ્ડલં ।
મહામરકતસ્તમ્ભભાસમાન ભુજોત્ કરં ।
રત્ન ચામીકરા ભોગૈરંગદૈર્વલયૈર્યુતં ।
કમ્બુગ્રીવં મહોરસ્કં મુક્તાહાર વિરાજિતં ।
શ્રીવત્સ લાંછનં ભ્રાજત કૌસ્તુભોજ્જવલ વક્ષસં ।
રત્નવૈદુર્યય ઘટિત કિંકિણી જાલ માલિકં ।
પટ્ટસૂત્રેણ સન્નદ્ધ મધ્યદેશોપશોભિતં ।
રત્નમંજીરયુગલ મંજુ શ્રીપાદપલ્લવં ।
દેવક્યા વસુદેવેન હરેણ વિધિના તથા ।
વિદિક્ષુ તિષ્ટતા સ્તોત્ર મુખે રણ પુટાંજલિં ।
મેરુશૃંગ પ્રતીકાશં ગરુડોપરિ સંસ્થિતં ।
એવં ધ્યાત્વા પરાત્માનં ગુરુમાત્માનમેવ ચ ।
એકીભાવેન સંભાવ્ય તતઃ પૂજનમારભેત્ ।
કર્પૂર માનિતા લોલ સિતચન્દન ચર્ચ્ચિતે ।
આલિખેદ્દેવકીપુત્ર યંત્રં શોભન રેખયા ।
શલાકયા વૈદ્રુમયા તથા વાપિ ચ હેમયા ।
કિંજલ્કરૂપકં વૃત્તં તતો લેખ્યં ચતુર્દ્દલં ।
તતો વૃત્તં ચાષ્ટદલં લિખેદ્દશદલં તતઃ ।
સમરેખં ચતુષ્કોણ ચતુર્દ્વાર સુશોભિતં ।
બીજશોભિ ચતુર્દ્વારે ચતુષ્કોણ વિરાજિતં ।
મધ્યે સંપૂજ્ય દેવેશં પૂજયેચ્ચ ચતુર્દ્દલે ।
ઐશાન્યામીશ્વરં દેવમાગ્નેયયાં ચ પિતામહં ।
નૈરૃત્યાં વસુદેવં વાયવ્યામમ્બિકામપિ ।
પૃ૦ ૪૮અ) તથા ચાષ્ટસુ પત્રેષુ પૂજયેદ્દેવવલ્લભાઃ ।
રક્તામ્બરધરાઃ સૌમ્યાઃ કરામ્બુજ ધૃતામ્બુજાઃ ।
સર્વાલંકરણોદ્દીપ્તા લસદ્ યૌવન વિભ્રમાઃ ।
શ્રીમદ્દેવમુખામ્ભોજ ન્યસ્ત નેત્ર મધુવ્રતાઃ ।
તતો દશદલે પૂજ્યા લોકપાલાસ્તતો બહિઃ ।
ગરુડં પશ્ચિમે દ્વારે જયં પૂર્વે પ્રપૂજયેત્ ।
વિજયં દક્ષિણે તદ્વન્નારદં ચ તથોત્તરે ।
પુટાંજલિકરાઃ સર્વે સુસ્તોત્ર મુખરા અપિ ।
વિલસદ્વનમાલાશ્ચ પીતકૌષેય વાસસઃ ।
તતઃ શંખં ચ ચક્રં ચ ગદાં કૌમદકીમપિ ।
શાંગં ધેનુ ચ સંપૂજ્ય તદ્વાહ્યે પૂજયેદપિ ।
ઐરાવતાદીનભ્યર્ચ્ચ્ય ગણાનષ્ટૌ તતો બહિઃ ।
કૃતે લક્ષં જપેન્મંત્રં ત્રેતાયાં દ્વિગુણં તથા ।
ત્રિલક્ષં દ્વાપરે જપ્ત્વા ચતુર્લ્લક્ષં કલૌ જપેત્ ।
પ્રયોગાનથ કુર્વીત સાધકઃ સિદ્ધિ લાલસઃ ।
લક્ષ્મી પ્રસૂનૈર્જુહુયાછ્રિયમિચ્છન્ન નિન્દિતાં ।
આજ્યેનાનેન જુહુયાદાન્નસ્ય સમૃદ્ધયે ।
આરણ્યૈ કુસુમૈ વિપ્રાન્ જાતીભિઃ પૃથિવીપતીન્ ।
પ્રસૂનૈ રસિતૈર્વશ્યાન્ શૂદ્રાન્નીલોત્પલૈરપિ ।
વશે પુર્લવર્ણૈઃ સર્વાન્ પંકજૈર્વનિતા જનાન્ ।
ગોશાલા સુકૃતો હોમઃ પાયસેન સસર્પિષા ।
ગવાં શાંતિં કરોત્યાશુ ગોવિન્દો ગોકુલ પ્રિયઃ ।
શિશુવેશધરં દેવં કિંકિણી જાલશોભિતં ।
સ્મૃત્વા પ્રતર્પયેન્ મંત્રી દુગ્ધ બુદ્ધ્યા શુભૈર્જ્જલૈઃ ।
ધનં ધાન્યાંશુકાદીનિ પ્રીતસ્તસ્મૈ દદાતિ સઃ ।
પિણ્ડં મૂલેન વીતં દહન પુરયુગે કોણ રાજત્ ષડર્ણં કુર્યયાત્ । પદ્મં દશાર્ણં સ્ફુરિત દશદલં કામબીજેન વીતં ।
પદ્મં કિંજલ્કસંસ્થં મુરવિકૃતિ દલ પ્રોલ્લસત્ ।
પૃ૦ ૪૮બ) ષોડશાર્ણં કિંજલ્ક વ્યંજનાટ્યં વિકૃતિ દલયુગેષ્વર્પિતાન્નષ્ટવર્ણં ।
પાશાંકુશાભ્યામાવીતં ક્ષૌણીપુર યુગાન્વિતં ।
અષ્ટાક્ષરેણ સંવીતં યંત્રં ગોવિન્દદેવતં ।
ધર્મ્માર્થ કામ ફલદં સર્વ રક્ષાકરં સ્મૃતં ।
પક્ષાંતકો ધરા સંસ્થો મનુબિન્દુ વિભૂષિતઃ ।
પિણ્ડ બીજમિદં પ્રોક્તં સર્વસિદ્ધિકરં પરં ।
ચતુર્લક્ષં જપેદેતત્તદ્દશાંશં હુનેત્તતઃ ।
તર્પયેત્તદ્દશાંશં ચ દશાંશં ચાભિષેચયેત્ ।
બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેચ્ચાપિ દશાંશમિતિ ચ ક્રમાત્ ।
ગણેશં ભાસ્કરં રુદ્રં ગૌરીં ચ પરિપૂજયેત્ ।
વિદિક્ષુ યંત્રરાજસ્ય સ્વસ્વમંત્ર પુરઃસરં ।
એતદ્ધારણમાત્રેણ ત્રિકાલજ્ઞો ભવેન્નરઃ ।
યદ્ યન્નિજેપ્સિ સર્વં સાધયેન્નાત્ર સંશયઃ ।
અનેન સદૃશો મંત્રો યંત્રં ચાપિ ન વિદ્યતે ।
કેવલં પ્રેમ ભાવેન કથિતં તવ સુવ્રત ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે ષોડશોઽધ્યાયઃ

અથ પ્રયોગાન્ વક્ષ્યામિ મંત્રયોરુભયોઃ સમાન્ ।
યાન્ કૃત્વા સાધકવરલૌકદ્વય સુપૂજિતઃ ।
તદાત્મકારિ મંત્રાન્ વૈ વક્ષ્યામિ ચ ક્વચિત્ ક્વચિત્ ।
વન્દે તં દેવકીપુત્રં સદ્યોજાતામ્બુજ પ્રભં ।
શંખ ચક્ર ગદા પદ્મ ધારિણં વન માલિકં ।
એવં ધ્યાત્વા મનુવરં લક્ષં બ્રાહ્મે મુહૂર્ત્તકે ।
જપ્ત્વા મેધાં પરાં પ્રાપ્ય કવીનામગ્રણીર્ભવેત્ ।
અથવા સ્ફટિકાભાસં દ્વિભુજં લેખ પુસ્તકં ।
ધારિણં તં વિચિન્ત્યાથ લક્ષં બ્રાહ્મ્યે મુહૂર્ત્તકે ।
જપ્ત્વા મંત્રં ત્રિકાલજ્ઞો બૃહસ્પતિ સમો ભવેત્ ।
અથ વૈ તત્ સમો મંત્રઃ પ્રોચ્યતે શૃણુ તત્ત્વતઃ ।
શ્રીમત્ પદં તથા ચોક્તા મુકુન્દ ચરણૌ તતઃ ।
પૃ૦ ૪૯અ) સદેતિ શરણમહં પ્રપદ્યે સ્વાહયાયુતઃ શ્યામલં કોમલં બાલં ક્રીડંતં ।
માતુરંકકે
દ્વિભુજં સ્તનપાતારં ચિત્તત્ શ્રુતિધરો ભવેત્ ।
લક્ષમ્બા પ્રજપેદેનં સમાનં લભતે ફલં ।
કામબીજાદ્ય મંત્રોઽયં કિં ન સિધ્યતિ ભૂતલે ।
ઉપસંહૃત દિવ્યાંગં ગુરોવન્માતુરં કગે? ।
ચલદ્ ગોશ્ચરણં બાલં ધ્યાનાદ્બ્રાહ્મ્યે મુહૂર્ત્તકે ।
જપ્ત્વા મનુવરૌ વિદ્વાન્ સર્વશાસ્રાર્થવિદ્ભવેત્ ।
સર્વવેદાર્થકુશલો જ્ઞાનવાન્ ભવતિ ધ્રુવં ।
નન્દાંગને પર્યયટન્તં ધૂલી નિચય ધૂષરં ।
પ્રદીપ્ત મણિગણોદ્દીપ્તં યશોદા લોકનોત્સુકં ।
એવં ધ્યાત્વા મનુવરં જપેન્નિયમમાસ્થિતઃ ।
લક્ષૈક જપ નાદસ્ય કિં ન સાધ્યતિ ભૂતલે ।
પ્રાતઃ પ્રાતઃ પિવેત્તોયમષ્ટોત્તરશતં જપન્ ।
અનેન મૂકો દુષ્ટાર્થો જડઃ પાષાણવત્તથા ।
અનેન જલપાનેન સાક્ષાદ્વાક્પતિસન્નિભઃ ।
જાયતે નાત્ર સન્દૈહઃ સત્યં સત્યં ન ચાન્યથા ।
પદ્ભ્યાં નિઃક્ષિપ્ય શકટં રુદંતં પ્રાકૃતં તથા ।
લક્ષં જપ્યાદિતિ ધ્યાત્વા આપદ્ભ્યોમુચ્યતે ધ્રુવં ।
શત્રુભ્યો ન ભયં તસ્ય રાજતો દસ્યુતોઽપિ વા ।
ન તસ્ય વિદ્યતે ભીતિઃ કદાચિદપિ સુવ્રત ।
અથાપરં પ્રવક્ષ્યામિ રહસ્યં સુરપૂજિતં ।
યજ જ્ઞાત્વા સાધક વરઃ પ્રયોગ ફલમાપ્નુયાત્ ।
બ્રહ્માણં સોમસંયુક્તં મૂર્દ્ધિણ્ સ્વર વિભૂષિતં ।
બિન્દુનાદ સમાક્રાંતં કલ્પરાજં સમુદ્ધરેત્ ।
એવં ન વીતિ હોત્રસ્થં મહામાયા સ્વરાન્વિતં ।
બિન્દુનાદ સમાક્રાંતં દ્વિતીયં બીજમુદ્ધરેત્ ।
વાં તં રેફ સમાયુક્તં ચતુર્થસ્વરભૂષિતં ।
નાદબિન્દુસમાયુક્તં તૃતીયં બીજમુદ્ધરેત્ ।
પૃ૦ ૪૯બ) થાન્તં શમ્ભુ સમાયુક્તં ઇન્દુ બિન્દુ સમન્વિતં ।
દૌર્ગબીજમિતિ ખ્યાતં સમસ્તાપન્નિવારણં ।
શમ્ભોઃ પદં વહ્નિયુતં માયાબિન્દુ સમન્વિતં ।
અશેષ જગતો બીજં મહામાયેતિ વિશ્રુતં ।
અનયા યોજિતો મંત્રી અસાધ્યમપિ સાધયેત્ ।
વાં તં વહ્ણિસમાયુક્તં ચતુર્થસ્વર ભૂષિતં ।
શ્રિયો બીજમિતિ પ્રોક્તં નૃણાં સર્વસુખપ્રદં ।
વિરિંચીન્દ્ર સમાયુક્તં ચતુર્થસ્વરભૂષિતં ।
નાદબિન્દુ કલાક્રાતં બીજં ત્રૈલોક્યમોહનં ।
પ્રોક્તં સાંતાક્ષરં તત્તુ ષષ્ઠસ્વર સમન્વિતં ।
નાદબિન્દુ કલાયુક્તં કુર્ચ્ચબીજમિતિ સ્મૃતં ।
એતેષાં બીજ વર્ષ્યાણાં જ્ઞાત્વા કર્મ્માણિ મંત્રવિત્ ।
ગુરુતઃ શાસ્ત્રતઃ સમ્યક્ સર્વકર્મ્માણિ સાધયેત્ ।
અન્યથા નૈવ સિદ્ધિઃ સ્યાન્મંત્રઃ કલ્પશતૈરપિ ।
મેરુશ્ચતુર્દ્દશસ્વરઃ અધો વહ્નિ સમન્વિતઃ ।
નૃસિંહ બીજમિત્યુક્તં ભૂતાપસ્માર નાશનં ।
સમાહિત મના ભૂત્વા પદ્માક્ષૈઃ કૃતમાલયા ।
અયુતૈકં જપેન્ મંત્રં બ્રહ્મચારિ વ્રતેરતઃ ।
અલ્પયાસેન કામાઃ સ્યુર્દરિદ્રશ્ચ ન જાયતે ।
સર્વે મનોરથાસ્તસ્ય સિધ્યન્તીતિ ન સંશયઃ ।
નિત્યં કર્મ્મરતઃ કૃષ્ણં ચન્ય પુષ્પૈઃ સમર્ચ્ચયેત્ ।
વશ્યા ભવંતિ સર્વે ચ બ્રાહ્મણા નાત્ર સંશયઃ ।
ગોપાલ વેશં મનસા જાતી પુષ્પૈઃ સમર્ચ્ચયેત્ ।
વશ્યા ભવંતિ રાજાનો નાત્ર કાર્યયા વિચારણા ।
તમેવ રક્તપુષ્પૈસ્તુ વૈશ્યા વશ્યા ભવંતિ હિ ।
નીલોત્પલૈશ્ચ શૂદ્રાઃ સ્યુર્મ્માંસં કૃષ્ણં સમર્ચ્ચયેત્ ।
જુહુયાદ્રક્તકુસુમૈર્મ્મિશ્રિતૈસ્તિલતણ્ડુલૈઃ ।
પૃ૦ ૫૦અ) મંત્રેણાષ્ટસહસ્રં તુ જપ્ત્વા ભસ્મધરેદ્યતિઃ ।
લલાટે વિધૃતે તસ્ય સર્વે ઘશ્યા ભવંતિ હિ ।
અનેન ચ શરીરેણ રાજાનો વશતામિયુઃ ।
સ્ત્રિયો વશ્યા ભવં તસ્ય પુત્રામાત્યાશ્ચ સર્વથા ।
વિવાહાર્થી જપેન્મંત્રં માસમષ્ટસહસ્રકં ।
રાસમણ્ડલમધ્યસ્થં કૃષ્ણં ધ્યાત્વા વ્રતે સ્થિતઃ ।
વિવાહયેદુત્તમાંતાં રમ્યાં સર્વકુલોજ્જ્વલાં ।
પુત્રં મે રક્ષ રક્ષેતિ દ્વિજેન પ્રાર્થિતો હરિઃ ।
હૃતં પુત્રં સમાહૃત્ય દદૌ યસ્તં વિચિન્તયેત્ ।
પુત્રકામો લભેત્ પુત્રં માસેનૈકેન સુન્દરં ।
દીર્ઘયુરપ્રતિહત બલવીર્યય સમન્વિતં ।
કુન્દપુષ્પૈઃ સમારાધ્ય કૃષ્ણં ધ્યાયેચ્ચ કન્યકા ।
માસદ્વયં તથા મંત્રં જપેદષ્ટસહસ્રકં ।
મનોરથ પતિં લબ્ધા દીર્ઘકાલં ચ ક્રીડતિ ।
અંજનં કુસુમં વસ્ત્રં તામ્બૂલં ચન્દનં તથા ।
અન્યાન્યાન્યુપભોગાનિ સ્પૃષ્ટ્વા મંત્રં શતં જપેત્ ।
દીયતે યસ્ય યસ્યાભિસોઽચિરાદ્દાસવદ્વશી ।
સ્ત્રીયો વશ્યા અનેનૈવ ભવંતિ મુનિસત્તમ ।
પુરુષં વશયેન્નારી અનેનૈવ વિધાનતઃ ।
અન્નાદ્યકામઃ શ્રીપુષ્પૈઃ સિતતણ્ડૂલમિશ્રિતૈઃ ।
અષ્ટોત્તરસહસ્રં તુ જુહુયાદન્નવાન્ ભવેત્ ।
વિશ્વરૂપધરં ધ્યાત્વા શતમષ્ટોત્તરં જપેત્ ।
સમાહિત મનાઃ શ્રીમાન્ યશસ્વી કીર્તિમાન્ ભવેત્ ।
પ્રેતભૂતપિશાચાશ્ચ સ્કન્દાદિગ્રહપીડિતૈઃ ।
પૂતનાસ્તનપાતારં ધ્યાત્વા મંત્રં શતં જપેત્ ।
પ્રણશ્યંતિ ગ્રહા દુષ્ટાઃ પલાયંત ઇતસ્તતઃ ।
સર્પમણ્ડલ દંષ્ટાશ્ચ મૂષિકાદ્યૈશ્ચ દંશિતાન્ ।
કૃષ્ણં કાલીય દમનં ચિન્તયિત્વા જપેન્નરઃ ।
પૃ૦ ૫૦બ) તર્જ્જયંતં વિષં ઘોરં હુંકારેણ વિનાશયેત્ ।
અત્રાપ્યન્યોમત્ર ક્રૂંચ બીજદ્યં શૃણુ તત્ત્વતઃ ।
કાલીયસ્ય ફણા મધ્યે દિન્યં નૃત્યં કરોતિ ચ ।
નમામિ દૈવકીપુત્રં નૃત્યરાજાનનચ્યુતં ।
જ્વરાર્ત્તોઽભ્યર્ચ્ચયેન્મંત્રી જપેદષ્ટશતં તથા ।
જ્વરેણ સંસ્તુતં કૃષ્ણં બલ પ્રદ્યુમ્નસંયુતં ।
દહંતં વાણનગરીં ગરુડોો઼પરિ સંસ્થિતં ।
નિજ જ્વરેણ સંપિષ્ટં ધ્યાત્વા નાશયતિ ક્ષણાત્ ।
શીતલા કામલાદીનિ તથા ચાતુર્થકોદ્ભવાન્ ।
પ્લીહગુલ્મયકૃદ્વાયુ અપસ્માર ભવં તથા ।
નાશયેન્નાત્ર સન્દેહો દૃષ્ટિમાત્રેણ મંત્રિકઃ ।
ગોપાલં યષ્ટિપાશં ચ ધેનુમાદાય સંસ્થિતં ।
ધ્યાત્વા કૃષ્ણં જપેન્મંત્રં પત્ર્યુમાન્સ તુ માસતઃ ।
રાજ્ઞઃ પુરોધા ભવિતુમિતિ યસ્યમતિર્ભવેત્ ।
મધુસિક્તૈઃ સિતૈઃ પુષ્પૈર્હુત્વા તન્મણ્ડલાલ્લભેત્ ।
મહૈશ્વર્યયમથ પ્રાપ્ય વિશ્વખ્યાતો ભવેદ્ધ્રુવં ।
ગોવર્દ્ધનધરં કૃષ્ણં ધ્યાત્વા મંત્રં જપેન્નરઃ ।
વાતવર્ષાદિભિર્ઘોરૈર્ભયે સમ્યગુપસ્થિતે ।
ભયમાશુ વિનશ્યેત નાત્ર કાર્યયા વિચારણા ।
વૃન્દાવનગતં કૃષ્ણાં વૃષ્ટિકામો વિચિન્તયન્ ।
જપેદષ્ટસહસ્રં તુ વૃષ્ટિમાપ્નોત્ય સંશયં ।
એવં ચ મનસા ધ્યાત્વા વૃષ્ટિં વર્ષાષુ ચારહેત્ ।
એવં જલાશયે ધ્યાત્વા જપેદષ્ટસહસ્રકં ।
વૃષ્ટિર્ભવત્યકાલેઽપિ મહતી નાત્ર સંશયઃ ।
ગાયંતં વેણુના કૃષ્ણં ગાન કામો વિચિન્તયન્ ।
આજ્યમષ્ટશતં હુત્વા કિન્નરૈઃ સહ ગીયતે ।
જય કામો જપેદ્યસ્તુ હરંતં કલ્પકદ્રુમં ।
સંસ્તુતં દેવતાભિસ્તુ ગરુડારૂઢમચ્યુતં ।
ધ્યાત્વા રક્તકરવીરસમિદ્ભિર્જુહુયાદ્વશી ।
પૃ૦ ૫૧અ) અષ્ટોત્તરસહસ્રં તુ પક્ષાત્ પરાજિતો રિપુઃ ।
રાજાદિ ભયમાપન્ને સંશયૈર્દ્દુર્ગસંસદિ ।
હુત્વા દશસહસ્રં તુ તત્ક્ષણન્નાશયેદ્ ધ્રુવં ।
નીલોત્પલાદિભિઃ પુષ્પૈરષ્ટોત્તરસહસ્રકં ।
શંખાદિનિધિસંયુક્તં દ્વારકામધ્યગં હરિં ।
ધ્યાત્વા તણ્ડૂલ દૂર્વાભિર્હુત્વા શાંતિકમાહરેત્ ।
કદમ્બમૂલે ગાયંતં ગોપાલં વનમાલિનં ।
કદમ્બપુષ્પૈઃ સંસ્પૃષ્ટં ચિન્તયિત્વા જનાર્દ્દનં ।
અપામાર્ગશતૈર્હુત્વા જપેદષ્ટસહસ્રકં ।
સર્વાન્ કામાન્ વશીકૃત્ય આશુ વિજ્ઞો ભવત્યપિ ।
રાજદ્વારે સભાયાં ચ વ્યવહારે ચ મંત્રવિત્ ।
મંત્રમષ્ટશતં જપ્ત્વા પ્રથમં વાક્યમુચ્ચરેત્ ।
અનેનૈવ વિધાનેન સર્વત્ર વિજયી ભવેત્ ।

મોક્ષકામો જપેદ્યસ્તુ પુણ્ડરીકાક્ષમવ્યયં ।
સનકાદ્યૈઃ સ્તુતં કૃષ્ણં શુક્લામ્બરધરં પરાં ।
શંખ ચક્ર ધરં ધ્યાત્વા મંત્રં લક્ષં જપેન્નરઃ ।
તારાભ્યાં પુટિતં કૃત્વા વિધિવત્ સ્થાનમાશ્રિતઃ ।
ચક્રાબ્જમણ્ડલે કૃષ્ણં પૂજયન્ ભક્તિમાવહન્ ।
સંસારસાગરાત્ સાભ્યામુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
યદૃચ્છેદ્બ્રાહ્મણો મંત્રી વશીકર્ત્તું જગત્રયં ।
વન્યૈર્મ્મનોહરૈઃ પુષ્પૈર્વેનું ગાયંતમચ્યુતં ।
ધ્યાત્વા સંપૂજ્ય વિધિવલ્લક્ષમેકં સહોમકં ।
જપ્ત્વા સમસ્તલોકાનાં પ્રિયો ભવતિ નાન્યથા ।
દૈવોપમં સુખં ભુક્તા યાતિ વિષ્ણું તનું દ્વિજ ।
અર્ચ્ચયેન્માનસા કૃષ્ણં સહસ્રં પ્રત્યહં જપેત્ ।
વત્સરાલ્લભતે મોક્ષ યજ્ઞ જ્ઞાત્વા ન નિવર્ત્તતે ।
વર્ણિનાં ચ ગૃહસ્થાનાં ન્યાસિનામપ્યયં વિધિઃ ।
મેધા કામોહુનેદગ્નૌ પાલાશૈરાજ્યમિશ્રિતૈઃ ।
પૃ૦ ૫૧બ) સમિદ્ભિઃ પૂર્વવદ્ધ્યાત્વા મેધા સ્યાદતિ માનુષી ।
વાચમિચ્છેલ્લભેદ્વાચં બ્રાહ્મે જપ્ત્વા મુહૂર્ત્તકે ।
શતં શતં ચ ષણ્માસં વાગ્મી ચાપિ સુધીર્ભવેત્ ।
શત્રૂણાં જય કામસ્તુ પારિજાત હરં હરિં ।
ગરુડારોહણં ધ્યાત્વા જિતા શેષ દિવૌકસં ।
સમિદ્ભિશ્ચાપિ જુહુયાત્ કરવીર સમુદ્ભવૈઃ ।
લક્ષં જપ્ત્વા તથા લક્ષં જુહુયાન્મંત્રવિત્તમઃ ।
જિત્વા શત્રુ ગણાનેતાન્ નાક્રાંતાંશ્ચ યથાવિધિ ।
પ્રતિષ્ઠાં કારયેદ્ યસ્તુ ભગવંતં વિચિન્ત્ય ચ ।
શંખ પદ્મ નિધિ યુક્તં વસંતં દ્વારકાં પુરીં ।
ધ્યાત્વા તિલાજ્ય કરણાન્ જુહુયાત્ સિત તણ્ડુલાન્ ।
અષ્ટોત્તરસહસ્રં વૈ પ્રતિષ્ઠાં લભતે ધ્રુવં ।
સર્વાંલ્લોકાન્ વશીકર્ત્તું કામયમ્ પંકજાસને ।
કદમ્બ માલયા નિત્યં ભગવંતમલંકૃતં ।
સનકાદ્યૈઃ પ્રાર્થ્યમાનં યોગિભિર્ગોપવેશકં ।
વિચિત્ર પુષ્પમાલાભિર્ભૂષિતં વનમાલયા ।
કદમ્બમૂલે ગાયંતં ચિન્તયેત્ સર્વનાયકં ।
સમિદ્ધિરપ્યયામાર્ગૈરષ્ટોત્તરસહસ્રકં ।
મધ્વાજ્યયુક્તૈ જુહુયાત્ સર્વલોક વશી ભવેત્ ।
મુમુક્ષુભિર્ભગવંતં પુણ્ડરીક દલે ક્ષણં ।
સનકાદ્યૈશ્ચિન્ત્યમાનં સિદ્ધૈરન્યૈશ્ચ યોગિભિઃ ।
બ્રહ્મેન્દ્ર શંકર મુખૈર્ગણૈશ્ચાપિ દિવૌકસાં ।
પ્રહ્લાદં પ્રમુખૈર્ભક્તૈરન્યૈશ્ચાપિ મહાત્મભિઃ ।
હૂતપદ્મકર્ણિકોત્તુંગ દિવ્યસિંહાસનોપરિ ।
ધ્યાત્વૈવં પરમાત્માનં યશોદાનન્દવર્દ્ધનં ।
પલાશતુલસીપત્રૈઃ સૌવર્ણકુસુમૈઃ શુભૈઃ ।
માનસૈર્વા યથાશક્ત્યા અર્ચ્ચયેત્ પુરુષોત્તમં ।
આત્માનં દૈવકીપુત્રં લીલા યષ્ટિધરં સ્મરેત્ ।
યદ્ યત્ કામયતે મંત્રી તત્તદાપ્રોત્ય યત્રતઃ ।
પૃ૦ ૫૨અ) અનેન વિધિના સર્વં સાધયેત્ પરમાત્મનઃ ।
યોજયેચ્ચ ચતુર્થેન વિષ્ણોશ્ચૈવ બુદ્ધિમાન્ ।
તૃતીયમષ્ટમં વિદ્યાદ્બ્રહ્મણા વિષ્ણુના સહ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે સપ્તદશોઽધ્યાયઃ

અથાપરાન્ પ્રવક્ષ્યામિ પ્રયોગાન્ ભુવિ દુર્લ્લભાન્ ।
યત્ કૃત્વા માનવઃ સમ્યક્ સદ્યો દેવત્વ મૃચ્છમા ।
સાધ્યં વિદ્યતે તસ્ય ભુવિ સ્વર્ગે રસાતલે ।
નિશીત શરનિભિન્નં ભીષ્મતાપ હરં હરિં ।
દૃષ્ટ્વા પીયૂષ વર્ષિણ્યા કારુણ્યાત્તં વિલોકયન્ ।
એવં ધ્યાત્વા યુત જાપાદસાધ્ય જ્વરનાશનં ।
મૂર્છા દાહ ગદા સ્ફોટ વિષ કીટ સમુદ્ભવં ।
નાશયેદ્દાહમત્વિરાદ્ અમૃતાં શાંશતો હુતેત્ ।
કાશીરાજેન પ્રહિતાં કૃત્યાં તાં દ્વારકાપુરીં ।
નિજારિણા તાં છિત્વા તત્તત્ પુરીં ચક્ર તેજસા ।
દહંતં તં હરિં સ્મૃત્વા જપેદયુતમાદરાત્ ।
સ્વસ્નેહાક્તૈઃ સપ્તર્યૈશ્ચ હુનેદ્રાત્રો તથા યુતં ।
કૃત્યાઃ પરેરિતાસ્તીન્તુ ન ગ્રસંતિ કદાચન ।
ડાકિની પૂજના કૃત્યા યક્ષ પન્નગ રાક્ષસાઃ ।
અન્યે વૈ ક્રૂર સત્વાશ્ચ પ્રયોગાજ્જપહોમયઃ ।
દેશાદ્દેશાંતરં યાંતિ ન સમર્થાશ્ચ હિંસિતું ।
ધ્યાત્વા વિશ્વેશ્વરે દેવં વ્યાપ્તિ વિશ્વાવકાશકં ।
સૂર્યયકોટિ પ્રતીકાશં ચન્દ્રકોટી સુશીતલં ।
એવં ધ્યાત્વા ચ મતિમાન્ લક્ષમેકં જપેન્મનું ।
જુહુયાદયુતં ભક્ત્યા શતવીર્યયં કુરન્નિકૈઃ ।
દૂર્વા યસ્ય ખ્યાતિઃ અકાલમૃત્યુ નાશાય સત્યેમેતત્ પરં પદં ।
મૃત્યુજયં હરિં ધ્યાત્વા સર્વપાપૈર્વિમુચ્યતે ।
આસીનમાશ્રમે દિવ્યે વદરીષણ્ડમણ્ડિતે ॥
પૃ૦ ૫૨બ) સ્પૃશન્ વૃહદ્ભ્યાં હસ્તાભ્યાં ઘંટા કર્ણ કલેવરં ।
એવં ધ્યાત્વા જપેન્માસમષ્ટોત્તરસહસ્રકં ।
સમસ્ત વિપદાં મંત્રી પ્રશમાય શમાય ચ ।
સમતા સર્વભૂતેષુ આશુ નિર્વાણ દાયકં ।
વિશીથે રથમારૂઢં તર્જ્જયંતં મુહુર્મુહુઃ ।
ધાવમાનં રિપુગણં અનુધાવનમચ્યુતં ।
વિસૃજદ્વાણસંઘેન નયંતં દૂરદેશતઃ ।
ઉદ્ઘાટનં ભવેત્ સદ્યોરિપૂર્ણા લક્ષ જાપતઃ ।
દ્વેષયંતં રુક્મિ વલૌ પાણ્ડ્ય મધ્ય સ્થિતં હરિં ।
ધ્યાત્વા લક્ષં મનુ વરં નિસ્વપ્નેહ વિમિશ્રિતં ।
તૈલેનેત્યર્થઃ ।
તદંતે જુહુયાન્મંત્રી ગુલિકા ગોમયદ્ભવાઃ ।
એવં પ્રયોગમાત્રેણ વૈરસ્યં જાયતે મિથઃ ।
અન્યોન્ય કલહે નૈવ દેશાદ્દેશાંતરં વ્રજેત્ ।
વિદ્વિષ્ટસ્તત્ર તત્રાપિ કાકવત્ પર્યયટેન્મહીં ।
પાર્શ્વે દિશંતં ગીતાર્થં રથસ્થં મધુસૂદનં ।
રાજમણ્ડલમધ્યસ્થં ચન્દ્રાયુત સમપ્રભં ।
ધ્યાત્વા યુતં મનુવરં શમાય પ્રજપેત્ સુધીઃ ।
અનેન જપમાત્રેણ કિં ન સિધ્યતિ ભૂતલે ।
સ્થાને હૃષીકેશ તવેત્યાદિ ચાર્જ્જુન વાર્ષકં ।
ગાયત્રીછન્દોવલિતં વિશ્વાત્મા વિશ્વદૈવતં ।
સપર્યયા પૂર્વવત્ પ્રોક્તા સાધયેત્ સકલેપ્સિતં ।
શ્રીબીજાદ્યૈર્જ્જપેન્મંત્રો વરૌ ધ્યાત્વા ચ પૂર્વવત્ ।
લક્ષૈક જપમાત્રેણ કુબેર ખમોદતે ।
અન્નદૈવત ગોપાલં વક્ષ્યેઽન્યં શ્રૃણુ તત્ત્વતઃ ।
અન્નરૂપ રસરૂપ તુષ્ટિરૂપ પદોપરિ । અન્નાધિપતયે સ્વાહા ।
સોઽયમત્રાધિપો મનુઃ શ્રીબીજાદ્યો મનુઃ પ્રોક્તોઽત્ર રત્નસમૃદ્ધિદાઃ આચક્રાદ્યંગ કૢપ્તિઃ સ્યાન્નારદોઽસ્ય મુનિઃ સ્મૃતઃ ગાયત્રી છન્દ ઇત્યુક્તં દેવશ્ચાન્નપ્રદો હરિઃ ।
પૃ૦ ૫૩અ) ધ્યાનાર્ચ્ચનાદિકં સર્વમસ્ય પૂર્વવદાચરેત્ ।
ય એવં ચિંતયેન્મંત્રી સ તુ સર્વસમૃદ્ધિમાન્ ।
આહૃત્ય સ્વર્ણપાત્રં ચ ક્ષાલિતં શુદ્ધ વારિણા ।
વિલિપ્ય ગન્ધપંકેન લિખેદષ્ટદલામ્બુજં ।
કર્ણિકાયાં લિખેદ્વહ્નેઃ પુટિતં મણ્ડલ દ્વયં ।
દ્વિવહ્નિપુટિતં ષટ્કોણમિત્યર્થઃ ।
તન્મધ્યે વિલિખેત્ કામં સાધ્યાખ્યં કર્મ્મસંયુતં ।
તત ઇષ્ટૈર્મ્મનોર્વર્ણૈસ્તત કામં વેષ્ટયેત્ સુધીઃ ।
શ્રિયં ષટ્કોણકોણાનામૈન્દ્રનૈઋત વાયુષુ ।
આલિખેચ્ચ લિખેન્માયાં વહ્ણિ વરુણ શૂલિષુ ।
અક્ષરૈઃ કામ ગાયત્ર્યા વેષ્ટયેત્ કેશરેષુ ચ ।
મારમાલામનોર્વર્ણૈર્દ્દલેષ્વષ્ટષુ મંત્રવિત્ ।
લિખેદ્ ગુહાન્તરૈર્વર્ણૈર્મ્માતૃકાં તદ્વહિર્લ્લિખેત્ ।
ભૂબિમ્બં ચ લિખેદ્વાહ્યે શ્રીમાયે દિગ્વિદિક્ષ્વપિ ।
મંત્રં મેવં સમાલિખ્ય જાતરૂપમયે તટે ।
રાજતે તામ્રપાત્રે વા ભૂર્જ્જે ક્ષૌમમયેઽપિ વા ।
સૂક્ષ્મતંતુ મયે વાપિ પ્રતિષ્ટાપ્ય સમીરણં ।
આકર્ષણં સુરસ્ત્રીણાં નાગલોક વિલાસિનીં ।
પિશાચ યક્ષ રક્ષાંસિ ક્રૂરગ્રહાશ્ચ યે સ્થિતાઃ ।
દુષ્ટ સત્વાશ્ચ યે સર્વે પરિ સર્પંતિ ભૂતલે ।
યંત્રરાજ ધરં દૃષ્ટ્વા વિદ્રવંતિ દ્રસંતિ ચ ।
બહુના કિમિહાક્તેન સર્વલોકે સુખાવહં ।
સ્ત્રીણામાકર્ષણં રાજ્ઞાં લોકવશ્યકરં ભૂવિ ।
યોગ સિદ્ધિકરં પુંસાં ભવસાગરતારકં ।
ભુક્તિ મુક્તિ કરં યંત્રમિતિ પ્રોક્તં સ્વયમ્ભુવા ।
વાંતં યાંતં સમારૂઢં માયાબિન્દુ વિભૂષિતં ।
શ્રિયો બીજમિતિ પ્રોક્તં નૃણાં સદ્યઃ સુખપ્રદં ।
આદૌ ક્લીંકારમુચ્ચાર્યય કામદેવ પદં વદેત્ ।
આયાંતં વિદ્મહે પુષ્પં બાણાયેતિ પદં તથા ।
પૃ૦ ૫૩બ) ધીમહીતિ પદં પ્રોક્તા તત્રોઽનંગ પ્રચોદયાત્ ।
એષા મન્મથ ગાયત્રી પ્રોક્તા મન્મથ દીપની ।
કામં નાડી ચ સંભાવ્ય તતઃ કામપદં વદેત્ ।
દેવાયેતિ પદં બ્રૂયાત્તથા સર્વજનં પદં ।
પ્રિયાયેતિ પદાંતે ચ વદેત્ સર્વજનં પુનઃ ।
બ્રૂયાત્ સન્મોહનાયેતિ જ્વલશબ્દં ચ વીપ્સયેત્ ।
પ્રજ્વલેતિ પદં સર્વ જનસ્ય હૃદયં તથા ।
ઉક્ત્વા મમ વશં પશ્ચાત્ કુરુ શબ્દં ચ વીપ્સયેત્ ।
વહ્નિજાયાં તથેત્યુક્તા માલાખ્યા મંત્યથો મનુઃ ।
ભૂગૃહં ચતુરસ્રં સ્યાદષ્ટવજ્ર વિભૂષિતં ।
અસ્મિન્ મંત્રે સમાવહ્ય વાસુદેવં જગદ્ગુરું ।
કિં ન સિધ્યતિ મંત્રજ્ઞો યત્ કથ્યં કથિતં ચ તે ।
એવં તે કથિતં યંત્રં પ્રયોગાંતમિહોચ્યતે ।
લક્ષં જપ્ત્વા પલાશાનાં કુસુમૈસ્તત્સમં હુનેત્ ।
વ્યાખ્યાતા સર્વશાસ્ત્રાણાં અચિરાદેવ જાયતે ।
સ યોગી સ ચ વિજ્ઞાની વિષ્ણુ યોગી તથાત્મવિત્ ।
શુક્લવસ્ત્રસ્ય લાભાય શુક્લાદિ પુષ્પમાહુનેત્ ।
અષ્ટોત્તરશતં કૃત્વા રાજતો વાન્યતો લભેત્ ।
મુંચંતૌ પિતરૌ કૃષ્ણં મથુરા નિર્દ્દતાર્દ્દિતૌ ।
ધ્યાત્વા યુત જપાંતે ચ તાવત્ સંખ્યં ચ હોમયેત્ ।
નિગડાન્મુચ્યતે સદ્યો યમુદ્દિશ્ય કૃત્વા ક્રિયા ।
પુરન્દર મુખૈર્દ્દેવૈઃ સ્થિતં વૃન્દાવનં હરિં ।
સુરભ્યાઃ પયસા તોયૈરભિષિચ્ય સંસ્તુતં ।
રાજરાજેશ્વરં કૃત્વા મંગલાચાર પૂર્વકં ।
ઊર્વ્વશી પ્રમુખાભિસ્તુ સ્વર્વેશ્યાભિરધિષ્ઠિતં ।
એવં ધ્યાત્વા જપેલ્લક્ષં પંકજૈરયુતં હુનેત્ ।
સાર્વભૌમો ભવેત્ સોઽપિ યેનેયં વિહિતા ક્રિયા ।
આત્માનં કંસમથનં રિપું કંસાત્મકં સ્મરન્ ।
પૃ૦ ૫૪અ) નિશીથે પ્રજપેન્મંત્રી દક્ષિણામુખ સંસ્થિતઃ ।
લક્ષમેકં જપાંતે તુ વાણીરતરતર્પણૈઃ ।
અયુતં હોમમાત્રેણ મ્રિયતેઽરિર્ન ચાન્યથા ।
અરિષ્ટપલક્ષં તત્ પાદપાંશુન ઈક્ષિતં ।
હરણામ્મ્રિયતે શત્રઃ શંકરેણાપિ રક્ષિતઃ ।
અરિષ્ટદલકાર્પાસ વ્યોમાસ્થિકણસંયુતં ।
હરણાલ્લક્ષમાત્રેણ યદિ ભૂરસ્થિતો ભવેત્ ।
અપિ પીયુષ સેવી ચ મ્રિયતેઽરિર્ન ચાન્યથા ।
હરિદ્રાગ્રંથિ હોમેન સ્તમ્ભયે દરિદ્રાગ્રંથિ હોમેન સ્તમ્ભયેદરિવાહિનીં ।
ન શસ્તં મરણં કર્મ્મ કદાચિદ્વૈષ્ણવે મનૌ ।
ક્રૂરં ક્રૂરાશયં કષ્ટમાયિનં ચ સતામપિ ।
ઈદૃગ્વિધં જનં પ્રાપ્પ અભિચારાય યોજયેત્ ।
પ્રાયશ્ચિતાય ગાયત્રીં લંક્ષં જપ્ત્વા ચ સાધકઃ ।
તદંતે પાયસૈર્મ્મંત્રી અયુતં હોમમાચરેત્ ।
અપિ પ્રયોગ કર્ત્તૃણાં શાંતિઃ સ્યાન્નૈવ ચાન્યથા ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયેઽષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ

કર્મ્માંતરમથો વક્ષ્યે શૃણુષ્વાવહિતોઽનઘ ।
યં કૃત્વા મન્દભાગ્યોઽપિ લભેન્મંત્ર ફલાનિ વૈ ।
પ્રણવદ્વયમધ્યસ્થં જપેદ્યુતસંખ્યયા ।
ત્રિરાત્ર જપ માત્રેણ વૃહસ્પતિ સમો ભવેત્ ।
વ્યાખ્યાતા સર્વશાસ્ત્રાણાં વેદાનામપિ જાયતે ।
શનિવારેઽશ્વશ્ય વૃક્ષમાલભ્યાષ્ટોત્તરં શતં ।
ભૂયો ભૂયો ભવેચ્છાંતિર્જ્જીવેદષ્ટોત્તરં શતં ।
તસ્ય શાંતિર્ભવેન ન્યૂનં યમુદ્દિશ્ય કૃતા ક્રિયા ।
આશુકૈરર્ચ્ચયેત્ કૃષ્ણં માસમાત્રં તુ નિર્મ્મલૈઃ ।
મુચ્યતે મલિનૈઃ કૃચ્છ્રૈઃ પાપૈર્ઘોરતરૈરપિ ।
પટ્ટવસ્ત્રે યજેદ્ભક્ત્યા સંપત્તિ મણ્ડલાં ભવેત્ ।
વિક્રમૈઃ પૂજયન્ કૃષ્ણં ત્રૈલોક્યં વશમાનયેત્ ।
પૃ૦ ૫૪બ) માણિક્યૈઃ પૂજયન્ ભક્ત્યા સર્વે ભૌમ સમો ભવેત્ ।
ષદ્મરાગૈર્યજેત્ કૃષ્ણં રાજા ભવતિ નિશ્ચયં ।
ક્ષત્રિયઃ સાર્વભૌમઃ સ્યાત્ સાધયેત્ સકલાં મહીં ।
ગારુત્મતમયૈ રત્નૈઃ પૂજયન્ જ્ઞાનવાન્ ભવેત્ ।
અપિ હીરકરત્નેન પૂજયન્ કિં ન સાધયેત્ ।
સુવર્ણપુષ્પૈરભ્યર્ચ્ચ્ય માસભક્તિ પરાયણં ।
કુબેર સમ સમ્પત્તિં સંપ્રાપ્ય મોદતે ચિરં ।
દેહાંતે હરિતાં પ્રાપ્ય નિર્વાણ પદ મૃચ્છતિ ।
રવિવારેઽર્કપુષ્પૈશ્ચ કહ્લારૈઃ સોમવારકે ।
મંગલે રક્તપુષ્પૈશ્ચ બુધે તગર સમ્ભવૈઃ ।
ચમ્પકૈર્ગુરુવારે તુ શુક્તે મુકુન્દ સમ્ભવૈઃ ।
શનિવારે શમીપુષ્પૈઃ પૂજયેદ્ભક્તિતો યતિઃ ।
રવિવારે ઘૃતાત્રં તુ પયોઽભ્યક્તં નિવેદયેત્ ।
સોમવારે પિષ્ટકાદિ સિતયા સહ યોજયેત્ ।
મંગલે ગુડસંમિશ્રં અન્નં બહુગુણાન્વિતં ।
બુધવારે યાવકં તુ ગુરવે પૂપસમ્ભવૈઃ ।
દુગ્ધાન્નં શુક્રવારે તુ શનૌ સઘૃતપાયસં ।
વૈશાખે માસિ વિધિવત્ તર્પયેદ્ધિમવજ્જલૈઃ ।
જ્યૈષ્ઠે માસિ પ્રયત્નેન ફલૈઃ સંપૂજયેદ્ધરિં ।
આષાઢે ભાસિ વિધિવત્ પવિત્રૈઃ પૂજયેદ્વિભું ।
એકૈકં સ્વર્ણસૂત્રાણિ ગ્રંથિ યુક્તાનિ કારયેત્ ।
અથવા પટ્ટસૂત્રાણિ પદ્મસૂત્રાણિ વા પુનઃ ।
પૂજાંતે દેવ દેવાય મહિષીભ્યો નિવેદયેત્ ।
મિથુનેભ્યસ્તથા દત્ત્વા મહાંતમુતસવં ચરેત્ ।
તોષયેદ્ભક્ષભોજ્યૈસ્તુ બ્રાહ્મણાન્ સંશિત બ્રતાન્ ।
એવં સમ્વત્સરે મંત્રી કૃત્વાભીષ્ટમવાપ્નુયાત્ ।
નત્રેદ્વર્ષ કૃતા પૂજા વાસ્તોર્ભક્ષય કલ્પતે ।
શ્રાવણે માસિ કૃષ્ણં તં પૂજયેત્ કેતકોદ્ભવૈઃ ।
ચન્દ્ર ચન્દન કસ્તૂરી કુંકુમાદિ સુવાસિતૈઃ ।
પૃ૦ ૫૫અ) એલાલવંગ કક્કોલ ફલાનિ બહુધાર્પયેત્ ।
ભાદ્રે માસિ યજેત્ કૃષ્ણં ભક્ષૈર્બહુર્ગુણાન્વિતૈઃ ।
ઇષે માસિ યજેદ્ભક્ત્યા ભક્ષૈર્ભોજ્યૈઃ સુવિસ્તરૈઃ ।
કાર્પાસનિર્મ્મિતૈર્વસ્ત્રૈર્નાનાભરણસંયુતૈઃ ।
તુલાસ્થે ભાસ્કરે કૃષ્ણં પૂજયેન્માસમાત્રકમ્ ।
રાત્રૌ પ્રદીપૈર્હોમે * * * * * * * * * ।
ઘૃતદીપમવિચ્છિન્નં દદ્યાન્માસં મહોજ્જ્વલં ।
એકાદશ્યામુપોષ્યૈવ દ્વાદશ્યાં પારણા દિને ।
શુક્લાયાં વિષ્ણુમભ્યર્ચ્ચ્યેટ્વસ્ત્રાલંકરણાદિભિઃ ।
અસ્યાન્તિથૌ ચ મતિમાન્ વર્ષતોતસવમાચરેત્ ।
ભોજ્યાનિ બહુભક્ષ્યાણિ બ્રાહ્મણેભ્યો નિવૈદયેત્ ।
એવં કૃતે દેવતાસ્ય તુષ્ટા ચેષ્ટં પ્રયચ્છતિ ।
સંતલોકમવાપ્નોતિ પુનરાવૃત્તિવર્જ્જિતં ।
માર્ગશીર્ષે યજેદ્દેવં નવાન્નૈર્ઘ્યં જનૈઃ શુભૈઃ ।
ન્યરિકેલ ફલક્ષોદં મિશ્રિતં ગુડજીરકૈઃ ।
સ્રેહપક્વં ચ દેવાય ભક્ત્યા તસ્મૈ નિવેદયેત્ ।
પૌષે માસિ ચ માષં વૈ પૂતપૂપૈઃ પ્રપૂજયેત્ ।
માઘે માસિ યજેત્ કૃષ્ણમક્ષતૈઃ સુશુભૈઃ સિતૈઃ ।
દુગ્ધાર્થં શર્કરાયુક્તં મિષ્ટાન્નં ચ નિવેદયેત્ ।
અસ્મિન્માસિ શુભદિને વસ્ત્રેણાછાદયેદ્વિભું ।
ફાલ્ગુણે દેવકીપુત્રં પૂજયેત્ સ્વર્ણપુષ્પકૈઃ ।
ચૂત(ઘૃત)સૌગન્ધિકુસુમૈર્ધૂપૈર્દીપૈઃ સુવિસ્તરૈઃ ।
ચૈત્રે માસિ વાસુદેવં સર્વ પુષ્પૈઃ સમર્ચ્ચયેત્ ।
પૌર્ણમાસ્યાં યજેદ્ભક્ત્યા મદનૈશ્ચ સગુચ્છકૈઃ ।
અસ્મિન્ દિને રતિં કામં પૂજયેદ્ભક્તિતત્પરઃ ।
ન ચેત્ સામ્વત્સરી પૂજા વૃથા ભવતિ નિશ્ચિતમ્ ॥
પૃ૦ ૫૫બ) ભસ્મીભૂતં સ્મરં દૃષ્ટ્વા રુદિતાસ્ય રતિઃ સતી ।
તાં દૃષ્ટ્વા કૃપયા વિષ્ટોવરં દાતુ સ્વયં શિવઃ ।
પ્રત્યુવાચ રતિસ્ત્વિયં સુભગત્વમવાપ્નુયાત્ ।
સુન્દરઃ સર્વલોકેષુ ક્રીડાર્થં વ્રજસુન્દરિ ।
તતોઽભવત્ ક્રન્દજવલાત્ પુષ્પં મદનકં શુભં ।
તેન પૂજનમાત્રેણ સમ્વત્સર ફલં લભેત્ ।
હોમયેલ્લક્ષમાત્રં યઃ પિષ્ટકૈર્ઘૃતભર્જ્જિતૈઃ ।
તાવત્ સંખ્યં મનું જપ્ત્વા કૃષ્ણં પશ્યતિ મંત્રવિત્ ।
ઇતિ તે કથિતં સમ્યક્ પૂજનં વાર્ષિકોદ્ભવૈઃ ।
કૃત્વાનેન વિધાનેન કિં ન સાધ્યતિ ભૂતલે ।
પુણ્યસ્ત્રિયો ગૃહસ્થાશ્ચ મુનયો બ્રહ્મચારિણઃ ।
વનસ્થાશ્ચ તથા કૃત્વા વાંછિતં પ્રાપ્નુયઃ ક્ષણાત્ ।
સ્ત્રિયઃ શૂદ્રાશ્ચ વિધિવત્ કૃત્વા ફલમવાપ્નુયઃ ।
ઇહ ભુક્તા વરાન્ ભોગાન્ ન ભૂયો ભવ સમ્ભવઃ ।
એવં કૃષ્ણં યજન્ ભક્ત્યા યત્કૃતં જન્મકોટિભિઃ ।
તત્ પાપૈર્ન વિલિપ્યેત પદ્મપત્ર મિવામ્ભસા ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે ઊનવિંશોધ્યાયઃ

ગૌતમ ઉવાચ
વિસ્તરેણ મમ બ્રહ્મન્ કૃષ્ણમંત્રાન્ બ્રવીહિ માં ।
ભક્તોઽહં તવ શિષ્યોઽહં યોગ્યોઽસ્મિ શ્રવણે ગુરો ।
નારદ ઉવાચ
શ્રૃણુ બ્રહ્મન્ કૃષ્ણમંત્રાન્ સર્વદેવૈક સમ્મતાન્ ।
યદેક જ્ઞાનમાત્રેણ પુનર્જ્જન્મ ન વિદ્યતે ।
પ્રણવં પૂર્વમુદ્ધૃત્ય નમસ્તદનુચોચ્ચરેત્ ।
કૌસ્તુભાયેતિ સંપ્રોચ્ય મનુરષ્ટાક્ષરઃ પરઃ ।
એતદ્વિજ્ઞાનમાત્રેણ સાક્ષાદ્વિષ્ણુર્ભવેદ્યતિઃ ।
ષડદીર્ઘસ્વરસંભેદ્ય કામેનાંગ ક્રિયામતા ।
કલાય કુસુમ શ્યામં શંખ ચક્ર ગદામ્બુજં ।
અનેક રત્નસંછન્નં કૌસ્તુભોદ્ભાસિ વક્ષસં ।
પૃ૦ ૫૬અ) તાર હારાવલીરમ્યં ગરુડોપરિ સંસ્થિતં ।
ધ્યાત્વૈવં પરમાનન્દં દશલક્ષં જપેન્મનું ।
હોમયેત્તદ્દશાંશેન સાધિતૈર્યૂષપાયસૈઃ ।
પુરશ્ચરણમંગં યચ્છેષમન્યત્ સમાપયેત્ ।
ય એનં ભજતે મંત્રી ભોગમોક્ષૈકકારણં ।
કર પ્રચેયાઃ સર્વાર્થા અંતે તત્ પરમં વ્રજેત્ ।
દશાક્ષર સમાનં હિ પૂજનં સમુદીરિતં ।
અથાન્યત્ સંપ્રવક્ષ્યામિ ષડ્વર્ણં મંત્રરાજકં ।
યસ્ય વિજ્ઞાનમાત્રેણ જીવન્મુક્તો મહીંચરેત્ ।
ત્રિમાત્રં નમસાયુક્તં ચતુર્થ્યા કૃષ્ણા ઇત્યપિ ।
ષડક્ષર મનુઃ પ્રોક્તો દૃષ્ટાદૃષ્ટ ફલપ્રદઃ ।
નારદોઽસ્ય મુનિઃ પ્રોક્તો ગાયત્ત્રી છન્દ ઉચ્યતે ।
કૃષ્ણોઽપિ દેવતા સાક્ષાદ્ દુર્ગાધિષ્ઠાતૃ દેવતા ।
વિમાત્રં બીજમિત્યુક્તં નમઃ શક્તિ રુદીરિતા ।
કૃષ્ણાય કીલકં ચાસ્ય મંત્રરાજસ્ય કીર્ત્તિતં ।
વિનિયોગોઽસ્ય મંત્રસ્ય પુરુષાર્થ ચતુષ્ટયં ।
પંચાંગાનિ મનોરસ્ય આચક્રાદ્યૈરુર્દર્યયતે ।
નીલજીમુતસંકાશં કિંકિની જાલમાલિનં ।
સર્વાભરણસંદીપ્તં રક્તપદ્મોપરિ સ્થિતં ।
સનકાદ્યૈર્મ્મુનિવરૈઃ સ્તુતં ધ્યાયેદ્દિગમ્બરં ।
આલોલ કુણ્ડલોદ્ભસિ મુખચન્દ્ર વિરાજિતં ।
શશરક્તાધરં રક્ત પાણિપાદવિરાજિતં ।
કરાભ્યાં પાયસં શ્લક્ષ્ણ સદ્યોહૈયંગતીયકં ।
દધતં ચિંતયેદ્દેવં ભોગમોક્ષ ફલપ્રદં ।
ધ્યાત્વૈવં પરમાત્માનં દશલક્ષં જપેન્મનું ।
જપાંતે પાયસૈઃ શુદ્ધૈ સેમં કુર્યયાત્ સશર્કરૈઃ ।
તર્પયેત્તદ્દશાંશેન જલૈઃ કર્પૂર વાસિતૈઃ ।
અભિષેકં દશાંશેન દશાંશૈર્વિપ્રભોજનં ।
તદંતે દક્ષિણાં દત્ત્વા સાધયેદ્ધિતમાત્મનઃ ।
ભિક્ષાહારો જપેન્મંત્રં વર્ષમેકં વ્રતો સ્થિતઃ ।
પૃ૦ ૫૬બ) કવિર્વાગ્મીસમૃદ્ધશ્ચ સર્વજ્ઞો જાયતે ધ્રુવં ।
જવનીતાશનં દેવં ધ્યાત્વા લક્ષજપાત્ સુધીઃ ।
દિવ્યજ્ઞાનમવાપ્નોતિ ત્રિલોકીં પ્રાપ્ય મોદતે ।
ય એવં મંત્રરાજં તુ ભજતે ભક્તિતત્પરઃ ।
ઇહ ભુક્તા વરાન્ ભોગાન્ દેહાંતે પરમં વિશોત્ ।
અથાપરં પ્રવક્ષ્યામિ ષોડશાર્ણં મહામનું ।
યસ્ય વિજ્ઞાનમાત્રેણ કૃષ્ણાત્મ પરમં વિશેત્ ।
પ્રણવં મનસાયુક્તં કૃષ્ણા ગોવિન્દકૌ તથા ।
શ્રીપૂર્વં ઙેન્તમુચ્ચાર્યય હું ફટ્ સ્વાહેતિ કીર્તિતઃ ।
નારદોઽસ્ય મુનિઃ પ્રોક્તશ્છન્દોઽનુષ્ટવુદાહૃતં ।
પરમાત્મા હરિર્દ્દેવો ભુક્તિ મુક્તિ ફલપ્રદઃ ।
દશાર્ણક ચ દેવાસ્ય જપ હોમૌ પ્રકીર્ત્તિતૌ ।
પ્રયોગસ્તત્સમઃ પ્રોક્તો બીજશક્તી ચ તત્ સમે ।
ય એનં ચિન્તયેન્મંત્રં સોઽધીતે શ્રુતિ ચતુષ્ટયં ।
અનેન સદૃશો મંત્રો જગત્સ્વપિ ન વિદ્યતે ।
અનેનારાધિતઃ કૃષ્ણઃ પ્રસીદત્યેવ તત્ક્ષણાત્ ।
અથ સંત્તાન સંસિદ્ધ્યૈવાલદં મંત્રનાયકં ।
યસ્ય વિજ્ઞાનમાત્રેણ મંત્રાઃ સિધ્યંતિ મંત્રિણઃ ।
દેવકીપુત્ર શબ્દાંતો ગોવિન્દ પદમીરયેત્ ।
વાસુદેવ પદાંતે તુ તતો બ્રૂયાજ્જગદ્ગુરો ।
દેહિ મે તનયં દેવ ત્વામહં પદમીરયેત્ ।
શરણંગત ઇત્યુક્તા મનુશ્ચાનુષ્ટુભાવ્યયઃ ।
નારદોઽસ્ય ઋષિશ્છન્દો ગાયત્રી કથિતં બુધૈઃ ।
સન્તાનદો હરિઃ સાક્ષાદ્દેવતા ચ પ્રકીર્ત્યતે ।
વાસ્તૈઃ સમસ્તૈરંગાનિ કૃત્વા દેવં વિચિંતયેત્ ।
નીલોત્પલદલ શ્યામં પીતામ્બર યુગાવૃતં ।
ચતુર્ભુજં શંખ ચક્રમૂર્દ્ધપાણિદ્વયે સ્થિતં ।
અધઃ પાણિદ્વયે વેણું વાદયંતં મુદાન્વિતં ।
પૃ૦ ૫૭અ) અનેકરત્ન સન્નદ્ધ કિરીટોજ્જ્વલવિગ્રહં ।
નાનાલંકારસુભગં ગરુડોપરિ સંસ્થિતં ।
વેદસ્તોત્રં પઠેન્નિત્યં મુનિભિઃ પરિવેષ્ટિતં ।
એવં ધ્યાત્વાર્ચ્ચયેત્ કૃષ્ણ પંચાંગઃ પરમાવૃત્તિઃ ।
ઇન્દ્રાદિભિર્દ્વિતીયા સ્યાત્ તૃતીયા તુ તદાયુધૈઃ ।
એવમભ્યર્ચ્ચ્ય દેવેશં લક્ષમાત્રં જપેન્ મનું ।
પુત્રજીવેન્ધનચિતે તત્ફલૈરયુતં હુનેત્ ।
અનંતરં દશાંશેન્ તર્પણાદીનિ ચાચરેત્ ।
ય એવં પ્રભજેન્મંત્રી સંતાનાખ્યં મહામનું ।
પુત્રપૌત્રેર્વિનસ્યેત દેહાન્તે પરમં બ્રજેત્ ।
અવિચ્છિન્નં ભવેદ્વંશં યાવદાહુત સંપ્લવં ।
દશભ્યાં શુક્લપક્ષે તુ નિશીથે સ્વસ્તિ મણ્ડલે ।
હરિમાવાહ્ય વિધિવત્ પૂજયેદુપચારકૈઃ ।
એવમર્ચ્ચનમાત્રેણ વત્સરાત્ પુત્રવાન્ ગૃહી ।
દીર્ઘાયુરપ્રતિહત બલવીર્યય સમન્વિતં ।
વત્સરાલ્લભતે પુત્રં સત્યં સત્યં મયોદિતં ।
યસ્યાર્થે કુરુતે મંત્રી પ્રયોગં સપ્તપુત્રવાન્ ।
બન્ધ્યાઽપિ લભતે પુત્રાન્ શતહાયન જીવિતાન્ ।
પ્રાપ્તવાચં યમાનારી બોધિ દ્રુમદલે જલં ।
મંત્રયિત્વાષ્ટોત્તરશતં પિવેત્ પુત્રી યતિ ધ્રુવં ।
એવં પ્રયોગમાશંસેત્તનયં લભતે ધ્રુવં ।
અનેન મંત્રિતં ત્વાજ્યં પુત્રસિદ્ધિ કરં પરં ।
અનેન જલપાનેન બન્ધ્યા વર્ષાલ્લભેત્ પ્રજાં ॥
ઇતિ ગૌતમીયે વિંશોઽધ્યાયઃ

ગૌતમ ઉવાચ
સર્વં જાનામિ ત્વં વિદ્વન્ સ્વયમ્ભૂ સદુશ પ્રભો ।
ત્વદુદીરિતમાકર્ણ્ય કૃતાર્થોઽહં ન ચાન્યથા ।
તપસ્તપ્ત્વા પુરા બ્રહ્મન્ પ્રાર્થિતો હરિમીશ્વરઃ ।
તેનૈવોક્તં ન ચેદૈનં કથિતવ્યમખણ્ડિતં ।
તદારભ્ય પુરા બ્રહ્મન્ તવ દર્શન લાલસઃ ।
ગંગો પ્રવાહણં મંત્રં શ્રોત્તુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ।
પૃ૦ ૫૭બ) નારદ ઉવાચ
બહવઃ કથિતા મંત્રા મયા તે મુનિસત્તમ ।
તન્મંત્રં કથયામાદ્ય યેન જ્ઞાનં પ્રસીદતિ ॥
યસ્ય વિજ્ઞાનમાત્રેન ભક્તિઃ સ્યાત્ પેમ લક્ષણા ।
ચતુર્વિધં ચ પાણ્ડિત્યં જ્ઞાનમાત્રેણ સિધ્યતિ ।
મન્દભાયોદરિશેઽપિ શઠો મૂઢોઽતિ પાતકી ।
ઉપાસ્ય મંત્રરાજં તુ વાગીશ સુમતાં વ્રજેત્ ।
મયાપ્યેવં પુરાપૃષ્ટં પદ્મયોનિર્યથાવદત્ ।
તથા તે કથયિષ્યામિ ગુહ્યદ્ગુહ્યતરં મુને ।
દ્વાવિશન્દક્ષરો મંત્રો વાગીશત્વપવર્ત્તકઃ ।
સર્વતંત્રેષુ ગુપ્તોઽયં ગોપનીયસ્ત્વયા મુને ।
વેદઃ પ્રાદુરભૂદસ્યે મંત્રેણાનેન વેધસઃ ।
કવીન્દ્ર ત્વં ભાર્ગવશ્ચ વાગીશત્વં બૃહસ્પતિઃ ।
શ્રિયમિંત્રાદયો દેવા જ્ઞાનં ચ સનકાદયઃ ।
સૌભાગ્યં ચન્દ્રમાઃ પ્રાપત્ કુબેરોઽપિ ધનેશતાં ।
ઇમં મંત્રવરં જ્ઞાત્વા સર્વજ્ઞો ભવતિ ધ્રુવં ।
અદૃષ્ટા શ્રુત શાસ્ત્રસ્ય વ્યાખ્યાતા શિલ્પગો ભવેત્ ।
મહાકવિર્મહાપ્રાજ્ઞો વાક્પતેઃ સમતાં બ્રજેત્ ।
જ્ઞાનં તુ પરં લબ્ધ્વા વિષ્ણોઃ સયુજ્યતાં વ્રજેત્ ।
યં યં કામમભિધ્યાયન્ મનુષ્યે ભજતે મનું ।
તં તં કામમવાપ્નોતિ ભુવિસ્વર્ગે રસાતલે ।
અસ્યોદ્ધારમહં વક્ષ્યે મમ સાર્વજ્ઞકારણં ।
કૃષ્ણા ગોવિન્દ કૌઙેન્તૌ તથા ગોપીજનાં તતઃ ।
વલ્લભોઽગ્નિપ્રિયા સર્ગીહ પૂર્વઃ સમનુસ્વરઃ ।
નામ્નામાદૌ ક્રમાત્ કામ માયાલક્ષ્મીર્નિયોજયેત્ ।
દ્વાવિંશત્યક્ષરો મંત્રો વાગ્ભવાદ્યઃ પ્રકીર્ત્તિતઃ ।
અહમસ્ય મુનિશ્છન્દો ગાયત્ત્રી દેવતા મનોઃ ।
ગંગાપ્રવાહણઃ કૃષ્ણઃ સર્વદેવ નમસ્કૃતઃ ।
ગંગાપ્રવાહવદ્વાણી જાયતે તેન તત્તથા ।
ગંગાપ્રવાહણો નામ કીર્ત્યતે પરમાર્થતઃ ।
પૃ૦ ૫૮અ) બીજં તુ માન્મથં પ્રોક્તં શક્તિઃ પત્ની હવિર્ભુજઃ ।
કૃષ્ણાય કામબીજાભ્યાં હૃદયં પરિકીર્તિતં ।
ગોવિન્દાય શિરસ્તદ્વન્માયાદ્યોઽસૌ મહામનુઃ ।
ગોપીજન શિખા તદ્વત્ શ્રીબીજાદ્યેન વિન્યસેત્ ।
વલ્લભાયેતિ કવચં અસ્ત્રં જાયા હવિર્ભુજઃ ।
શેષ બીજેન સહિતાઃ પંચાગ મનવઃ સ્મૃતાઃ ।
મૂર્દ્ધિણ્ ભાલે ભ્રુવોર્મધ્યે નેત્રે કર્ણે તથા નસિ ।
આસ્યે કંઠે ચ દોર્મૂલે હૃદયોદર નાભિષુ ।
લિંગમૂલે તથા ધારે ઊવ્વોજ્જાન્વોશ્ચ ગુલ્ફયોઃ ।
સમસ્તેન ચ મંત્રેણ વ્યાપકં ન્યસ્ય ચિંતયેત્ ।
કલાય કુસુમ શ્યામં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનં ।
બર્હિબર્હકૃતોત્તંસં વનમાલિનમીશ્વરં ।
કિરીટહારકેયુર રત્નકુણ્ડલ મંડિતં ।
શ્રીવત્સવક્ષઃ સંભ્રાજત્ કૌસ્તુભોદ્ભાસિતો રસં ।
યુવતીવેશ લાવણ્ય રમણીય તનું હરિં ।
દિવ્ય પીતામ્બરધરં ચારુહાર વિભૂષિતં ।
સ્મેરારુણાધરન્યસ્ત વેણું ત્રૈલોક્યમોહનમ્ ।
ઊર્દ્ધવેદમયં વેણું વાદયંતં ચતુર્ભૂજં ।
સ્ફાટિકીમક્ષમાલાં ચ વિદ્યામૂર્દ્ધકરદ્વયે ।
દધતં પુણ્ડરીકાક્ષં દિવ્યગાન પરાયણં ।
અતુલ્યાનલ્પસૌન્દર્યયં મોહયંતં જગત્ત્રયં ।
તપનીય લસત્કાંત્યા ચીણાકમલહસ્તયા ।
નિરીક્ષ્યમાણ ચરણં વામપાર્શ્વસ્થયા શ્રિયા ।
હૈમસિંહાસને રમ્યે સર્વરત્નોપશોભિતે ।
રુક્મિણ્યાદિ મહિષીભિર્નિષેવિત મનારતં ।
ચન્દ્રમણ્ડલ સંકાશ શ્વેતછત્રોપશોભિતં ।
નારદાદ્યૈર્મુનિગણૈર્જ્ઞાનાર્થિભિરુપાસિતં ।
ઇન્દ્રાદિ દેવતાવૃન્દૈઃ પ્રણતં પરમેશ્વરમ્ ।
પૃ૦ ૫૮બ) સર્વજ્ઞં જગદીશાનં ધ્યાત્વા હૃદયપંકજે ।
જપેદેવં મનુવરં ધ્યાત્વા લક્ષચતુષ્ટયં ।
સ્વાદ્વક્તૈઃ કુસુમૈર્બ્રહ્મવૃક્ષજૈર્હોમમાચરેત્ ।
દશાંશેન ચ મંત્રોઽયં સિદ્ધો ભવતિ નાન્યથા ।
પૂજા દશાક્ષરે પીઠે અંગાવૃત્તિરનન્તરં ।
મહીષીભિર્દ્વિતીયાપિ તૃતીયા દિગધીશ્વરૈઃ ।
ચતુર્થી તત્ પ્રહરણૈશ્ચતુરાવૃત્તિરીરિતા ।
પ્રાતઃ પ્રાતઃ પિવેત્તોયં મંત્રેણાનેન મંત્રિતં ।
વાગીશ્વર સમો ભૂત્વા કાવ્યકર્ત્તા મહાન્ ભવેત્ ।
અનેન મંત્રિતં નિત્યં બ્રહ્મા પાત્રં પ્રરક્ષયેત્ ।
મણ્ડલાદેવ ભતિમાન્ મહાશ્રુતિ ધરો ભવેત્ ।
બ્રાહ્મી કુષ્ઠવચાકલ્કં ઘૃતેન દ્વિગુણેન ચ ।
ચતુર્ગુણં ભવે દુગ્ધં પાચિતં ઘૃતમુત્તમં ।
અવતાર્યય જપેદત્ર અયુતં જપમાદરાત્ ।
વર્ષમેકં પ્રાતરેવ ભક્ષયેન્મૌનમાસ્થિતઃ ।
એતદ્ભક્ષણમાત્રેણ બૃહસ્પતિ સમો ભવેત્ ।
હસ્તમારોપ્ય જિહ્વાયાં જપેદયુતમાદરાત્ ।
પ્રતિભા જાયતે દિવ્યા સર્વલોકૈક ભાવિતા ।
ધવલૈરુપચારૈસ્તુ યદિ દેવં પ્રપૂજયેત્ ।
દિવ્યજ્ઞાનમવાપ્નોતિ પ્રતિભા વિશ્વજિત્વરી ।
શ્રીવિદ્યાયાં યદા જપ્ત્વા તદા લક્ષ્મીરચંચલા ।
કામાદ્યં જપનાદેવ સર્વલોકવશં નયેત્ ।
માયાદિ જપનાદેવ વાક્ સિદ્ધિર્જાયંતેઽચિરાત્ ।
શક્તિબીજાદિકો મંત્રો નિર્વાણમચિરાદ્દિશેત્ ।
પુટનાત્ પ્રણવાભ્યાં તુ મોક્ષમાપ્નોતિ નિશ્ચિતં ।
એવં મનુવરં જપ્ત્વા કિં ન સિધ્યતિ મંત્રવિત્ ।
એવં મંત્રવરં યસ્તુ ભજતે ભક્તિ તત્પરઃ ।
ઇહ ભુક્તા વરાન્ ભોગાન્ સમસ્ત ઋદ્ધિ સંયુતાન્ ।
સમ્પત્તિં પરમાં લબ્ધા ભૂયાદંતે પરં પદં ।
કામેન્દ્રાદ્યા પરા શક્તિ નદિવિન્દુસમન્વિતા ।
પૃ૦ ૫૯અ) કથિતઃ કૃષ્ણમંત્રોયં મંત્રાણાં મંત્રનાયકં ।
ઋષિર્બ્રહ્મા સમાખ્યાતા વિરાટ્છન્દ ઉદીરિતં ।
ત્રૈલોક્યમોહનાદેવ શ્રીકૃષ્ણઃ પરિકીર્ત્તિતઃ ।
કલ ષડ્દીર્ઘબીજેન ષડંગઃ પરિકીર્ત્તિતઃ ।
અંશાલમ્બિત વામકુણ્ડલધરં મન્દોલ્લસત્ ભ્રૂતલં ।
કિંચિત્ કુંચિત કોમલાધર પુટં સાચિ પ્રભા વેક્ષણં ।
આલોલાંગુલિપલ્લવૈર્મુરલિ કામા પૂરયંતં મુદા ।
મૂલે કલ્પતરોસ્ત્રિભંગલલિતં ધ્યાયેજ્જગન્મોહનં ।
એવં ધ્યાત્વા જપેન્મંત્રં શ્રદ્ધયા દશલક્ષકં ।
તદ્દશાંશેન જુહુયાત્ પાયસૈરથવામ્બુજૈઃ ।
દશાક્ષરોદિતે પીઠે પૂજયેત્તદ્વિધાનતઃ ।
પ્રયોગાનપિ સર્વત્ર તદુક્તેનાપિ કારયેત્ ।
અથવા બાલકૃષ્ણં ચ નીલેન્દીવરસન્નિભં ।
રત્નાભરણસંદીપ્તં દ્વિભુજં નીલકુન્તલં ।
પાયસં નવનીતં ચ કરાભ્યાં દધતં સ્મરેત્ ।
લક્ષમેકં જપેન્મંત્રં પાયસૈર્હોમયેત્ શુભૈઃ ।
દશાંશં વિધિવદ્ભક્ત્યા પૂજાંગેન્દ્રાદિકાયુતૈઃ ।
હોમયેદયુતં મંત્રી ઘૃતભર્જિતપિષ્ટકૈઃ ।
અલક્ષિર્નશ્યતિ ક્ષિપ્રં કાંતિં તેજશ્ચ વિન્દતિ ।
પલાશકુસુમૈર્હુત્વા વાક્સિદ્ધિં લભતે ધ્રુવં ।
પંકજૈર્જુહુયાન્મંત્રી અયુતં શ્રિયમાપ્નુયાત્ ।
નવનીતસ્ય હોમેન કવિર્વાગ્મી પ્રજાયતે ।
વાસુદેવ પદં ચોક્તાનિ ગડાચ્છાદનાય ચ ।
વાસુદેવ દ્વયં ચોક્તા સ્વાહેતિ તન્મનુર્મ્મતઃ ।
નારદોઽસ્ય મુનિઃ પ્રોક્તચ્છન્દોઽષ્ટુવુદાહૃતં ।
નિગડચ્છેદનો લક્ષ્મીર્વાસુદેવોઽસ્ય દેવના ।
પંચાંગાનિ મનોરસ્ય આચક્રાદ્યૈસ્તુ કલ્પયેત્ ।
રાજમણ્ડલમધ્યે તુ કંસં નિપાત્ય હેલયા ।
પૃ૦ ૫૯બ) જ્ઞાતીનાં વર્દ્ધયન્ હર્ષં આનીય પિતરૌ સ્વયં ।
નિગડાન્મોચિતૌ ભક્ત્યા પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
બાહ્યે સંસ્થાપ્ય વિધિવદ્દેવકીં વીક્ષિતૈર્નૃપૈઃ ।
એવં ધ્યાત્વા જપેલ્લક્ષં જહુયાત્તદ્દશાંશતઃ ।
અંગન્યસાદિકં સર્વં તદગ્રવચનોદિતં ।
ય એવં ચિંતયેન્મંત્રી સસમ્યક્ સમ્પદાં નિધિઃ ।
રાજદુર્ગભયાદિભ્યો મુચ્યતે સ્મરણાત્ ક્ષણાત્ ।
નિર્ગુણ્ડીમૂલ હોમેન મુચ્યતે બન્ધનાદિભિઃ ।
રાજદ્વારે ભયે ઘોરે સ્મરણાન્મુચ્યતે ભયાત્ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે એકવિંશોઽધ્યાયઃ

ગોપાલં પિણ્ડસંજ્ઞ ચ કથયામિ મુને શૃણુ ।
યદાકર્ણ્ય ગુરોર્ભક્ત્યા પરત્રેહવમોદતે ।
અનેન સદૃશો મંત્રો જગત્સ્વપિ ન વિદ્યતે ।
પંચાતકો ધરાસંસ્થઃ સબિન્દુક મનુસ્વરઃ ।
કથિતો મંત્રરાજોઽયં ભુક્તિ મુક્તિ ફલપ્રદઃ ।
ઋષિર્બ્રહ્માસ્ય ગાયત્રી છન્દઃ શ્રીકૃષ્ણ દેવતા ।
ગલાભ્યાં બીજશક્તી તુ કીલકં લેષમુચ્યતે ।
ષડ્દીર્ઘભાજા બીજેન ષડંગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
વૃન્દાવનગતં કૃષ્ણં રત્નસિંહાસન સ્થિતં ।
કદમ્બમૂલ દેશે તુ ગોપિકાજન વેષ્ટિતં ।
નારદાદ્યૈ મુનિવરૈર્દિવ્યગાનાવસન્વકૈઃ ।
સહિતં પરયા ભક્ત્યા વનમાલિનમીશ્વરં ।
રત્નાલંકારસન્દીપ્તં શંખ ચક્ર લસત્ કરં ।
શબ્દ બ્રહ્મમયં વેણુમધઃ પાણિ દ્વયોરિતં ।
એવં ધ્યાત્વા મનુવરં લક્ષમાત્રં જપેદ્વશી ।
સિતાન્વિતૈઃ પાયસૈસ્તુ યુતં હોમં સમાચરેત્ ।
ય એનં ભજતે મંત્રી સિદ્ધયસ્તસ્ય હસ્તગાઃ ।
ધવલૈઃ કુસુમૈર્હોમાદ્વાક્સિદ્ધિં લભતેઽચિરાત્ ।
પૃ૦ ૬૦અ) કર્ણિકારસ્ય હોમેન લક્ષ્મીઃ સર્વવિધા ભવેત્ ।
અનેન મંત્રિતં તોયં પ્રાતઃ પ્રાતઃ પિવેજ્જલં ।
કવિર્વાગ્મી શ્રુતિધરઃ સર્વજ્ઞો જાયતેઽચિરાત્ ।
અસ્યોપાસનમાત્રેણ કિં ન સિધ્યતિ મંત્રણઃ ।
ઇહ ભુક્તા વરાન્ ભોગાન્ પુત્ત્રપૌત્ત્રૈઃ સમન્વિતઃ ।
અંતે તત્ પરમં ધામ મંત્રી યાતિ નિરામયં ।
અથ વક્ષ્યે મહામંત્રં સર્વેપ્સિત ફલપ્રદં ।
યસ્ય ધારણમાત્રેણ કિં ન સિધ્યતિ ભૂતલે ।
બીજં ત્રિકોણમાલિખ્ય ષટ્કોણં તદ્બહિર્લિખેત્ ।
ષડક્ષરં લિખેત્તત્ર વૃત્તશ્ચાષ્ટદલં લિખેત્ ।
અષ્ટાક્ષરેણ સંયુક્તં તદ્વહિઃ ષોડશચ્છાદં ।
ષોડશાર્ણં કૃષ્ણા મનું વહિદર્શદલાન્વિતં ।
દશાક્ષરેણ સંયુક્તં આષ્ટાદશદલં તતઃ ।
અષ્ટાદશાર્ણં તન્મધ્યેદ્વહિર્દ્વાત્રિંશદમ્બુજં ।
દેવકીસુત ઇત્યાદિ તત્રૈવ વૃત્તમાલિખેત્ ।
પિણ્ડબીજં વેષ્ટત્તમાલિખેત્ ।
પિણ્ડબીજં વેષ્ટકત્વેન યંત્રસ્ય ચ સર્વતઃ ।
તદ્વહિર્વૃત્તં નિષ્પાદ્ય માતૃકાં તત્ર વેષ્ટયેત્ ।
વૃત્તદ્વયં પુનઃ કૃત્વા શાપાંકુશેન વેષ્ટયેત્ ।
તદ્વહિર્વૃત્તમેકં તુ ચતુરસ્રં સ વજ્રકં ।
એતદુક્તં મહાયંત્રં કૃપયા મુનિસત્તમ ।
સુવર્ણપત્રે ભૂર્જ્જે વા નિત્યં યઃ સુસમાહિતઃ ।
અષ્ટગન્ધૈર્મસીં કૃત્વા લિખેત્ સ્વર્ણ શલાકયા ।
અસ્ય ધારણમાત્રેણ સાક્ષાદ્ભૂમિ પુરન્દરઃ ।
મુચ્યતે મલિને કૃચ્છ્ર દુઃખૈર્ઘોરતરૈરપિ ।
શાંતિં ચ શાશ્વતીં લબ્ધાયાતિ તત્ પરમં પદં ।
સ્ત્રીણાં વામ ભુજે નિત્યં ધારણાત્ કિં ન સિધ્યતિ ॥
પૃ૦ ૬૦બ) બન્ધ્યાપિ લભતે પુત્ત્રં શતહાયન જીવકં ।
દીર્ઘાયુરપ્રતિહત બલવીર્યય સમન્વિતં ।
રાશિચક્રં વિલિપ્યાથ કુમ્ભં સંસ્થાપ્ય પૂર્વવત્ ।
વિક્ષિપ્ય યંત્રં તન્મધ્યે સેકાત્ સર્વં હિ સાધયેત્ ।
નિત્યદર્શી ભવેદ્વિપ્રો મહીં શાસ્તિ મહીપતિઃ ।
વૈશ્યઃ સમૃદ્ધિમાન્ ભૂયાત્ લભેત્ શૂદ્રો યથેપ્સિતં ।
એતત્તુ કથિતં યંત્રં પુરુષાર્થૈક સાધનં ।
કેવલં તત્ પ્રયત્નેન ગોપયસ્વ મુને સ્વયં ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ

અથ વક્ષ્યે મનુવરં સમસ્ત પુરુષાર્થદં ।
યજ્ઞ જ્ઞાનાત્ સિદ્ધયઃ સર્વા ભવંતિ કર સંસ્થિતાઃ ।
લક્ષ્મીર્માયાકામબીજં ઙેઽન્તં કૃષ્ણપદં તથા ।
સ્વાહેતિ મંત્રરાજોઽયં ભુક્તિ મુક્તિ ફલપ્રદઃ ।
નારદોઽસ્ય મુનિઃ પ્રોક્તશ્છન્દોઽનુષ્ટુબુદાહૃતં ।
દેવતા કૃષ્ણ ઇત્યુક્તઃ સમસ્ત પુરુષાર્થદઃ ।
ષડંગં કામબીજેન ષડ્દીર્ઘભેદનેન તુ ।
કલાય કુસુમ શ્યામં વૃન્દાવન ગતં હરિં ।
ગોપ ગોપી ગવાવીતં પીતવસ્ત્ર યુગાવૃતં ।
નાનાલંકારસુભગં કૌસ્તુભોદ્ભાસિ વક્ષસં ।
સનકાદ્યૈર્મુનિશ્રેષ્ટૈઃ સંસ્તુતં પરયામુદા ।
શંખ ચક્ર લસદ્બાહું વેણું હસ્તદ્વયેરિતં ।
ધ્યાત્વૈવં પરમાત્માનં ચતુર્લ્લક્ષં જપેન્મનું ।
દશાંશં જુહુયાન્મંત્રી કુસુમૈર્બ્રહ્મવૃક્ષજૈઃ ।
ભક્ત્યા ત્રિસન્ધ્યં ચ યજેદંગૈરિન્દ્રાદિભિસ્તતઃ ।
તથા પ્રયોગે કુર્વીત ધર્મ્માર્થ કામ મુક્તયે ।
પાયસૈરયુતં હુત્વા દિવ્યજ્ઞાનમવાપ્નુયાત્ ।
તદ્વચ્ચ લવણૈર્હુત્વા લોકાનાકર્ષયેદ્ ધ્રુવં ।
પલાશપુષ્પૈર્જુહુયાત્ કવિર્વાગ્મી ચ જાયતે ।
મત્સ્યણ્ડી કદલી દુગ્ધ ઘૃત પાયસં તદ્ધિયા ।
પૃ૦ ૬૧અ) તર્પયેદયુતં મંત્રી ગાંગે યેન જલેન વૈ ।
મણ્ડલાદીહિતા સિદ્ધિર્ભવેન્નૈવાત્ર સંશયઃ ।
વાગભવાદ્યેન જાયેન વાગીશ સમતાં વ્રજેત્ ।
બ્રાહ્મી તત્ કુસુમૈર્હુત્વા નિધિમાપ્નોત્પય વ્રતઃ ।
શ્રીવૃક્ષફલહોમેન રાજ્યૈશ્વર્યયમવાપ્નુયાત્ ।
એવં તે કથિતં ભક્ત્યા દુર્લ્લભં મંત્રનાયકં ।
સત્સંપ્રદાયકં પ્રાપ્તં કિં ન સિદ્ધતિ મંત્રિણઃ ।
અષ્ટાદશાર્ણો મારાંતો મંત્રઃ સુત ધનપ્રદઃ ।
નારદોઽસ્ય મુનિશ્છન્દો ગાયત્ત્રી કથિતં બુધૈઃ ।
બાલકૃષ્ણો દેવતાસ્ય સમસ્તાર્થ ફલપ્રદઃ ।
ષડદીર્ઘભાજા કામેન બીજેનાંગ ક્રિયા મતા ।
ઇન્દીવર સમાભાસં બાલં ત્રૈલોક્યમોહનં ।
લસદ્રત્નમયૈર્દ્દીપ્તૈન્મણ્ડિતં બહુભૂષણૈઃ ।
નાનારત્નમયોદ્ભાસિ બ્રાહ્મ કામાંકુશાગલં ।
કુંતલાંત સમુદ્ભાસિ સ્ફુરન્મકર કુણ્ડલં ।
હસ્તિ હસ્તકરાભ્યાં ચ નવમી તં ચ પાયસં ।
દધતં દેવવૃન્દૈશ્ચ વેષ્ટિતં ગોપબાલકં ।
એવં ધ્યાત્વા જપેન્મંત્રી દ્વાત્રિંશલ્લક્ષમાનતઃ ।
જપાંતે જુહુયાદગ્નૌ પાયસૈસ્તદ્દશાંશતઃ ।
તર્પણાદીનિ સર્વાણિ પૂર્વવત્ સમુપાચરેત્ ।
સાધયેત્ સર્વકર્મ્માણિ સિદ્ધેનાનેન મંત્રવિત્ ।
રક્તપદ્માયુતં હુત્વા દ્વિજો જ્ઞાનમવાપ્નુયાત્ ।
સર્વલોકૈકશાસ્તા ચ ક્ષત્ત્રિયો નાત્ર સંશયઃ ।
અન્યેષાં યદ્યદિષ્ટં સ્યાત્ સાધયેન્મનુનામુના ।
રત્નપદ્મોપરિ ધ્યાત્વા શર્કરા પૃથુલાજકૈઃ ।
કદલી ગુડ બુધ્યા ચ જલૈઃ સંતર્પ્ય કેશવમ્ ।
વત્સરાલ્લભતે પુત્ત્રં સર્વલોક નમસ્કૃતં ।
અનેન ચ યદ્યદિષ્ટં જપમાત્રેણ સાધયેત્ ।
પૃ૦ ૬૧બ) માયા રમા કામબીજશ્રિયાઢ્યો દશવર્ણકઃ ।
ત્રયોદશક્ષરો મંત્રો દૃષ્ટાદૃષ્ટફલપ્રદઃ ।
ઋષિરસ્ય સ્વયં બ્રહ્મા છન્દોઽનુષ્ટુવુદીરિતં ।
શ્રીકૃષ્ણો દેવતા પ્રોક્તો મહદૈશ્વર્યયદાયકઃ ।
કુર્યયાદસ્ય મનોર્મ્મંત્રી હ્રીમાદ્યૈરંગપંચકં ।
શંખ ચક્ર ગદા પદ્મ પાશાંકુશ લસત્ કરં ।
કરાભ્યાં વેણુમાદાય ધમંતં સર્વમોહનં ।
સૂર્યયાયુત સમાભાસં પીતામ્બર યુગાવૃતં ।
નાનાલંકારસુભગં રવિમણ્ડલ સંસ્થિતં ।
એવં ધ્યાત્વા જપેન્મંત્રં ચતુર્લક્ષમનન્યધીઃ ।
જપાંતે તદ્દશાંશેન પાયસૈર્હોમયેદ્દ્વિજઃ ।
પૂજયેન્મંત્રંરાજેન વક્ષ્યમાણેન વર્ત્મના ।
મધ્યે કૃષ્ણં સમાવાહ્ય ષડંગવિધિનાર્ચ્ચયેત્ ।
વાસુદેવં સંકર્ષણં પ્રદ્યુમ્નં ચાનિરુદ્ધકં ।
દિગ્દલેષુ સમભ્યર્ચ્ચ્ય બહિરસ્ય વિદિગ્દલે ।
સરસ્વતીં તથા લક્ષ્મીં રતિં પ્રીતિમનંતરં ।
સ્વદિક્ષુ લોકપાલાંશ્ચ તદસ્ત્રાણિ ચ તદ્વહિઃ ।
એવમભ્યર્ચ્ચ્ય વિધિવત્ સાધયેચ્ચ યથેપ્સિતાન્ ।
વિંશત્યર્ણોદિતાન્ વિપ્રઃ પ્રયોગાનપિ સાધયેત્ ।
ય એનં ભજતે મંત્રી ભક્ત્યા ચ પરિપૂજયેત્ ।
રાજ્યૈશ્વર્યયમવાપ્યાન્તે ભૂયાત્તત્ પરમં મહઃ ।
કામ માયા રમા પૂર્વો દશાર્ણો મંત્રનાયકઃ ।
રમા માયા કામ પૂર્વો દશાર્ણઃ સપ્રકીર્ત્તિતઃ ।
અનયોર્મ્મંત્રયોર્મ્મંત્રી આચક્રાદ્યૈઃ ષડંગતઃ ।
કૃત્વા દશાર્ણવત્ સમ્યગ્ ધ્યાન પૂજાદિકં સુધીઃ ।
સપર્યયાં ચ રતે યસ્તુ મંત્રયોરેવમાશ્રિતઃ ।
ઇહ ભુક્તા વરાન્ ભોગાન્ મહૈશ્વર્યય સમન્વિતાન્ ।
પુત્ત્રૈઃ પૌત્ત્રૈઃ પ્રપૌત્ત્રૈશ્ચ બ્રાહ્મણો હરિતાં વ્રજેત્ ॥
પૃ૦ ૬૨અ) અથ વક્ષ્યે શૃણુ મુને પ્રતિપતિં જગત્પતેઃ ।
ઇન્દ્રાદિપ્રમુખૈર્દ્દેવૈઃ સ્વગુપ્તાં ક્રિયતે તુ યા ।
કુબેરોઽપિ ચ યાં કૃત્વા તપસ્યન્ બ્રહ્મણો મુખાત્ ।
મહેશ સખિતાં પ્રાપ્ય ધનેશત્વમવ્યપ્તરાન્ ।
ઇન્દ્રોઽપિ યા મુપાસ્યૈવ દેવરાજત્વમાપ્તવાન્ ।
ત્રૈલોક્યવિજયી ભૂત્વા દેવ દૈત્યૈક શાસકઃ ।
માયારમાદિકાશ્ચાષ્ટાદશાર્ણા વિંશદર્ણકાઃ ।
અનેન સદૃશો મંત્રસ્ત્રિષુ લોકેષુ દુર્લ્લભઃ ।
ઋષિર્બ્રહ્મા સમુદ્દિષ્ટો ગાયત્ત્રી છન્દ એવ ચ ।
દેવતા દેવતા વૃન્દ વન્દ્યઃ શ્રીકૃષ્ણ ઈરિતઃ ।
અષ્ટાદશાર્ણવત્ કુર્યયાન્મંત્રાર્થૈરંગપંચકં ।
દ્વારવત્યાં મહાજ્ઞાને દીર્ઘિકા શત મણ્ડિતે ।
પારિજાતવને રમ્યે સુવર્ણભૂમિ મધ્યતઃ ।
સર્વરત્નમયે ચિત્રે સુમેરુ નિભ મણ્ડપે ।
સિંહાસને સમાસીનં સૂર્યયકોટિ સમપ્રભં ।
રક્તોત્પલ સમાભાસ પાણિપાદામ્બુજં સ્મરેત્ ।
દક્ષિણં ચરણામ્ભોજં રત્નપૂર્ણ ઘટોપરિ ।
વામપાદામ્બુજં દિવ્યં સ્વસ્તિકાકારકારિતં ।
શંખ ચક્ર ગદા પદ્મ લસદ્બાહુચતુષ્ટયં ।
સર્વાંગ સુન્દરં દેવં સર્વાભરણ ભૂષિતં ।
સમુદ્ધૃત્ય સર્વરત્નૈ રત્નનદ્યાશ્ચ રોચિતં ।
રુક્મિણી સત્યભામા સ્યાત્ રાધિકાખ્યા ચ તિષ્ઠતિ ।
રત્નકુમ્ભેન રત્નેન સિંચંતી પરયા મુદા ।
કાલિન્દી ઋક્ષજા રત્નં દિશંતૌ કલસૌ તયોઃ ।
નાગ્નજીતિ સુનન્દા ચ મિત્રવિન્દા સુલક્ષણા ।
આનીય રત્નકલસં રત્નનદ્યાઃ સમુદ્ધૃતં ।
દિશંત્યઃ સર્વમાંગલ્ય સંગત્યા મહિષીર્હરેત્ ।
તતઃ ષોડશસહસ્ર્યં સિંચંત્યઃ પરિતઃ પ્રિયાઃ ।
ગીતૈર્નૃત્યેશ્ચ વાદ્યૈશ્ચ શતાર્દ્ધઃ સર્વદેવતાઃ ।
પૃ૦ ૬૨બ) એવં હરિં સ્મરેન્મંત્રી ચતુર્લ્લક્ષં જપેન્મનું ।
જપાંતે પાયસૈર્દિવ્યૈર્જ્જુહુયાત્તદ્દશાંશતઃ ।
તર્પયેત્તદ્દશાંશેન ભક્તિતપ્તેદુમજ્જલૈઃ ।
અભિષિચ્ય દશાંશેન બ્રહ્મણામપિ પૂજયેત્ ।
કર્ણિકાયાં લિખેદ્બીજં સસાધ્યં તદ્વહિર્લિખેત્ ।
શેષ સપ્તદશાર્ણેન વહ્નેર્ગેહ યુગં તતઃ ।
વૃત્તાદ્વહિરષ્ટદલં ચતુરસ્રં સવજ્રકં ।
ચતુર્દ્વાર સમાયુક્તં યંત્રમેતત્ સુલક્ષણં ।
પૂર્વદક્ષિણપાશ્ચાત્ય કોણે માયાં વિલિખ્ય ચ ।
શ્રીબીજમન્યતો લેખ્યં ષડર્ણં કોણગં તથા ।
પત્રે તુ કામં ગાયત્ત્રીં ત્રિશસ્ત્રિશો વિભાગશઃ ।
કામદેવાય વિદ્મહે પુષ્પબાણાય ધીમહિ તન્નોઽનંગઃ પ્રચોદયાત્ ।
ઇત્યુક્તા કામ ગાયત્ત્રી સમસ્તજન મોહિની ।
કામાદ્યજાપાદસ્યાસ્તુ સર્વકર્મ્માણિ સાધયેત્ ।
દલમધ્યે લિખેત્ કામ મનું ષટ્શક્રમેણ તુ ।
નમોઽન્તે કામદેવાય સર્વજન પ્રિયાય ચ ।
સર્વસંમોહનયેતિ । જ્વલયુગ્મં પ્રજ્જ્વલેતિ ચ ।
સર્વજનસ્ય શબ્દાંતે હૃદયં મમ સંવદેત્ ।
વશં કુરુ યુગં પ્રોક્તા સ્વાહાંતો મનુરીરિતઃ ।
પ્રોક્તા ગોપાલ યંત્રોઽયં કામાદ્યઃ સાધિકો મુને ।
હાટકારચિતે પાત્રે ભોજ્યૈર્વા પ્રવિલિખ્ય ચ ।
ધારયેત્ સાધિતં યંત્રં જપસેકસમન્યયાત્ ।
અસ્યાધારણમાત્રેણ કિં ન સિધ્યતિ ભૂતલે ।
રાજાનો વશતાં યાંતિ દાસવચ્છત્ર સંકુલં ।
ત્રૈલોક્યમોહનો મંત્રઃ સર્વલોકૈક પૂજિતઃ ।
અસ્મિન્ થંત્રે સમાવાહ્ય રાજરાજેશ્વરં હરિં ।
પૂજયેદ્ભક્તિતો મંત્રી સર્વરાજોપચારકૈઃ ।
પૃ૦ ૬૩અ) કોણષટ્કે ષડંગં તુ તદ્વહિશ્ચ વિદિગ્દલે ।
વાસુદેવં સંકર્ષણં પ્રદ્યુમ્નં ચાનિદ્ધકં ।
સરસ્વતીં તથા લક્ષ્મીં રતિં પ્રીતિં ચ દિગ્દલે ।
તદ્વહિરષ્ટ મહિષી રુક્મિણ્યાદ્યાઃ પ્રપૂજયેત્ ।
ઇન્દ્રનીલ મુકુન્દાખ્યાન્ મકરાનન્દ કચ્છપાન્ ।
શંખ પદ્મ નિધી ચાપિ તદ્વહિઃ પૂજયેત્તતઃ ।

ઇન્દ્રાદીન્ સ્વ સ્વ દિક્ષ્વવં વજ્રાદીંસ્તદનંતરં ।
ઇતિ ષષ્ઠાવૃતૈર્યુક્તમચ્યુતં ભક્તિતોઽર્ચ્ચયેત્ ।
સંસાર સાગરં ઘોરં વાસનાનક્રસંકુલં ।
સન્તીર્યય પરમં ધામ મંત્રીયાતિ ન ચાન્યથા ।
ચતુર્લક્ષં જપેન્મંત્રં દશાંશં પાયસૈર્હુનેત્ ।
અથવા પંકજૈઃ ફુલ્લૈઃ શેષમન્યત્ સમાપયેત્ ।
તદા સ્વહૃદયે વિષ્ણું મંત્ર ન્યાસાન્ યથોદિતાન્ ।
તન્મયો વિહરેત્મંત્રી તીર્ણ સંસાર સાગરઃ ।
અયુતં રક્તપદ્મૈસ્તુ હુત્વા વિશ્વં વશં નયેત્ ।
તદ્ભસ્મ ધારયેદ્ભાલે યં સ્પૃશેદ્ યં નિરીક્ષયેત્ ।
યૈર્વાતે ભવંત્યસ્ય કિં કરાઃ ।
આરક્ત હયમારૈસ્તુ રાજાનો દાસવદ્વશે ।
શુક્લાદિ વસ્ત્રલાભાય શુક્લાદિ કુસુમૈર્હુનેત્ ।
હુનેદ્ધાન્ય સમૃદ્ધૈશ્ચ આરક્ત ધાન્યમંજરી ।
શ્રીવૃક્ષકુસુમૈર્હોમાત્ સમા લક્ષ્મીઃ પ્રસીદતિ ।
બિલ્વપત્રૈશ્ચ જુહુયાત્ પુત્ત્રપૌત્ત્રાનુયાયિનીં ।
લભે લક્ષ્મીં પ્રસન્નાં તત્ ફલૈ રાજ્યમવાપ્નુયાત્ ।
કેવલં ઘૃતહોમેન બ્રાહ્મ્યં તેજશ્ચ જાયતે ।
આયુર્વૃદ્ધિં યશો લક્ષ્મીં વશ્યતાં સર્વયોષિતાં ।
લભતે નાત્ર સન્દેહઃ સુખં સર્વાતિશાયિનં ।
ઘૃત તણ્ડુલ હોમેન બલવાન્ જાયતેઽચિરાત્ ।
પૃ૦ ૬૩બ) ભક્ષ્ય ભોજ્યાદિકં હુત્વા ભોગી સ્યાદયાવદાયુષઃ ।
અષ્ટાદશાર્ણદશયોઃ પ્રયોગં નાત્ર ચાચરેત્ ।
આદ્રવિતઃ પ્રયોગસ્તુ દ્વાભ્યામેકં તુ કારયેત્ ।
રત્નાભિષેકં ગોપાલં યો યેન વિધિના ભજેત્ ।
સવૈશ્વર્યયસમૃદ્ધોઽપિ સર્વભુક્ સર્વકારકઃ ।
દેહત્યાગે હરિં યા યાદિત્યેવં મુનયો જગુઃ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ

અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ રુક્મિણી વલ્લભં મનું ।
યજ્ઞ જ્ઞાનાત્ સર્વલોકાનાં વલ્લભો ભુવિ જાયતે ।
નમોઽન્તે ભગવાન્ ઙ્યેન્તો રુક્મિણી વલ્લભસ્તથા ।
સ્વાહાંતો ભાવસંયુક્તઃ ષોડશાર્ણો મહામનુઃ ।
અસ્ય જ્ઞાનાત્તથા મંત્રી જ્ઞાનવાન્ જાયતેઽચિરાત્ ।
ધાન્યાદષ્ટાંગ યોગસ્ય ફલમાપ્નોતિ નિશ્ચિતં ।
સ્મરણાદસ્ય મંત્રસ્ય સર્વતીર્થ ફલં લભેત્ ।
નારદોઽસ્ય મુનિઃ પ્રોક્તચ્છન્દોઽનુષ્ટવુદીરિતં ।
શ્રીકૃષ્ણો દેવતા ચાસ્ય રુક્મિણી વલ્લભા હ્વયઃ ।
વ્યસ્તૈઃ સમસ્તૈરંગાનિ પદૈઃ કુર્યયાત્ ષડંગવિત્ ।
અતસી કુસુમ શ્યામં પીતવસ્ત્ર યુગાવૃતં ।
નાનાલંકારસુભગં કૌસ્તુભાયુક્ત વક્ષસં ।
શ્રીવત્સલાંછન શ્રીમદ્રત્નાભરણ ભૂષિતં ।
દ્વારકાવર ગેહસ્થં રત્નસિંહાસને શુભે ।
રુક્મિણ્યાલાપમધુરં શંખ ચક્ર ગદા ધરં ।
ધ્યાત્વૈવં પરમાત્માનં લક્ષમેકં જપેન્મનું ।
તદંતે જુહુયાન્મંત્રી તિલૈર્મધુરસંપ્લવૈઃ ।
પૂજયેદ્વૈષ્ણવે પીઠે દશાક્ષર વિધાનતઃ ।
પલાશૈઃ કુસુમૈર્હુત્વા દિવ્યજ્ઞાનમવાપ્નુયાત્ ।
પૂર્વવત્તર્પણં કુર્યયાત્ સર્વાભીષ્ટાનિ સાધયેત્ ।
પૃ૦ ૬૪અ) પુણ્ડરીકાક્ષતં હુત્વા શ્રિયમાપ્નોત્ય યત્નતઃ ।
કેવલં ઘૃતહોમેન જીવેદ્વર્ષશતં સુખી ।
ઇત્યેવં રુક્મિણીનાથ વિદ્યાનં મુનિપૂજિતં ।
ભોગમોક્ષ કરં યત્નાન્મૂને ત્વમપિ ગોપયા ।
પ્રણવં જમસશ્ચાંતે વદેદ્ભવ ગતે પદં ।
નન્દપુત્ર પદં ઙેઽન્તં વદેન્નન્દવપુસ્તથા ।
ભૂત્યંતે દશવર્ણશ્ચ મનુઃ સર્વાર્થસિદ્ધિદઃ ।
નારદો મુનિરાખ્યાતશ્છન્દ ઉક્તં વિરાડપિ ।
શ્રીકૃષ્ણો દેવતા ચાત્ર ચતુર્વર્ગ ફલપ્રદઃ ।
પંચાંગાનિ મનોરસ્ય આચક્રાદ્યૈઃ પ્રકલ્પયેત્ ।
ધ્યાયેદ્વૃન્દાવને રમ્યે ગોપ ગોપી ગણા વૃતં ।
નાનાલંકારસુભગં પીતામ્બર યુગાવૃતં ।
સર્વ પ્રિયકરં દેવં કિશોર શ્યામ વિગ્રહં ।
દોર્ભ્યાં વેણુ પાદયંતં ભુવનૈક ગુરું પરં ।
એવં ધ્યાત્વા મનુવરં લક્ષમેકં જપેત્તથા ।
તિલૈશ્ચ સ્વાદુયુક્તૈશ્ચ જુહુયાત્તદ્દશાંશતઃ ।
દશાક્ષરોદિતે પીઠે પૂજયેત્તદ્વિધાનતઃ ।
ય એવં ચિન્તયેન્મંત્રી ભોગમુક્ત્યોઃ સભાજનં ।
બિલ્વપત્રાયુતં હુત્વા સર્વકામાન્ પ્રસાધયેત્ ।
અષ્ટૌત્તરશતં જપ્ત્વા સભાયાં વિજયી ભવેત્ ।
સર્વલોકૈક સુભગઃ સર્વૈશ્વર્યય સમન્વિતઃ ।
દેહાંતે તત્પદં યાતિ યત પ્રાપ્ત્વાજ નિવર્ત્તતે ।
નન્દપુત્ર પદં ઙેઽન્તં શ્યામલાંગ પદં તથા ।
અમૃતં મુખવૃત્તં ચ માંસાં ચૈવ વપુસ્તથા ।
દશાક્ષરસ્તુ પ્રોક્તોઽયં મનુઃ સર્વસમૃદ્ધિદઃ ।
નારદોઽસ્ય મુનિઃ પ્રોક્તચ્છન્દોઽનુષ્ટવુદીરિતં ।
દેવતા બાલકૃષ્ણોઽસ્ય મુનિભિઃ પરિકીર્તિતઃ ॥
પૃ૦ ૬૪બ) કલ્પયેત્ પૂર્વવન્મંત્રી ચક્રાદ્યૈરંગપંચકં ।
અતસી કુસુમ શ્યામં શંખ ચક્ર લસત્ કરં ।
દોર્ભ્યાં વેણું વાદયંતં પીતામ્બર યુગાવૃતં ।
નાનાલંકારસુભગં ભાવ હાષ વિરાજિતં ।
એવં ધ્યાત્વા યજેદ્દેવં પંચાંગૈશ્ચ દિશોઽધિપૈઃ ।
તદસ્ત્રૈરપિ સંપૂજ્ય જપેલ્લક્ષં વ્રતે સ્થિતઃ ।
દશાંશં જુહુયાન્મંત્રી પાયસૈર્મ્મધુરાપ્લુતૈઃ ।
એવં સંસિદ્ધમંત્રસ્તુ સર્વકર્મ્માણિ સાધયેત્ ।
તિલાજ્યૈરક્ષતં હુત્વા ગ્રહ રોગાન્ વિનાશયેત્ ।
પલાશકુસુમૈર્હુત્વા વાગીશ સમતાં બ્રજેત્ ।
પ્રણવં પૂર્વમુચ્ચાર્યય નમો ભગવતે પદં ।
નન્દપુત્ર પદં ઙેન્તં ભૂધરો મુખ વૃત્તયુક્ ।
વપુઃ પદં તથા ઙેન્તમૂણવિંશતિ વર્ણકઃ ।
નારદોઽસ્ય મુનિઃ પ્રોક્તો વિરાટ્છન્દ ઉદીરિતં ।
દેવતા નન્દ તનયઃ સર્વલોકૈક નન્દનઃ ।
પંચાંગાનિ મનોરસ્ય ચક્રાદ્યૈઃ પરિકલ્પયેત્ ।
નવીન વારિદ શ્યામં પદ્મપત્ર નિભે ક્ષણં ।
મુક્તાદામલસત્ કંઠ કેયૂરાંગદભૂષણં ।
અનેક રત્ન સંબદ્ધ સ્ફુર કર કુણ્ડલં ।
ઉદ્દામ કૌસ્તુભોદ્ભાસિ વક્ષઃ શ્રીવત્સ લાંછનં ।
બર્હિવર્હ કૃતોત્તં સં ગોપ ગોપી ગવાવૃતં ।
ધ્યાત્વૈવં પરમાત્માનં જપેન્મનુરવં તતઃ ।
ચતુર્લક્ષજપાન્તે તુ દશાંશં રક્તપંકજૈઃ ।
હોમયેચ્છેષમન્યત્તુ પૂર્વવત્ સમુપાચરેત્ ।
દશાર્ણયંત્રે વિશ્વેશં સમાવાહ્ય પ્રપૂજયેત્ ।
પ્રથમાવૃત્તિરંગૈઃ સ્યાન્મહિષીભર્દ્વિતીયિકા ।
તૃતીયાદિગધીશૈસ્તુ વજ્રાદ્યૈસ્તુ ચતુર્થિકા ।
એવં યઃ પ્રપૂજયેત્ કૃષ્ણં ચતુરાવૃત્તિ સંયુતં ।
પૃ૦ ૬૫અ) ધર્મ્માર્થકામમોક્ષાણાં સંપૂર્ણં લભતે ફલં ।
પાયસૈરયુતં હુત્વા મહાધનપતિર્ભવેત્ ।
પૂર્ણાયુર્લભતે મંત્રી અયુતં ઘૃતહોમતઃ ।
દૂર્વયા લક્ષહોમેન જીવેદ્વર્ષશતં સુખં ।
ઇત્યેષ કથિતો મંત્રઃ સર્વેષાં સર્વસિદ્ધિદઃ ।
અથાપરં પ્રવક્ષ્યામિ મનું સર્વસમૃદ્ધિદં ।
યજ્ઞજ્ઞાનાન્મુનયઃ સર્વે ભોગમોક્ષૈક ભૂમયઃ ।
લીલાદણ્ડધરં ચોક્ત્તા ગોપીજન તતઃ પરં ।
દોર્દ્દણ્ડન્તુ પદં ચોક્તા મેઘ શ્યામ પદં તતઃ ।
વિષ્ણઃ સ્વાહેતિ મંત્રોઽયં સમસ્ત પુરુષાર્થદઃ ।
નારદોઽસ્ય મુનિઃ પ્રોક્તશ્છન્દોઽનુષ્ટુવુદારિતમ્ ।
શ્રીકૃષ્ણો દેવતા ચાસ્ય સર્વવિશ્વાનુશાસકઃ ।
પદૈઃ પંચાંગ કઌપ્તિઃ સ્યાત્તતો ધ્યાયેદથાચ્યુતં ।
તાપિંજ કુસુમ શ્યામં સદા ષોડશવાર્ષિકં ।
ગોપીમધ્ય સ્થિતં તાભ્યાં લિંગિતં કામ હૃચ્છયા ।
સર્વાલંકારસુભગં પીતામ્બરધરં પરં ।
ભુવનૈક ગુરું ધ્યાત્વા લક્ષમેકં જપેન્મનું ।
દશાંશં કમલૈર્હુત્વા શેષમન્યત્ સમાપયેત્ ।
તર્પયેન્નિત્યશો દેવં દુગ્ધ બુધ્યા શુભૈર્જ્જલૈઃ ।
મણ્ડલાદ્વાંછિતા સિદ્ધિર્મ્મહાધનપતિર્ભવેત્ ।
યં૦ ઇમં ભજતે નિત્યં જપહોમાદિ તત્પરઃ ।
વાંછિતાની હિતાન્ લબ્ધા દેહાંતે તત્પદં વ્રજેત્ ।
વેદાદિક મના માયા કામબીજાદથો વદેત્ ।
શ્રીકૃષ્ણં ચ પદં ઙેન્તં ગોવિન્દં ચ તથા વદેત્ ।
ગોપીજના પદસ્યાંતે વલ્લભં ઙેન્તમીરયેત્ ।
કામાંતં ચ રમાબીજં સંપ્રોક્તો મંત્રનાયકઃ ।
સિદ્ધગોપાલમંત્રોઽયં સર્વસિદ્ધિ પ્રદો નૃણામ્ ।
પૃ૦ ૬૫બ) બીજૈઃ પદૈશ્ચ પંચાંગં કૃત્વા ધ્યાયેદથાચ્યુતં ।
પક્ષિરાજકૃતચ્છાયૌ સુરદ્રુમતલાસિનૌ ।
શંખેંદુ મરુતા ભાસૌ દધ્યુત્થ પાયસાશિનૌ ।
અનેકૈરાવૃતમુખૈર્ગ્રહયુક્તો યથાવિધુઃ ।
નાનાલંકારસુભગૌ કસ્તુભૌ યુક્ત કન્દરૌ ।
તારહારાવલી રભ્યૌ સર્વાશ્ચર્યય મયૌ શિશુ ।
ત્રૈલૌક્યશરણૌ શ્રીમદ્રામકૃષ્ણૌ સ્મરન્ જપેત્ ।
લક્ષમેકં મનુવરં દશાંશં શ્રીફલૈર્હુનેત્ ।
હોમાંતે વિધિવન્મંત્રી શેષમન્યત્ સમાપયેત્ ।
દશાક્ષરોદિતે પીઠે વક્ષ્યમાણેન પૂજયેત્ ।
ષડંગં કેશરે યદ્વા દિગીશાઃ પ્રહરાનપિ ।
એવં ત્રયાવૃત્તિમયં સંપૂજ્ય પુરુષોત્તમં ।
દુગ્ધ બુધ્યા જલૈર્નિત્યં તર્પયેદિષ્ટસિદ્ધિદં ।
મુખે કરં સમાયુજ્ય જપાદ્વાગ્મીકાવર્ભવેત્ ।
નવનીતા યુતં હુત્વા ધરાપતિ વૃત્યે ભવેત્ ।
રવિવારેઽશ્વત્થમૂલે ચાષ્ટૌત્તરશતં જપેત્ ।
પુત્ત્રૈર્મ્મિત્રૈશ્ચ સમ્પન્નો મ્રિયતે નાપમૃત્યુતઃ ।
અથાપરં મનુવરં કથયામિ સમૃદ્ધિદં ।
લક્ષ્મી માયા કામબીજૈર્દશાર્ણાં પૂટયેત્ ક્રમાત્ ।
ષોડશાર્ણો મનુઃ સાક્ષાન્મહાલક્ષ્મીં પ્રયચ્છતિ ।
બ્રહ્મા ઋષિઃ સમુદ્દિષ્ટો ગાયત્રી છન્દ ઈરિતં ।
મહાસમ્પત્પ્રદઃ શ્રીમાન્ દેવતા કૃષ્ણ ઈરિતં ।
દશાર્ણવદંગ કઌપ્ત્યા ધ્યાયેદ્દેવમનન્યધીઃ ।
કાલાભ્રનિચયપ્રખ્યં પાણિપાદામ્બુજારુણં ।
તારહારાવલી રમ્યં કૌસ્તુભાયુક્ત વક્ષસં ।
કિરીટ કેયૂર ગ્રૈવેય કંકણોર્મ્મિ વિરાજિતં ।
ધ્યાયેદ્રત્ન ગૃહાન્તઃસ્થં રક્તપંકજમધ્યગં ।
ચતુર્લ્લક્ષં જપેન્મંત્રં પાયસૈરયુતં હુનેત્ ।
પૃ૦ ૬૬અ) તર્પણાદીનિ સર્વાણિ પૂર્વોક્ત વિધિનાચરેત્ ।
ય૦ એનં ભજતે મંત્રી લક્ષ્મી ગોપાલ વિગ્રહં ।
સસર્વ સમ્પદં લબ્ધ્વા યાત્પનં તમ યત્નતઃ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ

અથાપરં પ્રવક્ષ્યામિ મંત્રરાજં સુદુર્લ્લભં ।
અવાયુર્યેન જપેન દિવ્ય જ્ઞાનં મુનીશ્વરાઃ ।
ભ્રષ્ટ રાજ્યં સુરેશ્રેષ્ઠો હ્યવાપયદુપાસનાત્ ।
અન્યેઽપિ બહવો દેવાઃ સ્વસ્વાધિકારતાં ગતાઃ ।
ત્રિમાત્ર હૃદ્ભગવતે ગોવિન્દ મુકુન્દાયેતિ તન્મનુઃ ।
દ્વાદશાક્ષર ઇત્યુક્તો મંત્રઃ સર્વસમૃદ્ધિદઃ ।
નારદોઽસ્ય મુનિઃ પ્રોક્તો વિરાટ્ છન્દ ઉદીરિતં ।
શ્રીકૃષ્ણો દેવતા પ્રોક્તઃ સર્વદેવ નમસ્કૃતઃ ।
વિનિયોગોઽસ્ય મંત્રસ્ય પુરુષાર્થં ચતુષ્ટયે ।
વ્યસ્તૈઃ પદૈઃ સમસ્તશ્ચ પંચાગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
સૃષ્ટિ સંહૃતિ સ્થિત્યા ચ કરશોધનમાચરેત્ ।
સ્થિત્યંતં દશતત્ત્વં ચ માતૃકા મનુ સંપુટમ્ ।
તત્ત્વન્યાસં તથા કૃત્વા કેશવાદિ પુરઃસરં ।
જનિપાલન સંહાર વિધાનૈક વિશારદં ।
કલાય કુસુમ શ્યામં નીલેન્દીવરલોચનં ।
અનેક રત્નાભરણં દીપ્ત્યા વિશ્વાવકાશકં ।
તથૈવાશનસુવાત પીતવસ્ત્ર યુગાવૃતં ।
શ્રીવત્સલક્ષણં દેવં કૌસ્તુભોદ્ભાસિ વક્ષસં ।
વેણુવાદ્ય નિનાદેન મોહયંતં ચરાચરમ્ ।
મુનિવૃન્દૈર્દ્દેવવૃન્દૈ ઋષિવૃન્દૈસ્તુ (સ્તુ) સંસ્તુતમ્ ।
આવૃતં મહિષી વૃન્દૈર્નિધિભિઃ પરિષેવિતં ।
અથવા તપ્તહેમાભં કાંત્યાક્રાંતં જગત્ત્રયં ।
કલ્પદ્રુમ લલતાસીનં રત્નસિંહાસનોપરિ ।
ધ્યાત્વા જપેન્મનુ વરં લક્ષદ્વાદશમાદરાત્ ।
વાર્ત્તા કર્ણા ન માત્રં હિ સ્વીણાં કૃત્વા વ્રતે સ્થિતઃ ।
પયોમૂલ ફલાશિના પૂર્વોક્તાચારપાલકં ।
પૃ૦ ૬૬બ) દશાંશં જુહુયાદ્ભક્તો કુસુમૈર્બ્રહ્મવૃક્ષજૈઃ ।
તતઃ પૂર્વોક્તવિધિના શેષ મન્યત્ સમાપયેત્ ।
ગોષ્ઠે પ્રતિષ્ઠિતં દેવં પુણ્યાવણ્યેઽથવા તથા ।
પ્રાસાદે વા પ્રતિષ્ઠાપ્ય પૂજયન્ ભોગ મોક્ષ ભાક્ ।
વૃન્દાવન ગતં ધ્યાયેન્મહામાણિક્યમણ્ડપં ।
સામાન્યાર્ઘ્યં વિશોધ્યાથ પૂજયે દ્વારપાલકાન્ ।
દ્વારાગ્રેઽવનિપીઠે ચ પક્ષીન્દ્રં પરિપૂજયેત્ ।
જપં ચ વિજયં ચૈવ બલપ્રબલસંજ્ઞકૌ ।
ચણ્ડં પ્રચણ્ડમથ ચ ધાતારં ચ વિધાતરં ।
દ્વારો પૂર્વાદિષુ તાન્ પ્રાદક્ષિણ્યેન પૂજયેત્ ।
દ્વારોર્ધે દ્વારશ્રિયં ચ દેહલ્યાં દેહલં જયેત્ ।
દ્વારસ્ય પાર્શ્વેયોસ્તદ્વદ્ ગંગાં ચ યમુનાં તથા ।
વિઘ્નેશં ક્ષેત્રપાલં ચ તયોઃ પાર્શ્વે પ્રપૂજયેત્ ।
દૂર્વાક્ષતાન્ સમાદાય વિઘ્નાનુત્સાર્યય વાહ્યતઃ ।
પાદાઘાતકરા સ્ફોટ સમુદં ચિત વક્ત્રકૈઃ ।
વિઘ્નં ત્રિવિધમુત્સાર્યય અસ્ત્રમંત્રેણ મંત્રવિત્ ।
કોણેષુ વિઘ્નં દુર્ગાં ચ વાણીં ક્ષેત્રેશ મર્ચ્ચયેત્ ।
અર્ચ્ચયેદ્વાસ્તુપુરુષં ગૃહમધ્યે સમાહિતઃ ।
તારં શાંર્ગપદં ઙેઽસ્તં સ પૂર્વં ચ સવાસનં ।
હું ફટ નમ ઇતિ પ્રોક્તા મદ્રયાગ્રે સ્થિતો હરેઃ ।
વિધેય મેતત્ સર્વત્ર સ્થાપિતોક્ત વિશેષતઃ ।
આસનેષૂપતિષ્ઠેત્તુ તન્મંત્રેણ વિધાનવિત્ ।
ન્યાસાન્નાસ્ય સ્વદેહે ચ આત્મવાગાવસાનકં ।
દશાક્ષરોક્ત વિધિના પીઠં સંપાદ્ય પૂજયેત્ ।
નારદાદિ ગુરૂંસ્તદ્વદિષ્ટ્વા ભાગવતાન્ યજેત્ ।
ગુકારં મરણં વિદ્યાદ્રુકારસ્તદ્વિરોધકઃ ।
ગુરુરિત્યેવ મુનિભિઃ પ્રોક્તઃ કૃષ્ણૈક્ય યોગતઃ ।
નારદઃ પર્વતં જિષ્ણું નિશઠોદ્ધવ દારુકં ।
પૃ૦ ૬૭અ) વિશ્વક્સેનં ચ શૈલેયં વાયવાદીશાંતમર્ચ્ચયેત્ ।
ગુરૂન્ પરગુરૂંશ્ચાપિ પરમેષ્ઠિ ગુરૂંસ્તથા ।
પરાપરગુરૂંસ્તદ્વત્ પૂર્વસિદ્ધાનનંતરં ।
સનકશ્ચ સનત્કુમાર સંજ્ઞકઃ સનાતનશ્ચ ઇત્યાદિ પરાન્ ભાગતાંસ્તથા ।
ગુરુનામ્ના પ્રકૃત્યૈવ પાદુકાભ્યો નમો વદેત્ ।
આપાયાં પાતિ નિયતં દુઃશંકાદ્દુર્નિમિત્તકાત્ ।
કામિતાર્થ પ્રદાનાશ્ચ પાદુકા પરિકીર્ત્તિતા ।
ગત્યર્થે ચરધાન્તસ્તુણશ્ચાપ્યાનન્દ ઉચ્યતે ।
આનન્દં પ્રાપયેદ્ યસ્માત્તસ્માચ્ચારણમુચ્યતે ।
પીઠપૂજાં વિધાયાથ તત્રાવાહ્ય હરિં યજેત્ ।
સર્વોપચારાન્ કૃત્યાંતે ષડંગાવૃત્તિમર્ચ્ચયેત્ ।
રુક્મિણીં સત્યભામાં ચ દક્ષવામે પ્રપૂજયેત્ ।
વાસુદેવં સંકર્ષણં પ્રદ્યુમ્નં ચાનિરુદ્ધકં ।
કાલિન્દી નાગ્નજિતાખ્યા સુશીલા ચ સનન્દકા ।
ઋક્ષજા લક્ષણા ચૈવ ઇત્યષ્ટો મહિષીઃ સ્મૃતાઃ ।
કૌમોદકીં પાંચજન્યં વસુદેવં ચ દેવકીં ।
નન્દગોપં યશોદાં ચ સંપૂજ્ય તદનંતરં ।
કિંકિણીં ચ તથાભ્યર્ચ્ચ્ય દામાદીંશ્ચ પૂષૂ જયેત્ ।
દિગર્ધાશાન્ સ્વદિક્ષ્વવં ગજાનષ્ટૌ તથાર્ચ્ચયેત્ ।
કુમુદઃ કુમુદાખ્યશ્ચ પુણ્ડરીકોઽથવા મનઃ ।
શંકુકર્ણઃ સર્વનેત્રઃ સુમુખઃ સુપ્રતિષ્ઠિતઃ ।
એકકાલં દ્વિકાલમ્વા ત્રિકાલં અદ્ધયાન્વિતઃ ।
મન્દ્રવિત્ કૃષ્ણમભ્યર્ચ્ચ્ય ભોગમુક્ત્યોશ્ચ ભાજનં ।
ગોષ્ઠે વા શૈલ શૃંગે વા પુણ્યારણ્યે નદીતટે ।
પ્રાસાદે સ્થાપયન્ કૃષ્ણં તીર્થ કોટીફલં લભેત્ ।
કોટિ કોટિ મહાદાનાત્ કોટિતીર્થ પરિભ્રમાત્ ।
તત્ફલં લભતે ભક્ત્યા સંપ્રતિષ્ઠાપ્ય કેશવં ।
મહામંત્ર કોટિ જાપાત્ યત્ ફલં લભતે પુનઃ ।
પૃ૦ ૬૭બ) તત્ ફલં સમવાપ્નોતિ સંસ્થાપ્ય પુરુષોત્તમં ।
કોટિયજ્ઞેન યત્પુણ્યં પુણ્યારણ્ય નિષેવણાત્ ।
યત્ફલં લભતે મર્ત્ય-સ્તચ્ચ૦ સંસ્થાપ્ય કેશવં ।
યાવજ્જન્મ હરેર્નામ ગ્રહણાદ્ યત્ ફલં લભેત્ ।
તત્ ફલં સમવાપ્નોતિ સંસ્થાપ્ય પુરુષોત્તમં ।
સૂર્યયગ્રહે કુરુક્ષેત્રે ગોદાનાયુત યત્ ફલં ।
તત્ ફલં લભતે ભક્ત્યા સંસ્થાપ્ય પુરુષોત્તમં ।
સદ્યઃ સાર્ગિ સમાયુક્તઃ કામઃ પંચસ્વરાન્વિતઃ ।
માંસાંતે નાથાય વદેન્ન મોહંતો મંત્ર ઈરિતઃ ।
નારદોઽસ્ય મુનિઃ પ્રોક્તશ્છન્દોઽનુષ્ટુવુદાહૃતં ।
ગોપવલ્લભઃ શ્રીકૃષ્ણો દેવતા પરિકીર્ત્તિતા ।
પંચાંગાનિ મનોરસ્ય આચક્રાદ્યાનિ કલ્પયેત્ ।
ધ્યાયે વૃન્દાવને કૃષ્ણાં ગોપ શિશુ ગણાવૃતં ।
હસ્તાભ્યાં વેણુ શૃંગં ચ શ્યામલં વિશ્વમોહનં ।
બહુરત્નસમાવદ્ધ કિંકિણી હાર નૂપુરં ।
એવં ધ્યાત્વા જપેન્મંત્રં લક્ષમાત્રં સમાહિતઃ ।
હોમયેત્તદ્દશાંશેન પાયસૈર્મ્મધુરાન્વિતૈઃ ।
અંગેન્દ્ર વજ્રાદિ મુખૈરિત્યર્ચ્ચન વિધિઃ સ્મૃતઃ ।
ય એવં લભતે મંત્રી શ્રીગોપાલવલ્લભં હરિં ।
સગોગણવરૈરાટ્યં સર્વૈશ્વર્યય સમૃદ્ધિમાન્ ।
દેહાંતે ભગવદ્ધામ પ્રાપ્નુયાન્નાત્ર સંશયઃ ।
ઊર્દ્ધદંત યુતઃ ખાંતો નાંતો માંસ દ્વયં તથા ।
ભીષણામુખવૃત્તેન વીતિ હોત્ર સમાન્વિતા ।
સર્વાર્થસાધકઃ પ્રોક્તો નમોઽન્તોઽષ્ટાક્ષરો મનુઃ ।
કામબીજં મુખે દદ્યાત્ સર્વાર્થઃ સંપ્રદાયકઃ ।
કુણ્ડલીશાશ્ચ યે મંત્રા ગોપાલસ્ય ક્વચિત્ ક્વચિત્ ।
કામબીજં મુખે તેષાં દદ્યાત્ સર્વાર્થ સિદ્ધયે ।
નારદોઽસ્ય મુનિઃ પ્રોક્તોઽનુષ્ટુપ્છન્દઃ સમીરિતં ।
પૃ૦ ૬૮અ) શ્રીકૃષ્ણો દેવતા ચાસ્ય સમસ્ત પુરુષાદર્થઃ ।
પંચાગાનિ મનોરસ્ય આચક્રાદ્યૈઃ પ્રકલ્પયેત્ ।
કલાય કુસુમ શ્યામં નીલેન્દીવરલોચનં ।
નાનાલંકરસુભગં વાલંતં પંચહાયનં ।
દધ્યુત્થપાય સંસ્ફીતં કરાભ્યાં દધતં હરિં ।
તારહારાવલીરમ્યં ગોપ ગોપી ગવાવૃતં ।
ધ્યાચૈવં પરમાત્માનં સૃષ્ટિસ્થિત્યંત કારિણં ।
અર્કલક્ષં જપેન્મંત્રં દશાંશં પાયસૈ હુનેત્ ।
અથવા પંકર્હુત્વા સિદ્ધ મંત્રો ભવેત્ સુખી ।
દશાક્ષરોદિતે પીઠે તદ્વિધાનેન પૂજયેત્ ।
અથવાંગેન્દ્ર વજ્રાદિ પૂજા ચાસ્ય સમીરિતા ।
નવનીતાક્ષતં હુત્વા સર્વસિદ્ધીશ્વરો ભવેત્ ।
પુત્ત્રાપ્તિશ્ચ સ્યકૈર્હુત્વા પાટલૈ રાજપશ્યતા ।
અત્રાદ્યૈર્હોમતો નિત્યં લક્ષ્મીસ્તસ્ય ગૃહે સ્થિરા ।
પૂર્વોક્ત તર્પણે નૈવ સર્વાભીષ્ટાનિ સાધયેત્ ॥
ઇતિ ગૌતમીયે પંચવિંશોઽધ્યાયઃ

કામશ્ચાષ્ટસ્વરારૂઢઃ સર્ગવાન્ મંત્રનાયકઃ ।
કૃષ્ણેતિ દ્યક્ષરઃ પ્રોક્તઃ કામ પૂર્વો ગુણાક્ષરઃ ।
કામાદ્યંતશ્ચતુર્વર્ણશ્ચતુર્વર્ગ ફલપ્રદઃ ।
ઙેન્તઃ કૃષ્ણો નમોઽન્તશ્ચ પંચવર્ણો મહામનુઃ ।
સ એવ કામ પૂર્વશ્ચેત ષડક્ષર મનુઃ સ્મૃતઃ ।
એવં જપ્ત્વા ત્રિકાલજ્ઞઃ શાતા તપ મુનીશ્વરઃ ।
અસ્ય સંસ્મરણાદેવ સાર્વજ્ઞં કવિતાંવરાં ।
લભતે નાત્ર સન્દેહઃ સત્યં સત્યં હિ મદ્વચઃ ।
કૃષ્ણ ગોવિન્દકૌ ઙેઽન્તૌ કામાદ્યશ્ચાષ્ટવર્ણકઃ ।
આદ્યંતે કામબીજશ્ચેન્નવાક્ષરમનુર્મ્મતઃ ।
સુપ્રસન્તાત્મને વહ્નિ વલ્લભા સપ્તવર્ણકઃ ।
કામબીજં ધરા બીજં પુનઃ કામં સમુદ્ધરેત્ ।
પૃ૦ ૬૮બ) શ્યામલાંગ પદં ઙેઽન્તં નમોઽન્તોઽયં દશાક્ષરઃ ।
શિવોઽન્તો બાલ વપુષે કૃષ્ણા યાન્યો મનુર્મ્મતઃ ।
ઙેઽન્તં બાલવપુઃ કામઃ કૃષ્ણો ઙેઽન્તઃ શિવોઽન્તકઃ ।
કૃષ્ણાયેતિ સ્વરદ્વન્દ્વ મધ્યે પંચાક્ષરોઽપરઃ ।
એકાદશાક્ષરો મંત્રો ભજતાં વાંછિતાર્થદઃ ।
ગોપાલાયાગ્નિજાયાભ્યાં ષડક્ષર ઉદાહૃતઃ ।
યસ્ય સંસ્મરણા દેવકિ મલભ્યં જગત્ત્રયે ।
એતેષાં મનુવર્યયાણાં નારદો મુનિરીરિતઃ ।
ઉક્તં છન્દસ્તુ ગાયત્ત્રી બાલકૃષ્ણશ્ચ દેવતા ।
ષડ્દીર્ઘભાજા કામેન ષડંગાનિ સમાચરેત્ ।
નીલપદ્મસમાનાક્ષં બાલં શ્યામલ વિગ્રહં ।
નાનારત્નસમાવદ્ધા વિચિત્ત્રાભરણન્વિતં ।
રક્તપદ્મ સમાસીનં દધ્યુત્થં પાપ સંવરં ।
દધતં કર પદ્માભ્યાં ગોપાલ શિશુ સંવૃતં ।
એવં વિચિંત્ય પ્રજફેલ્લક્ષમેકં યથાવિધિ ।
અંતે જુહુયાદ્વિધિવદ્દશાંશં શ્રીફલૈર્નવૈઃ ।
દશાક્ષરોદિતે પીઠે વિધિના પૂજયેદ્ધરિં ।
ષડગાવૃત્તિરાદ્યાસ્યાદ્દ્વિતીયાદિગધીશ્વરૈઃ ।
તૃતીયા પ્રહરૈ રુક્તા સમર્પ્યા સર્વકામદા ।
અયુતં બિલ્વપત્રૈસ્તુ હવનાલ્લભતે નરઃ ।
તેજો બીજં તથા કાંતિં લક્ષ્મીં સર્વાનિશાયિનીં ।
રક્તપદ્માયુતહોમાદ્રાજાનશ્ચાસ્ય કિંકરાઃ ।
બિલ્વપત્રૈસ્તથા હુત્વા લભેદ્રાજ્યમકંટકં ।
એતેષાં મનુવર્યયાણાં એકં યો ભજતે સુધીઃ ।
ઇહભ્યુક્તા વરાન્ ભોગાન્ દેહાંતે તત્ પદં વ્રજેત્ ।
અથા એવં મનુવરં વક્ષ્યે સર્વસમૃદ્ધિદં ।
સ્મરણાદ્ યસ્ય મંત્રજ્ઞો વાગીશ સમતાં વ્રજેત્ ।
દેવાનામીશ્વરઃ શક્રો ધનદો ધનનાયકઃ ।
સ્મરણાદસ્ય મંત્રસ્ય કિં ન સિધ્યતિ ભૂતલે ।
પૃ૦ ૬૯અ) વાગ્ભવં કામબીજં ચ માયાં લક્ષ્મીમનંતરં ।
દશવર્ણં મનુવરં ચતુર્દ્દશાક્ષરો મનુઃ ।
વાગ્ભવાદ્યો યથા ચાયં મંત્રી વાક્પતિસન્નિભઃ ।
વેદ વેદાંત વેદાંગ સિદ્ધાંતમતિરુજ્જ્વલઃ ।
અમૃતસ્પન્દનીર્વાચઃ કવિતા સર્વજિત્વરી ।
સર્વવાઙ્મયવેત્તા ચ સર્વજ્ઞો જાયતેઽચિરાત્ ।
સંવિદાદ્યં યદા મંત્રં સાધકો યદિ વા ભ્યસેત્ ।
અચિરાત્ સર્વસિદ્ધીનામધીપો જાયતે સુધીઃ ।
રાજાનો વશ્યતે યાંતિ સામાન્યૈઃ સપરિચ્છદૈઃ ।
દેવાઃ સર્વે નમસ્યંતે કિં પરઃ કથ્યતે પરં ।
શ્રીબીજાદ્યં યદા જપ્યાદ્ ભક્તિતો મંત્રનાયકં ।
અલભ્યગાર માતસ્ય મન્દિરે સમ્પદાવહા ।
તસ્ય વંશે સ્થિરા લક્ષ્મીર્યાવદાહૂત સંપ્લવં ।
કામ પૂર્વો યદા મંત્રો જપ્યતે સાધકોત્તમૈઃ ।
ત્રૈલોક્યં વશતામેતિ મનોવાક્કાય કર્મ્મભિઃ ।
સ્ત્રીણાં કન્દર્પ સદૃશો દર્શનાદેવ મોહકૃત ।
ચમત્કારકરો લોકે જીવેદ્વર્ષશતં સુખી ।
ઋષિર્બ્રહ્માસ્ય મંત્રસ્ય ગાયત્રી છન્દઃ ઈરિતં ।
દેવતા સર્વજગતાં મોહનઃ કૃષ્ણ ઈરિતઃ ।
પંચાંગાનિ મનોરસ્ય આચક્રાદ્યૈઃ પ્રકલ્પયેત્ ।
સૃષ્ટિસંહારસ્થિતિભિર્દ્દશવર્ણાન્ કરે ન્યસેત્ ।
તારસંપુટિતાન્ કૃત્વા નમો મધ્યગતાન્મુને ।
દશાર્ણાંગ ન્યાસદેશે દશવર્ણં વિનિર્દ્દિશેત્ ।
કેશવાદિ તથા તત્ત્વં દશતત્ત્વં ક્રમાત્ ક્રમાત્ ।
ઋષ્યાદિ ન્યાસમાપાદ્ય ષડંગન્યાસમાચરેત્ ।
કામાક્ષરં પરં બીજં સ્વાહા પ્રકૃતિરીશ્વરી ।
કેવલં ચિત્ પરાશક્તિર્મ્મંત્રાધિષ્ટાતૃ દેવતા ।
ધ્યાયેદ્વૃન્દાવને રમ્યે કાંચની ભૂમિ મધ્યગે ।
પૃ૦ ૬૯બ) નાનાપુષ્પલતાકીર્ણે વૃક્ષષણ્ડૈશ્ચ મણ્ડિતે ।
કલ્પાટવી કુલે સમ્યક્ શ્રીમન્માણિક્યમણ્ડપે ।
દેવકિન્નરગન્ધર્વમુનિભિઃ પરિષેવિતે ।
નારદાદ્યૈર્મ્મુનિશ્રેષ્ટૈઃ સ્તુતિભિઃ સમુપસ્થિતે ।
રત્નસિંહાસને ધ્યાયેત્ આસીનં કમલોપરિ ।
સજલ જલદ શ્યામં રક્તપદ્મદલે ક્ષણં ।
રક્તપદ્મનિભં પાદં પાણિભ્યાં પરિમણ્ડિતાં ।
નવરત્ન સમાવદ્ધ ભૂષણૈઃ પરિભૂષિતં ।
વેણું ધમંતં પાણિભ્યાં જીતામ્બર યુગાવૃતં ।
આરક્તવક્ષસિ શ્રીમત્કૌસ્તુભોદ્ભાસિતામ્બરં ।
તારહારાવલી રમ્યં શ્રીવત્સાંકિત વક્ષસં ।
રોચના તિલક પ્રાંતે કુણ્ડલ ભ્રમરાયિતં ।
કન્દર્પ ચાપસદૃશ ચિલ્લી મણિ વિરાજિતં ।
અનેક રત્નસમ્બદ્ધ સ્ફુરન્નૂપુરકુણ્ડલં ।
વર્હિવર્હકૃતોત્તંસં સર્વાંગં સર્વવેદિભિઃ ।
ઉપાસિતં મુનિગણૈરુપતિષ્ટેદ્ધવિં સદા ।
એવં ધ્યાત્વા મનુવરં દશલક્ષં વ્રતે સ્થિતઃ ।
દશાક્ષર વિધાનેન જપાત્ સિદ્ધો ભવેન્મનુઃ ।
સિદ્ધેનાનેન મનુના સર્વાભીષ્ટાનિ સાધયેત્ ।
દશાક્ષરોદિતે પીઠે તદ્વિધાનેન પૂજયેત્ ।
અયુતં જુહુયાન્મંત્રી કુસુમૈર્બ્રહ્મવૃક્ષજૈઃ ।
મહાકવિર્મ્મહાપ્રાજ્ઞો ભવેન્મંત્રી ન સંશયઃ ।
માલતીકુસુમૈર્હુત્વા વાક્સિદ્ધિમતુલાં લભેત્ ।
તગરૈઃ ક્ષીરસિક્તૈશ્ચ હોમાત્ સર્વજ્ઞતાં વ્રજેત્ ।
વકુલપ્રસવૈર્હોમાચ્છ્રિયમાપ્નોતિ ઈપ્સિતાં ।
ભક્ષ્યભોજ્યાદિ હોમેન સમૃદ્ધિમતુલાં લભેત્ ।
કેવલં ઘૃતહોમેન બ્રહ્મ તેજઃ પ્રજાયતે ।
શ્રીફલસ્ય દલૈર્હુત્વા રાજ્યમાપ્નોત્ય યત્નતઃ ।
તત્ ફલૈર્મ્મંત્રસિદ્ધિઃ સ્યાદ્ દૂર્વાભિરાયુષે હુનેત્ ।
પૃ૦ ૭૦અ) તર્પણં પૂર્વ વિહિતં કૃત્વા સર્વં પ્રસાદયેત્ ।
દશાક્ષરોદિતં સર્વં પ્રયોગમનુના ચરેત્ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમમીયે ષડ્વિંશોઽધ્યાયઃ

અથાપરં પ્રવક્ષ્યામિ મંત્રં સર્વાર્થસાધનં ।
કૃષ્ણેતિ ત્ર્યક્ષરં મંત્રં મધ્યસ્થં કામબીજયોઃ ।
સદ્યઃ ફલપ્રદં મંત્રં કથિતં ભક્તિતસ્તવ ।
અસ્યાવધાનતઃ શક્રઃ સુરેશત્વમવાપ્તવાન્ ।
ઋષિર્બ્રહ્માસ્ય મંત્રસ્ય ગાયત્રી છન્દ ઈરિતં ।
દેવતા જગતામાદિર્મ્મુનિભિઃ કૃષ્ણ ઈરિતઃ ।
દીર્ઘષટ્કેન કામેન ષડંગવિધિનાચરેત્ ।
એવમંગવિધિં કૃત્વા મંત્રં ધ્યાયેદથાચ્યુતં ।
કલાય કુસુમ શ્યામં દ્રુતહેમ નિભં ભુવા ।
પારિજાત વને રત્ન સિંહાસનોપરિ સ્થિતં ।
દેહોત્થ સ્વપ્રભાભિશ્ચ ભાસયંતં દિગંતરં ।
શિશુવેશધરં દેવં વાસુદેવં જગન્મયં ।
નાનાલંકાર સુભગં ગોપીભિઃ પરિવીક્ષિતં ।
કલ્પવૃક્ષવિનિષ્ક્રાંતં રત્નૌદ્યૈઃ પરિસિંચિતં ।
તારહારાવલી રમ્યં પીતામ્બર યુગાવૃતં ।
ચતુર્લક્ષં જપેન્મંત્રં વ્રતસ્થઃ સાધકોત્તમઃ ।
દશાંશં જુહુયાદંતે શ્રીફલૈઃ સર્વસિદ્ધયે ।
અષ્ટચ્છદામ્બુજે દેવમાવાહ્ય પરિપૂજયેત્ ।
અષ્ટ ષટ્કાવૃતે વાંતં પૂજયેદ્દિગધીશ્વરાન્ ।
તદસ્તાણ્યપિ ચાંતે ચ સપર્યયૈષા સમીરિતા ।
નવનીતા ક્ષમં હુત્વા શ્રિયમાપ્નોત્ય નિન્દિતામ્ ।
શ્રીફલાયુતં હોમે નરાનયાપ્તિર્મ્મંત્રિણો ભવેત્ ।
ધાન્યસ્ય મંજરીં હુત્વા ધનવાન્ જાયતેઽચિરાત્ ।
અન્નવાન્ પુષ્પહોમેન ઘૃતહોમાછ્રિયં લભેત્ ।
પૃ૦ ૭૦બ) ય એનં ભજતે મંત્રી જપહોમાદિ તત્પરઃ ।
સુતુ સમ્યક્ શ્રિયં લબ્ધ્વા દેહાંતે તત્પદં બ્રજેત્ ।
ચૂડામણિમથો વક્ષ્યે મંત્રરાજં સુદુર્લ્લભં ।
યજ્ઞજ્ઞાનાન્મુનયઃ સર્વે ભૃગુસ્ત્રૈલોક્યદર્શિનઃ ।
ચતુર્વર્ણસ્ય મંત્રસ્ય કામાધો વહ્ણિયોગતઃ ।
અયં શિખામણિઃ પ્રોક્તસ્ત્રૈલોક્યદર્શન ક્ષમઃ ।
નારદોઽસ્ય ઋષિઃ પ્રોક્તો વિરાટ્છન્દ ઉદાહૃતં ।
શ્રીકૃષ્ણો દેવતા ચાસ્ય મુનિભિઃ પરિકીર્ત્તિતઃ ।
ષડ્દીર્ઘયુક્ત કામેન બીજેનાંગ ક્રિયા મતા ।
મંત્રસંપુટિતં કૃત્યા વર્ણન્યાસં પુટિતં કૃત્યા વર્ણન્યાસં તથા ચરેત્ ।
દશતત્ત્વં તતો ન્યસ્ય કરાંગન્યાસમં તતઃ ।
વૃન્દાવનગતં ધ્યાયેત્ કલ્પકોટ્યાનમધ્યગં ।
દોલાયમાનં ગોપીભિઃ સુવર્ણદોલિકાગતં ।
સૂર્યયાયુત સમાભાસં લસન્મકરકુણ્ડલં ।
નાનારત્નપરિભ્રાજન્નાનાલંકારમણ્ડિતં ।
પંચવર્ષાવધિં વાલે કુંતલોલ્લાસિ સન્મુખં ।
હસતોદાર કાંત્યા ચ ભાસયંતં દિગંતરં ।
ઇતિ ધ્યાત્વા ચતુર્લ્લક્ષં જપેન્મનુ શિખામણિં ।
તદ્દશાંશેન જુહુયાત્ પલાશૈરથવામ્બુજૈઃ ।
અંગેન્દ્ર વજ્રાવૃત્તીભિઃ સ્ત્રીભિઃ પૂજનમીરિતં ।
બ્રહ્મવૃક્ષોત્થ કુસુમૈર્હુમેદયુતમાદરાત્ ।
ત્રિકાલજ્ઞો ભવેન્મંત્રી નવનીત હુતાદપિ ।
શ્રીફલસ્ય ફલૈર્હોમાદ્રાજ્યં પ્રાપ્નોત્ય કંટકં ।
લક્ષ્મી પુષ્પં હુતાન્મંત્રી ચૈવ લક્ષ્મીમવાપ્નુયાત્ ।
મૂલ ત્રિકોણમધ્યે તુ જ્યોતીરૂપં વિચિન્તયન્ ।
લક્ષજાપાન્મનોરસ્ય ત્રિકાલજ્ઞો ભવેદ્ધ્રુવં ।
કરસ્થામલ કન્યાયાદ્વિશ્વવૃત્તં ચ પશ્યતિ ।
હૃદિ સ્થિતં જપાનાં ચ સર્વં પશ્યતિ ચુક્ષુષા ।
પૃ૦ ૭૧અ) રવિવારેઽશ્વત્થમૂલે શતમષ્ટોત્તરં જપેત્ ।
એવં ચ નિયતં કૃત્વા મ્રિયતેનાપમૃત્યુતઃ ।
વસંસ્તત્ર લક્ષ જપાત્ સર્વજ્ઞો જાયતેઽચિરાત્ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે સપ્તવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ

ગૌતમ ઉવાચ
એકાક્ષરં મનુવરં વિષ્ણું ત્રૈલોક્યમોહનં ।
શ્રવણે યદિ યોગ્યોઽસ્મિ મુને બ્રૂહિ ચ તત્ત્વતઃ ।
નારદ ઉવાચ
સમસ્ત કૃષ્ણમંત્રાણામુદ્દીપન કરં પદં ।
કેવલં તત્ પ્રયત્નેન કથયામિ મુને શૃણુ ।
કામાક્ષરં ધરા સંસ્થં શાંતિ બિન્દુ વિભૂષિતં ।
ત્રૈલોક્યમોહનં વિષ્ણું કથિતં તવ યત્નતઃ ।
આનન્દ નારદશ્ચાસ્ય ઋષિ છન્દો વિરાડપિ ।
ત્રૈલોક્યમોહનઃ પ્રોક્તો દેવતા વિષ્ણુરવ્યયઃ ।
સર્વેષુ કૃષ્ણમંત્રેષુ મંત્રોઽયં મંત્રનાયકઃ ।
સૃષ્ટિસ્થિતિ દશતત્ત્વં માતૃકાં મનુ સંપુટાં ।
ષડદીર્ઘભાજા બીજેન ન્યાસં કરાંગયોરપિ ।
મૂર્દ્ધ્ણિભાલે હૃદિ ગુહ્યે પાદયોશ્ચ યથાક્રમં ।
પંચબાણસ્ય બીજાનિ ન્યસ્ય ધ્યાયેદથાયુતં ।
થાંતૌ રેફ સમાયુક્તૌ અનંત શાંતિ ભૂષિતૌ ।
બિન્દુનાદસમાયુક્તૌ બીજૌ ત્રૈલોક્યમોહનૌ ।
કામબીજં તતઃ પશ્ચજ્જલંધરા સમન્વિતં ।
પંચમ સ્વરસંયુક્તં બિન્દુનાદ સમન્વિતં ।
બીજાન્યેતાનિ ચાંતે ચ ચન્દ્રઃ સર્ગ સમન્વિતઃ ।
શોધન મોહન સન્દીપન તાપનોન્માદનાદથ ।
નામાનુરૂપ ફલદાન્ પંચાર્ણ મનુરપ્યસૌ ।
ભંગ વિદ્રુમસંકાશ સર્વતેજો મયં વપુઃ ।
કિરીટિનં કુણ્ડલિનં કેયૂરવલયાન્વિતં ।
મુક્તાલી રત્નસમ્બન્ધ તુલા કોટિ યુગાન્વિતં ।
નાનાલંકારસુભગં પીતામ્બર યુગાવૃતમ્ ।
પૃ૦ ૭૧બ) ગરુડોપરિ સમ્બધ રક્તપંકજ મધ્યગમ્ ।
ઉત્તપ્ત હેમસંકાશાં લક્ષ્મીં રામોરુ સંસ્થિતાં ।
સર્વાલંકારસુભગાં શુક્લવાસ યુગાન્વિતાં ।
સકામાં લીલયા દેવં મોહયંતીં પુનઃ પુનઃ ।
શંખ ચક્ર ગદા પદ્મ પાશાંકુશધનુઃ શરાન્ ।
ધારયંતં જગન્નાથં રક્તપદ્મારુણે ક્ષણં ।
લક્ષ્મીં પદ્મકરાં વામે દક્ષિણા લિંગિતં પતિં ।
સંસ્થિતાં ચિંતયેન્મંત્રી મોહિનીં બિમ્બમાતરં ।
એવં ધ્યાત્વા જગન્નાથં વિંશત્યક્ષર પીઠકે ।
સમાવાહ્ય યજેન્મંત્રી ઉપચારૈરશેષતઃ ।
ન્યાસ ક્રમેણ વિધિવદ્ ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યજેત્ ।
લક્ષ્મીસ્તદ્વામતઃ પૂજ્યા શ્રીબીજેન વિધાનવિત્ ।
કૌસ્તુભં ગલ દેશે ચ કિરીટં કુણ્ડલ દ્વયં ।
શ્રીવત્સં વક્ષઃ દેશે ચ વનમાલા ગલોપરિ ।
સર્વતેજો મયા યેતિ કિરીટાય નમ-ઇત્યથ ।
નામ મંત્રેણ વિધિવત્ કૌસ્તુભાદીન્ સમર્ચ્ચયેત્ ।
લયાંગમેવમભ્યર્ચ્ચ્ય ભોગાંગમથ પૂજયેત્ ।
પક્ષાન્દ્રમગ્રે સંપૂજ્ય કુર્વંતં સ્તુતિ માદરાત્ ।
કેશરેષુ ષડંગાનિ કોણમધ્યે ચ દિક્ષુ ચ ।
અગ્ન્યાદિ દલમૂલે ચ વાણાનિ પુરતો વિભોઃ ।
પુર આદિ દલાગ્નેષુ પ્રદક્ષિણ ક્રમાદ્ યજેત્ ।
લક્ષ્મીં સરસ્વતીં ચૈવ રતિં પ્રીતિ મનંતરં ।
કીર્તિ કાંતિ તુષ્ટિ પુષ્ટીસ્તથાસ્ત્યાદિ કરાગ્રતઃ ।
વહિરિન્દ્રાદયઃ પૂર્વાસ્તદસ્ત્રાણિ ચ તદ્વહિઃ ।
એવં યઃ પૂજયેન્મંત્રી ભક્ત્યા શ્રીપુરુષોત્તમં ।
કરપ્રચેતાઃ સર્વાર્થાસ્તસ્યાંતે તત્ પદં વ્રજેત્ ।
રવિ લક્ષં જપેન્મંત્રં જહુયાત્તદ્દશાંશતઃ ।
પૃ૦ ૭૨અ) અમૃતત્રય સિક્તેન પાયસેન વિધાનચિત્ ।
અથવા રવિ સહસ્રં તુ હુનેત્તાવચ્ચ તર્પણં ।
રક્તપદ્મા યુતં હુત્વા ત્રૈલૌક્યં વશમાનયેત્ ।
કેવલં ઘૃતહોમેન જીવેદ્વર્ષશતં સુખી ।
પલાશ લક્ષહોમેન ભવેત્ વાક્પતિ સન્નિભઃ ।
વ્રતસ્થઃ કોટિ જાપેન કૈવલ્યં લભતે ધ્રુવં ।
દશાષ્ટાદશવર્ણોક્ત કર્મ્મ ચાનેન સાધયેત્ ।
અનેન સદૃશો મંત્રઃ કૃષ્ણમંત્રેણ વિદ્યતે ।
અસૌ સમસ્ત મંત્રાણાં જીવનં કથિતં મુને ।
નિર્વિર્યયાયે ચ મંત્રો વૈ શક્તિહીનાશ્ચ કુંઠિતાઃ ।
અરિપક્ષ સ્થિતા યે ચ કેવલા વર્ણરૂપિણઃ ।
એતદાદ્યેન જપ્તેન જીવંતિ ચ પુનંતિ ચ ।
હૃષીકેશ પદં ઙેઽન્તં નમોઽન્તઃ કામપૂર્વકઃ ।
અષ્ટાક્ષર મનુઃ પ્રોક્તઃ સમસ્ત પુરુષાર્થદઃ ।
ઋષિ છન્દો દૈવતાનિ પૂજા પ્રયોગ કર્મ્મ ચ ।
એકાક્ષર વિષ્ણવત્ સર્વં કુર્યયાત્ સર્વાર્થ સિદ્ધયે ।
ત્રૈલોક્ય મોહનેત્યુક્તા વિદ્મહે તદનંતરં ।
કામદેવાય ધીમહી તન્નો વિષ્ણુઃ પ્રચોદયાત્ ।
કથિતા વિષ્ણુ ગાયત્રી સમસ્તજન રંજિની ।
કામાદિ જપમાત્રેણ ત્રૈલોક્યવશકારિણી ।
સર્વપાપ પ્રશમની સર્વાયત્ પરિમોચની ।
મંત્રસિદ્ધિં કરી પુંસાં પ્રાયશ્ચિત્ત વિશોધની ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયેઽષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ

અથાપરં મંત્રવરં વક્ષ્યે સર્વસમૃદ્ધિદં ।
યમુપાસ્ય સુરાણાં તુ પાલકોઽભૂચ્છત ક્રતુઃ ।
સદ્યઃ શૌરચ્છાંતજાંતૌ ક્રમેણ સહસંયુતાઃ ।
શાંતિ બિન્દુ સમારૂઢાઃ પ્રોક્તં બીજ ચતુષ્ટયં ।
જય કૃષ્ણં દ્વિધા પ્રોક્તા નિત્યાંતે ક્રીડા સંશક્તં ।
પૃ૦ ૭૨બ) તતઃ પ્રમુદિત ચેતસે નિત્ય પ્રિયાય પ્રોક્તા વૈ ।
કૃષ્ણં ઙેઽન્તં તતઃ પ્રોક્તા કામાંતે દશવર્ણકઃ ।
વાક્ શક્તિઃ કમલા બીજૈઃ સંપુટો મંત્રનાયકઃ ।
સર્વેષાં કૃષ્ણ મંત્રાણામયં મંત્રઃ શિખામણિઃ ।
ધર્મ્માર્થકામમોક્ષાણામાલયં સંપ્રદાયતઃ ।
સંપ્રદાય વિહીના યે મંત્રાસ્તે નિષ્ફલા મતાઃ ।
આનન્દ નારદ ઋષિર્વિરાટ્ છન્દ ઉદીરિતં ।
શ્રીકૃષ્ણો દેવતા ચાસ્ય ભક્તિ મુક્તિ ફલપ્રદઃ ।
પદ્મષટ્કેન મતિમાન્ બીજાદ્યેનાંગ કલ્પનં ।
પૂર્વવન્ન્યાસજાલં હિ કૃત્વા કરાંગ શોધનં ।
તતશ્ચ વિવિધન્ન્યાસ માતૃકાં મનુ સંપુટાં ।
ઋષિ છન્દો દેવતાનિ મૂર્દ્ધિણ્ મુખે હૃદિ ન્યસેત્ ।
ધ્યાયેત્ શિતમતિર્મ્મંત્રી ચરાચર ગુરું હરિં ।
ક્ષીરામ્ભો નિધિ મધ્યસ્થં કનકાચલ મધ્યતઃ ।
ધ્યાયેત્ સ્વર્ણમયીં ભૂમિં તન્મધ્યે રત્નમણ્ડપં ।
અનેક યોજનમિતં વિસ્તીર્ણં બહુયોજનં ।
નાનારત્નમયસ્તમ્ભ મુક્તાદામ વિરાજિતં ।
લસત્ફેણમયૈર્વસ્ત્રૈશ્ચન્દ્રા તપ વિચિત્રિતં ।
હંસ કારણ્ડ ચાકીર્ણં પંકજોત્ પલશાલિભિઃ ।
મણ્ડિતં દીર્ઘિકા શતૈર્મ્મહાવાટી પરિસ્કૃતં ।
સ્વર્ણપ્રાકાર વિકૃતે રત્નતોરણચિત્રિતે ।
તત્ર રત્નાસને રમ્યે સંસ્થિતં પરમેશ્વરં ।
રુક્મિણી ભીષ્મક સુતે પાર્શ્વયોર્ધૃત ચામરે ।
નાનાલંકાર સુભગે વીક્ષિતં પરયા મુદા ।
કાલિન્દી ઋક્ષતનયે પૃષ્ટતો ધૃતવર્હકે ।
મહામેઘ પ્રભં શ્યામં પદ્મપત્રા રુણે ક્ષણં ।
પીતામ્બર લસછ્રીમછ્રીવત્સકૌસ્તુભાન્વિતં ।
નાનાલંકા *(ર) સુભગં તારહાર વિરાજિતં ।
પૃ૦ ૭૩અ) દીપ્તરત્ન કિરીટં ચ સ્ફુરન્મકરકુણ્ડલં ।
ગોરોચનાલ *(સ)દ્ભાસ તિલકં નીલકુંતલં ।
નારદાદ્યૈર્મ્મુનિગણૈરાવૃતં સ્નિગ્ધલોકેનૈઃ ।
હૃષ્ટ પુષ્ટ જનાકીર્ણૈર્નગરૈર્બહુવિસ્તરૈઃ ।
સૌધૈર્ગૃહૈઃ સમુત્કીર્ણ પતાકૈઃ પરિમણ્ડિતૈઃ ।
બ્રહ્મ ક્ષત્ત્રિય વિટ્શૂદ્રૈરાકીર્ણૈ રથપંક્તિભિઃ ।
રથપંક્તિ દ્વીપવરૈઃ સર્વત્ર પરિમણ્ડિતૈઃ ।
બ્રહ્મ ક્ષત્ત્રિય વિદ્શૂદ્ર ભવનૈઃ પર્વતોયમૈઃ ।
કામિનીભિઃ સુભવ્યાભિઃ સર્વત્ર પરિમણ્ડિતૈઃ ।
નાનાવિચિત્રચિત્રૈશ્ચ મણ્ડિતાભિઃ સમન્વિતૈઃ ।
એવં ધ્યાત્વા મુનિશ્રેષ્ઠ લક્ષમેકં જપેન્મનું ।
બેલ્વૈઃ ફલૈસ્ત્રિમધ્વક્તૈર્જ્જુહુયાત્તદનંતરં ।
તર્પયેત્તદ્દશાંશેન મંત્રજ્ઞો વિપ્ર મુખ્યકાન્ ।
રત્નાભિષેકા ગોપાલપીઠે દેવં પ્રપૂજયેત્ ।
ષડંગાવૃતિ બાહ્યે તુ મહિષીઃ પત્રગાઃ યજેત્ ।
રુક્મિણ્યાદ્યા મહારત્ન ભૂષિતાઃ પ્રકૃતયઃ શુભાઃ ।
તદ્વહિરિન્દ્રવજ્રાદ્યા જાત્યધિપાઃ સવાહનાઃ ।
એવમભ્યર્ચ્ચનં કૃત્વા સિધમંત્રો દ્વિજોત્તમઃ ।
પ્રયોગાન્ સાધયેદ્યસ્તુ કર્ત્તા હર્ત્તા ચ સર્વતઃ ।
શ્રીપુષ્પૈર્લક્ષમાત્રેણ હોમાદ્ભૂમિ પુરન્દરઃ ।
પાલાશૈર્લક્ષહોમેન વાગીશ સમતાં વ્રજેત્ ।
હયારિ રક્તકુસુમૈર્જ્જગદ્રંજનકારકઃ ।
કેનલં ઘૃતહોમેન જીવેદ્વર્ષશતં સુખી ।
અન્નહોમેન ધનવાન્ પશુમાન્ દુગ્ધહોમતઃ ।
કારસ્કરફલૈર્હોમાછત્રૂન્યૂચ્ચાટયેત્ ક્ષણાત્ ।
મરીચ હોમાત્મતિમાન્ મારયેદ્રિપુમાત્મનઃ ।
પુણ્ડરીકાયુતં હુત્વા મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ ।
અન્વક્ષમાત્રહોમેન રાજ્યૈશ્વર્યયમવાપ્નુયાત્ ।
આત્માનં કંસમથનં રિપુંર્કસાત્મકં સ્મરન્ ।
પૃ૦ ૭૩બ) દક્ષિણાભિમુખો ભૂત્વા દશસાહસ્ર જાપતઃ ।
ક્રુદ્ધાશયસ્તથા મંત્રી મલિનો મારયેદ્રિપું ।
અપ્યમૃતાસને નિત્યં શક્ર વૈવસ્વતા તિથિઃ ।
અસ્ય મંત્રાન તત્ કશ્ચિન્નાસ્ત્યેવ ભુવનત્રયે ।
ન શસ્તં મારણં કર્મ્મ યતઃ સ્યાદ્વૈષ્ણવે મનૌ ।
બ્રહ્મન્ બ્રહ્માસ્ત્રમાદાય શશકાદૌ નમશ્ચરેત્ ।
યદિ કુર્યયાત્ પ્રમાદેન એષુ સ્થાનેષુ સંભવેત્ ।
(+ યદિ કુર્યયાત્ પ્રમાદેન એષુ સ્થાનેષુ સંભવેત્ ।)
પાપિનેહે કાયાપિ શઠાય જનતાપિને ।
આત્મવિત્તં ગૃહક્ષેત્ર કલત્રાદ્વાપહારિણે ।
અભિચારેણાભિચરેત્તદા દોષૌર્ન લિપ્યતે ।
દુષ્ટાનાં દમનં શસ્તં કથિતં ત્વયિ ગોતમ ।
અજઃ સ્વયં પ્રજાયેતે તત્ પથાનાં વિનિગ્રહે ।
લક્ષમેકં જપેન્મંત્રં પ્રાયશ્ચિત્તાય દેશિકઃ ।
તેન પાપૈર્વિમુક્તોઽસૌ ભવેત્ કલ્યાણ સંયુતઃ ।
સાધ્યં સંકૃત્યકૃત્યા ચ સાધકં ભોક્તુમિચ્છતિ ।
તેનાત્માનં સદા રક્ષેત્ કૃત્યેનાનેન દેશિકઃ ।
મૃત્યુંજયં ચા પ્રજપેન્મત્રાદૌ ગુરુવક્ત્રતઃ ।
સર્વત્ર કર્મ્મસુ સદા ગુરવે ચ હિ કારણં ।
ગુરોરનુજ્ઞામાદાય સર્વકર્મ્મણિ સાધયેત્ ॥
ઇતિ ગૌતમીયે વનત્રિંશોઽધ્યાયઃ (એકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ)

અથ શૃણુ પ્રવક્ષ્યામિ મંત્રં શ્રીપુરુષોત્તમં ।
યજ જ્ઞાનાત્ સાધકવરો ભોગમુક્ત્યોશ્ચ ભાજનં ।
સમસ્તસિદ્ધિ સંયુક્તો જીવન્મુક્તો મહીં ચરેત્ ।
દેહાંતે કેવલં ધામયાતિ તત્ પરમં પદં ।
સર્વેષુ કૃષ્ણમંત્રેષુ શ્રેષ્ઠઃ શ્રીપુરુષોત્તમઃ ।
ભુક્તિ મુક્તિ કરઃ સાક્ષાત્ સ્મરણાદેવ વૈ નૃણાં ।
પ્રણવં મારબીજં ચ રમાંતે નમ ઇત્યથ ।
પૃ૦ ૭૪અ) પુરુષોત્તમ પદં ચોક્તા તથા પ્રહતરૂપિતઃ ।
તતો લક્ષ્મી નિવાસાંતે સકલાંતે જગત્તથા ।
ક્ષોભણેતિ પદં ચોક્તા સમાહિત મના ભવેત્ ।
સર્વસ્ત્રી હૃદયોપેતા વિદારણ પદં તથા ।
ઉલ્કા તતસ્તિ ભુવનમદોન્માદકરં તથા ।
સુરાસુરાંતે મનુજ સુન્દરી જનવલ્લભં ।
મનસિ તાપય દ્વન્દ્વં દીપય દ્વિતયં તતઃ ।
શોશય દ્વિતયં ભૂયો મારય દ્વિતયં પરં ।
સ્તમ્ભય દ્વિતયં પશ્ચાન્મોહય દ્વિતયં પુનઃ ।
દ્રાવય દ્વિતયં પશ્ચાત્ ખડ્ગેન તદનંતરં ।
સર્વબાણૈશ્છિન્ધિ યુગં પાશેનેતિ પદં તતઃ ।
કટ્ટ દ્વયાંતે ચાંકુશેન તાડય દ્વિતયં પુનઃ ।
તુરુશબ્દદ્વયં મથોકં કિં તિષ્ઠસિ પદં પુનઃ ।
તાવત્ યાવત્ પદસ્યાંતે સમાહિત મનંતરં ।
તતો મે સિદ્ધિરાભાષ્ય ભવત્વંતે ચ ઠ દ્વયં ।
જૈમિનિર્મ્મનિરાખ્યાતશ્છન્દશ્ચામિતમીરિતં ।
સમસ્ત જગતામાદિર્દ્દેવતા પુરુષોત્તમઃ ।
પુરુષોત્તમ શબ્દાંતે વદેત્ત્રિભુવનં પુનઃ ।
મદોન્માદકરાંતે હું હૃદયં સકલં તતઃ ।
જગત્ ક્ષોભણ શબ્દાંતે લક્ષ્મી દયિત હું શિવઃ ।
મન્મથોત્તમ સંયુક્તમંગજે કામદાયિની ।
હું શિખા પરમોપેત સુભગાક્ષર સંયુતં ।
સર્વસૌભાગ્યકરં હું કવચં પરિકીર્ત્તિતં ।
મનાંસિ હર યુગ્માંતે દારય દ્વિતયં ચ મે ।
વશમાનય હું નેત્રં તારાભ્યાં ષટ્ નમોઽન્તિકાઃ ।
અંગમંત્રાઃ સમુદ્દિષ્ટા નેત્રાંતાસ્તંત્ર વેદિભિઃ ।
ત્રૈલોક્યમોહનાંતે ચ હૃષીકેશ પદં તતઃ ।
પશ્ચાદ પ્રતિરૂપાદિ મન્મથાનંતરં પુનઃ ।
પૃ૦ ૭૪બ) સર્વાદિ સ્વીપદં ચોક્તા હૃદયાકર્ષણં તતઃ ।
આગચ્છાગચ્છ મંત્રોઽયં તારાદ્યેન સમન્વિતં ।
અનેન મનુના કૃત્વા વ્યાપકસ્ય ચ વાહુષુ ।
અષ્ટવિધાનિ મંત્રાણિ મંત્રૈઃ સાર્દ્ધમ્વિચિંતયેત્ ।
ક્ષીરામ્ભો નિધિ મધ્યસ્થં નિરંતર સુરદ્રુમં ।
ઉદ્યદર્કેન્દુ કિરણં દૂરીકૃત મનોહરં ।
દેવ સમાલોક નૃત્યત્યદ્વર્હિ વર્હ કદમ્બકં ।
ઉત્ફુલ્લકુસુમામોદ પ્રહર્ષાદંગસંકુલં ।
કૂજત્ કોકિલમંચેન વા ચાલિત દિગંતરં ।
નાનાકુસુમસૌરભ્ય વાહિ ગન્ધવહાંચિતં ।
કલ્પવલ્લી નિકુંજેષુ ક્રીડત્ સિદ્ધ કદમ્બકં ।
દેવ ગન્ધર્વ નારીભિર્ગાયંતીભિરલંકૃતં ।
અનેક દીર્ઘિકા યુક્તં ઉદ્યાનં સુમહાદ્ભૂતં ।
તસ્ય મધ્યે મણિમયે મણ્ડપે તોરણાંચિતે ।
ઋતુભિઃ ષડ્ભિરનિશં સેવિતસ્ય મહૌજસઃ ।
સુરદ્રુમસ્ય મૂલસ્થે મહાસિંહાસને શુભે ।
રક્તારવિન્દમધ્યસ્થં ગરુડોપરિ સંસ્થિતં ।
ધ્યાયેદ્દર્લ્લભયા સાર્દ્ધં જગન્નાથં જગન્મયં ।
દેવં શ્રીપુરુષોત્તમં કમલયા સ્વાંકસ્થયા ।
પંકજં વિભ્રત્યા પરિણદ્ધમમ્બુજરૂચા ।
તસ્યાં નિરુદ્ધે ક્ષણં ધ્યાયેચ્ચેતસિ શંખ પદ્મ મુષલાંશ્ચાપારિ ખડ્ગાન્ ગદાં હસ્તૈરંકુશમુદ્વહંતમરુણં સ્મેરારવિન્દાનનં ।
એવં ધ્યાત્વા શ્રિયઃ કાંતં મનું લક્ષ ચતુષ્ટયં ।
જપેદ્વશી વિધાયાથ કુણ્ડમર્દ્ધેન્દુસન્નિભં ।
જુહુયાદ્વૈષ્ણવે વહ્નૌ પુષ્પૈર્જ્જાતી સમુદ્ભવૈઃ ।
પુષ્પૈર્યવૈશ્ચક્રમુખે બ્રાહ્મણાનપિ ભોજયેત્ ।
અર્ચ્ચયિષ્યન્ જગન્નાથં ગાયત્ર્યા પરિશોધિતં ।
આત્માનં યાગવસ્તૂનિ યાગભૂમિં ચ દેશિકઃ ।
પૃ૦ ૭૫અ) ત્રૈલોક્યમોહનાયેતિ વિદ્મહે પદમીરયેત્ ।
સ્મરાય ધીમહિ પશ્ચાત્તન્નો વિષ્ણુઃ પ્રચોદયાત્ ।
ગાયત્ત્રીયા સમાખ્યાતા વૈષ્ણવી સર્વસિદ્ધિદા ।
પ્રાક્ પ્રોક્ત વૈષ્ણવે પીઠે કલ્પયેદાસનં તતઃ ।
પક્ષિરાજાય ચ દ્વન્દ્વમસ્ય મંત્રઃ પ્રકીર્ત્તિતઃ ।
સંકલ્પિતાયાં મૂલેન મૂર્ત્તૌ દેવમનન્યધીઃ ।
આવાહ્યમનુના મંત્રી વ્યાપકેન સમર્ચ્ચયેત્ ।
ભૃગુર્વાંતયુતં સેન્દુબીજં દેવ્યાઃ પ્રકીર્ત્તિતં ।
કર્ણિકાયાં યજેદાદૌ વિદ્યાનેનાંગ દેવતાઃ ।
દલમૂલેષુ પૂજયેલ્લક્ષ્યાદ્યાધૃતચામરાઃ ।
મુક્તાહારલસત્કાંત પયોધર ભરાલસાઃ ।
જવાકુસુમસંકાશા મદવિભ્રમ મન્થરાઃ ।
હ્રસ્વ ત્રય ક્લીવસર્ગ રહિત સ્વર શોભિતં ।
દેવી બીજં ક્રમાદાસાં મંત્રમાહુર્મ્મનીષિણઃ ।
દલાગ્રેષુ યજેચ્છંખં શાંર્ગં ચક્ર મસિં ગદાં ।
અંકુશં મુષલં પાશમેતાન્યસ્ત્રાણિ શાંર્ગિણઃ ।
સ્વમુદ્રાભિઃ સ્વમમુભિઃ કથ્યંતે મનવઃ ક્રમાત્ ।
આદ્યો જલચરાયાંતે ઠદ્વયં મુનિરીરિતઃ ।
શાંર્ગી યશઃ શવાયાંતે સ્વાહાંતં પરમો મનુઃ ।
સુદર્શન મહાચક્રે જાયાંતે સ્યાદ્દહદ્વયં ।
સર્વદુષ્ટાન્ તતઃ પશ્ચાત્ કુરુ છિન્ધિ યુગં પૃથક્ ।
વિદારય પદદ્વન્દ્વં પરમંત્રાન્ ગ્રસ ગ્રસ ।
ભક્ષય ત્રાસદ્વય દ્વન્દ્વં પ્રત્યેકં રક્ષ ફટ્ દ્વયં ।
ચક્રાય નમ ઇત્યેષ તૃતીયો મંત્ર ઈરિતઃ ।
ખડ્ગ તીક્ષ્ણ પદાંતે સ્યાત્ પ્રત્યેકમસ્વ ફટ્ દ્વયં ।
ચક્રાય નમ ઇત્યસ્ય દ્વિતીયો મનુરીરિતઃ ।
ખડ્ગતીક્ષ્ણે પદસ્યાંતે છિન્ધિ ખણ્ડ યુગં પૃથક્ ।
ચતુર્થોઽયં મનુઃ પ્રોક્તઃ કૌમોદકી મહામતે ।
સર્વાસુરાંતક પદં પ્રસીદ યુગ વર્મ્મ ફટ્
પૃ૦ ૭૫બ) સ્વાહાંતોઽયં મનુઃ પ્રોક્તઃ સદ્ભિઃ કૌમોદકી પરઃ ।
અંકુશાંતે કટ્ટદ્વયં ષષ્ઠોઽયં મનુરીરિતઃ ।
સમ્વર્ત્તકાલે મૂષલાયાથ યદ્વિતયં પુનઃ ।
હું ફટ્ દ્વિઠાંતો મંત્રોઽયં સપ્તમઃ પરિકીર્તિતઃ ।
પાશબદ્ધદ્વયં પશ્ચાદાકર્ષણ પદ દ્વયં ।
વહ્ણિજાયાવધિઃ સદ્ભિઃ અષ્ટમો મનુરીરિતઃ ।
લોકેશાન્ પૂજયેત્ પશ્ચાદ્વસ્ત્રાદ્યૈરાયુધૈઃ સહ ।
ઇત્થમભ્યર્ચ્ચયેન્નિત્યં યથાવત્ પુરુષોત્તમં ।
પ્રાપ્નોતિ મહતીં લક્ષ્મીં સૌભાગ્યમતુલં યશઃ ।
આયુરારોગ્યમન્યાનિ મનોઽભીષ્ટાનિ વિન્દતિ ।
હયારિ કુસુમૈર્દ્દેવમર્ચ્ચયિત્વા મથા વિધિ ।
શશિપ્રસુનૈર્જ્જુહુયાદષ્ટોત્તરસહસ્રકં ।
માસમાત્રેણ વશગાસ્તસ્ય સ્યુઃ સકલા નૃપાઃ ।
હુત્વા બિલ્વફલૈઃ પત્રૈઃ શ્રિયં વિન્દેદ નિન્દિતાં ।
પ્રફુલૈરરૂનામ્ભોજૈસ્તામેવ લભતે નરઃ ।
હુત્વા જ્યોતિષ્મતી તૈલં સહસ્રં વસુસંજ્ઞકં ।
સુભગો જાયતે સમ્યક્ સર્વેષાં નાત્ર સંશયઃ ।
વિધાનેનામુના મંત્રી મહારોગાત્ પ્રમુચ્યતે ।
અશ્વત્થ સમિધા હોમઃ પરાકૃત ધનાપહઃ ।
આજ્યાક્ત દુર્વાહોમેન મુચ્યતે મૃત્યુતો ભયાત્ ।
યસ્મ નામ યુતં મંત્રં જપેદયુતં સંખ્યયા ।
સભવેદ્દાસવત્તસ્ય નાત્ર કાર્યયા વિચારણા ।
બહુના કિમિહોક્તેન મનુના સાધકોત્તમઃ ।
સાધયેત્ સકલાન્ કામાન્ સાક્ષાદ્વિષ્ણુ શિવા પરાન્ ।
અથ મંત્રં પ્રવક્ષ્યામિ દૃષ્ટાદૃષ્ટ ફલપ્રદં ।
પૂર્વોત્તરં ભુવં ભીત્વા સૂત્રં નવ નવં ન્યસેત્ ।
જાયતે તત્ર કોષ્ઠાણિ ચતુષષ્ટિ પ્રભેદતઃ ।
ઈશાનાદ્રાક્ષસં યાવદ્રાક્ષસાદ્વાયુકોણગં ।
વિલિખેન્મંત્રવર્ણાનિ અનુષ્ટુભ ભવાનિ ચ ।
પૃ૦ ૭૬અ) યંત્રમેતત્ સમાખ્યાતં સર્વતોભદ્ર સંજ્ઞકમ્ ।
સર્વરોગ પ્રમથનં સમસ્તપુરુષાર્થદમ્ ।
લિખિતં ભૂર્જ્જપત્રાદૌ યંત્રમેતદ્ યથાવિધિ ।
વિધૃતં વાહુના નિત્યં સર્વકામ ફલપ્રદં ।
ફલકે ખાદિરે કૢપ્તે ગવાં ગોષ્ઠે નિવેશિતં ।
રક્ષ કૃચ્ચૌરમારીઘ્રં સવત્સાનાં ગવાંહિતં ।
ક્ષીરગો ગ ગોક્ષીર રક્ષમા ક્ષ ક્ષમાક્ષર ગોનામો ગગણો નાગો પક્ષ ગ ક્ષય ।
ઇત્યેવં યં તત્વં ચ કથિતં તવ સુવ્રત ।
કેવલં તત્ પ્રયત્નેન કિમન્યત્ શ્રોતુ મર્હસિ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે ત્રીંશોઽધ્યાયઃ

ગૌતમ ઉવાચ
સર્વજ્ઞ સર્વતત્વજ્ઞ સર્વતત્ત્વાર્થ પારગ ।
સ્વાયમ્ભુવે નમસ્તુભ્યં કૃપાં કુરુ કૃપા કર ।
તવનાવિદિતં કિંચિત્ ત્રૈલોક્યે સ ચરાચરે ।
ઇદાનીં કથય બ્રહ્મન્ મંત્રસિદ્ધેસ્તુ લક્ષણં ।
સિદ્ધ્યુપાયં કતિવિધં કથય સ્વાનુકમ્પયા ।
નારદ ઉવાચ
મનોરથા નામ ક્લેશં સિદ્ધેરુત્તમકારણં ।
મૃત્યુનાં હરણં તદ્વદ્દેવતાદર્શનં તથા ।
પ્રયોગિનાં ક્લેશસિદ્ધિઃ સિદ્ધેસ્તુ ક્ષણં પરં ।
પરકાય પ્રવેશં ચ પુરપ્રવેશનં તથા ।
ઉર્દ્ધોત્ ક્રમેણ ચૈવં હિ ચરાચરે મુરે ગતિઃ ।
ખેચરી મેલનં ચૈવ તત્ કથા શ્રવણાદિકં ।
ભૂછિદ્રાણિ ચ વક્ષ્યામિ ચાધમસ્ય ચ લક્ષણં ।
ખાતિર્વાહન ભૂષાદિર્લાભઃ સુચિરજીવનં ।
નૃપાણાં તદ્ગણાનાં ચ વશીકરણમુત્તમં ।
સર્વત્ર સર્વલોકેષુ ચમત્કાર કરં સુખી ।
રોગાપહરણં દૃષ્ટ્યા વિષાપહરણં તથા ।
પાણ્ડિત્યં લભતે મંત્રી ચતુર્વિધં પ્રયત્નતઃ ।
વૈરાત્પંચ મુમુક્ષ્વત્વં ત્યાગિતા સર્વવશ્યતા ।
પૃ૦ ૭૬બ) અષ્ટાંગ યોગાભ્યસનં ભોગેચ્છા પરિવર્ત્તનં ।
સર્વભૂતેષ્વાનુકમ્પા સર્વજ્ઞાદિ ગુણોદયઃ ।
ઇત્યાદિ ગુણ સમ્પત્તિ મથ સિદ્ધેસ્તુ લક્ષણં ।
ખ્યાતિર્ભૂષણ વાહાદિ લભઃ સુચિર જીવનં ।
નૃપાણામંગનાનાં ચ વાત્સલ્યં લોક વશ્યતા ।
મહૈશ્વર્યયં ધનિત્વં ચ પુત્ત્રદારાદિ સમ્પદઃ ।
અધમાઃ સિદ્ધયઃ પ્રોક્તા મંત્રી પ્રથમ ભૂમિકાઃ ।
સિદ્ધમંત્રસ્તુ યઃ સાક્ષાત્ સ શિવો નાત્ર સંશયઃ ।
સિદ્ધલક્ષણમિત્યુક્તં તદુપાયમિહોચ્યતે ।
પિતૃ માતૃ વિશુદ્ધા યે શુદ્ધાચારા જિતેન્દ્રિયાઃ ।
સંપ્રદાયેનોપદિષ્ટાસ્તેષાં સિદ્ધિર્દ્રુતં ભવેત્ ।
મલિના મલસંછન્નાઃ પાપિનસ્તરલાશયાઃ ।
દેવાર્ચ્ચનાદિ વિમુખા ગુરવે શઠવૃત્તયઃ ।
તેષાં કૃતસ્તેન સિધ્યંતિ મંત્ર જપ હુત્વાદિભિઃ ।
યે મંત્રા મલસંછન્ના કેવલા વર્ણરૂપિણઃ ।
નિજીર્વાઃ સત્તહીના યે કુંઠિતાશ્ચ તિરસ્કૃતાઃ ।
અરિપક્ષે સ્થિતા યે ચ પાપાદિગણસંયુતાઃ ।
યે મંત્રાશ્ચ વિધિ પ્રાપ્તા યે ચ સિદ્ધાંત વર્જિતાઃ ।
ઇત્યાદિ દોષ દુષ્ટાશ્ચ સિદ્ધિદાનાલ્પયોગતઃ ।
પશુભાવે સ્થિતા મંત્રાઃ કેવલા વર્ણરૂપિણઃ ।
સૌષુમ્ન ધ્વન્યુચ્ચરિતાઃ પ્રભુત્વં પ્રાપ્નુવંતુ તે ।
વક્ષ્યામિ ચરમેઽધ્યાયે તદુપાયં તવાનઘ ।
સંસ્કારાદથકલ્પાંતે યેન મંત્રસ્ય સિદ્ધયઃ ।
સ્વલ્પયોગેન વિધિવત્તાંશ્ચ વક્ષ્યામિ તત્ત્વતઃ ।
જનનં જીવનં પશ્ચાત્તાડનં બોધનં તથા ।
અથાભિષેકો વિમલીકરણાપ્યાયને પુનઃ ।
તર્પણં દીપનં ગોપ્તિર્દશૈતા મંત્ર સંસ્ક્રિયાઃ ।
સ્વર્ણાદિપાત્રે સંલિખ્ય માતૃકા યંત્રમુત્તમં ।
કાશ્મીર ચન્દ્રનેનાથ ભસ્મના ચાથ સુવ્રત ।
પૃ૦ ૭૭અ) કાશ્મીરં શક્તિ સંસ્કારે ચન્દ્રનં વૈષ્ણવે મનૌ ।
શૈવે ભસ્મ સમાખ્યાતં માતૃકાયંત્ર લેખને ।
મંત્રારણાં માતૃકા મધ્યાદુદ્ધારો જનનં સ્મૃતં ।
પંક્તિ ક્રમેણ વિધિના મુનિભિસ્તંત્રનિશ્ચયૈઃ ।
પ્રણવાંતરિતાન્ કૃત્વા મંત્રવર્ણાન્ જપેત્ સુધીઃ ।
પ્રત્યેકં શતવારં તુ જીવનં તદુદાહૃતં ।
મંત્રવર્ણાન્ સમાલિખ્ય તાડયેચ્ચન્દનામ્ભસા ।
પ્રત્યેકં વાયુબીજેન પૂર્વવત્તાડનં મતં ।
ભસ્મના કુસુમેનાથ ચન્દનેનાથવા પુનઃ ।
શૈવાદિ તંત્રભેદેન પ્રોક્તં દ્રવ્યત્રયં શુભં ।
વિલિખ્ય મંત્ર પિણ્ડં તુ પ્રસૂનૈઃ કરવીરજૈઃ ।
તન્મંત્રવર્ણ સંખ્યાકૈર્હત્યાદ્રેફેણ બોધનં ।
તત્તન્મંત્રોક્ત વિધિના અભિષેકઃ પ્રકીર્ત્તિતઃ ।
અશ્વષ્યપલ્લવૈઃ સિંચેન્મંત્રી મંત્રાર્ણ સંખ્યયા ।
સંચિંત્ય મનસા મંત્રં સુષુમ્નામૂલ મધ્યતઃ ।
જ્યોતિર્મ્મંત્રેણ વિધિવદ્દહેન્મલત્રયં પતિઃ ।
તારં વ્યોમાગ્નિમરુયુગ્ દણ્ડીતે પતિર્મ્મનુર્મ્મતઃ ।
માર્જનં કુશતોયેન પુષ્પતોયેન વા તથા ।
તેન મંત્રેણ વિધિવદાપ્યાયન વિધિઃ સ્મૃતઃ ।
દીપયેત્ સર્વમંત્રાણા યોગતસ્તાવ કામયોઃ ।
દીપ્યમાનં ચ મંત્રં ચ ગોપયેત્ સર્વસિદ્ધિદં ।
અધુના શક્તિ તંત્રૈષુ વૈષ્ણવે ચેન્દુમજ્જલૈઃ ।
શૈવે ઘૃતેન દુગ્ધેન તર્પણં સમ્યગીરિતં ।
એતે ચ કથિતાસ્તુભ્યં દશૈતા મંત્રસંસ્ક્રિયાઃ ।
યાન્ કૃત્વા સમ્પ્રદાયેન મંત્રી વાંછિતમશ્નુતે ॥
અથાન્યત્ સંપ્રવક્ષ્યામિ મંત્રાણાં સિદ્ધિલક્ષણં ।
યત્ કૃત્વા મનુવિત્ સમ્યક્ શુદ્ધિમાપ્નોત્ય યત્નતઃ ।
નિર્વીર્યયા મનવો યે ચ તેષુ બીજાનિ યોજયેત્ ।
પૃ૦ ૭૭બ) કામં વા વિષબીજં વા જપનાત્ સિદ્ધિદો મનુઃ ।
અથાન્યત્ સંપ્રવક્ષ્યામિ સિદ્ધ્યુપાયં મુને શૃણુ ।
સ્થાનસ્થાવરદામંત્રા ધ્યાનસ્થાશ્ચ ફલપ્રદાઃ ।
સ્થાન ધ્યાન વિહીના યે કોટિજાપાત્ ફલં નહિ ।
અથાતોઽન્યત્ પ્રવક્ષ્યામિ મંત્રસિદ્ધેસ્તુ લક્ષણં ।
માતૃકા પુટિતં કૃત્વા સ્વમંત્ર પ્રજપેત્ સુધીઃ ।
વર્ણગ્રંથાત્ય વૃત્યાહ્યા દ્વારલક્ષં સમાપ્યતે ।
નિશ્ચિતં મંત્રસિદ્ધિઃ સ્યાદિત્યુક્તં તંત્રવેદિભિઃ ।
અથ સંક્ષેપતો વક્ષ્યે પુરશ્ચરણમુત્તમં ।
ચન્દ્ર સૂર્યય ગ્રહે ચૈવ શુચિઃ પૂર્વમુપોષિતઃ ।
નદ્યાં સમુદ્ર ગામિત્યાં નાભિમાત્ર જલે સ્થિતઃ ।
ગ્રાસાવધિવિમોક્ષાંતં જપેન્મંત્રં સમાહિતઃ ।
હોમયેત્તદ્દશાંશેન તદ્દશાંશેન તર્પણં ।
અભિષિંચેદ્દશાંશેન દશાંશં વિપ્ર ભોજનં ।
ઇત્યેવં પંચકૃત્તેન સિદ્ધમંત્રો ભવેન્નરઃ ।
અથવા મૂર્દ્ધિણદેશે ચ ગુરું સંચિન્ત્ય વાગ્યતઃ ।
પૂર્વાગ્રે નિવસેન્મંત્રી મંત્રોક્તં જપમાચરેત્ ।
અનંતરં દશાશેન ક્રમાદ્ધોમાદિકં ચરેત્ ।
એવં કૃત્વા સિદ્ધમંત્રો ભવેન્મંત્રી ન ચાન્યથા ।
ગુરુ સંતોષમાત્રેણ સિદ્ધિઃ સ્યાદપવર્ગદા ।
ના જપ્તઃ સિધ્યતે મંત્રી જાહુતશ્ચ કદાચન ।
ના પૂજિતશ્ચ વિધિવન્નાતર્પિતો ના ભોજિતઃ ।
પંચ તત્તમતે મંત્રે કાલસંખ્યા ન વિદ્યતે ।
કૃતે ચોક્ત જપાત્ સિદ્ધિસ્ત્રેતાયાં દ્વિગુણો જપઃ ।
દ્વાપરે ત્રિગુણાચ્ચૈવ કલૌ સંખ્યા ચતુર્ગુણા ।
કૃષ્ણમંત્રેણ દેવર્ષે યુગસંખ્યા ન વિદ્યતે ।
જપ હોમ તર્પણાદ્યૈઃ સિધ્યતે કૃત સંખ્યયા ।
સિદ્ધમંત્ર તયાનાત્ર યુગસેવા પરિશ્રમઃ ॥
પૃ૦ ૭૮અ) ઇતિ શ્રીગૌતમીયે એકત્રિંશોઽધ્યાયઃ

અથાપરં પ્રવક્ષ્યામિ સિદ્ધ્યુપાયં મહાદ્ભૂતં ।
યેન સિદ્ધેન મનુવિત્ સૃષ્ટિ સ્થિત્યંત કારકઃ ।
તત્તત્કર્મ્માનુરૂપેણ તત્તદ્યોગં પ્રયોજયેત્ ।
ગ્રથનાદિ પ્રભેદશ્ચ મંત્રાણાં વક્ષ્યતેઽધુના ।
ગ્રથિતં સંપુટં ગ્રસ્તં સમસ્તં ચ વિદર્ભિતં ।
તથા ચાક્રાંત માદ્યંતં ગર્ભસ્થં સર્વતો વૃતં ।
તથા મુક્તિ વિદર્ભં ચ વિદર્ભ ગ્રથિતં તથા ।
ઇત્યેકાદશધા મંત્રાઃ પ્રયુક્તાઃ કાર્યયા સિદ્ધિદાઃ ।
સાધ્યનામાર્ણમેકકં મંત્રાંતે સંપ્રયોજિતં ।
ગ્રથિતં તત્ સમાખ્યાતં વશ્યાકૃષ્ટિકરં પરં ।
મંત્રમાદૌ વદેત્ સર્વં સાધ્યસંજ્ઞમનંતરં ।
વિપરીતં પુનશ્ચાંતે મંત્રં તત્ સંપુટં સ્મૃતં ।
શાંતિ પુષ્ટિ કરં જ્ઞેયં ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યયદાયકં ।
અર્દ્ધમર્ધં તથાઢ્યંતે મંત્રં કુર્યયાદ્વિચક્ષણઃ ।
મધ્યે ચાસ્ય ભવેત્ સાધ્યં ગ્રસ્તમિત્યભિધીયતે ।
અભિગ્રસ્તૈસ્તથા મંત્રૈર્મ્મારણોચ્ચાટનેષુ ચ ।
અભિધાનં વદેત્ પૂર્વં પશ્ચાન્મંત્રં તથા વદેત્ ।
એતત્ સમસ્તમિત્યુક્તં શત્રૂચ્ચાટન કારકં ।
દ્વૌ દ્વૌ મંત્રાક્ષરૌ યત્ર એકૈકં સાધ્યવર્ણંકં ।
વિદર્ભિતં તુ સંપ્રોક્તં દુષ્ટઘ્ન વશ્યલક્ષણં ।
મંત્રાર્ણં તરિતં સર્વં સ મંત્રાત્તિષ્ઠતે યદિ ।
આક્રાંતં તદ્વિજાનીયાત્ સદ્યઃ સર્વાર્થદાયકં ।
ક્ષોભઃ સ્તમ્ભઃ સમાવેશ વશ્યોચ્ચાટન કર્મ્મસુ ।
સકૃત્ પૂર્વં વદેન્મંત્રમંતે ચૈવ તથા પુનઃ ।
મધ્યે ચાસ્ય ભવેત્ સાધ્યમાદ્યંતમિતિ તદ્વિદુઃ ॥
પૃ૦ ૭૮બ) અન્યોઽન્યં પ્રતિયુક્તાનાં વિદ્વેષણ કરં પરં ।
આદૌ ચાંતે તથા મંત્રં દ્ધિવારં સંપ્રયોજયેત્ ।
સાધ્ય નામ સકૃન્મધ્યે ગર્ભસ્થં તુ તદોચ્યતે ।
મારણોચ્ચાટનં વશ્યં પ્રયુક્તં કારયેન્નૃણાં ।
હેતિનૌ સૌમ્યધીર્ગર્ભં સ્તમ્ભયેચ્ચ ગતે તથા ।
ત્રિધામંત્રં વદેત્ પૂર્વન્તથૈવાંતે પુનસ્ત્રિધા ।
સકૃત્ સાધ્યં ભવેન્મધ્યં તં વિધાત્ સર્વતો વૃત્તં ।
સર્વાભિચાર શમનં મહામૃત્યુનિવારણં ।
સર્વસૌભાગ્યજનનં મૃતાનામ મૃતપ્રદં ।
આદૌ મંત્રં તતો નામ સાધ્યાક્ષરમથા લિખેત્ ।
એવમેવં ત્રિધા કૃત્વા ભવેન્મુક્તિ વિદર્ભિતં ।
સર્વવ્યાધિહરં પ્રોક્તં ભૂતાપસ્મારમર્દ્દનં ।
એકૈકં વર્ણમધ્યં તુ કૃત્વા મંત્ર વિદર્ભિતં ।
પૂર્વવત્ કથિતં ચાન્યત્તસ્યાદાંતે પ્રકલ્પયેત્ ।
વિદર્ભ ગ્રથિતં નામ મંત્રરામનુત્તમં ।
સર્વ કર્મ્મકરં પ્રોક્તં સર્વૈશ્વર્યય ફલપ્રદં ।
એવમેતે પ્રયોગાઃ સ્યુઃ સિદ્ધમંત્રસ્ય સિદ્ધિદાઃ ।
અથાપરં પ્રવક્ષ્યામિ મંત્રસિદ્ધેસ્તુ લક્ષણમ્ ।
યજ્જ્ઞાત્વા સાધકશ્રેષ્ઠો મંત્રં સિદ્ધિં લભેદ્ધ્રુવં ।
સભ્યગનુષ્ઠિતો મંત્રો યદિ સિદ્ધિર્ન જાયતે ।
પુનસ્તેનૈવ કર્ત્તવ્યં તતઃ સિદ્ધો ભવેદ્ધ્રુવં ।
પુનરનુષ્ટિતો મંત્રો યદિ સિધિર્ન જાયતે ।
પુનસ્તેનૈવ કર્ત્તવ્યં તતઃ સિદ્ધો ન સંશયઃ ।
પુનઃ સોઽનુષ્ઠિતો મંત્રો યદિ સિદ્ધિર્ન જાયતે ।
ઉપાયાસ્તત્ર કર્તવ્યાઃ સપ્તશંકર ભાષિતઃ ।
ભ્રામણં બોધનં વશ્યં પીડનં શોષપોષણં ।
દહનાંતં ક્રમાત્ કુર્યયાત્ તતઃ સિદ્ધો ભવેદ્ધ્રુવં ।
ભ્રામણં વારુણે બીજે ગ્રથનં ક્રમયોગતઃ ।
પૃ૦ ૭૯અ) રોચના ગુરુ સંમિશ્રં એલા કર્પૂર કુંકુમૈઃ ।
ઉશીરચન્દનાભ્યાં તુ મંત્રં સંગ્રથિતં લિખેત્ ।
ક્ષીરાજ્ય મધુતોયાનાં મધ્યે તલ્લિખિતં ક્ષિપેત્ ।
પૂજનાજ્જપનાદ્ધોમાદ્ ભ્રામિતઃ સિદ્ધિદો ભવેત્ ।
ભ્રામિતો યદિ સિધ્યેત બોધનં તસ્ય કારયેત્ ।
ભ્રમણં કામબીજેન સંપુટીકૃત્ય સંજપેત્ ।
એવં રુદ્ધો ભવેત્ સિદ્ધો નચેદે તદ્વશી કુરુ ।
અલક્તં ચન્દનં કુષ્ઠં હરિદ્રા સદનં શિલાઃ ।
એતૈસ્તુ મંત્રમાલિખ્ય ભૂર્જ્જપત્રે સુશોભને ।
ધાર્યયા કંઠે ભવેત્ સિદ્ધઃ પીડનમ્વાપિ કારયેત્ ।
અધરોત્તર યોગેન પદેન પરિજાપ્ય વૈ ।
ધ્યાપીત દેવતાં તદ્વદધરોત્તર રૂપિણીં ।
વિદ્યામાદિત્ય દુગ્ધેન લિખિત્વા ક્રમ્ય ચાંઘ્રિણા ।
તથા ભૂતેતિ મંત્રેણ હોમઃ કાર્યયો દિને દિને ।
પીડિતે લજ્જયા વિષ્ટઃ સદા તદથ પોષયેત્ ।
વાલાયાસ્તૃતીયં બીજમાદ્યંતે તસ્ય યોજયેત્ ।
ગોક્ષીરમધુના લિપ્ય વિદ્યાં પાણૌ વિધારયેત્ ।
પોષિતોઽયં ભવેત્ સિદ્ધો ન ચેત્ કુર્વી ન શોષણં ।
દ્વાભ્યાં ચ માથયા બીજં ધારયેત્ કર કંઠયોઃ ।
એષા વિદ્યા ગમે ધાર્યયા બલવીર્યય સમન્વિતા ।
શોષિતોઽપિ ન સિદ્ધિશ્ચેદ્દહનીયોઽગ્નિબીજતઃ ।
અગ્ને યેન તુ બીજેન મંત્રાદ્ય કરમક્ષરં ।
આદ્યં તુ મધ્ય ઉર્દ્ધં તુ યે ગોદોહન્ન કર્મ્મણિ ।
બ્રહ્મવૃક્ષસ્ય મૂલેન કૃત્વા દર્ભમયં તતઃ ।
શુભે દેશે તતે મંત્રઃ સિદ્ધઃ સ્યાચ્છંકરોદિતં ।
ઇત્યેવં કથિતં સમ્યક્ કેવલં તવ ભક્તિતઃ ।
એકૈન તુ કૃતાર્થઃ સ્યાદ્બહુભિઃ કિં ચ સુવ્રતઃ ।
પૃ૦ ૭૯બ) અથાપરં પ્રવક્ષ્યામિ મંત્રૌષધિ મહાદ્ભુતાં ।
યઃ પ્રયોગ વિધાનેન સદ્યઃ સિદ્ધો ભવેદ્ધ્રુવં ।
કરવીરસ્ય મૂલેન પિષ્ટેન મધુ પાણિના ।
તલ્લિપ્તાંગા કૃતઃ કંઠે મનું સદ્યઃ પ્રસીદતિ ।
વિમુક્ત સર્વપાપૌઘઃ કૃષ્ણં પશ્યતિ ચતુષા ।
જીવન્મુક્તો ભવેન્મંત્રી સત્યં સત્યં મયોદિતં ।
યત્ર વા કુત્રચિદ્દેશે ગંતુ કામો યથા ભવેત્ ।
અથવા ભૂતલે મંત્રી પાતાલે વાપિ કૌતુકાત્ ।
તત્ક્ષણાત્તપ્રયાત્યેવ સર્વસિદ્ધિશ્વરો ભવેત્ ।
ઇત્યેવં કથિતં સમ્યક્ મંત્રસિદ્ધેસ્તુ લક્ષણં ।
તદુપાયં તદા બ્રહ્મન્ કેવલં તવ ભાગ્યતઃ ।
અનેક તંત્ર સંપ્રોક્તમનેક મુનિ સમ્મતં ।
ઇદાનીં તુ પુનર્બ્રહ્મન્ કિં પુનઃ શ્રોતુમિચ્છસિ ॥
ઇતિ શ્રીગૌતમીયે મહાતંત્રે સર્વતંત્રોત્તમે દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ

સમાપ્તઃ શુભમ્ ॥
જમ્બૂમધ્યે લિખિતમિદમ્પુસ્તકં સં૦ ૧૯૪૪ ભાદ્રપદે માસિ