ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 9.10

પરબ્રહ્મનિરૂપણમ્
ઉગ્રસેન ઉવાચ -
સિદ્ધોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ ત્વયા શ્રીકૃષ્ણરૂપિણા ॥
શ્રીકૃષ્ણપદ્ધતિઃ સાક્ષાચ્છ્રુતા વૈ વિધિવન્મયા

અહો લોકા મહામૂઢા લોભમોહમદાન્વિતાઃ ॥
નાપ્નુવંતિ હિ વૈરાગ્યં ભજંતિ ન હરિં ક્વચિત્

ભગવન્નસ્ય જગતો મોહકારણમદ્‌ભુતમ્ ॥
કથં જાતં વદ વિભો કથમેતન્નિવર્તતે

શ્રીવ્યાસ ઉવાચ -
યથાંભસિ પ્રાપ્તમદો વિધોઃ ખત-
સ્તત્પ્રેક્ષતે કેવલમેવ વેગતઃ ॥
તથા હિ બિમ્બ પરમસ્ય માયયા
મમેત્યહં ભાવગતે પ્રવર્તતે

પ્રધાનકાલાશયદેહજૈર્ગુણૈઃ
કુર્વન્વિકર્માણિ જનો નિબદ્ધ્યતે ॥
કાચેઽર્ભકં સૈકત એવ જીવનં
ગુણે ચ સર્પં પ્રતનોતિ સોઽક્ષિભિઃ

રાજન્ જગન્મોહમયં રજોમયં
તમોમયં સત્વમયં તથા ક્વચિત્ ॥
મનોવિલાસં વિકૃતં ચ વિભ્રમં
વિદ્ધ્યાશ્વિદં લોલમલાતચક્રવત્

ઇદં કરિષ્યામિ કરોમ્યભૂવં
મમેદમસ્તીતિ ચ વેદમાબ્રુવન્ ॥
અહં સુખી દુઃખયુતઃ સુહૃજ્જનો
લોકસ્ત્વહંકારવિમોહિતો મતઃ

ઉગ્રસેન ઉવાચ -
વદ મે કૃપયા બ્રહ્મઁલ્લક્ષણં પરમાત્મનઃ ॥
કતિધા કવયઃ કૃષ્ણં વદંતિ જપવર્ત્મનિ

શ્રીવ્યાસ ઉવાચ
સનાતનસ્યાત્ર ન મૃત્યુજન્મની
ન શોકમોહૌ ન જરાયુવાદયઃ ॥
અહંમદો વ્યાધિયુતો ભયં સુખં
શુચઃ ક્ષુધેચ્છા ન રતિર્ન ચાધયઃ

આત્મા નિરીહો હ્યતનુઃ સ સર્વગો
નાહંકૃતિઃ શુદ્ધબલો ગુણાશ્રયઃ ॥
સ્વયં પરો નિષ્ફલ આત્મમંગલો
જ્ઞાનાત્મકો યો વિદિતો મુનીશ્વરૈઃ

જાગર્તિ યોઽસ્મિઞ્છયનં ગતે સતિ
નાયં જનો વેદ સ વેદ તં હિતમ્ ॥
પશ્યન્તમાદ્યં પુરુષં હિ યં જનો
ન પશ્યતિ સ્વચ્છમલં ચ તં ભજે

યથા નભોઽગ્નિઃ પવનો ન સજ્જતે
ઘટે ન કાષ્ઠે ન રજોભિરાવૃતઃ ॥
તથા પુમાન્સર્વગુણૈશ્ચ નિર્મલો
વર્ણૈર્યથા સ્યાત્સ્ફટિકોપમોજ્જ્વલઃ

વ્યંગેન વા લક્ષણયા ચ વાક્પથૈ-
રર્થૈઃ પદસ્ફોટપરાયણૈઃ પરમ્ ॥
ન જ્ઞાયતે તદ્‍ગુણિનોત્તમેન સ-
દ્વાચ્યં તતો બ્રહ્મ કુતસ્તુ લૌકિકૈઃ

વદન્તિ કેચિદ્‍ભુવિ કર્મકર્તૃ ય-
ત્કાલં ચ કેચિત્પરમેવ શોભનમ્ ॥
કેચિદ્વિચારં પ્રવદન્તિ યચ્ચ તદ્‌-
બ્રહ્મેતિ વેદાંતવિદો વદન્તિ હિ

યં ન સ્પૃશંતીહ ગુણા ન કાલજા
માયેન્દ્રિયં ચિત્તમનો ન બુદ્ધયઃ ॥
મહન્ન વેદો વદતીતિ તત્પરં
વિશન્તિ સર્વેઽનલવિસ્ફુલિંગવત્

હિરણ્યગર્ભઃ પરમાત્મતત્ત્વં
યદ્વાસુદેવં પ્રવદન્તિ સન્તઃ ॥
વિચાર્ય્ય તદ્દેવવરસ્વરૂપં
વિસૃજ્ય મોહં વિચરેદસઙ્ગઃ

યથેન્દુરેકો જલપાત્રવૃંદગો
યથાગ્નિરેકો વિદિતઃ સમિચ્ચયે ॥
તથા પરાત્મા ભગવાનનેકવિ-
દન્તર્બહિઃ સ્યાત્સ્વકૃતેષુ દેહિષુ

સૂર્યોદયે નૈશતમો વિલીયતે
પ્રદૃશ્યતે વસ્તુ ગૃહે યથા જનૈઃ ॥
જ્ઞાનોદયે જ્ઞાનતમઃ પ્રલીયતે
સંપ્રાપ્યતે બ્રહ્મ પરં તનૌ તથા

યથેન્દ્રિયાણાં ચ પૃથક્‍પ્રવૃત્તિભિ-
ર્નાનેવ તેઽર્થોતિગુણાશ્રયઃ પરઃ ॥
એકં હ્યનંતસ્ય પરસ્ય ધામ ત-
ત્તથા મુનીનાં કિલ શાસ્ત્રધર્મભિઃ

સાક્ષાદ્ધરિર્યઃ પુરુષોત્તમોત્તમઃ
શ્રીકૃષ્ણચન્દ્રો નિજભક્તવત્સલઃ ॥
કૈવલ્યનાથો નૃગમુજ્જહાર તં
પૂર્ણં સ્વયં બ્રહ્મ પરં નમામ્યહમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા તમનુજ્ઞાપ્ય ભગવાન્બાદરાયણઃ ॥
પશ્યતાં યાદવાનાં ચ તત્રૈવાંતરધીયત

ઇદં મયા તે કથિતં હરિભક્તિવિવર્દ્ધનમ્ ॥
વિજ્ઞાનખંડં વિશદં શ્રોતૄણાં મોક્ષદં સ્મૃતમ્

ગર્ગાચાર્યેણ કથિતા નામ્નેયં ગર્ગસંહિતા ॥
સર્વદોષહરા પુણ્યા ચતુર્વર્ગફલપ્રદા

ગોલોકવૃંદાવનયોર્ગિરીશ્વર-
માધુર્યયોઃ શ્રીમથુરાપુરસ્ય ચ ॥
દ્વારાવતીવિશ્વજિતોર્હલાયુધ-
વિજ્ઞાનયોઃ ખંડચયાઃ પૃથઙ્ નવ

શ્રીકૃષ્ણમૂર્તિઃ પરમૈ રસૈર્યથા
યથા ચ ભૂમિર્ભરતાદિભિર્ભૃશમ્ ॥
તથા હિ શશ્વન્મુનિગર્ગસંહિતા
વિભાતિ ખંડૈર્નવભિર્નૃપેશ્વર

યથા હિ રત્‍નૈર્નવભિર્વિરાજતે
દેવાંગુલૌ તપ્તસુવર્ણમુદ્રિકા ॥
તથા ચતુર્વર્ગફલપ્રદે વિધૌ
સર્ગૈર્વિસર્ગૈમુનિગર્ગસંહિતા

નરેન્દ્ર શશ્વન્મુનિસંહિતાં યે
શૃણ્વન્તિ ભક્ત્યા હિ જનાઃ પુનીતાઃ ॥
ઇહૈવ સૌખ્યં પરમાપ્નુવંત-
સ્તતસ્તુ ગોલોકપુરં પ્રયાંતિ

કૃત્વાથ પીતામ્બરવન્દનં ત્વિમાં
શૃણોતિ વંધ્યા બહુલાલસા ભૃશમ્ ॥
હૃસ્વેન કાલેન ગૃહાંગણે શિશૂ-
ન્સઞ્ચારયન્તી વિચરત્યહર્નિશમ્

રોગી પુમાન્ રોગગણાત્પ્રમુચ્યતે
ભીતો ભયાદ્‌બંધગતશ્ચ બંધનાત્ ॥
શ્રુત્વા કથાં નિર્ધન એતિ વૈભવં
મૂર્ખો ભવેત્પંડિત એવ સત્વરમ્

યઃ કાર્તિકે માસિ નૃપઃ શ્રિયા યુતઃ-
શૃણોતિ શશ્વન્મુનિગર્ગસંહિતામ્ ॥
સ ચક્રવર્તી ભવિતા ન સંશયો
નરેન્દ્રહસ્તોદ્‍ધૃતચારુપાદુકઃ

મનોજવૈઃ સિંધુતુરઙ્ગમૈર્નવૈ-
ર્દ્વિપૈશ્ચ વિંધ્યાચલસંભવૈઃ પરૈઃ ॥
વૈતાલિકોદ્‌ગીતયશા મહીતલે
નિષેવિતો વારવધૂજનૈઃ સહ

સુવર્ણશૃઙ્ગં વરતામ્રપૃષ્ઠં
સભૂષણં રૌપ્યખુરં સવત્સમ્ ॥
દદાતિ ખંડં પ્રતિ ગોદ્વયં યઃ
પ્રાપ્નોતિ સર્વં હિ મનોરથં સઃ

નિષ્કારણોઽસૌ શૃણુતે વિદેહરાટ્
સર્વામિમાં વૈ મુનિગર્ગસંહિતામ્ ॥
હૃત્પુણ્ડરીકે વસતેઽસ્ય સર્વદા
શ્રીકૃષ્ણચંદ્રો નિજભક્તવત્સલઃ

શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા તમનુજ્ઞાપ્ય નારદો દેવદર્શનઃ ॥
સર્વેષાં પશ્યતાં બ્રહ્મન્નંબરં ગતવાન્મુનિઃ

બહુલાશ્વો મહારાજઃ શ્રીકૃષ્ણે લગ્નમાનસઃ ॥
સર્વતસ્તુ કૃતાર્થોઽભૂચ્છ્રુત્વેમાં સંહિતાં હરેઃ

તવ પશ્નોપરિ બ્રહ્મન્કથિતા સંહિતા મયા ॥
શ્રુતા વા પઠિતા કૈશ્ચિત્કોટિયજ્ઞફલપ્રદા

શ્રીશૌનક ઉવાચ -
ધન્યોઽહં ચ કૃતાર્થોઽહં ત્વત્સંગેન મહામુને ॥
પ્રાપ્નોમિ પરમાં ભક્તિં શ્રીકૃષ્ણપ્રેમવર્દ્ધિનીમ્

વિશદહૃદિ મુનીનાં માનસે રાજહંસઃ
સકલસુખવિરાજન્નાદમાધુર્ય્યવંશઃ ॥
જગતિ વિકલદંશઃ શૂરવંશાવતંસઃ
કરબલહતકંસઃ પાતુ વઃ સત્પ્રશંસઃ

ઇત્યુક્ત્વા તાન્મુનીન્સર્વાન્ ગર્ગાચાર્યો મહામુનિઃ ॥
અનુજ્ઞાપ્ય પ્રસન્નાત્મા ગંતુમભ્યુદ્યતોઽભવત્

નવસર્ગવિસર્ગાઢ્યાં સ્વર્ગભૃદ્‌ગર્ગસંહિતામ્ ॥
ચતુર્વર્ગપ્રદામુક્ત્વા ગર્ગો ગર્ગાચલં યયૌ

શરદ્વિકચપંકજશ્રિયમતીવ વિદ્વેષકં
મિલિંદમુનિલેઢિતં કુલિશકઞ્જચિહ્નાવૃતમ્ ॥
સ્ફુરત્કનકનૂપુરં દલિતભક્તતાપત્રયં
ચલદ્દ્યુતિપદદ્વયં હૃદિ દધામિ રાધાપતેઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં વિજ્ઞાનખંડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદાંતર્ગત-
શ્રીવ્યાસોગ્રસેનસંવાદે પરબ્રહ્મનિરૂપણં નામ દશમોઽધ્યાયઃ