ગણકારિકા (ટીકા સહિત) · ભાગ 117

ગણકારિકા, 1
પઞ્ચકાસ્ ત્વ્ અષ્ટ વિજ્ઞેયા ગણશ્ ચૈકસ્ ત્રિકાત્મકઃ ।
* [<ગણકારિકાટીકા>
* પઞ્ચપઞ્ચસંખ્યાવચ્છિન્નાઃ સમુદાયાઃ પઞ્ચકા લાભાદયસ્ તેષાં ન્યૂનાધિકવ્યવચ્છેદેન અષ્ટ ઇતિ સંખ્યામ્ આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:1
* તુશબ્દઃ સંક્ષેપવિસ્તારપરિજ્ઞાનયોઃ તુલ્યફલત્વમ્ અવધારયતિ શિષ્યજિજ્ઞાસાનુરોધેન ભાષ્યારમ્ભો ઽપ્ય્ અર્થવાન્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:2
* વિજ્ઞેયા વિશેષેણ જ્ઞાતવ્યાઃ પુનઃ પુનર્ અભ્યાસેન દૃઢીકર્તવ્યા યેન સર્વદા શાસ્ત્રાર્થે ચિત્તસ્થે કૃતે સતિ ગ્રન્થવિસ્મરણે ઽપિ બ્રહ્મોદ્યદોષો ન ભવેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:3
* અનુષ્ઠાનાશક્તસ્યાન્યથા હિ સુરાપાનસમં પાતકં સ્યાદ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:4
* ગણશબ્દઃ સમુચ્ચયવાચી ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:5
* ચશબ્દઃ સમુચ્ચયેન કેવલમ્ અષ્ટ પઞ્ચકા વિજ્ઞેયા ગણશ્ ચૈકસ્ ત્રિકાત્મકો વિજ્ઞેય ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:6
* એક ઇત્ય્ અનન્તરોક્તાષ્ટસંખ્યાશઙ્કાનિરાકરણાર્થમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:7
* ત્રિસંખ્યાવચ્છિન્નઃ સમુદાયઃ ત્રિકઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:8
* સ એવ આત્મા સ્વભાવો યસ્ય ભૈક્ષાદિવૃત્તિગણસ્ય સ તથોક્તઃ વૃત્ત્યન્તરનિષેધાર્થમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:9
* એવમ્ એતે નવ ગણા જ્ઞેયત્વોનોદ્દિષ્ટાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:10
* યસ્ તાન્ સમ્યગ્ અવધારયતિ સો ઽવશ્યં દુઃખાન્તં યાસ્યત્ય્ અન્યેષાં ચાનુગ્રહકરણસમર્થો ભવતીતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:11
* કુતઃ પુનર્ એતન્ નિશ્ચીયત ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:12
* નિશ્ચીયતે યસ્માત્ સર્વૈર્ એવ પરમયોગિભિઃ વેત્તા નવગણસ્યાસ્ય સંસ્કર્તા ગુરુર્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:13
* વિદ જ્ઞાને ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:14
* તસ્ય વેદિતેતિ પ્રાપ્તે છન્દોભઙ્ગપરિહારાર્થં છાન્દસઃ પ્રયોગો વેત્તા ઇતિ કૃતઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:15
* અથવા વિચારણે તસ્ય વેત્તેતિ ભવતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:16
* વેત્તા વિચારયિતા ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:17
* નવગણાનામ્ ઇતિ બહુવચને પ્રાપ્તે છન્દોભઙ્ગપરિહારાર્થં તત્પરિજ્ઞાનસ્ય ભિન્નફલત્વજ્ઞાપનાર્થં વા નવગણસ્ય ઇત્ય્ ઉક્તમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:18
* નન્દિમહાકાલાદિષ્વ્ અપિ ગણશબ્દો દૃષ્ટઃ તદાશઙ્કાનિરાકરણાર્થમ્ અસ્યેત્ય્ ઉક્તમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:19
* અસ્ય અનન્તરોદ્દિષ્ટસ્ય લાભાદિકસ્યેત્ય્ અર્થઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:20
* સુપરીક્ષિતં બ્રાહ્મણં દીક્ષાવિશેષેણ પઞ્ચાર્થજ્ઞાનવિશેષેણ ચ શિષ્યં સંસ્કુર્વન્ સંસ્કર્તા ઇત્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:21
* સ ચ તજ્જ્ઞૈર્ મુખ્યત એવ ગુરુર્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:22
* ગુરુર્ આચાર્યઃ શ્રદ્ધાવતામ્ આશ્રમિણાં દર્શનસમ્ભાષણાદિભિર્ અપિ પાપઘ્નઃ પુણ્યાતિશયકારી ચેત્ય્ અર્થઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:23
* અથવા અન્યથા કારિકાસમ્બન્ધઃ પ્રદર્શ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:24
* દ્વિવિધઃ ખલ્વ્ અત્ર બ્રાહ્મણો ઽપવર્ગગન્તા શ્રૂયતે સાધક આચાર્યશ્ ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:25
* તત્રેહ દર્શને યઃ સાધકઃ સન્ન્ અપવર્ગં ગન્તુમ્ ઇચ્છતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:26
* શાસ્ત્રં શ્રુત્વાચાર્યોપદેશમાત્રાદ્ વા વિધ્યાદિસ્વરૂપં જ્ઞાત્વા વિધિયોગાનુષ્ઠાનમ્ અત્યન્તાભિયોગેન કર્તવ્યમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:27
* યસ્ ત્વ્ આચાર્યઃ સન્ન્ અપવર્ગમ્ ગન્તુમ્ ઇચ્છતિ તેન કિં કર્તવ્યમ્ ઇતિ આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:28
* પઞ્ચકાસ્ ત્વ્ અષ્ટ વિજ્ઞેયા ગણશ્ ચૈકસ્ ત્રિકાત્મકઃ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:29
* તુશબ્દઃ સમસ્તસૂત્રસૂત્રાવયવાનામ્ ઉપોદ્ઘાતાદિનિશ્ચયદ્વારેણ નવગણા વિજ્ઞેયાસ્ તાન્ વિજ્ઞાય શિષ્યાણાં સંશયાદ્ યજ્ઞાનં નિર્વર્તયતા સંસ્કારઃ કર્તવ્ય ઇત્ય્ એવંભૂતં વિશેષં સૂચયતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:30
* શેષસ્ ત્વ્ અવયવાર્થઃ પૂર્વવત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:31
* કથં પુનર્ એતત્ ગમ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:32
* દુઃખનિમિત્તમ્ આચાર્યત્વમ્ આત્મન ઇચ્છતા નવગણા વિશેષતો જ્ઞાતવ્યા ઇતિ ગમ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:33
* યસ્માત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.1અબ્:34]
વેત્તા નવગણસ્યાસ્ય સંસ્કર્તા ગુરુર્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્_1.1
* [<ગણકારિકાટીકા>
* એવં ચાનુષ્ઠાનાભિનિવેશાસમર્થો ઽપિ યદિ શ્રદ્ધાન્વિતો ભૂત્વેષદ્ અપિ સમયમાત્રં પાલયન્ જ્ઞાનાભ્યાસં ન મુઞ્ચતિ તદાપવર્ગગન્તા ભવત્ય્ આચાર્ય ઇતિ ચોચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.1ચ્દ્:1

* યસ્ ત્વ્ આગમાર્થજ્ઞાનમાત્રેણ તુષ્ટઃ સન્ શ્રદ્ધાદિવિરહિતઃ શ્રદ્ધાદિમાત્રયુક્તો વા લાભાદિજ્ઞાનવિકલઃ સ ખલ્વ્ આચાર્યાભાસ એવ નાપવર્ગગન્તેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.1ચ્દ્:2
* ગણસ્વરૂપં તર્હિ વાચ્યમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.1ચ્દ્:3
* કે ઽષ્ટ પઞ્ચકાઃ કશ્ ચ ત્રિકાત્મકો ગણઃ ઇત્ય્ અત આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.1ચ્દ્:4]
લાભા મલા ઉપાયાશ્ ચ દેશાવસ્થાવિશુદ્ધયઃ ।
દીક્ષાકારિબલાન્ય્ અષ્ટ પઞ્ચકાસ્ ત્રીણિ વૃત્તયઃ ॥ ગ્ક્_1.2
* [<ગણકારિકાટીકા>
* વિધીયમાનમ્ ઉપાયફલં લાભઃ અથવા જ્ઞાનતપોદેવનિત્યત્વસ્થિતિસિદ્ધિભેદભિન્ના લાભાઃ અથવાનભિવ્યક્તપૂર્વા ભાવાઃ સાધકાત્મનિ વ્યજ્યમાના લાભાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:1
* યેષામ્ આત્માશ્રિતાનાં ભાવાનાં ક્ષપણાર્થં સાધકઃ પ્રયતતે તે મલાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:2
* અથવા મિથ્યાજ્ઞાનાધર્મસઙ્ગચ્યુતિપશુત્વભેદભિન્ના મલાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:3
* સાધકસ્ય સાધકતમાઃ શુદ્ધિવૃદ્ધિહેતવ ઉપાયાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:4
* અથવા વાસશ્ચર્યાજપધ્યાનસદાસ્મૃતિપ્રસાદભેદભિન્ના ઉપાયાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:5
* ચશબ્દઃ પાદપૂરણે લાભાદીનાં વા પરસ્પરાસંકીર્ણલક્ષણસૂત્રક ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:6
* દેશાશ્ ચાવસ્થાશ્ ચ વિશુદ્ધયશ્ ચેતિ દ્વંદ્વઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:7
* યદાશ્રયસામર્થ્યેન સાધકઃ શુદ્ધિવૃદ્ધી પ્રાપ્નોતિ તે દેશા ગુરુજનગુહાશ્મશાનરુદ્રલક્ષણા ઇતિ વક્ષ્યામઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:8
* આલાભપ્રાપ્તેર્ એકમર્યાદયાવસ્થિતયઃ સાધકસ્ય અવસ્થાસ્ તા વ્યક્તાદિવિશેષેણ વિશિષ્ટા વક્ષ્યન્તે ॥ ગ્ક્ત્_1.2:9
* મિથ્યાજ્ઞાનાદીનામ્ અત્યન્તવ્યપોહા વિશુદ્ધયઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:10
* દીક્ષાકારીણિ ચ બલાનિ ચેતિ દ્વંદ્વઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:11
* દીક્ષાનિમિત્તાનિ દીક્ષાકારીણિ દ્રવ્યકાલક્રિયામૂર્તિગુરુસંજ્ઞકાનિ સાધકાત્મગતાન્ય્ ઉપાયપ્રવૃત્તિનિમિત્તાનિ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:12
* બલાનિ ગુરુભક્તિમતિપ્રસાદદ્વંદ્વજયધર્માપ્રમાદલક્ષણાનિ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:13
* અષ્ટ પઞ્ચકા ઇત્ય્ ઉપસંહારઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:14
* તિસ્રો વૃત્તય ઇતિ પ્રાપ્તે ત્રીણિ વૃત્તય ઇતિ છાન્દસઃ પ્રયોગઃ કૃતઃ પઞ્ચમલઘૂકરણાર્થમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:15
* આગમાવિરોધિનો ઽન્નાર્જનોપાયા વૃત્તયઃ ભૈક્ષોત્સૃષ્ટયથાલબ્ધસંજ્ઞિકાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:16
* તત્ર પ્રથમાવસ્થસ્ય તાવદ્ ભૈક્ષમ્ એવ વૃત્તિસ્ તસ્યાઃ કો વિધિર્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.2:17
* જ્ઞાત્વા ભિક્ષાકાલં શુચિર્ ભૂત્વા ભસ્મના હસ્તૌ પ્રક્ષાલ્ય પાત્રં ગૃહીત્વા ઉદકપ્રક્ષાલિતં સંસ્કૃતં ચ કૃત્વા મહાદેવં પ્રણમ્યાનુજ્ઞાં પ્રાર્થયેત્ તદનુ ગુરૂન્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:18
* તતો દેવગુરુભિર્ અનુજ્ઞાતો મન્ત્રાન્ આવર્તયન્ ઈશ્વરાસક્તચિત્તો વા દૃષ્ટિપૂતેન પથાભિશસ્તપતિતગૃહાણિ વર્જયિત્વા યત્ર ચ ભયનિમિત્તં ચ કાકાદિ કલુષનિમિત્તં ચામેધ્યવિવસ્ત્રયુવતિવિટદુર્જનવચનભિક્ષુકાકીર્ણત્વાદ્ય્ ઉપલભ્યતે તદ્ગૃહાણ્ય્ અપિ વર્જયન્ન્ એકમ્ એવ ગ્રામાદીનામ્ અન્યતમં પર્યટેદ્ યદ્ય્ અન્તરાલે એવ પર્યાપ્તિર્ ન ભવતિ ઉપઘાતો વા કશ્ચિદ્ ઇતિ તતઃ સ્વાયતનમ્ આગત્યાપરાધાનુરૂપં પ્રાયશ્ચિત્તં કૃત્વા મન્ત્રસંસ્કૃતં ચ કૃત્વા તદ્ભૈક્ષં શિવાયાનુગુરવે ચ નિવેદ્ય મહેશ્વરં હૃદિ સંધાય સંયતવાગુદઙ્મુખઃ પ્રાઙ્મુખો વા સમરસં કૃત્વોપર્યુપરિ વા ભુઞ્જીતેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:19
* પાત્રં પાત્રશૌચં ચ સૂત્રાનુમતં સ્મૃતિપ્રસિદ્ધં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:20
* તથા ચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ ।
* યતિપાત્રાણિ મૃદ્વેણુદાર્વલાબુમયાનિ ચ ।
* સલિલૈઃ શુદ્ધિરેતેષાં ગોવાલૈશ્ચ નિઘર્ષણમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:21
* મનુરપ્યાહ ।
* અતૈજસાનિ પાત્રાણિ તસ્ય સ્યુર્ નિર્વ્રણાનિ ચ ।
* તેષામ્ અદ્ભિઃ સ્મૃતં શૌચં ચમસાનામિવાધ્વરે ॥ ગ્ક્ત્_1.2:22
* સાપન્નં ચ સલેપં ચ વિભિન્નં ચાપિ યદ્ભવેત્ ।
* તત્ર ભુક્ત્વા ચ પીત્વા ચ યતિશ્ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:23
* ઇતિ યમઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:24
* આગમાવિરોધિગ્રહણાદ્ એકાન્નસ્ય વિદ્યાખ્યાપનાનુશાસનલોકયાત્રાદિભિર્ નિમિત્તૈર્ અર્જિતભૈક્ષસ્ય પ્રતિષેધો દ્રષ્ટવ્ય ઇત્યેષા પ્રાતિપદાવસ્થસ્ય વિધિઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:25
* તૃતીયાવસ્થસ્યાપ્યયં વિધિઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:26
* એતાવાનત્ર વિશેષઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:27
* પ્રાયશ્ચિત્તનિવેદનપઞ્ચબ્રહ્મજપાનુસ્નાનાદિકં ન કરોતિ તૃતીયાવસ્થઃ પરમયોગિત્વાદિતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:28
* દ્વિતીયાવસ્થસ્યોત્સૃષ્ટમ્ એવ વૃત્તિઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:29

* દેવાદ્યુદ્દેશેન પરિત્યક્તમન્નપાનં કારુણ્યકૌતૂહલાભ્યાં વા યદિ કશ્ચિદ્ અદુષ્ટજાતિર્ દદ્યાદ્ અશુચિત્વાદિદોષરહિતં તદુત્સૃષ્ટમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:30
* તચ્ચ માયાભેદેનોપયોક્તવ્યમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:31
* ભૈક્ષનિવૃત્તેઃ પાત્રનિયમો નાસ્તિ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:32
* ચતુર્થાવસ્થસ્ય યથાલબ્ધં વૃત્તિઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:33
* શ્મશાનદેશાવસ્થિતેનૈવ દિવસે દિવસદ્વયે ત્રયે વા યદ્ અન્નપાનં પ્રાપ્યતે તદ્યથાલબ્ધમ્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.2:34
* પઞ્ચમાવસ્થસ્ય તુ શરીરાભાવાદેવ વૃત્ત્યનુપપત્તિરિતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:35
* ગ્રન્થક્રમસ્ય અપ્રાધાન્યમ્ અર્થજ્ઞાનસ્યૈવ પ્રાધાન્યં મન્યમાનોઽક્રમેણૈવ નિર્દેશં કરોતિ ગુરુભક્તિઃ ઇત્યાદિના ॥ ગ્ક્ત્_1.2:36
* અથવા સર્વારમ્ભાણાં લાભાર્થત્વાત્ તત્પ્રાધાન્યજ્ઞાપનાર્થં પૂર્વમ્ આદૌ લાભા ઉદ્દિષ્ટા ઇદાનીં પુનઃ સર્વેઽપિ લાભા ઉપાયસાધ્યાસ્તે ચોપાયા બલહીનૈઃ પુરુષૈરનુષ્ઠાતું ન શક્યન્ત ઇત્યતઃ પ્રાધાન્યજ્ઞાપનાર્થં બલાનામ્ આદૌ નિર્દેશમ્ આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.2:37]
ગુરુભક્તિઃ પ્રસાદશ્ ચ મતેર્ દ્વંદ્વજયસ્ તથા ।
ધર્મશ્ ચૈવાપ્રમાદશ્ ચ બલં પઞ્ચવિધં સ્મૃતમ્ ॥ ગ્ક્_1.3
* [<ગણકારિકાટીકા>
* ગુરુઃ આચાર્યઃ પઞ્ચાર્થજ્ઞાનોપદેષ્ટા ॥ ગ્ક્ત્_1.3:1
* તસ્ય ભક્તિઃ શ્રદ્ધા સર્વદુઃખાભિભૂતસ્ય મમાયમ્ એવ ત્રાતેત્ય્ એષા ભાવના કાર્યા ॥ ગ્ક્ત્_1.3:2
* તથા ચોક્તમ્ ।
* ગુરુર્ દેવો ગુરુઃ સ્વામી ઇત્યાદિ ન ચ કારણપ્રવચનયોર્ ભક્તિવિરોધસ્ તદનુમત્યૈવ તયોર્ ભક્તિસમ્ભવાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:3
* યતસ્ તુ તયોર્ ભક્તિઃ કર્તવ્યેતિ નાનુમન્યતે સ ગુરુર્ એવ ન ભવતિ અનનુગ્રહકારિત્વાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:4
* સા ચ ગુરુભક્તિસ્ તદ્ અનભિપ્રેતમ્ પરિહરતોત્થાનાદિકં કુર્વતા ચ સતતં સેવનીયા ॥ ગ્ક્ત્_1.3:5
* જ્ઞાત્વા તદભિપ્રાયમ્ અશાસ્ત્રોક્તમ્ અપિ તદ્ધિતં કર્તવ્યમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:6
* તથા ચોક્તમ્ ।
* ગ્રન્થાર્થવિદુષઃ ઇત્યાદિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:7
* યદ્ એવ હિ ગુરોર્ અભિપ્રેતં તદ્ એવ વિહિતં શાસ્ત્રાનુક્તમ્ અપિ શ્રેયસ્કરિ ભવતિ રામસ્ય માતૃવધવત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:8
* ગુરોર્ વાક્યાનિ ચ શ્રદ્ધેયાનિ અન્યથા દોષશ્રવણાત્ તત્ત્વજ્ઞાનાલાભપ્રસઙ્ગાચ્ ચ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:9
* ભક્તિબલવિહીનો હિ ગ્રહણાદ્યુપેતો ઽપિ જ્ઞાનાવલેપેનાન્યથા ઽપિ શાસ્ત્રાર્થં પ્રતિપદ્યત ઇત્ય્ અતો ગ્રહણાદ્યુપેતસ્ય ભક્તિર્ એવ બલમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:10
* ભાષ્યવિરોધો ઽપિ નાસ્તિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:11
* યતો બલમ્ અષ્ટાઙ્ગં બ્રહ્મચર્યમ્ ઇત્ય્ અસ્યાયમ્ અર્થઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:12
* અષ્ટાનાં ગ્રહણાદીનામ્ અઙ્ગમ્ અષ્ટાઙ્ગં ભક્તિર્ એવોચ્યતે વેદાઙ્ગવદર્થાન્તરાભિધાનાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:13
* સૈવ બ્રહ્મચર્યનિમિત્તત્વાત્ બ્રહ્મચર્યમ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.3:14
* યદિ પુનર્ યથાશ્રુતાર્થઃ સ્યાત્ તદા વાસોવિધાનમ્ ઇત્યાદિજ્ઞાપકાભિધાનવિરોધઃ સ્યાદ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:15
* વિધાવ્ અધિકૃતસ્ય દ્વિતીયં બલમ્ આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:16
* પ્રસાદશ્ ચ મતેઃ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:17
* મતિપ્રસાદશબ્દેનાકલુષત્વમ્ ઉક્તમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:18
* સતિ હિ તસ્મિન્ મતિઃ પ્રસન્ના ભવતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:19
* તથા ચ બલમ્ અકલુષત્વમ્ ઇતિ ભાષ્યમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:20
* અત્રાપિ તર્હિ સ્પષ્ટાભિધાનં કિમ્ અર્થં ન કૃતમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:21
* મતિપ્રસાદહેતોર્ અન્યસ્યાપ્ય્ આશૌચવ્યામોહાદ્યભાવસ્ય બલત્વજ્ઞાપનાર્થં પ્રધાનાપેક્ષયા ત્વ્ અકલુષત્વમ્ ઉક્તમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:22
* ચશબ્દઃ પૂર્વોક્તબલસ્ય વિદ્યમાનસ્યાપિ ચરિતાર્થત્વાત્ તદ્બલત્વં પ્રાધાન્યાન્ ન ચિન્ત્યત ઇતિ સૂચયતિ ।
* તચ્ ચાકલુષત્વં દ્વિવિધં પરમ્ અપરં ચ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:23
* તત્ર કલુષત્વબીજસદ્ભાવે ઽપ્ય્ ઉત્પન્નકલુષત્વનિરોધિ યાવદ્ અનાગતં કલુષં નોત્પદ્યતે તાવત્કાલં યદ્ અકલુષત્વં તદ્ અપરં યદ્ બીજક્ષયાદ્ અત્યન્તનિમિત્તસદ્ભાવે ઽપિ કલુષં નોત્પદ્યતે તત્ પરમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:24
* યોગક્રિયાયામ્ અધિકૃતસ્ય તૃતીયં બલમ્ આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:25
* દ્વંદ્વજયસ્ તથા ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:26

* આધ્યાત્મિકાધિભૌતિકાધિદૈવિકાનિ દુઃખસાધનાનિ દ્વંદ્વાનિ તેષાં જયઃ સહિષ્ણુત્વં દ્વંદ્વાનભિભાવ્યત્વમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:27
* તથાશબ્દઃ સમાનાર્થે ॥ ગ્ક્ત્_1.3:28
* યથા પ્રાગુક્તબલે સત્ય્ અપ્ય્ અચરિતાર્થવિધ્યધિકૃતસ્યાકલુષત્વમ્ એવ બલં ચિન્ત્યતે તથા બલદ્વયસદ્ભાવે ઽપ્ય્ અચરિતાર્થં દ્વંદ્વસહિષ્ણુત્વમ્ એવ પ્રાધાન્યેન બલં ચિન્ત્યત ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:29
* તદ્ અપિ દ્વિવિધં પરાપરભેદાત્ યત્ તાવદ્ અક્ષપિતે પાપે યોગક્રિયાયામ્ અભિનિવિષ્ટસ્ય સાધકસ્ય મૃદુમધ્યમશીતાતપાદિભિર્ અનુભાવ્યત્વં ધ્યાનાદ્યભ્યાસસ્ તદ્ અપરમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:30
* યત્ ક્ષપિતે નિઃશેષપાપે ગુહાદેશં ગતસ્યાતિતીવ્રૈર્ અપિ શીતાદિભિર્ અનભિભાવ્યસ્વલક્ષણં દ્વંદ્વસહિષ્ણુત્વં તત્ પરમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:31
* ભાષ્યકૃતા તુ પરમ્ એવ ગોમૃગધર્મત્વં વ્યાખ્યાતમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:32
* અકલુષત્વવદ્ અભ્યૂહ્ય શિષ્યા અપરં ગોમૃગધર્મિત્વં પ્રતિપત્સ્યન્ત ઇત્ય્ અભિપ્રાયવતા નોક્તમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:33
* સદાસ્મૃત્યધિકૃતસ્ય ચતુર્થં બલમ્ આહ ધર્મશ્ ચૈવ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:34
* એવશબ્દો ઽવધારણે ॥ ગ્ક્ત્_1.3:35
* યદા ધર્મ એવાવસ્થિતસ્ તદા બલમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:36
* ઈષદધર્મસદ્ભાવે ઽપ્ય્ અવધારણે નાસ્તિ દોષઃ કૃષ્ણબિન્દુસદ્ભાવે શુક્લ એવાયં પટ ઇતિ યથા ॥ ગ્ક્ત્_1.3:37
* ચશબ્દઃ પૂર્વોક્તબલત્રયસદ્ભાવે ઽપિ ધર્મ એવાચરિતાર્થત્વેન બલમ્ ઇતિ સૂચયતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:38
* નિષ્ઠાયોગયુક્તસ્ય પઞ્ચમં બલમ્ આહ અપ્રમાદ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:39
* વિશિષ્ટં જ્ઞાનમ્ એવાત્રાપ્રમાદ ઇત્ય્ અભિપ્રેતમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:40
* તથા ચ ભાષ્યમ્ અસ્ય તુ જ્ઞાનમ્ અસ્તિ યસ્માદ્ આહાપ્રમાદી ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:41
* ચશબ્દઃ શરીરેન્દ્રિયધર્માધર્મવ્યાવૃત્તૌ સત્યામ્ અપ્રમાદ એવ બલમ્ ઇતિ સૂચયતિ બલાનાં ન્યૂનાધિકભાવવ્યવચ્છેદં ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:42
* બલં પઞ્ચવિધમ્ ઇત્ય્ ઉપસંહારઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:43
* સ્મૃતમ્ ઇત્ય્ આપ્તોક્તત્વં દર્શયતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:44
* નનુ ચ તત્ર બલચિન્તા યુજ્યતે યત્ર તત્ સમ્પાદ્ય શત્રુક્ષય ઉપપદ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.3:45
* અત્ર પુનર્ મોક્ષશાસ્ત્રે વીતરાગસ્ય નિષ્પરિગ્રહસ્ય શત્રવ એવ ન વિદ્યન્તે કુતઃ તત્ક્ષય ઇત્ય્ અતો ઽત્ર બલચિન્તાનુપપન્નેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:46
* નૈતદ્ એવમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:47
* અત્રાપિ સાધકસ્યાજ્ઞાનાદિશત્રુહાન્યુપપત્તેસ્ તત્પ્રતિપાદનાર્થમ્ આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.3:48]
અજ્ઞાનહાન્યધર્મસ્ય હાનિઃ સઙ્ગકરસ્ય ચ ।
ચ્યુતિહાનિઃ પશુત્વસ્ય શુદ્ધિઃ પઞ્ચવિધા સ્મૃતા ॥ ગ્ક્_1.4
* [<ગણકારિકાટીકા>
* અજ્ઞાનહાનિર્ અધર્મસ્ય ઇતિ પ્રાપ્તે છન્દોભઙ્ગપરિહારાર્થમ્ અજ્ઞાનહાન્યધર્મસ્યેત્ય્ ઉક્તમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.4:1
* આર્ષત્વાન્ ન દોષ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.4:2
* અજ્ઞાનં ચ વક્ષ્યમાણકં તસ્ય હાનિઃ સબીજસ્યાત્યન્તોચ્છેદઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.4:3
* અધર્મો ઽપિ વક્ષ્યમાણકસ્ તસ્ય હાનિઃ સવિકારસ્યાત્યન્તોચ્છેદઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.4:4
* અધર્મવત્ સઙ્ગકરસ્યાપિ હાનિર્ વ્યાખ્યાતા ॥ ગ્ક્ત્_1.4:5
* ચકારો હાનિપદસ્યાનુકર્ષણાર્થઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.4:6
* ચ્યુતેઃ ખલુ વક્ષ્યમાણિકાયાઃ સહ બીજેનાત્યન્તોચ્છેદશ્ ચ્યુતિહાનિર્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.4:7
* પશુત્વસ્યેતિ ષષ્ટ્યન્તત્વાભિધાનાદ્ અનન્તરોક્તહાનિપદેન સમ્બન્ધઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.4:8
* ડમરુકમણિન્યાયેન વા મધ્યોક્તં હાનિપદં ચ્યુતિપશુત્વાભ્યાં સમ્બધ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.4:9
* ચકારો વા સઙ્ગકરપદાન્તોક્તો ઽત્રાનુવૃત્તઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.4:10
* સ ન કેવલં હાનિપદાનુકર્ષકઃ શુદ્ધીનાં ન્યૂનાધિકભાવં વ્યવચ્છિનત્તિ ॥ ગ્ક્ત્_1.4:11
* પશુત્વસ્ય માહેશ્વરૈશ્વર્યસમ્બન્ધાદ્ આત્યન્તિકો નિરોધઃ પશુત્વહાનિર્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.4:12
* શુદ્ધિઃ પઞ્ચવિધા ઇત્ય્ ઉપસંહારઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.4:13
* સ્મૃતા ઇત્ય્ આપ્તોક્તત્વપ્રદર્શનાર્થમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.4:14
* કિં પુનર્ એતાઃ શત્રુનિવૃત્તયો બલાનિ ચાવસ્થાભેદભિન્નસ્ય સમ્પદ્યન્તે ઽથૈકાવસ્થસ્યેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.4:15

* કુતઃ સંશયઃ ઉભયથા દર્શનાદ્ વિષ્ણુચક્રવત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.4:16
* ઉચ્યતે પ્રાયેણ તાવદ્ અવસ્થાભેદભિન્નસ્ય યસ્માદ્ અવસ્થાભેદમ્ આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.4:17]
વ્યક્તાવ્યક્તં જયચ્છેદો નિષ્ઠા ચૈવેહ પઞ્ચમી ।
* [<ગણકારિકાટીકા>
* પ્રાતિપદાવસ્થા ખલુ વ્યક્તાવસ્થેત્ય્ ઉક્તા ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:1
* કસ્માત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:2
* પાશુપત્યે ઽયમ્ ઇતિ વ્યક્તિનિમિત્તત્વાત્ ભસ્મસ્નાનશયનાનુસ્નાનાદિભિર્ લિઙ્ગધારીત્ય્ ઉપદેશાદ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:3
* દ્વિતીયાવસ્થા તુ જાત્યાદિવ્યક્તેર્ અહેતુત્વાદ્ અવ્યક્તાવસ્થેત્ય્ ઉક્તા ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:4
* કસ્માત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:5
* અવ્યક્તલિઙ્ગોપદેશાદ્ વિદ્યાદિગોપનોપદેશાચ્ ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:6
* તૃતીયાવસ્થા પુનર્ ઇન્દ્રિયજયાર્થત્વેન જયાવસ્થેત્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:7
* દેવનિત્યસ્વાર્થત્વે ઽપ્ય્ અસ્યા ઇન્દ્રિયજયાર્થતૈવ પ્રાધાન્યેનોક્તા સૂત્રાણાં સમ્બન્ધકથનદ્વારેણાચાર્યભાષ્યકૃતેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:8
* છેદાવસાનાર્થાવસ્થા છેદાવસ્થેત્ય્ ઉક્તા ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:9
* સર્વસ્ય સાધકવ્યાપારસ્યાત્યન્તોપરમો નિષ્ઠા ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:10
* તદુપલક્ષિતાવસ્થા નિષ્ઠાવસ્થેત્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:11
* વ્યક્તાદિવિશેષણાભિધાનાદ્યૂહાદિશક્તિમતાં વિશેષપ્રતિપત્તિર્ ભવિષ્યતીત્ય્ અભિપ્રાયવતાત્રાવસ્થાગ્રહણં ન કૃતમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:12
* ચશબ્દો ન્યૂનાધિકવ્યવચ્છેદસૂચકઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:13
* પ્રેતોન્મત્તમૂઢાવસ્થાન્તરસદ્ભાવાદ્ અધિકવ્યવચ્છેદાનુપપત્તિર્ ઇતિ ચેન્ ન ગોપનનિયમેનાવ્યક્તાવસ્થાયામ્ એવાન્તર્ભાવાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:14
* જયચ્છેદાવસ્થયોર્ અપ્ય્ અવ્યક્તાવસ્થાત્વપ્રસઙ્ગ ઇતિ ચેન્ નાનયોર્ ગોપનનિયમાનભ્યુપગમાન્ નિષ્ઠાવસ્થામ્ અનભ્યુપગમ્ય સિદ્ધાવસ્થાં પઞ્ચમીમ્ આહુઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:15
* કેચિત્ તન્મતમ્ અવધારણેનૈવ નિરાચષ્ટે ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:16
* નિષ્ઠા ચૈવેહ પઞ્ચમી ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:17
* ઇહેત્ય્ અસ્મિન્ પઞ્ચાર્થદર્શને નિષ્ઠાવસ્થૈવ પઞ્ચમી સૂત્રપ્રામાણ્યાત્ પ્રતીયતે ન સિદ્ધાવસ્થા ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:18
* તત્ર ક્ષપણીયપ્રાપણીયાભાવાત્ સાધકાવસ્થાશ્ ચેહ નિરૂપ્યન્તે ન તતો ઽન્યસ્યેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:19
* અત્રાહ ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:20
* અનધિકારિણો ઽવસ્થાપ્રાપ્તિર્ અયુક્તા ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:21
* તત્ર તથા દ્વિતીયાદ્યવસ્થાપ્રાપ્તૌ જ્ઞાનાકલુષત્વાદયો ઽધિકારિત્વાપાદકાઃ તથા પ્રથમાવસ્થાપ્રાપ્તૌ કો હેતુર્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:22
* અત્રાપિ કારણવિશેષોત્પાદિતા દીક્ષા હેતુઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:23
* યતસ્ તત્કારણપ્રતિપાદનાર્થમ્ ઇદમ્ આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.5અબ્:24]
દ્રવ્યં કાલઃ ક્રિયા મૂર્તિર્ ગુરુશ્ ચૈવેહ પઞ્ચમઃ ॥ ગ્ક્_1.5
* [<ગણકારિકાટીકા>
* અત્ર વિદ્યાકલાપશુસંજ્ઞિતં વિવિધં કાર્યં દ્રવ્યમ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:1
* તત્ર વિદ્યા તાવચ્ છિષ્યગતા દીક્ષાઙ્ગં યયા શિષ્યો દીક્ષાધિકૃતો ભવતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:2
* યયા ત્વ્ આચાર્યઃ સમ્પૂર્ણાં દીક્ષાં નિર્વર્તયતિ સાચાર્યગતા વિદ્યા ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:3
* કલા દર્ભાદ્યા દીક્ષાઙ્ગમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:4
* ઉક્તં હિ દર્ભાઃ પુનર્ ભસ્મ ચન્દનં સૂત્રમ્ એવ ચ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:5
* પુષ્પાણિ ચ પુનર્ ધૂપમ્ એષ ક્રમઃ સ્મૃતઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:6
* પશુઃ સંસ્કર્તવ્યો બ્રાહ્મણઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:7
* ઇત્થં વ્યાખ્યાનકરણાદ્ ઉપકરણાદેર્ અપિ સંગ્રહ ઇત્ય્ અતો ન સંસ્કારકારિકાવિરોધઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:8
* કાલઃ પૂર્વાહ્ણઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:9
* કારણમૂર્તિશિષ્યયોઃ સંસ્કારકર્મ ક્રિયેત્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:10

* તત્ક્રમશ્ ચ સંસ્કારકારિકાયાં દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:11
* મૂર્તિશબ્દેન યદ્ ઉપહારસૂત્રે મહાદેવેજ્યાસ્થાનમ્ ઊર્ધ્વલિઙ્ગાદિલક્ષણં વ્યાખ્યાતં તત્સમીપદક્ષિણભૂપ્રદેશઃ કુટ્યાદ્યવ્યવહિતો ઽત્રાભિપ્રેતઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:12
* ગુરુર્ આચાર્યઃ સ દ્વિવિધઃ પરાપરભેદાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:13
* તત્રાપરઃ પઞ્ચાર્થજ્ઞાનમર્યાદાન્વિતઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:14
* તથા ચોક્તમ્ ।
* શાસ્ત્રાનુગે પ્રચારે યો ઽભિનિવિષ્ટઃ પ્રકૃષ્ટધીઃ કુશલઃ ।
* સ ભવતિ મતઃ કિલ સતામ્ આચાર્યો જ્ઞાનહેતુશ્ ચ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:15
* તથા ।
* આચારે સ્થાપયન્ શિષ્યાન્ યસ્માદ્ આચરતિ સ્વયમ્ ।
* આચિનોતિ ચ શાસ્ત્રાર્થાન્ આચાર્યસ્ તેન કીર્ત્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:16
* તસ્યાધિષ્ઠાતા ભગવાન્ મહેશ્વરઃ પરો ગુરુસ્ તથા ચૈવં વર્ણિતે નિમિત્તમ્ અપ્ય્ અત્ર નાનુક્તં ભવતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:17
* ચશબ્દો ન્યૂનાધિકવ્યવચ્છેદસૂચકઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:18
* એવશબ્દો ગુરોઃ પ્રાધાન્યમ્ અવધારયતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:19
* ઇહ ઇતિ સ્વસિદ્ધાન્તનિર્દેશઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:20
* પઞ્ચમ ઇત્ય્ ઉપસંહારઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:21
* અથવા એવ ઇહ પદયોઃ પાઠવિપર્યયં કૃત્વાન્યથાર્થઃ પ્રદર્શ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:22
* ઇહૈવ પાશુપતદર્શને એવંવિશિષ્ટાનિ દીક્ષાનિમિત્તાનિ નાન્યત્ર ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:23
* તતશ્ ચ નિષ્પાદ્યા દીક્ષાપ્ય્ અત્રૈવ વિશિષ્ટાસ્તિ નાન્યત્રેત્ય્ ઉક્તં ભવતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:24
* અથ કિં કારણવિશેષૈર્ એવેયં દીક્ષા વિશિષ્યતે ન કિં તર્હિ ફલવિશેષૈર્ અપિ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:25
* યસ્માત્ તદર્થમ્ ઇદમ્ આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.5ચ્દ્:26]
જ્ઞાનં તપો ઽથ નિત્યત્વં સ્થિતિઃ સિદ્ધિશ્ ચ પઞ્ચમી ।
* [<ગણકારિકાટીકા>
* તત્ર પઞ્ચપદાર્થવિષયં સમાસવિસ્તરવિભાગવિશેષોપસંહારનિગમનતસ્ તત્ત્વજ્ઞાનં પ્રથમો વિદ્યાલાભો જ્ઞાનમ્ ઇતિ ચોચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:1
* તેષાં સમાસાદીનાં સ્વરૂપં યદ્ય્ અપિ શ્રીમતાચાર્યેણ ભાષ્યાવસાને પ્રકટિતં તથાપિ લેશતસ્ તદ્ભાષ્યવિવરણાર્થમ્ અસ્માભિર્ અપ્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:2
* તત્ર પદાર્થાનામ્ ઉદ્દેશઃ સમાસઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:3
* સો ઽથ શબ્દાદિભિર્ દુઃખાન્તાદીનામ્ અભિહિતઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:4
* ઉદ્દિષ્ટાનાં પ્રમાણતઃ પ્રપઞ્ચાભિધાનં વિસ્તરઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:5
* પતિઃ સંનાદ્ય ઇત્ય્ એવમાદિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:6
* તત્સાધનત્વેન પ્રમાણાન્ય્ અપિ વિસ્તરશબ્દેનોક્તાનિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:7
* ધર્મધર્મિણાં યથાસમ્ભવં લક્ષણતો ઽન્યત્વાભિધાનં વિભાગઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:8
* સર્વત્રાપ્ય્ અભિધીયત ઇત્ય્ અભિધાનમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:9
* કર્મવ્યુત્પત્તિર્ દ્રષ્ટવ્યા ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:10
* તત્ર દુઃખાન્તસ્ય વિભાગસ્ તાવદ્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:11
* સર્વદુઃખાપોહો દુઃખાન્તઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:12
* સ દ્વિવિધો ઽનાત્મકઃ સાત્મકશ્ ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:13
* તત્રાનાત્મકઃ સર્વદુઃખાનામ્ અત્યન્તોચ્છેદઃ સાત્મકસ્ તુ મહેશ્વરૈશ્વર્યલક્ષણા સિદ્ધિઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:14
* સા દ્વિરૂપા જ્ઞાનશક્તિઃ ક્રિયાશક્તિશ્ ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:15
* તત્ર જ્ઞાનમ્ એવ શક્તિર્ જ્ઞાનશક્તિઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:16
* સા ખલ્વ્ એકાપિ સતી સમસ્તવ્યસ્તવિષયભેદાત્ પઞ્ચધોક્તા દર્શનશ્રવણેત્યાદિના બ્રહ્માદેર્ ઇવોપચરિતસર્વજ્ઞત્વપ્રતિષેધાર્થમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:17
* ક્રિયાહેતુઃ શક્તિઃ ક્રિયાશક્તિઃ સા ત્રિવિધા મનોજવિત્વાદિભેદા ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:18

* તત્ર નિરતિશયં શીઘ્રકારિત્વં મનોજવિત્વં કર્માદિનિરપેક્ષસ્યેચ્છયૈવાનન્તરરૂપકર્તૃત્વાધિષ્ઠાતૃત્વં કામરૂપિત્વં સંભૃતકાયેન્દ્રિયસ્યાપિ નિરતિશયૈશ્વર્યસમ્બન્ધિત્વં વિકરણધર્મિત્વં ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:19
* યદા ચેયં દ્વિરૂપા સિદ્ધિઃ પ્રાપ્યતે તદા દશ સિદ્ધિલક્ષણાન્ય્ અવશ્યત્વાદીનિ પતિત્વાન્તાનિ ભવન્તિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:20
* તત્ર નિરતિશયમપરાધીનત્વમ્ અવશ્યત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:21
* અથ કિમ્ ઇદમ્ અવશ્યત્વં નામેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:22
* વશ્યત્વમલનિવૃત્તાવશ્યત્વાખ્યઃ પુરુષે ઽવસ્થિતો ધર્મો ઽભિવ્યજ્યતે પટે શુક્લતાવદ્ ઇત્ય્ એકે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:23
* તચ્ ચાયુક્તમ્ ઐશ્વર્યાભિવ્યક્તેઃ પ્રતિષિદ્ધત્વાદ્ અનાત્મકસ્ય ચ ધર્મસ્યાભિવ્યક્ત્યનુપપત્તેર્ અન્યથાનાત્મકત્વવિરોધઃ સ્યાદ્ યદા ગુણૈર્ યુક્ત ઇત્યાદિ ભાષ્યવિરોધાચ્ ચ નાવસ્થિતાભિવ્યક્તિઃ કિં ત્વ્ ઐશ્વર્યસમ્બન્ધ એવ પરાધીનત્વનિવર્તકત્વાદ્ અવશ્યત્વમ્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:24
* અથવા યદા ગુણૈર્ યુક્તસ્ તદા સ એવાતથાભૂતપૂર્વસ્ તથા ભવતિ સર્પશિક્યાદિવત્ તસ્ય ભાવસ્ તત્સ્વરૂપમ્ અવશ્યત્વં ભેદનોચ્યતે વ્યવહારાર્થમ્ ઇત્ય્ એવમ્ અનાવેશ્યત્વાદિષ્વ્ અપિ વિચારો દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:25
* સત્કાર્યવિચારે ચાયં વિસ્તારિતો મયા તેનેહ ન પ્રતન્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:26
* સત્ત્વાન્તરાનભિભાવ્યજ્ઞાનસમ્બન્ધિત્વમ્ અનાવેશ્યત્વં સત્ત્વાન્તરાધીનજીવિતરહિતત્વમ્ અવધ્યત્વમ્ સમસ્તભયાતિક્રાન્તત્વમ્ અભયત્વમ્ ઐશ્વર્યેણ નિત્યસમ્બન્ધિત્વમ્ અક્ષયત્વં કાયેન્દ્રિયવૈકલ્યફલેનાત્યન્તાસમ્બન્ધિત્વમ્ અજરત્વં પ્રાણાદિવિયોગજદુઃખાસંસ્પર્શિત્વમ્ અમરત્વં સર્વત્રાભિપ્રેતાર્થેષુ પ્રવર્તમાનસ્ય મહેશ્વરેણાપ્ય્ અપ્રતિબન્ધધર્મિત્વમ્ અપ્રતીઘાતઃ સર્વપશુભ્યો ઽભ્યધિકત્વમ્ ઐશ્વર્યાતિશયાન્ મહત્ત્વં સર્વપશ્વાદિકાર્યસ્વામિત્વં પતિત્વમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:27
* યદ્ અસ્વતન્ત્રં તત્ સર્વકાર્યં તસ્ય વિભાગ ઉચ્યતે વિદ્યા કલા પશુશ્ ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:28
* તત્ર પશુગુણો વિદ્યા સ્વશાસ્ત્રદૃષ્ટ્યોક્તા ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:29
* વૈશેષિકદૃષ્ટ્યા દ્રવ્યવત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:30
* સા દ્વિધા બોધાબોધસ્વભાવભેદાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:31
* તત્રાબોધસ્વભાવા ધર્માદિલક્ષણા વિદ્યાન્તર્ભાવકરણાદ્ અવિદ્યાત્મકસ્ય વિદ્યાન્તર્ભાવે કલાદેર્ અપ્ય્ અન્તર્ભાવઃ સ્યાદ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:32
* બોધસ્વભાવા તુ વિષયભેદાચ્ ચતુર્ધા પઞ્ચધા ચોક્તા ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:33
* સ્વરૂપતસ્ તુ દ્વિધા વિવેકવૃત્તિઃ સામાન્યવૃત્તિશ્ ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:34
* તત્ર વિવેકવૃત્તિઃ પ્રાયેણોપદેશવ્યઙ્ગ્યા ન ચ તત્ર સમાખ્યાન્તરમ્ અસ્તિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:35
* વિદ્યૈવ હિ વિશેષસમાખ્યા સામાન્યવૃત્તિસ્ તુ પ્રમાણમાત્રવ્યઙ્ગ્યા ચિત્તમ્ ઇત્ય્ ઉક્તા ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:36
* અનયોર્ ભેદષ્ ટીકાન્તરે મયા દર્શિત નેહ પ્રદર્શ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:37
* ચેતનાનાશ્રિતત્વે સતિ નિશ્ચેતના કલા ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:38
* સાપિ દ્વિવિધા કાર્યાખ્યા કરણાખ્યા ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:39
* તત્ર કાર્યાખ્યા દશવિધા પૃથિવ્યપ્તેજોવાવ્યાકાશગન્ધરસરૂપસ્પર્શશબ્દલક્ષણા કરણાખ્યા તુ ત્રયોદશવિધા પઞ્ચ કર્મેન્દ્રિયાણિ પઞ્ચ બુદ્ધીન્દ્રિયાણ્ય્ અન્તઃકરણત્રયં ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:40
* પશુત્વસમ્બન્ધી પશુઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:41
* સો ઽપિ દ્વિવિધઃ સાઞ્જનો નિરઞ્જનશ્ ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:42
* તત્ર સાઞ્જનઃ શરીરેન્દ્રિયસમ્બન્ધી ચતુર્દશવિધઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:43
* ઉક્તં હિ દૈવમ્ અષ્ટવિધં જ્ઞેયં તૈર્યગ્યોનં ચ પઞ્ચધા ।
* પર્વમ્ એકં તુ માનુષ્યમ્ એતત્ સંસારમણ્ડલમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:44
* ઇતિ નિરઞ્જનસ્ તુ ત્રિવિધઃ સંહૃતઃ કૈવલ્યગતો નિષ્ઠાયોગયુક્તશ્ ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:45
* સમસ્તસૃષ્ટિસંહારાનુગ્રહકારિ કારણં તસ્યૈકસ્યાપિ ગુણધર્મભેદાદ્ વિભાગ ઉક્તો ઽન્યત્પતિત્વમ્ ઇત્યાદિના ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:46
* નિરતિશયદૃક્ક્રિયાશક્તિઃ પતિત્વં તેનૈશ્વર્યેણ નિત્યસમ્બન્ધિત્વં સત્ત્વમ્ અનાગન્તુકૈશ્વર્યત્વમ્ આદ્યત્વં સમસ્તજન્મરહિતત્વમ્ અજાતત્વં મહાસૃષ્ટિસંહારકર્તૃત્વં ભવોદ્ભવત્વં પરમોત્કૃષ્ટં ગુણધર્મનિમિત્તનામાભિધેયત્વં વામત્વં દુઃખાન્તનિમિત્તધર્મોત્પાદકનામાભિધેયત્વં વા સ્વેચ્છયૈવાશેષકાર્યોત્પત્ત્યાદિકારણસ્વભાવઃ ક્રીડા તદ્ધર્મિત્વં દેવત્વં સિદ્ધસાધકપશુભ્યઃ પરત્વં જ્યેષ્ઠત્વં સર્ગાદાવ્ અપિ રુતભયસંયોજકત્વં રુદ્રત્વમ્ કર્માદિનિરપેક્ષસ્ય સ્વેચ્છયૈવાશેષકાર્યકર્તૃત્વં કામિત્વં શમસુખનિર્વાણકરત્વં શંકરત્વમ્ અન્તરસૃષ્ટ્યામ્ અપિ સંહારકર્તૃત્વં કાલત્વં કાર્યકારણાખ્યાનાં કલાનાં સ્થાનશરીરાદિભાવેન સંયોજકત્વં કલવિકરણત્વં ધર્માદિબલાનાં યથેષ્ટં વૃત્તિલાભલોપાક્ષેપકર્તૃત્વં બલપ્રમથનત્વં સર્વદેવમાનુષતિરશ્ચાં રતિરઞ્જનાધિવાસનાકર્તૃત્વં સર્વભૂતદમનત્વં સકલનિષ્કલાવસ્થાયાસ્ તુલ્યશક્તિત્વં મનોમનસ્ત્વં સુખકરાનન્તશરીરાધિષ્ટાતૃત્વમ્ અઘોરત્વં દુઃખકરાનન્તશરીરાધિષ્ટાતૃત્વં ઘોરતરત્વં સર્વવિદ્યાદિકાર્યાણાં વ્યાપ્તાધિષ્ઠાતૃત્વં પૂરણં યથેપ્સિતાનન્તશરીરાદિકરણશક્તિઃ પૌરુષ્યમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:47
* તદ્ ઉભયં ભગવતઃ પુરુષત્વમ્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:48
* સર્વપશ્વાદિભ્યો ઽભ્યધિકોત્કૃષ્ટવ્યતિરિક્તત્વં મહત્ત્વં દેવત્વં પૂર્વોક્તમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:49
* દુઃખાન્તનિમિત્તં ધ્યાનૈકવિષયત્વમ્ ઓંકારત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:50
* ઋષિત્વં ક્રિયાશક્તિર્ જ્ઞાનશક્તિસ્ તુ વિપ્રત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:51
* અનયોર્ આશ્રયવ્યાપિત્વાનન્તવિષયત્વનિરતિશયત્વજ્ઞાપનાર્થં તદાશ્રયો ભગવાન્ મહાન્ ઇત્ય્ ઉક્તઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:52
* સર્વદા સર્વત્રાવિચલિતસ્વભાવેન વર્તમાનો ભગવાન્ એષ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:53
* ગુણધર્મદ્વારેણ વાચઃ પ્રવર્તન્તે યસ્માદ્ અતસ્ તદ્વ્યતિરિક્તસ્ તદવિશેષિતશ્ ચ ભગવાન્ વિશુદ્ધ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:54
* નિત્યાનાગન્તુકૈશ્વર્યયુક્તે પરમકારણે ।
* યત્ર વાચો નિવર્તન્તે વાગ્વિશુદ્ધઃ સ કીર્તિતઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:55
* ક્ષણૈકમ્ અપિ યસ્ તત્ર પ્રાપ્નોત્ય્ એકાગ્રતાં યતિઃ ।

* સ દગ્ધ્વા સર્વકર્માણિ શિવસાયુજ્યમ્ આપ્નુયાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:56
* સર્વૈશ્વર્યપ્રદાતૃત્વં મહેશ્વરત્વં સમસ્તકાર્યવિષયં પ્રભુત્વમ્ ઈશત્વં સર્વવિદ્યાવિષયં પ્રભુત્વમ્ ઈશાનત્વં સર્વભૂતવિષયં પ્રભુત્વમ્ ઈશ્વરત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:57
* પ્રક્રમાપેક્ષઃ ખલ્વ્ એવમ્ ઈશાદિશબ્દાનામ્ અર્થઃ પ્રદર્શિતો ઽન્યથા પુનર્ એકાર્થત્વમ્ એવેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:58
* બ્રહ્મગ્રહણસ્યોદાહરણાર્થત્વાદ્ અશેષપતિવિષયપ્રભુત્વમ્ અધિપતિત્વં બૃંહણબૃહત્ત્વં બ્રહ્મત્વં પરિપૂર્ણપરિતૃપ્તત્વં શિવત્વમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:59
* એવં સુનિશ્ચિતાઃ ખલ્વ્ ઇમે ગુણધર્માઃ પરમેશ્વરસ્યોપહારકાલે ગાયતા ભાવયિતવ્યાઃ સતતં વા જપં ચ કુર્વતા વિભક્ત્યુપસર્ગનિપાતક્રિયાપદાનામ્ અર્થૈઃ સહ ચિન્તનીયાસ્ તતો ઽચિરેણૈવ કાલેન શુદ્ધિવૃદ્ધી ભવતઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:60
* તે ચ સ્વાત્મસંવેદ્યે ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:61
* ધર્માર્થઃ સાધકવ્યાપારો વિધિઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:62
* સ દ્વિવિધઃ પ્રધાનભૂતો ગુણભૂતશ્ ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:63
* તત્રાવ્યવધાનેન ધર્મહેતુર્ યો વિધિઃ સ પ્રધાનભૂતશ્ ચર્યેતિ વક્ષ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:64
* યસ્ તુ ચર્યાનુગ્રાહકઃ સ ગુણભૂતો ઽનુસ્નાનાદિઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:65
* તત્ર ભુક્તોચ્છિષ્ટાદિનિમિત્તાયોગ્યતાપ્રત્યયનિવૃત્ત્યર્થં લિઙ્ગાભિવ્યક્ત્યર્થં ચ યત્ સ્નાનં યત્ કલુષનિવૃત્ત્યર્થં તદ્ ઉપસ્પર્શનમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:66
* એતદ્ ઉભયમ્ અપ્ય્ અજપતૈવેશ્વરનિયોગમ્ અનુસંધાય સંસારદોષં ભાવયતા ગુરુલઘુભાવં ચ પર્યાલોચ્ય ભસ્મનૈવ કર્તવ્યમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:67
* નિર્માલ્યધારણમ્ અપિ લિઙ્ગાભિવ્યક્તિભક્તિવૃદ્ધિદ્વારેણ ચર્યાનુગ્રાહકમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:68
* વિચાર્ય કારણનિર્માલ્યં નિષ્પરિગ્રહં પરં કૃતં ગૃહીત્વા સંયતાત્મના કારણં પ્રણમ્યાનુજ્ઞાં પ્રાર્થયેત્ તતઃ પ્રસન્નમુખં ભગવન્તં સ્વનિર્માલ્યં નિર્મલીકરણાય પ્રયચ્છન્તં ધ્યાત્વા મહાપ્રસાદ ઇત્ય્ અભિસંધાય ભક્ત્યૈવ શિરસિ ધારયેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:69
* તથાયતનવાસિત્વમ્ અપિ ચર્યાનુગ્રાહકમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:70
* તથા ચોક્તમ્ ।
* ધર્મક્ષેત્રં પરં હ્ય્ એતચ્ છિવાયતનં ભુવિ ।
* વિધિબીજસ્ય સા ભૂમિસ્ તત્ર વપ્તમ્ મહાફલમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:71
* લિઙ્ગાદ્ધસ્તશતં સાગ્રં શિવક્ષેત્રં સમન્તતઃ ।
* જન્તૂનાં તત્ર પઞ્ચત્વં શિવસાયુજ્યકારણમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:72
* ગ્રામે વા યદિ વેત્યાદિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:73
* ઉપસ્પર્શનેનાક્ષપિતકલુષક્ષાપણાર્થં પ્રાણાયામઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:74
* કોષ્ઠસ્ય વાયોર્ ગતિનિરોધઃ પ્રાણાયામઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:75
* તત્રોપસ્પૃશ્ય કારણતીર્થકરગુરૂન્ અનુપ્રણમ્ય પ્રાઙ્મુખ ઉદઙ્મુખો વા પદ્મકસ્વસ્તિકાદીનામ્ અન્યતમં યથાસુખમ્ આસનં બદ્ધ્વા કૃતમ્ ઉન્નતં ચ કૃત્વા શનૈઃ સંયતાન્તઃકરણેન રેચકાદીન્ કુર્યાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:76
* કલુષાભાવે ઽપિ ચિત્તસ્યાતિનિર્મલત્વાપાદનાર્થમ્ અભ્યાસાર્થં નિત્યં કુર્યાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:77
* ઉક્તં હિ ।
* પ્રાણાયામૈર્ દહેદ્ દોષાન્ ધારણાભિશ્ ચ કિલ્બિષમ્ ।
* પ્રત્યાહારેણ વિષયાન્ ધ્યાનેનાનીશ્વરાન્ ગુણાન્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:78
* પ્રાણાયામેન યુક્તસ્ય વિપ્રસ્ય નિયતાત્મનઃ ।
* સર્વે દોષાઃ પ્રણશ્યન્તિ સત્ત્વસ્થશ્ ચૈવ જાયતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:79
* જલબિન્દુકુશાગ્રેણ માસે માસે ચ યઃ પિબેત્ ।
* સંવત્સરશતં સાગ્રં પ્રાણાયામૈકતત્સમમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:80
* પ્રાણાયામવિશુદ્ધાત્મા યસ્માત્ પશ્યતિ તત્પરમ્ ।
* તસ્માત્ કિંચિત્ પરં નાસ્તિ પ્રાણાયામાદ્ ઇતિ શ્રુતિઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:81
* તદક્ષપિતકલુષક્ષપણાર્થં જપઃ કર્તવ્યઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:82
* તૃતીયચતુર્થયોર્ અન્યતરસ્મિન્ બ્રહ્મણિ પ્રયત્નનિરુદ્ધં ચિત્તં સમ્પૂર્ણાક્ષરાનુબોધેન તદર્થાનુબોધેન વા પુનઃ પુનઃ સંચારયેદ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:83
* એવં ચ પ્રાયશ્ચિત્તાન્તરમ્ ઉત્સૂત્રત્વાન્ ન કર્તવ્યમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:84
* નનુ ચ ત્રિકસ્ય કલુષનિવૃત્ત્યર્થમ્ એવાભિધાનં વ્યભિચારાન્તરેષુ પુનઃ કિં પ્રાયશ્ચિત્તમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:85
* ન ચૈતદ્ વાચ્યં યતેર્ અપ્રમત્તસ્ય સર્વદૈવ સંયતત્વાદ્ અસમ્ભવી વ્યભિચાર ઇતિ કામાદિવ્યભિચારેણ સમાનત્વાત્ ત્રિકસ્યાપ્ય્ અનારમ્ભપ્રસઙ્ગો વા ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:86
* કિં ચાધર્મસામર્થ્યાદ્ વિદુષો ઽપિ વ્યભિચારસમ્ભવાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:87

* ઉક્તં ચ હ્રિયતે બુધ્યમાનો ઽપિ ઇત્યાદિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:88
* હિંસાયાશ્ ચાવશ્યંભાવિત્વાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:89
* ઉક્તં હિ ।
* અહ્ણા રાત્ર્યા ચ યાઞ્ જન્તૂન્ નિહન્ત્ય્ અજ્ઞાનતો યતિઃ ।
* તેષાં સ્નાત્વા વિશુદ્ધ્યર્થં પ્રાણાયામાન્ ષડ્ આચરેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:90
* પ્રતિદિનમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:91
* અત્રૈકે સર્વવ્યભિચારેષુ ત્રિકમ્ એવ કર્તવ્યમ્ ઇતિ મન્યન્તે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:92
* વયં તુ પશ્યામઃ કલુષનિવૃત્ત્યર્થમ્ એવ ત્રિકં કર્તવ્યમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:93
* ભાષ્યસ્યાપિ તથૈવ શ્રુતત્વાન્ નાદૃષ્ટાર્થમ્ અદૃષ્ટશુદ્ધેશ્ ચાનિશ્ચયાત્ ત્રિકાનુપરમપ્રસઙ્ગઃ સ્યાત્ તસ્માત્ કલુષનિવૃત્તૌ પૂર્વકૃતાધર્મક્ષપણવદ્ વ્યભિચારકૃતાધર્મક્ષપણાર્થમ્ અપિ વિધ્યાચરણમ્ એવ કર્તવ્યમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:94
* તથા ચ સૂત્રં ભૂયસ્ તપશ્ ચરેત્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:95
* મનુર્ અપ્ય્ આહ ।
* યત્ કિંચિદ્ એનઃ કુર્વન્તિ વાઙ્મનોમૂર્તિભિર્ જનાઃ ।
* તત્ સર્વં નિર્ણુદન્ત્ય્ આશુ તપસૈવ તપોધનાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:96
* મહાપાતકિનશ્ ચૈવ શેષાશ્ ચાકાર્યકારિણઃ ।
* તપસૈવ સુતપ્તેન મુચ્યન્તે કિલ્બિષાત્ તતઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:97
* તથા શ્રીમદ્ભાષ્યકૃતાપિ જ્ઞાપકમ્ ઉક્તમ્ ।
* તપોભિર્ આર્યા નિર્ણુદન્તિ પાપં ધ્યાનોપયોગાત્ ક્ષપયન્તિ પુણ્યમ્ ।
* તે નિર્મલાસ્ તત્ત્વવિદો વિશુદ્ધા ગચ્છન્તિ મોક્ષં હ્ય્ ઉભયોર્ અભાવાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:98
* ન ચાયં નિયમઃ પુણ્યક્ષય એવ ધ્યાનાત્ કિંતુ પાપક્ષયો ઽપિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:99
* યતઃ તત્રૈવ જ્ઞાપકાન્તરમ્ ઉક્તમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:100
* સર્વં દહતિ ધ્યાનેન પુણ્યપાપક્રિયાશ્રયમ્ ।
* પુણ્યપાપફલે દગ્ધે સ્વામી તસ્ય ન વિદ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:101
* ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:102
* એવં તર્હ્ય્ અનર્થકં વિધ્યનુષ્ઠાનમ્ ઇતિ ચેન્ નાનેન વિધિના રુદ્રસમીપં ગત્વેતિ પ્રવચનાદ્ વિધ્યનુષ્ઠાનવિકલસ્ય યોગાનુષ્ઠાનસામર્થ્યાભાવાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:103
* તથા ચાન્યત્રાપ્ય્ ઉક્તમ્ ।
* ધર્મઃ પ્રયત્નતઃ કાર્યો યોગિના તુ વિશેષતઃ ।
* નાસ્તિ ધર્માદ્ ઋતે યોગ ઇતિ યોગવિદો વિદુઃ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:104
* તસ્માદ્ ઉપસ્પર્શનાદિભિઃ પ્રસન્નં ચિત્તં કૃત્વા સર્વસ્યાધર્મસ્ય ક્ષપણાર્થં વિધિયોગાનુષ્ઠાનમ્ એવાત્યન્તાદ્યભિયોગેન કર્તવ્યં ન પ્રાયશ્ચિત્તાન્તરમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:105
* તથા દશાહિંસાદયો યમાશ્ ચર્યાનુગ્રાહકા યદા તદા વિધ્યન્તર્ભૂતા યદા તુ યોગક્રિયાનુગ્રાહકાસ્ તદા યોગાન્તર્ભૂતા ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:106
* તત્ર વાક્કાયમનોભિઃ પરદુઃખાનુત્પાદનમ્ અહિંસા ઇન્દ્રિયસંયમો બ્રહ્મચર્યં ધર્મસાધનાનઙ્ગવચનપ્રતિષેધઃ સત્યં વર્ણાશ્રમિભિઃ સહ દૃષ્ટાર્થસંગતિપ્રતિષેધો ઽસંવ્યવહારઃ ધર્મસાધનાઙ્ગાદ્ અભ્યધિકસ્ય ન્યાયતો ઽપ્ય્ અસ્વીકરણમ્ અન્યાયતસ્ તુ ધર્મસાધનાઙ્ગસ્યાપ્ય્ અસ્વીકરણં ચાસ્તેયં પરૈર્ અપકૃતસ્યાપ્ય્ અમ્લાનચિત્તત્વમ્ અક્રોધઃ વાક્કાયમનોભિર્ ગુરૌ હિતભાવેનૈવ વર્તનં ગુરુશુશ્રૂષા કાયાન્તઃકરણાત્મશુદ્ધિઃ શૌચં સ્વવૃત્ત્યૈવોપાર્જિતાન્નસ્ય વિધિયોગાનુષ્ઠાનાવિરોધેનાભ્યવહરણમ્ આહારલાઘવમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:107
* અષ્ટૌ ગ્રાસા મુનેર્ ઇતિ કેચિત્ તન્ નેષ્ટં વિધિયોગાનુષ્ઠાનવિરોધપ્રસઙ્ગાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:108
* સવ્યઞ્જનાશનોદકાભ્યાં કોષ્ઠસ્ય ભાગત્રયં પૂરયિત્વા ચતુર્થં ભાગં વાયોઃ સંચરણાર્થમ્ અવશેષયેદ્ ઇત્ય્ અન્યે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:109
* તદ્ ઇષ્ટમ્ એવાવિરોધાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:110
* અત્ર ચ પઞ્ચવિધભૈક્ષાભિધાયકં વાક્યં ચરેન્ માધુકરીમ્ ઇત્યાદ્ય્ અવિરોધેન વ્યાખ્યેયમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:111
* યથાવિહિતવિધિયોગાનુષ્ઠાને સતતમ્ એવોદ્યમો ઽપ્રમાદઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:112
* અયં ચ પ્રધાનભૂતો યમઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:113
* તથા ચોક્તમ્ ।
* યતિધર્મસ્ય સદ્ભાવઃ શ્રૂયતાં ગુણદોષતઃ ।
* અપ્રમાદાત્ પરા સિદ્ધિઃ પ્રમાદાન્ નરકં ધ્રુવમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:114
* ઇતિ ।

* વાસો ઽપિ જ્ઞાનોત્પાદનદ્વારેણ ચર્યાનુગ્રાહકત્વાદ્ ગુણવિધિર્ એવેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:115
* ચિત્તદ્વારેણેશ્વરસમ્બન્ધઃ પુરુષસ્ય યોગઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:116
* સ દ્વિવિધઃ ક્રિયાલક્ષણઃ ક્રિયોપરમલક્ષણશ્ ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:117
* તત્ર ક્રિયાલક્ષણો જપયન્ત્રણધારણધ્યાનસ્મરણાત્મક ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:118
* વક્ષ્યામઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:119
* ક્રિયોપરમલક્ષણો ઽપ્ય્ અતિગત્યાદિશબ્દવાચ્ય ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:120
* શાસ્ત્રાન્તરોક્તપદાર્થેભ્યો ઽમીષામ્ અતિશયાભિધાનં વિશેષઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:121
* તથાહિ શાસ્ત્રાન્તરે દુઃખનિવૃત્તિર્ એવ દુઃખાન્તઃ ઇહ તુ પરમૈશ્વર્યપ્રાપ્તિશ્ ચ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:122
* તથાન્યત્રાભૂત્વા ભાવિ કાર્યમ્ ઇહ તુ નિત્યં પશ્વાદિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:123
* તથાન્યત્રાસ્વતન્ત્રં પ્રધાનાદિ કારણમ્ ઇહ તુ સ્વતન્ત્રો ભગવાન્ એવ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:124
* તથાન્યત્ર કૈવલ્યાભ્યુદયફલો યોગઃ ઇહ તુ પરમદુઃખાન્તફલઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:125
* તથાન્યત્રાવર્તકઃ સ્વર્ગાદિફલો વિધિર્ ઇહ ત્વ્ અનાવર્તકો રુદ્રસમીપાદિફલ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:126
* પદાર્થાનાં સમાપ્તિસંહારસ્ તત્ર દુઃખકાર્યકારણવિધીનામ્ ઇતિ શબ્દેન સમાપ્તિર્ ઉક્તા ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:127
* યોગસ્ય તુ ત્વાશબ્દેનેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:128
* સમાપ્તાનાં નિઃશેષીકરણાર્થં પ્રાસઙ્ગિકસંશયનિવૃત્ત્યર્થં ચ ધર્માન્તરાભિધાનં નિગમનમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:129
* પ્રતિજ્ઞાતાર્થેન સહૈકવાક્યત્વખ્યાપનાર્થમ્ ઇત્ય્ અન્યે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:130
* તદ્ એવં વિધિયોગયોઃ કાર્યાન્તર્ભાવે ઽપિ અતિપ્રયોજનવશાત્ પૃથગભિધાનં કૃત્વા પઞ્ચાનામ્ એવ સમાસાદય ઉક્તા ઇત્ય્ અતઃ પઞ્ચૈવ પદાર્થા ઉચ્યન્તે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:131
* અન્યે તુ પદાર્થભેદમ્ અન્યથા વર્ણયન્તિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:132
* તત્ત્વં ગુણો ભાવ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:133
* તત્ર યદ્ અનાશ્રિતં તત્ તત્ત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:134
* તચ્ ચ વિંશતિભેદમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:135
* પઞ્ચ પૃથિવ્યાદીનિ ત્રયોદશેન્દ્રિયાણિ પશુઃ કારણં ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:136
* તત્ત્વવૃત્તયઃ ભાવાશ્રયા ગુણાસ્ તત્ર પૃથિવ્યાદિષુ યથાસમ્ભવં રૂપરસગન્ધસ્પર્શશબ્દાઃ પઞ્ચૈવ વર્તન્તે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:137
* ઇન્દ્રિયતત્ત્વાનિ તુ નિર્ગુણાનિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:138
* પશુષુ સપ્ત ગુણા વર્તન્તે પશુત્વધર્માધર્મચિત્તવિદ્યાપ્રયત્નેચ્છાલક્ષણાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:139
* સુખાદીનાં તુ તદ્વિકારત્વાત્ તદન્તર્ભાવ એવ મૃદ્વિકારવત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:140
* કારણે ત્રયો ગુણાઃ કામાર્થિત્વવિપ્રત્વાખ્યા ઇતિ ધર્મિભ્યો ઽન્યાનન્યત્વેનાનિર્વચનીયાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:141
* સત્ત્વગુણાનાં ધર્મા ભાવા ઇત્ય્ ઉચ્યન્તે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:142
* તદ્વિચારશ્ ચ સત્કાર્યવિચારે કૃતે ઇતિ નેહ ક્રિયતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:143
* તદ્ એવં કારણાદિનિશ્ચયજ્ઞાનં પ્રથમો લાભ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:144
* દ્વિતીયં લાભમ્ આહ તપઃ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:145
* ભસ્મસ્નાનાદિવિધિજનિતો ધર્મસ્ તપ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:146
* તસ્યોત્પાદો રક્ષણાદિલિઙ્ગાદ્ અપિ નિશ્ચીયતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:147
* અધર્મતસ્કરેણ સન્માર્ગાદ્ અપહ્રિયમાણઃ સાધકઃ પુરપાલસ્થાનીયેન ધર્મેણ રક્ષ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:148
* અવસ્થાનાદ્ અવસ્થાન્તરગમનં ગતિઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:149
* વિહિતાનુષ્ઠાન એવ સંતોષઃ પ્રીતિઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:150
* લાભસમ્બન્ધઃ પ્રાપ્તિઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:151
* યદ્બલેન વિધિયોગાભિનિવિષ્ટસ્ય ચિત્તં રમ્ભાદીનાં ગીતવાદ્યાદિભિર્ અપિ ક્ષોભયિતું ન શક્યતે તન્માહાત્મ્યં ધર્મશક્તિર્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:152
* અતિગતિસાયુજ્યસ્થિતિશબ્દા નિષ્ઠાયોગપર્યાયાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:153
* યસ્મિન્ સતિ પદાર્થાઃ સાધકસ્યાધ્યક્ષોપલબ્ધિયોગ્યા ભવન્તિ સ પ્રકાશઃ દ્વિવિધઃ પરાપરભેદાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:154

* તત્ર યેન વિધિયોગસાધનાનિ સમ્યગ્ વિવેચયતિ ધ્યેયતત્ત્વે બ્રહ્મણિ ચ સ્વં ચિત્તં સમાહિતં ચ્યુતં ચ ચ્યવમાનં ચ લક્ષયતિ સો ઽપરઃ પ્રકાશઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:155
* યેન તુ સ્થાપનાવસરે સર્વતત્ત્વાનિ સગુણધર્માણ્ય્ આનન્ત્યેન દૃષ્ટ્વા યોજ્યાયોજ્યભાવેન વિવેચયતિ સ પર ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:156
* વિષયિણામ્ ઇષ્ટવિષયેષ્વ્ ઇવાનિચ્છતો ઽપિ રુદ્રે ચિત્તવૃત્તિપ્રવાહઃ સમીપં તદ્ એવાત્યન્તોત્કર્ષાપન્નં દેવનિત્યત્વમ્ ઇત્ય્ એતત્ સર્વં ધર્મજ્ઞાપકત્વેનોક્તમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:157
* તૃતીયં લાભમ્ આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:158
* અથ નિત્યત્વમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:159
* અથેત્યાનન્તર્યે તપોઽનન્તરં યદ્ દેવે ભાવાભ્યાસલક્ષણં નિત્યત્વં તૃતીયો લાભઃ સ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:160
* ન તુ નિત્યયુક્તતેત્ય્ અર્થઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:161
* અવ્યુચ્છિન્નપ્રવાહો નિત્યત્વમ્ અત્રાભિપ્રેતં યથા નિત્યપ્રવાહા ગઙ્ગેતી ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:162
* ચતુર્થં લાભમ્ આહ સ્થિતિર્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:163
* દોષહેતુજાલેભ્યશ્ છિન્નસ્ય મૂલાખ્યાનિવૃત્તૌ ચિત્તસ્ય રુદ્રે ઽવસ્થાનમ્ અત્યન્તનિશ્ચલત્વં સ્થિતિર્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:164
* તત્સમકાલં યોગિનો ઽસઙ્ગિત્વાદીનિ નવ લક્ષણાનિ ભવન્તિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:165
* તત્ર લક્ષ્યમાણસ્ય સઙ્ગસ્યાત્યન્તવ્યાવૃત્તિર્ અસઙ્ગિત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:166
* કેવલરુદ્રતત્ત્વાવસ્થિતિચિત્તત્ત્વં યોગિત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:167
* અનુરુધ્યમાનચિત્તવૃત્તિત્વં નિત્યાત્મત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:168
* અપ્રાદુર્ભાવિચિત્તત્વમ્ અજત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:169
* પરમસમતા મૈત્રત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:170
* શરીરાદિવિયુક્તત્વમ્ એકત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:171
* સર્વાશઙ્કાસ્થાનાતિક્રાન્તત્વં ક્ષેમિત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:172
* બાહ્યાધ્યાત્મિકક્રિયાશૂન્યત્વં નિષ્ક્રિયત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:173
* સમસ્તચિન્તારહિતત્વં વીતશોકત્વમ્ ઇત્ય્ એતાનિ લક્ષણાન્ય્ અસ્ય યોગસ્યાત્યન્તોત્કૃષ્ટત્વપ્રતિપાદનાર્થમ્ ઉક્તાનિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:174
* પઞ્ચમં લાભમ્ આહ સિદ્ધિશ્ ચ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:175
* સિદ્ધિઃ પૂર્વવ્યાખ્યાતા ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:176
* સાનુમાનાદ્ અપ્ય્ અવગમ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:177
* નિરુપચરિતા મુક્તાત્માનઃ પરમૈશ્વર્યોપેતાઃ પુરુષત્વે સતિ સમસ્તદુઃખબીજરહિતત્વાન્ મહેશ્વરવત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:178
* પરાભિપ્રેતા મુક્તાત્માનઃ પરમૈશ્વર્યવિકલત્વાદ્ અસ્મદાદિવદ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:179
* ચકારો ન્યૂનાધિકવ્યવચ્છેદસૂચકઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:180
* પઞ્ચમીતિ લાભાનાં પઞ્ચત્વોપસંહારાર્થમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:181
* અથૈતે લાભાઃ કિં દેશનિયમેન પ્રાપ્તવ્યા યથા બ્રહ્મચારિગૃહસ્થવાનપ્રસ્થભિક્ષુભિર્ વિદ્યાપ્રજાતયોગાખ્યા લાભાઃ કિં વા દેશાનિયમેનાપિ પઞ્ચવિંશતિતત્ત્વજ્ઞેન કૈવલ્યવદ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:182
* ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:183
* દેશનિયમેન ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:184
* યતસ્ તદર્થમ્ ઇદમ્ આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.6અબ્:185]
ગુરુજનગુહાદેશઃ શ્મશાનં રુદ્ર એવ ચ ॥ ગ્ક્_1.6
* [<ગણકારિકાટીકા>
* આર્ષત્વાદ્ વા યથાશ્રુતે ઽપ્ય્ અદોષઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:1
* ગુરુઃ પૂર્વોક્તસ્ તદાજ્ઞયાવતિષ્ઠમાનસ્ તદાશ્રિતો ભવતિ યથા ગ્રામણ્યમ્ આશ્રિતો ગ્રામ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:2
* તત્રાદિધર્માવસ્થસ્ય તાવદાયતને વાસ ઇત્યત્રાયતનશબ્દો ગુરાવ્ એવ દ્રષ્ટવ્યો લિઙ્ગકર્તેત્યાદિજ્ઞાપકાદુપચારાદ્ વા પઞ્ચશબ્દવત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:3
* યદ્યપ્યાયતનસૂત્રે પ્રતિષેધઃ શ્રૂયતે તથાપિ દેશપ્રસ્તાવે ગુરુરભિપ્રેત એવાચાર્યો લોક ઇત્યાદિ જ્ઞાપકાભ્યનુજ્ઞાનાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:4
* અત એવ ગૂઢવ્રતોપદેશાદાયતને વાસ ઇત્યત્રાયતનશબ્દો જને વિવક્ષિતો મર્યાદયાયતનાદિતિ કૃત્વા બદ્ધસ્ય રુદ્રસ્ય હિ શિવાયતનવાસાનુપપત્તેઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:5
* યદાપિ વાસસ્તદાપિ જનાધીન એવેત્યતો દ્વિતીયાવસ્થસ્ય જન એવ દેશઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:6
* જનશબ્દેનાત્ર ધર્માધર્મજનનાધિકૃતા વર્ણાશ્રમિનો ઽભિધીયન્ત ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:7

* તૃતીયાવસ્થસ્ય ગુહા દેશઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:8
* ગુહાગ્રહણં સૂત્રાર્થોપલક્ષણાર્થમ્ અતઃ શૂન્યાગારગુહયોરન્યતરં વ્યાસઙ્ગાદિદોષવર્જિતં યત્પ્રાપ્યતે તત્ર વસ્તવ્યમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:9
* દેશગ્રહણં તત્રાવસ્થાનમાત્રેણ ગુહાયા દેશત્વજ્ઞાપનાર્થં ન તુ ગુરુજનવત્ તદાયત્તત્વેનેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:10
* ચતુર્થાવસ્થસ્ય શ્મશાનદેશઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:11
* શ્મશાનં ચ પ્રસિદ્ધમેવ ગ્રાહ્યમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:12
* તસ્ય ચ ન ગુહાવદ્દેશત્વં કિં ત્વ્ આ દેહપાતાત્ તત્રૈવાનિર્ગચ્છતા સ્થેયમ્ ઇત્યયં વિશેષઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:13
* પઞ્ચમાવસ્થસ્ય દેશો રુદ્રઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:14
* રુદ્રો ભગવાન્મહેશ્વરઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:15
* પ્રાગપિ રુદ્રાયત્તત્વાત્ સાધકસ્ય રુદ્રોઽસ્ત્યેવ દેશસ્તથાપિ પ્રાગન્યવ્યપદેશો ઽપ્યસ્તિ સામ્પ્રતં પુનઃ શરીરાદિરહિતસ્ય સર્વદેશવિકલત્વાદ્ અવધારણં કરોતિ રુદ્ર એવેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:16
* ચશબ્દો ન્યૂનાધિકવ્યવચ્છેદક ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:17
* અથ કિમેતદ્દેશાવસ્થિતિમાત્રેણૈવૈતે લાભાઃ પ્રાપ્યન્તે કલ્પવૃક્ષદેશાવસ્થિતિવત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:18
* ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:19
* ન ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:20
* કિં તર્હિ દેશભેદવદુપાયભેદો ઽપ્યસ્તિ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:21
* યતસ્ તત્પ્રતિપાદનાર્થમ્ આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.6ચ્દ્:22]
વાસશ્ચર્યા જપધ્યાનં સદારુદ્રસ્મૃતિસ્તથા ।
પ્રસાદશ્ચૈવ લાભાનામુપાયાઃ પઞ્ચ નિશ્ચિતાઃ ॥ ગ્ક્_1.7
* [<ગણકારિકાટીકા>
* ગ્રહણધારણોહાપોહવિજ્ઞાનવચનક્રિયાયથાન્યાયાભિનિવેશાનાં વાસ ઇતિ સંજ્ઞા તાન્ત્રિકી શિષ્ટૈઃ કૃતા ॥ ગ્ક્ત્_1.7:1
* તત્ર સકૃદુચ્ચારિતવાક્યસ્ય સમ્યગર્થપ્રતિપત્તિસામર્થ્યં ગ્રહણમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:2
* ગૃહીતસ્ય ચિરકાલવ્યવધાનેઽપિ સ્મરણસામર્થ્યં ધારણમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:3
* એકદેશશ્રવણાત્ તન્ન્યાયેનાપૂર્વાર્થપ્રતિપત્તિસામર્થ્યમૂહઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:4
* આચાર્યદેશીયૈરુક્તાર્થાનાં યુક્તાયુક્તપ્રવિભાગેન પ્રતિપત્તિત્યાગસામર્થ્યમ્ અપોહઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:5
* શ્રુતસ્યાર્થસ્યાનેકધાવિચારણે પરપ્રતિપાદને ચ સામર્થ્યં વિજ્ઞાનમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:6
* વ્યાહતપુનરુક્તાદિદોષરહિતં વાક્યં વચનમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:7
* નિર્દુષ્ટશબ્દોચ્ચારણેનાચાર્યં પરિતોષયતો મિથ્યાજ્ઞાનમલનિવૃત્તૌ વિદ્યાભિવ્યક્તિર્ ભવતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:8
* તથોત્થાનપ્રત્યુત્થાનાદિકા ગુરૌ પરિચર્યા ક્રિયેત્યુક્તા ॥ ગ્ક્ત્_1.7:9
* યુક્ત્યાપિ પૂર્વોત્તરાવિરુદ્ધશાસ્ત્રાર્થપર્યાલોચને તદર્થાનુષ્ઠાનાર્થમતિયત્નો યથા ન્યાયાભિનિવેશઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:10
* તથા ચોક્તમ્ ।
* પૂર્વોત્તરાવિરોધેન વાક્યાર્થં હ્ય્ અવિચાલિતમ્ ।
* યસ્તર્કેણાનુસંધત્તે સ ધર્મં વેદ નેતરઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:11
* ધર્મસ્યોપાયઃ ચર્યા ॥ ગ્ક્ત્_1.7:12
* ભસ્મસ્નાનાદિર્ મૂઢાન્તઃ ક્રિયાસમૂહશ્ચર્યેત્યુચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.7:13
* સા ચ ત્ર્યઙ્ગા દાનયાગતાપાઙ્ગેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:14
* પઞ્ચસુ પવિત્રેષ્વાવર્ત્યમાનેષુ દશભિર્નમસ્કારૈઃ પરમેશ્વરાયાત્મસમર્પણં દાનમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:15
* તદેવાતિદાનમ્ અનાવૃત્તિફલત્વાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:16
* અન્યત્તુ કુદાનમ્ આવૃત્તિફલત્વાદ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:17
* પરમેશ્વરનિયોગાભિસંધિના ભસ્મસ્નાનાદિક્રિયાણાં યથાવિહિતકરણં યાગઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:18
* સ એવાતિયાગો ઽન્યસ્તુ કુયાગઃ પૂર્વોક્તહેતુદ્વયાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:19
* સ્વવિધ્યભિનિવિષ્ટસ્યૈવ ત્રિવિધદુઃખોપનિપાતે સતિ અનુપાયતઃ પ્રતીકારમકુર્વતઃ સહિષ્ણુત્વં તાપઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:20

* સ એવાતિતાપોઽન્યત્તુ કુતાપ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:21
* સા ત્ર્યઙ્ગાપિ ચર્યા દ્વિવિધા વ્રતં દ્વારાણિ ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:22
* તત્ર સ્નાનશયનોપહારજપપ્રદક્ષિણાનિ વ્રતમ્ ધર્મનિષ્પત્ત્યધર્મોચ્છેદાર્થં પ્રાધાન્યેન ક્રિયમાણત્વાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:23
* દ્વારાણિ તુ ક્રાથનસ્પન્દનમન્દનશૃઙ્ગારણાપિતત્કરણાપિ તદ્ભાષણાનિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:24
* અપમાનપરિભવપરિવાદનિષ્પાદનદ્વારેણ પૂર્વોત્પન્નયોર્ ધર્માધર્મયોર્ આયવ્યયનિમિત્તત્વાદિતિ ક્રમઃ સ્વરૂપં ચૈષાં ભાષ્ય એવ પ્રપઞ્ચિતમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:25
* તદનુસારેણ શિષ્યહિતાર્થં મયાપિ લેશતઃ પ્રદર્શ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.7:26
* પ્રાગાદિત્યોદયાત્ ઘટિકાદ્વયં પૂર્વાહ્ણસંધ્યા ॥ ગ્ક્ત્_1.7:27
* સા ત્રિદેવતા ॥ ગ્ક્ત્_1.7:28
* પ્રથમા બ્રાહ્મી મધ્યમા વૈષ્ણવી અન્ત્યા રૌદ્રી ॥ ગ્ક્ત્_1.7:29
* તત્ર પૂર્વસંધ્યયોઃ શૌચં કૃત્વા ભસ્મ સંસ્કર્તવ્યમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:30
* કર્તૃકારકાદિદોષરહિતં શુક્લાદિગુણયુક્તં ચ ભસ્માર્જિતં શિવદક્ષિણમૂર્તૌ મન્ત્રૈઃ સંસ્કૃત્ય પ્રદક્ષિણં ચ દત્ત્વા સૂર્યરૂપિણં ભગવન્તં લોચનત્રયેણ પ્રસન્નદૃષ્ટ્યા ભસ્મ પશ્યન્તં ધ્યાયેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:31
* તદનુ ચાચાર્યાય શિવતત્ત્વાનુરઞ્જિતદૃષ્ટયે જ્યેષ્ઠભ્રાત્રે વા નિવેદયેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:32
* તદન્વ્ એકાન્તે શુચૌ પ્રદેશે જન્તુસ્થાવરહીને પઞ્ચ પવિત્રાણ્યાવર્તયતૈવ સ્થેયં રૌદ્રસવનં યાવત્તતો ભગવન્તં પ્રણમ્ય ત્વદાજ્ઞાં કરોમીત્યભિસંધાય જપન્નૈવાપાદતલમસ્તકં યાવત્ પ્રભૂતેન ભસ્મનાઙ્ગં પ્રત્યઙ્ગં ચ પ્રયત્નાતિશયેન નિઘૃષ્ય નિઘૃષ્ય સ્નાનમાચરેદ્ ઇત્યેવં મધ્યાહ્નાપરાહ્ણસંધ્યયોર્ અપીતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:33
* એતાવદત્ર વિશિષ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.7:34
* મધ્યાહ્ને પ્રથમા બ્રાહ્મી મધ્યે મસ્તકોપરિસ્થિતે રવૌ રૌદ્રી તદન્તે વૈષ્ણવી અર્કાસ્તસમયોત્તરત્ર પ્રથમા રૌદ્રી તદનુ વૈષ્ણવી તદન્તે બ્રાહ્મી ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:35
* સર્વત્ર રૌદ્રસવનમેવ સ્નાનકાલઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:36
* એવં સ્નાનં નિર્વર્ત્ય જપન્ન્ એવાયતનં ગત્વા શિવં ભક્ત્યતિશયેન પ્રણમ્ય સ્નાનં નિવેદ્ય ચ શનૈર્ગર્ભગૃહં પ્રવિશેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:37
* તદનુ મૂર્તિદક્ષિણે દેશે જાનુની પાતયિત્વા હૃદિ ચાઞ્જલિં બદ્ધ્વા મૂર્તિસ્થં સાક્ષાદિવ શિવં પશ્યન્ યદ્યનિવૃત્તપ્રત્યાહારસ્તદા ગતમાત્ર એવ હસિતં કુર્યાદિત્યેકે ॥ ગ્ક્ત્_1.7:38
* વયં તુ પશ્યામોઽભિગમ્ય ચ યત્પૂર્વં જપતીત્યાદિ ભાષ્યસ્યાર્થો યદિ વિચાર્યતે તદાવશ્યં ગત્વા સંયતાત્મનોત્તરાભિમુખેન પ્રત્યાહારવિશેષાર્થં જપ્તવ્યં જપ્ત્વા તુ શિવધ્યાનાસક્ત એવાટ્ટહાસં પુનઃ પુનઃ કુર્યાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:39
* તદનુ ગીતમ્ આરભ્ય ગાયન્ન્ એવોત્તિષ્ઠેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:40
* તતો ગીતસહિતમેવ નૃત્યં કુર્યાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:41
* તત્રાદૌ ગીતં પરિસમાપ્ય પશ્ચાન્નૃત્યં સમાપયેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:42
* તદનુ પૂર્વોક્તવિધિનોપવિશ્ય શિવં ધ્યાયન્નેવ હુડુક્કારં કૃત્વા નમસ્કારં કુર્યાત્તદનુ જપમિતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:43
* અત્ર જપનમસ્કારૌ માનસાવ્ એવ નૃત્યં કાયિકમેવ હસિતગીતહુડુક્કારા વાચિકા એવેતિ નિયમ ઇષ્ટઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:44
* તત્ર દીર્ઘોચ્છ્વાસત્રયં યાવદ્ધસિતં દણ્ડકત્રિરાવર્તનં યાવદ્ગીતનૃત્યે ગમ્ભીરહુડુક્કારત્રયં ષષ્ટિ નમસ્કારાન્ પઞ્ચપવિત્રાણાં ત્રિર્ આવર્તનં કુર્યાદિત્યાહ ભગવાનાચાર્યઃ સ્વામી મમ યેનાહમજ્ઞાનાર્ણવાદુત્તારિતઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:45
* ટીકાકારાસ્તુ સર્વમ્ આ પરિતોષાત્ કર્તવ્યમિત્યેવં પ્રતિપન્નાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:46
* તદેવં નિર્વર્ત્યોપહારં ધ્યાયન્નીશં હસિતગીતનૃત્યહુડુક્કારનમસ્કારજપ્યૈઃ ષડઙ્ગોપહારં ભગવન્મહાદેવ યુષ્મદનુજ્ઞયા નિર્વર્તિતવાન્ અહમ્ અવભૃથસ્નાનં ચ કરિષ્યામીત્યેવં નિવેદયેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:47
* તતો નિષ્ક્રમ્યેશં પ્રણમ્ય પ્રણામાન્તં પ્રદક્ષિણત્રયં જપન્ન્ એવ શનૈઃ કુર્યાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:48
* તતોઽવભૃથસ્નાનં કૃત્વા ભગવંલ્લકુલીશાદીન્ રાશીકરાન્તાંશ્ચ તીર્થકરાનનુક્રમેણ યથાવદ્ભક્ત્યા નમસ્કુર્યાત્ તદનુ પ્રદક્ષિણમેકમિતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:49
* અન્યદા તુ યાવદિચ્છં પ્રદક્ષિણં જપન્ન્ એવ કુર્યાત્ પઞ્ચમન્ત્રજપસ્તુ કેવલોઽપિ ધર્મહેતુર્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:50
* અથાયતનસંધિનં દેશં દિવા પરિગૃહીતસ્થાવરાદિદોષવર્જિતત્વેન સુપરીક્ષિતં સંધ્યાવસાને વસ્ત્રાન્તાદિમૃદુપવિત્રેણ વિવેચ્ય ભસ્મનૈવ શુચિં કુર્યાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:51
* તદનુ તત્રોપવિશ્ય વિધ્યભિનિવિષ્ટસ્ તાવત્ તિષ્ઠેદ્ યાવદ્ અતિનિદ્રાભિભૂતઃ શ્રાન્તશ્ચ ભવતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:52
* તતઃ પુનરુત્થાય વિવેચયેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:53
* તદનુ મન્ત્રૈઃ સંસ્કૃત્ય ભસ્મ પ્રભૂતં પ્રસ્તરેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:54
* તતસ્તત્ર પઞ્ચ મન્ત્રાનાવર્તયન્નેવ સ્વપેત્ પુનરુત્થાયાનેનૈવ વિધિના સ્વપેદ્યેનાશ્વેવ શુદ્ધિવૃદ્ધી ભવતઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:55
* સુપ્તસ્યાપિ પ્રાણાત્યયે ચાતિગતિઃ સ્યાદન્યથા વિધિભ્રષ્ટસ્ય સંસારાપત્તિર્ એવેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:56
* એવં પ્રથમાવસ્થાયાં વિધિમ્ અનુષ્ઠાય યદા ખલુ પ્રાપ્તજ્ઞાનઃ પ્રક્ષીણકલુષઃ કૃતાભ્યનુજ્ઞશ્ચ ભવતિ તદાવસ્થાન્તરં ગત્વા રઙ્ગવદવસ્થિતેષુ જનેષુ મધ્યે નટવદવસ્થિતો વિવેચ્ય વિવેચ્ય ક્રાથનાદીનિ કુર્યાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:57
* તત્રાસુપ્તસ્યેવ સુપ્તલિઙ્ગપ્રદર્શનં ક્રાથનં વાય્વભિભૂતસ્યેવ શરીરાવયવાનાં કમ્પનં સ્પન્દનમ્ ઉપહતપાદેન્દ્રિયસ્યેવ ગમનં મન્દનમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:58
* યૌવનસમ્પન્નાં સ્ત્રિયમવલોકયન્ કામુકમ્ ઇવાત્માનં યૈર્ લિઙ્ગૈઃ પ્રદર્શયતિ તચ્ છૃઙ્ગારણં કાર્યાકાર્યવિવેકશૂન્યસ્યેવ લોકનિન્દિતકરણમ્ અપિ તત્કરણં વ્યાહતાપાર્થકાદિશબ્દોચ્ચારણમ્ અપિ તદ્ ભાષણમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:59
* ન ચૈષાં ક્રમો નિયમ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.7:60

* કિંત્વપમાનાદિનિષ્પાદકત્વં યેન પરિભવં ગચ્છેદ્ ઇત્યુપદેશાદ્ દવાગ્નિતુલ્યત્વેનાપમાનાદેર્ ઇષ્ટતમત્વાદ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:61
* એવં તર્હિ હિંસાસ્તેયાદિકરણદુષ્ટશબ્દોચ્ચારણપ્રસઙ્ગોઽપિ સ્યાદ્ અપમાનાદિનિષ્પાદકત્વાદ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:62
* નાપિ તત્કરણાપિ તદ્ભાષણો દેવાશેષક્રિયાવ્યાપ્તાવહિંસાદ્યવિરોધજ્ઞાપનાર્થત્વાત્ ક્રાથનાદ્યારમ્ભસ્યેતિ ।
* દેવનિત્યત્વે કસ્તર્હિ ઉપાય ઇત્યાહ જપધ્યાનમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:63
* તત્ર તૃતીયચતુર્થકસ્ય મન્ત્રસ્યાવર્તનં જપઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:64
* સ દ્વિવિધઃ પ્રત્યાહારફલઃ સમાધિફલશ્ચેતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:65
* તત્રાદ્યઃ પ્રત્યાહારફલસ્તન્નિષ્પત્તૌ ચ ક્રિયમાણો જપઃ સમાધિફલ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:66
* નનુ ચાન્યાસક્તત્વે ક્રિયમાણો જપઃ સંવત્સરશતેનાપિ ન પ્રત્યાહારં કરોત્યપિ તુ દોષમેવ તસ્ય જનયતીતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:67
* સત્યમ્ એવમેતત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:68
* કિંતુ પ્રત્યાહારદ્વૈવિધ્યમિહેષ્ટં પરાપરભેદાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:69
* તત્રાન્તઃકરણપૂર્વકો ઽપરઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:70
* તત્સહિતેન જપેન નિર્મલીકૃતં ચિત્તં પ્રયત્નનિરપેક્ષમપિ બ્રહ્મણ્યેવાલાતચક્રવદ્ અવતિષ્ઠતે યદા તદાસૌ પરઃ પ્રત્યાહારો જપપૂર્વક એવાયમ્ ઇત્યુક્તઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:71
* સ હ્ય્ અનેકજન્મોપાર્જિતં કર્મ લક્ષણમાત્રેણ દગ્ધ્વા ધ્યેયતત્ત્વે ચિત્તં સ્તમ્ભનિક્ષિપ્તાયઃકીલકવન્ નિશ્ચલીકરોતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:72
* રુદ્રતત્ત્વે સદૃશશ્ચિન્તાપ્રવાહો ધ્યાનમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:73
* તદ્ દ્વિવિધં જપપૂર્વકં ધારણાપૂર્વકં ચ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:74
* તત્ર જપપૂર્વકં પ્રસઙ્ગેનૈવ પૂર્વમ્ ઉક્તં ધારણાપૂર્વકં તૂચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.7:75
* નિરાલમ્બનં ચિત્તમમૂઢસ્ય ધારણમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:76
* સંહૃતમૂર્છાદ્યવસ્થસ્યાપિ ચિત્તં વૃત્તાલાભાન્નિરાલમ્બનમ્ અસ્તીતિ તન્નિવૃત્ત્યર્થમ્ અમૂઢસ્યેત્યુક્તમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:77
* યો વિદ્યાનુગૃહીતયા બુદ્ધ્યા સ્વં ચિત્તં નિરાલમ્બનં કરોતિ સો ઽમૂઢ ઇત્યુચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.7:78
* તયા ધારણયા નિર્મલીકૃતં ચિત્તં રુદ્રતત્ત્વે સ્થાપિતં સુદીર્ઘકાલં ન ચ્યવત ઇત્યનેનૈવ વિશેષેણ પૂર્વધ્યાનાપેક્ષયેદં ધારણાસહિતં ધ્યાનં પરમિત્યુક્તં શ્રીમદ્ભાષ્યકૃતા પરમયોગિના ॥ ગ્ક્ત્_1.7:79
* યદ્યપ્યેવ દીક્ષાપ્રભૃતિ ચિત્તં નિર્મલીકર્તું ન શક્યતે તથાપિ ધાનુષ્કચિત્રકરાદિવદ્ અભ્યાસાર્થં સર્વાવસ્થાસુ યથાશક્ત્યા ધ્યાનં કર્તવ્યં મૃત્યુકાલસ્યાનિશ્ચિતત્વાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:80
* અન્યથા હિ યુદ્ધકાલ એવ અશ્વદમનન્યાયઃ સ્યાદિતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:81
* ઇત્થં સમ્યગ્વિધિં જ્ઞાત્વા યસ્તુ ધ્યાયતિ શંકરમ્ ।
* નિશાદાવ્ અર્ધરાત્રે ચ નિશાન્તે ચાચ્યુતવ્રતઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:82
* યામં યામં તદર્ઘં યાવચ્છક્ત્યા દિવાપિ ચ ।
* સંત્યજ્યાસક્તિમ્ અન્યત્ર પશ્યન્દુઃખમયં ભવમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:83
* પરં વૈરાગ્યમાસ્થાય લઘ્વાહારો જિતેન્દ્રિયઃ ।
* ઉત્સાહાતિશયં કુર્વન્ શુદ્ધોત્કર્ષં વિવર્ધયન્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:84
* નૈરન્તર્યેણ ષણ્માસં બ્રહ્મહત્યાદિમાનપિ ।
* એકં સંવત્સરં વાપિ તચ્ચિત્તસ્તન્મયો ભવેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:85
* સ હત્વા દુષ્કૃતં ઘોરં રાગાદીનાં ચ પઞ્જરમ્ ।
* પશ્યત્યેવાખિલં તત્ત્વં સર્વોપાધિસમન્વિતમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:86
* સર્વસત્ત્વાધિપં પશ્યન્ન્ અનન્તં શિવમવ્યયમ્ ।
* યો ન પાશુપતાદન્યૈર્ યોગીશૈરપિ દૃશ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.7:87
* તં દૃષ્ટ્વા પરમૈશ્વર્યં લબ્ધ્વા સ્યાન્નિર્ભયઃ સદા ।
* અજ્ઞાત્વાપિ વિધાનં યસ્તેષુ કાલેષુ સુવ્રતઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:88
* સદ્ભક્ત્યુત્સાહવૈરાગ્યૈર્ નિત્યં ધ્યાયતિ શંકરમ્ ।
* તસ્યાપીશઃ પ્રસન્નસ્તાં સિદ્ધિં દદ્યાદનુત્તમામ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:89
* યાં પ્રાપ્ય ત્યક્તસંસારઃ સ્વતન્ત્રઃ શિવવદ્ભવેત્ ।
* ધ્યાયન્નેવ તમીશાનં યદિ પ્રાણાન્ વિમુઞ્ચતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:90

* તસ્ય દેહાન્તકાલે વૈ દદ્યાદીશઃ પરાં ગતિમ્ ।
* અબ્ભક્ષા વાયુભક્ષાશ્ચ યે ચાત્યુગ્રતપશ્ચરાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:91
* ક્ષિત્યાદીનાં ચ દાતારો યજ્ઞાનુષ્ઠાયિનશ્ચ યે ।
* સંવત્સરસહસ્રેણ યાં સિદ્ધિં પ્રાપ્નુવન્તિ તે ॥ ગ્ક્ત્_1.7:92
* તાં પ્રાપ્નોત્યર્ધયામેન જપધ્યાને રતો યતિઃ ।
* જ્ઞાત્વૈવં યોગમાહાત્મ્યં દેહાદેઃ સ્થિત્યનિશ્ચયમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:93
* દુઃખાર્ણવં ચ સંસારં ન કુર્યાદન્યથા મતિમ્ ।
* શરીરં ધ્રિયતે યાવદ્યાવદ્બુદ્ધિર્ન હીયતે ॥ ગ્ક્ત્_1.7:94
* તાવદ્ધ્યાનં જપં ચૈવ યાવચ્છક્ત્યા સમભ્યસેત્ ।
* ઇષ્ટં દ્રવ્યં યથા નષ્ટં કશ્ચિદ્ધ્યાયત્યહર્નિશમ્ ।
* તદ્વદ્વાગાદ્યસંસૃષ્ટં શિવં ધ્યાયેદ્ અનાલસઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:95
* વિવક્ષોર્ વાગ્વિશુદ્ધઃ પ્રાગ્ યદ્વચ્ચેતસિ ભાસતે ।
* તદ્વત્તં પ્રણિધાનેન દિવા રાત્રૌ ચ ચિન્તયેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:96
* ગુણૈર્ધર્મૈર્વિશિષ્ટં વા ભાવયિત્વાશુ નિશ્ચિતઃ ।
* પશ્ચાત્તં કેવલં ધ્યાયેદ્બુદ્ધ્યા કૃત્વા પૃથક્તતઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:97
* ઇત્યેતત્ પાશુપતયોગવિધાનં પરમોત્તમં સુરૈરપિ અલભ્યં પરમગુહ્યમ્ આ પરમેશ્વરાદ્ ગુરુપારમ્પર્યોપદેશૈકસમધિગમ્યં સ્વલ્પપ્રજ્ઞાનામ્ અનુગ્રહાર્થં વ્યક્તમ્ એવોપન્યસ્તમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:98
* યસ્ત્વેવં ન શ્રદ્દધાત્યપરીક્ષિતેભ્યો વા દદાતિ તસ્ય બ્રહ્મહત્યાદિભ્યો ઽપિ ગરીયઃ પાતકં સ્યાદ્ ઇત્યતઃ શિષ્યપરીક્ષાયાં શ્રદ્ધાયાં ચ યત્નઃ કર્તવ્ય ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:99
* સ્થિતેર્ ઉપાયમાહ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:100
* સદારુદ્રસ્મૃતિસ્ તથા ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:101
* દેવનિત્યત્વમેવ સદાસ્મૃતિર્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.7:102
* સ્થિતિં પ્રત્યુપાયત્વપ્રતિપાદનાર્થં સંજ્ઞાન્તરાભિધાનમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:103
* તથાશબ્દઃ સમાનાર્થઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:104
* યથા દેવનિત્યત્વં પ્રત્યધ્યયનધ્યાનયોરેવોપાયત્વં ધર્મં ચ પ્રતિ ચર્યાયા એવ તદનુગ્રાહકત્વેનાનુસ્નાનાદિયમયન્ત્રણાદિર્ અપ્યુપાયત્વમ્ ઉપચર્યતે તથા સ્થિતિં પ્રતિ સ્મૃતિરેવ પ્રાધાન્યેનોપાયસ્ તદનુગ્રાહકત્વેનેન્દ્રિયજયો ઽપ્યુપાયત્વેનોક્ત ઇત્યતો નેન્દ્રિયજયાદ્ ઇત્યનેન વિરોધઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:105
* સઙ્ગાદિનિવૃત્તેરુપાયાન્તરમિન્દ્રિયજય ઇત્યેકે ॥ ગ્ક્ત્_1.7:106
* તન્ન પઞ્ચોપાયત્વવિરોધાત્ ત્યાગાદાનસૂત્રભાષ્યવિરોધાચ્ ચ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:107
* દેવનિત્યત્વેન્દ્રિયજયયોર્ અભેદ ઇત્યન્યે ઽપિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:108
* તદપિ ન ॥ ગ્ક્ત્_1.7:109
* લક્ષણભેદાદીન્દ્રિયોત્સર્ગગ્રહયોઃ પ્રભુત્વમિન્દ્રિયજયઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:110
* દેવે ભાવાભ્યાસતરત્વં દેવનિત્યત્વમિતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:111
* સિદ્ધેસ્તર્હ્યુપાયો વાચ્ય ઇત્યત આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:112
* પ્રસાદશ્ ચૈવ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:113
* કારણસ્ય સ્વગુણદિત્સા પ્રસાદ ઇત્યુચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.7:114
* ચશબ્દો ન્યૂનાધિકવ્યવચ્છેદસૂચકઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:115
* એવશબ્દઃ પ્રસાદસ્યાન્યાનપેક્ષત્વમ્ અવધારયતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:116
* લાભાનામુપાયા ઇત્યેતદ્ ગમ્યમાનાર્થસ્યાપ્યભિધાનં શાસ્ત્રાન્તરોક્તાનાં મોક્ષોપાયાનામ્ અનુપાયત્વજ્ઞાપનાર્થમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:117
* પઞ્ચ ઇત્યુપસંહારાર્થમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:118
* નિશ્ચિતા ઇત્યાપ્તૈર્દૃષ્ટા ઇત્યર્થઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:119
* અથ કિમેતૈરુપાયૈઃ પઞ્ચલાભા એવ પ્રાપ્તવ્યા ઇતિ ન કિં તર્હિ મલાશ્ચ પઞ્ચ ક્ષપણીયાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:120
* કે પુનસ્તે ઇત્યાહ ॥ ગ્ક્ત્_1.7:121]
મિથ્યાજ્ઞાનમધર્મશ્ચ સક્તિહેતુશ્ ચ્યુતિસ્તથા ।

પશુત્વં મૂલં પઞ્ચૈતે તન્ત્રે હેયાધિકારતઃ ॥ ગ્ક્_1.8
* [<ગણકારિકાટીકા>
* તત્ર પ્રમાણાભાસજં જ્ઞાનં મિથ્યાજ્ઞાનમ્ ઉક્તં સંશયવિપર્યયાદિલક્ષણમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:1
* શાસ્ત્રાન્તરેભ્યોઽપિ તર્હિ સંશયાદિનિવૃત્તેર્ અવિશેષપ્રસઙ્ગ ઇતિ ચેન્ ન શાસ્ત્રાન્તરપ્રણેત્ઃણામ્ અપિ વિપર્યયાનિવૃત્તિપ્રતિપાદનાદ્ આચાર્યવૈશેષ્યપ્રકરણે ॥ ગ્ક્ત્_1.8:2
* તન્ન શાસ્ત્રાન્તરેભ્યોઽપિ સંશયાદિનિવૃત્તિરિતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:3
* કામક્રોધદ્વેષાઃ કલુષં તસ્યાપ્યજ્ઞાને ઽન્તર્ભાવઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:4
* કસ્માત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:5
* અવ્યક્તાવસ્થાગમને પ્રત્યનીકત્વાત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:6
* તદિદં સંશયાદિ કલુષં ચ સહ બીજેન મિથ્યાજ્ઞાનમ્ ઇત્યુચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.8:7
* દ્વિતીયં મલં દર્શયતિ અધર્મશ્ચ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:8
* પાપ્મબીજં પાપમ્ એવાત્રાધર્મ ઇત્યભિપ્રેતમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:9
* તસ્ય સવિકારસ્યૈકમલત્વં વિકારવિકારિણોરનન્યત્વાદ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:10
* સત્ય્ અપ્ય્ અજ્ઞાનકલુષસઙ્ગચ્યુતિહેતોર્ અધર્મત્વે પાપાખ્ય એવાત્રાધર્મો ઽભિપ્રેત ઇતિ ચઃ સૂચયતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:11
* તૃતીયં મલમ્ આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:12
* સક્તિહેતુઃ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:13
* સક્તિઃ સઙ્ગઃ વિષયાસક્તિલક્ષણસુખં ભાષ્યે સુખાભિમાન ઇત્યનેનોક્તમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:14
* તસ્યૈવ લક્ષણાર્થં ભાષ્યમ્ અવિવેચનમિશ્રણપ્રેરણલક્ષણો વનગજવત્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:15
* તસ્ય સઙ્ગસ્ય હેતુસ્ તન્મયકરણં વિધ્યન્તરોપાર્જિતો ધર્મઃ સઙ્ગકર ઇતિ ય ઉક્તઃ સહ વિકારેણાસૌ તૃતીયો મલ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:16
* ચતુર્થં મલમ્ આહ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:17
* ચ્યુતિસ્ તથા ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:18
* રુદ્રતત્ત્વાદીષચ્ચિત્તં ચ્યવતે વિષયં ન પ્રાપ્નોતિ તચ્ચિત્તચ્યવનં ચ્યુતિર્ ઇત્યુચ્યતે ॥ ગ્ક્ત્_1.8:19
* તથાશબ્દઃ સમાનાર્થે ॥ ગ્ક્ત્_1.8:20
* યથા મિથ્યાજ્ઞાનસ્ય સ્વબીજેન સહ મલત્વમ્ અધર્મસઙ્ગકરયોશ્ ચ સવિકારેણ તથા ચ્યુતેરપિ ઊષ્મવદ્ અવસ્થિતાધર્માખ્યેન સ્વબીજેન સહ મલત્વમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:21
* અત્ર ભાષ્યવિરોધાન્ન મિથ્યાજ્ઞાનકલુષપાપ્મસઙ્ગચ્યુતયઃ પુરુષસ્ય ભાવાશ્ ચિત્તવિદ્યયોર્ વા ॥ ગ્ક્ત્_1.8:22
* નાપિ કલુષમિચ્છાયા ભાવઃ કિંત્વધર્મવિકારા એવૈતે જ્ઞાનેચ્છાભ્યાં સહ ક્ષીરોદકવદ્ અભિન્ના ઇવ ગૃહ્યન્તે ॥ ગ્ક્ત્_1.8:23
* તથા ચ સત્કાર્યવિચારે પ્રપઞ્ચિતમેતદ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:24
* પઞ્ચમં મલમાહ પશુત્વમ્ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:25
* ધર્માધર્મવ્યતિરિક્તઃ પ્રતિઘાતાનુમેયઃ પુરુષગુણઃ પશુત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:26
* તસ્ય ચતુર્દશલક્ષણોપેતસ્ય મલત્વમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:27
* તાનિ ચ લક્ષણાન્ય્ અસર્વજ્ઞત્વાદીન્ય્ અપતિત્વાન્તાનિ સર્વજ્ઞત્વાદિવિપર્યયેણૈવ વ્યાખ્યાતાનીતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:28
* તચ્ચેત્થંભૂતં પશુત્વં સંસારસ્યાનાદિકારણં પ્રધાનભૂતમ્ ઇત્યેવં મત્વાહ મૂલમિતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:29
* તથાહિ કૈવલ્યગતાનામન્યમલાભાવે ઽપિ પશુત્વાદેવ પુનઃ સંસારાપત્તિરિતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:30
* પઞ્ચ ઇતિ ન્યૂનાધિકવ્યવચ્છેદેનોપસંહારાર્થમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:31
* એતે ઇત્યવધારણાર્થમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:32
* એતે એવ સંસારબન્ધાત્મકા મલા ન તુ શાસ્ત્રાન્તરોક્તા ભોક્તૃભોગ્યસમ્બન્ધાદય ઇત્યર્થઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:33
* ક્વ પુનરિત્થંભૂતા મલાઃ પ્રસિદ્ધા ઇત્યાહ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:34
* તન્ત્રે સાક્ષાન્ મહેશ્વરપ્રણીતમ્ અથશબ્દાદિ શિવાન્તં શાસ્ત્રં તન્ત્રં તસ્મિન્નેતે પ્રતિપાદિતા ઇત્યર્થઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:35
* ધર્મજ્ઞાનાદેરપિ ત્યજ્યમાનત્વાદ્ અધર્માદેરિવ મલત્વં પ્રાપ્તમિત્યાશઙ્ક્યાહ હેયાધિકારતઃ ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:36
* યેષાં કર્દમાદિવદ્દુઃખહેતુત્વં મત્વા સાધકઃ ક્ષપણાર્થમ્ અધિક્રિયતે ત એવ મલા ન તુ યેષાં પુષ્પાદિવદનિચ્છતોઽપિ વિનાશ ઇત્યતો હેયાધિકારાદ્ અજ્ઞાનાદય એવ મલા ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:37
* હેયાધિકારિકા ઇતિ વા પાઠસ્તત્રાપ્યયમ્ અર્થઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:38

* હેયત્વેન ક્ષપણીયત્વેનાધિકારો યોગ્યતાસ્તિ યેષાં તે હેયાધિકારિણસ્ત એવ હેયાધિકારિકાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:39
* સ્વાર્થે કપ્રત્યયઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:40
* અધિકારશબ્દાદ્ વા ઇકઙ્પ્રત્યયે કૃતે હેયપદેન કર્મધારયસ્ તદયમર્થો યતો હેયાધિકારિકા એવાત્ર મલા વિવક્ષિતાઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:41
* તસ્માન્ન ધર્મજ્ઞાનવૈરાગ્યાદયોઽપિ મલા ઇતિ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:42
* ઇત્યેતત્સર્વમાખ્યાતં સંક્ષિપ્યાબ્ધિસમં મયા ।
* આચાર્યાણાં પ્રસાદેન જ્ઞાનં પઞ્ચાર્થલક્ષણમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:43
* કિં જ્ઞાતૈર્બહુભિઃ શાસ્ત્રૈઃ સ્વાનુષ્ઠાનાપહારિભિઃ ।
* ઇદમેવોત્તમં જ્ઞાત્વા યોગાભ્યાસરતિર્ભવેત્ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:44
* કૃતકૃત્યં સ્વમાત્માનં શ્રુત્વૈતન્મન્યતે તુ યઃ ।
* તસ્મૈ દેયમિદં જ્ઞાનં નાન્યસ્મિન્ સિદ્ધિમિચ્છતા ॥ ગ્ક્ત્_1.8:45
* યસ્તુ મર્યાદાહીનેભ્યો દદ્યાત્કેનાપિ હેતુના ।
* સ ગુહ્યભેદતો ગચ્છેત્સહ શિષ્યૈરધોગતિમ્ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:46
* નમઃ સદ્ગુરવે તસ્મૈ સર્વવિદ્યાન્તગામિને ।
* સચ્છ્લોકૈર્ અષ્ટભિર્ યેન પઞ્ચાર્થાબ્ધિઃ પ્રદર્શિતઃ ॥ ગ્ક્ત્_1.8:47]