દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 8.1

ભુવનકોશપ્રસઙ્ગે દેવ્યા મનવે વરદાનવર્ણનમ્
જનમેજય ઉવાચ
સૂર્યચન્દ્રાન્વયોત્થાનાં નૃપાણાં સત્કથાશ્રિતમ્ ।
ચરિતં ભવતા પ્રોક્તં શ્રુતં તદમૃતાસ્પદમ્

અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ સા દેવી જગદમ્બિકા ।
મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ યદ્યદ્‌રૂપેણ પૂજ્યતે

યસ્મિન્યસ્મિંશ્ચ વૈ સ્થાને યેન યેન ચ કર્મણા ।
(શરીરેણ ચ દેવેશી પૂજનીયા ફલપ્રદા ।
યેનૈવ મન્ત્રબીજેન યત્ર યત્ર ચ પૂજ્યતે ॥)
દેવ્યા વિરાટ્સ્વરૂપસ્ય વર્ણનં ચ યથાતથમ્

યેન ધ્યાનેન તત્સૂક્ષ્મે સ્વરૂપે સ્યાન્મતેર્ગતિઃ ।
તત્સર્વં વદ વિપ્રર્ષે યેન શ્રેયોઽહમાપ્નુયામ્

વ્યાસ ઉવાચ
શૃણુ રાજન્ પ્રવક્ષ્યામિ દેવ્યારાધનમુત્તમમ્ ।
યત્કૃતેન શ્રુતેનાપિ નરઃ શ્રેયોઽત્ર વિન્દતે

એવમેતન્નારદેન પૃષ્ટો નારાયણઃ પુરા ।
તસ્મૈ યદુક્તવાન્દેવો યોગચર્યાપ્રવર્તકઃ

એકદા નારદઃ શ્રીમાન્પર્યટન્પૃથિવીમિમામ્ ।
નારાયણાશ્રમં પ્રાપ્તો ગતખેદશ્ચ તસ્થિવાન્

તસ્મૈ યોગાત્મને નત્વા બ્રહ્મદેવતનૂદ્‍ભવઃ ।
પર્યપૃચ્છદિમં ચાર્થં યત્પૃષ્ટો ભવતાનઘ

નારદ ઉવાચ
દેવદેવ મહાદેવ પુરાણપુરુષોત્તમ ।
જગદાધાર સર્વજ્ઞ શ્લાઘનીયોરુસદ્‍ગુણ

જગતસ્તત્ત્વમાદ્યં યત્તન્મે વદ યથેપ્સિતમ્ ।
જાયતે કુત એવેદં કુતશ્ચેદં પ્રતિષ્ઠિતમ્

કુતોઽન્તં પ્રાપ્નુયાત્કાલે કુત્ર સર્વફલોદયઃ ।
કેન જ્ઞાતેન માયૈષા મોહભૂર્નાશમાપ્નુયાત્

કયાર્ચયા કિં જપેન કિં ધ્યાનેનાત્મહૃત્કજે ।
પ્રકાશો જાયતે દેવ તમસ્યર્કોદયો યથા

એતત્પ્રશ્નોત્તરં દેવ બ્રૂહિ સર્વમશેષતઃ ।
યથા લોકસ્તરેદન્ધતમસં ત્વઞ્જસૈવ હિ

વ્યાસ ઉવાચ
એવં દેવર્ષિણા પૃષ્ટઃ પ્રાચીનો મુનિસત્તમઃ ।
નારાયણો મહાયોગી પ્રતિનન્દ્ય વચોઽબ્રવીત્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
શૃણુ દેવર્ષિવર્યાત્ર જગતસ્તત્ત્વમુત્તમમ્ ।
યેન જ્ઞાતેન મર્ત્યો હિ જાયતે ન જગદ્‍ભ્રમે

જગતસ્તત્ત્વમિત્યેવ દેવી પ્રોક્તા મયાપિ હિ ।
ઋષિભિર્દેવગન્ધર્વૈરન્યૈશ્ચાપિ મનીષિભિઃ

સા જગત્સૃજતે દેવી તયા ચ પ્રતિપાલ્યતે ।
તયા ચ નાશ્યતે સર્વમિતિ પ્રોક્તં ગુણત્રયાત્

તસ્યાઃ સ્વરૂપં વક્ષ્યામિ દેવ્યાઃ સિદ્ધર્ષિપૂજિતમ્ ।
સ્મરતાં સર્વપાપઘ્નં કામદં મોક્ષદં તથા

મનુઃ સ્વાયમ્ભુવસ્ત્વાદ્યઃ પદ્મપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
શતરૂપાપતિઃ શ્રીમાન્સર્વમન્વન્તરાધિપઃ

સ મનુઃ પિતરં દેવં પ્રજાપતિમકલ્મષમ્ ।
ભક્ત્યા પર્યચરત્પૂર્વં તમુવાચાત્મભૂઃ સુતમ્

પુત્ર પુત્ર ત્વયા કાર્યં દેવ્યારાધનમુત્તમમ્ ।
તત્પ્રસાદેન તે તાત પ્રજાસર્ગઃ પ્રસિદ્ધ્યતિ

એવમુક્તઃ પ્રજાસ્રષ્ટ્રા મનુઃ સ્વાયમ્ભુવો વિરાટ્ ।
જગદ્યોનિં તદા દેવીં તપસાતર્પયદ્‌ વિભુઃ

તુષ્ટાવ દેવીં દેવેશીં સમાહિતમતિઃ કિલ ।
આદ્યાં માયાં સર્વશક્તિં સર્વકારણકારણામ્

મનુરુવાચ
નમો નમસ્તે દેવેશિ જગત્કારણકારણે ।
શઙ્ખચક્રગદાહસ્તે નારાયણહૃદાશ્રિતે

વેદમૂર્ત્તે જગન્માતઃ કારણસ્થાનરૂપિણિ ।
વેદત્રયપ્રમાણજ્ઞે સર્વદેવનુતે શિવે

માહેશ્વરિ મહાભાગે મહામાયે મહોદયે ।
મહાદેવપ્રિયાવાસે મહાદેવપ્રિયંકરિ

ગોપેન્દ્રસ્ય પ્રિયે જ્યેષ્ઠે મહાનન્દે મહોત્સવે ।
મહામારીભયહરે નમો દેવાદિપૂજિતે

સર્વમઙ્ગલમાઙ્ગલ્યે શિવે સર્વાર્થસાધિકે ।
શરણ્યે ત્ર્યમ્બકે ગૌરિ નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે

યતશ્ચેદં યયા વિશ્વમોતં પ્રોતં ચ સર્વદા ।
ચૈતન્યમેકમાદ્યન્તરહિતં તેજસાં નિધિમ્

બ્રહ્મા યદીક્ષણાત્સર્વં કરોતિ ચ હરિઃ સદા ।
પાલયત્યપિ વિશ્વેશઃ સંહર્તા યદનુગ્રહાત્

મધુકૈટભસમ્ભૂતભયાર્તઃ પદ્મસમ્ભવઃ ।
યસ્યાઃ સ્તવેન મુમુચે ઘોરદૈત્યભવામ્બુધેઃ

ત્વં હ્રીઃ કીર્તિઃ સ્મૃતિઃ કાન્તિઃ કમલા ગિરિજા સતી ।
દાક્ષાયણી વેદગર્ભા સિદ્ધિદાત્રી સદાભયા

સ્તોષ્યે ત્વાં ચ નમસ્યામિ પૂજયામિ જપામિ ચ ।
ધ્યાયામિ ભાવયે વીક્ષે શ્રોષ્યે દેવિ પ્રસીદ મે

બ્રહ્મા વેદનિધિઃ કૃષ્ણો લક્ષ્યાવાસઃ પુરન્દરઃ ।
ત્રિલોકાધિપતિઃ પાશી યાદસામ્પતિરુત્તમઃ

કુબેરો નિધિનાથોઽભૂદ્યમો જાતઃ પરેતરાટ્ ।
નૈરૃતો રક્ષસાં નાથઃ સોમો જાતો હ્યપોમયઃ

ત્રિલોકવન્દ્યે લોકેશિ મહામાઙ્ગલ્યરૂપિણિ ।
નમસ્તેઽસ્તુ પુનર્ભૂયો જગન્માતર્નમો નમઃ

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
એવં સ્તુતા ભગવતી દુર્ગા નારાયણી પરા ।
પ્રસન્ના પ્રાહ દેવર્ષે બ્રહ્મપુત્રમિદં વચઃ

દેવ્યુવાચ
વરં વરય રાજેન્દ્ર બ્રહ્મપુત્ર યદિચ્છસિ ।
પ્રસન્નાહં સ્તવેનાત્ર ભક્ત્યા ચારાધનેન ચ

મનુરુવાચ
યદિ દેવિ પ્રસન્નાસિ ભક્ત્યા કારુણિકોત્તમે ।
તદા નિર્વિઘ્નતઃ સૃષ્ટિઃ પ્રજાયાઃ સ્યાત્તવાજ્ઞયા

દેવ્યુવાચ
પ્રજાસર્ગઃ પ્રભવતુ મમાનુગ્રહતઃ કિલ ।
નિર્વિઘ્નેન ચ રાજેન્દ્ર વૃદ્ધિશ્ચાપ્યુત્તરોત્તરમ્

યઃ કશ્ચિત્પઠતે સ્તોત્રં મદ્‍ભક્ત્યા ત્વત્કૃતં સદા ।
તેષાં વિદ્યા પ્રજાસિદ્ધિઃ કીર્તિઃ કાન્ત્યુદયઃ ખલુ

જાયન્તે ધનધાન્યાનિ શક્તિરપ્રહતા નૃણામ્ ।
સર્વત્ર વિજયો રાજન્ સુખં શત્રુપરિક્ષયઃ

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
એવં દત્ત્વા વરાન્ દેવી મનવે બ્રહ્મસૂનવે ।
અન્તર્ધાનં ગતા ચાસીત્પશ્યતસ્તસ્ય ધીમતઃ

અથ લબ્ધવરો રાજા બ્રહ્મપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
બ્રહ્માણમબ્રવીત્તાત સ્થાનં મે દીયતાં રહઃ

યત્રાહં સમધિષ્ઠાય પ્રજાઃ સ્રક્ષ્યામિ પુષ્કલાઃ ।
યક્ષ્યામિ યજ્ઞૈર્દેવેશં તત્સમાદિશ માચિરમ્

ઇતિ પુત્રવચઃ શ્રુત્વા પ્રજાપતિપતિર્વિભુઃ ।
ચિન્તયામાસ સુચિરં કથં કાર્યં ભવેદિદમ્

સૃજતો મે ગતઃ કાલો વિપુલોઽનન્તસંખ્યકઃ ।
ધરા વાર્ભિઃ સ્તુતા મગ્ના રસં યાતાખિલાશ્રયા

ઇદં મચ્ચિન્તિતં કાર્યં ભગવાનાદિપૂરુષઃ ।
કરિષ્યતિ સહાયો મે યદાદેશેઽહમાશ્રિતઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં
સંહિતાયામષ્ટમસ્કન્ધે ભુવનકોશપ્રસઙ્ગે
દેવ્યા મનવે વરદાનવર્ણનં નામ પ્રધમોઽધ્યાયઃ