દશકુમારચરિત · શ્લોક p9318-p76983

એષો ઽસ્મિ પર્યટન્ન્ એકદા ગતો વિદેહેષુ । મિથિલામ્ અપ્રવિશ્યૈવ બહિઃ ક્વ=ચિન્ મઠિ કાયા વિશ્રમિતુમ્ એત્ય કયા અપિ વૃદ્ધતાપસ્યા દત્તપાદ્યઃ ક્ષણમ્ અલિન્દભૂમાવ્ અવાસ્થિષિ । તસ્યાસ્ તુ મદ્દર્શનાદ્ એવ કિમ્ અપ્ય્ આબદ્ધધારમ્ અશ્રુ પ્રાવર્તત । ઽ કિમ્ એતદ્ અમ્બ કથય કારણમ્ ઽ ઇતિ પૃષ્ટા સકરુણમ્ આચષ્ટ ઽજૈવાતૃક નનુ શ્રૂયતે પતિર્ અસ્યા મિથિલાયાઃ પ્રહારવર્મા નામાસીત્ । તસ્ય ખલુ મગધરાજો રાજહમ્સઃ પરં મિત્રમ્ આસીત્ । તયોશ્ ચ વલ્લભે બલશમ્બલયોર્ ઇવ વસુમતીપ્રિયમ્વદે સખ્યમ્ અપ્રતિમમ્ અધત્તામ્ । અથ પ્રથમગર્ભાભિનન્દિતાં તાં ચ પ્રિયસખીં દિદૃક્ષુઃ પ્રિયમ્વદા વસુમતીં સહ ભર્ત્રા પુષ્પપુરમ્ અગમત્ । તસ્મિન્ન્ એવ ચ સમયે માલવેન મગધરાજસ્ય મહજ્ જન્યમ્ અજનિ । તત્ર લેશતો ઽપિ દુર્લક્ષાં ગતિમ્ અગમન્ મગધરાજઃ । મૈથિલેન્દ્રસ્ તુ માલવેન્દ્રપ્રયત્નપ્રાણિતઃ સ્વવિષયં પ્રતિ નિવૃત્તો જ્યેષ્ઠસ્ય સમ્હારવર્મણઃ સુતૈર્ વિકટવર્મપ્રભૃતિભિર્ વ્યાપ્તં રાજ્યમ્ આકર્ણ્ય સ્વસ્રીયાત્ સુહ્મપતેર્ દણ્ડાવયવમ્ આદિત્સુર્ અટવીપથમ્ અવગાહ્ય લુબ્ધકલુપ્તસર્વસ્વો ઽભૂત્ । તત્સુતેન ચ કનીયસા હસ્તવર્તિના સહૈકાકિની વનચરશરવર્ષભયપલાયિતા વનમ્ અગાહિષિ । તત્ર ચ મે શાર્દૂલનખાવલીઢનિપતિતાયાઃ પાણિભ્રષ્ટઃ સ બાલકઃ કસ્ય અપિ કપિલાશવસ્ય ક્રોડમ્ અભ્યલીયત । તચ્છવાકર્ષિણશ્ ચ વ્યાઘ્રસ્ય અસૂન્ ઇષુર્ ઇષ્વસનયન્ત્રમુક્તઃ ક્ષણાદ્ અલિક્ષત્ । ભિલ્લદારકૈઃ સ બાલો ઽપાહારિ । સા ત્વ્ અહં મોહસુપ્તા કેન અપિ વૃષ્ણિપાલેનોપનીય સ્વં કુટીરમ્ આવેશ્ય કૃપયોપક્રાન્તવ્રણા સ્વસ્થીભૂય સ્વભર્તુર્ અન્તિ કમ્ ઉપતિષ્ઠાસુર્ અસહાયતયા યાવદ્ વ્યાકુલીભવામિ તાવન્ મમૈવ દુહિતા સહ યૂના કેન અપિ તમ્ એવોદ્દેશમ્ આગમત્ । સા ભૃશં રુરોદ । રુદિતાન્તે ચ સા સાર્થઘાતે સ્વહસ્તગતસ્ય રાજપુત્રસ્ય કિરાતભર્તૃહસ્તગમનમ્ આત્મનશ્ ચ કેન અપિ વનચરેણ વ્રણવિરોપણમ્ સ્વસ્થાયાશ્ ચ પુનસ્ તેનોપયન્તું ચિન્તિતા યા નિકૃષ્ટજાતિસમ્સર્ગવૈક્લવ્યાત્ પ્રત્યાખ્યાનપારુષ્યમ્ તદ્ અક્ષમેણ ચ અમુના વિવિક્તે વિપિને સ્વશિરઃ કર્તનોદ્યમમ્ અનેન યૂના યદૃચ્છયા દૃષ્ટેન તસ્ય દુરાત્મનો હનનમ્ આત્મનશ્ ચોપયમનમ્ ઇત્ય્ અકથયત્ । સ તુ પૃષ્ટો મૈથિલેન્દ્રસ્યૈવ કો ઽપિ સેવકઃ કારણવિલમ્બી તન્માર્ગાનુસારી જાતઃ । સહ તેન ભર્તુર્ અન્તિકમ્ ઉપસૃત્ય પુત્રવૃત્તા ન્તેન શ્રોત્રમ્ અસ્ય દેવ્યાઃ પ્રિયમ્વદાયાશ્ ચ અદહાવ ।

સ ચ રાજા દિષ્ટદોષાજ્ જ્યેષ્ઠપુત્રૈશ્ ચિરં વિગૃહ્ય પુનર્ અસહિષ્ણુતયા અતિમાત્રં ચિરં પ્રયુધ્ય બદ્ધઃ । દેવી ચ બન્ધનં ગમિતા । દગ્ધા પુનર્ અહમ્ અસ્મિન્ન્ અપિ વાર્દ્ધકે હતજીવિતમ્ અપારયન્તી હાતું પ્રવ્રજ્યાં કિલ અગ્રહીષમ્ । દુહિતા તુ મમ હતજીવિતાકૃષ્ટા વિકટવર્મમહાદેવીં કલ્પસુન્દરીં કિલ અશિશ્રિયત્ । તૌ ચેદ્ રાજપુત્રૌ નિરુપદ્રવાવ્ એવ અવર્ધિષ્યેતામ્ ઇયતા કાલેન તવેમાં વયોઅવસ્થામ્ અસ્પ્રક્ષ્યેતામ્ । તયોશ્ ચ સતોર્ ન દાયાદા નરેન્દ્રસ્ય પ્રસહ્યકારિણો ભવેયુઃ ઽ ઇતિ પ્રમન્યુર્ અભિરુરોદ । શ્રુત્વા ચ તાપસીગિરમ્ અહમ્ અપિ પ્રવૃદ્ધબાષ્પો નિગૂઢમ્ અભ્યધામ્ - ઽયદ્ય્ એવમ્ અમ્બ સમાશ્વસિહિ । નન્વ્ અસ્તિ કશ્ ચિન્ મુનિસ્ ત્વયા તદવસ્થયા પુત્રાભ્યુપપાદનાર્થં યાચિતસ્ તેન સ લબ્ધો વર્ધિતશ્ ચ । વાર્તેયમ્ અતિમહતી । કિમ્ અનયા । સો ઽહમ્ અસ્મિ । શક્યશ્ ચ મયા અસૌ વિકટવર્મા યથાકથંચિદ્ ઉપશ્લિષ્ય વ્યાપાદયિતુમ્ । અનુજાઃ પુનર્ અતિબહવઃ તૈર્ અપિ ઘટન્તે પૌરજાનપદાઃ । માં તુ ન કશ્=ચિદ્ ઇહત્ય ઈદૃક્તયા જનો જાનાતિ । પિતરાવ્ અપિ તાવન્ માં ન સમ્વિદાતે કિમ્ ઉતેતરે । તદ્ એનમ્ અર્થમ્ ઉપાયેન સાધયિષ્યામિ ઽ ઇત્ય્ અગાદિષમ્ । સા તુ વૃદ્ધા સરુદિતં પરિષ્વજ્ય મુહુઃ શિરસ્ય્ ઉપાઘ્રાય પ્રસ્નુતસ્તની સગદ્ગદમ્ અગદત્ ઽવત્સ ચિરં જીવ । ભદ્રં તવ । પ્રસન્નો ઽદ્ય ભગવાન્ વિધિઃ । અદ્યૈવ પ્રહારવર્મણ્ય્ અધિ વિદેહા જાતાઃ યતઃ પ્રલમ્બમાનપીનબાહુર્ ભવાન્ અપારમ્ એતચ્ છોકસાગરમ્ અદ્યોત્તારયિતું સ્થિતઃ । અહો મહદ્ ભાગધેયં દેવ્યાઃ પ્રિયમ્વદાયાઃ ઽ ઇતિ હર્ષનિર્ભરા સ્નાનભોજનાદિના મામ્ ઉપાચરત્ । અશિશ્રિયં ચ અસ્મિન્ મઠૈકદેશે નિશિ કટશય્યામ્ । અચિન્તયં ચ ઽવિનોપધિના અયમ્ અર્થો ન સાધ્યઃ । સ્ત્રિયશ્ ચોપધીનામ્ ઉદ્ભવક્ષેત્રમ્ । અતો ઽન્તઃપુરવૃત્તાન્તમ્ અસ્યા અવગમ્ય તદ્દ્વારેણ કિઞ્=ચિજ્ જાલમ્ આચરેયમ્ ઽ ઇતિ ચિન્તયત્ય્ એવ મયિ મહાર્ણવોન્મગ્નમાર્તણ્ડતુરઙ્ગમશ્વાસરયાવધૂતેવ વ્યાવર્તત ત્રિયામા । સમુગ્રગર્ભવાસજડીકૃત ઇવ મન્દપ્રતાપો દિવસકરઃ પ્રાદુર્ આસીત્ ।

ઉત્થાય અવસાયિતદિનમુખનિયમવિધિસ્ તાં મે માતરમ્ અવાદિષમ્ - ઽ અમ્બ જાલ્મસ્ય વિકટવર્મણઃ કચ્=ચિદ્ અન્તઃપુરવૃત્તાન્તમ્ અભિજાનાસિ ઽ ઇત્ય્ અનવસિતવચનએ એવ મયિ કા=ચિદ્ અઙ્ગના પ્રત્યદૃશ્યત । તાં ચ અવેક્ષ્ય સા મે ધાત્રી હર્ષાશ્રુકુણ્ઠિતકણ્ઠમ્ આચષ્ટ - ઽપુત્રિ પુષ્કરિકે પશ્ય ભર્તૃદારકમ્ । અયમ્ અસાવ્ અકૃપયા મયા વને પરિત્યક્તઃ પુનર્ અપ્ય્ એવમ્ આગતઃ ઽ ઇતિ । સા તુ હર્ષનિર્ભરનિપીડિતા ચિરં પ્રરુદ્ય બહુ વિલપ્ય શાન્તા પુનઃ સ્વમાત્રા રાજાન્તઃપુરવૃત્તાન્તાખ્યાને ન્યયુજ્યત । ઉક્તં ચ તયા - ઽકુમાર કામરૂપેશ્વરસ્ય કલિન્દવર્મનામ્નઃ કન્યા કલ્પસુન્દરી કલાસુ રૂપે ચ અપ્સરસો ઽપ્ય્ અતિક્રાન્તા પતિમ્ અભિભૂય વર્તતે । તદેકવલ્લભઃ સ તુ બહ્વવરોધો ઽપિ વિકટવર્મા ઽ ઇતિ । તામ્ અવોચમ્ - ઽ ઉપસર્પૈનાં મત્પ્રયુક્તૈર્ ગન્ધમાલ્યૈઃ । ઉપજનય ચ અસમાનદોષનિન્દાદિના સ્વભર્તરિ દ્વેષમ્ । અનુરૂપભ ર્તૃગામિનીનાં ચ વાસવદત્તાદીનાં વર્ણનેન ગ્રાહય અનુશયમ્ । અવરોધાન્તરેષુ ચ રાજ્ઞો વિલસિતાનિ સુ=ગૂઢાન્ય્ અપિ પ્રયત્નેન અન્વિષ્ય પ્રકાશયન્તી માનમ્ અસ્યા વર્ધય ઽ ઇતિ । પુનર્ ઇદમ્ અમ્બામ્ અવોચમ્ - ઽ ઇત્થમ્ એવ ત્વયા અપ્ય્ અન્=અન્યવ્યાપારયા નૃપાઙ્ગના અસાવ્ ઉપસ્થાતવ્યા । પ્રત્યહં ચ યદ્ યત્ તત્ર વૃત્તં તદ્ અસ્મિ ત્વયૈવ બોધ્યઃ । મદુક્તા પુનર્ ઇયમ્ ઉદર્કસ્વાદુનો ઽસ્મત્કર્મણઃ પ્રસાધનાય ચ્છાયેવ અન્=અપાયિની કલ્પસુન્દરીમ્ અનુવર્તતામ્ ઽ ઇતિ । તે ચ તમ્ અર્થં તથૈવ અન્વતિષ્ઠતામ્ । કેષુચિદ્ દિનેષુ ગતેષ્વ્ આચષ્ટ માં મદમ્બા - ઽવત્સ માધવીવ પિચુમન્દાશ્લેષિણી યથા અસૌ શોચ્યમ્ આત્માનં મન્યેત તથોપપાદ્ય સ્થાપિતા । કિં ભૂયઃ કૃત્યમ્ ઽ ઇતિ । પુનર્ અહમ્ અભિલિખ્યાત્મનઃ પ્રતિકૃતિમ્ ઽ ઇયમ્ અમુષ્મૈ નેયા । નીતાં ચૈનાં નિર્વર્ણ્ય સા નિયતમ્ એવં વક્ષ્યતિ - ઽ નન્વ્ અસ્તિ કશ્ ચિદ્ ઈદૃશાકારઃ પુમાન્ ઽ ઇતિ । પ્રતિબ્રૂહ્ય્ એનામ્ - ઽ યદિ સ્યાત્ તતઃ કિમ્ ઽ ઇતિ । તસ્ય યદ્ ઉત્તરં સા દાસ્યતિ તદ્ અહમ્ અસ્મિ પ્રતિબોધનીયઃ ઽ ઇતિ । સા ઽ તથા ઽ ઇતિ રાજકુલમ્ ઉપસઙ્ક્રમ્ય પ્રતિનિવૃત્તા મામ્ એકાન્તે ન્યવેદયત્ - ઽવત્સ દર્શિતો ઽસૌ ચિત્રપટસ્ તસ્યૈ મત્તકાશિન્યૈ । ચિત્રીયમાણા ચ અસૌ ઽ ભુવનમ્ ઇદં સનાથીકૃતં યદ્ દેવે ઽપિ કુસુમધન્વનિ નેદૃશી વપુઃશ્રીઃ સમ્નિધત્તે । ચિત્રમ્ એતચ્ ચિત્રતરમ્ । ન ચ તમ્ અવૈમિ ય ઈદૃશમ્ ઇહત્યો નિર્મિમીતે । કેનેદમ્ આલિખિતમ્ ઽ ઇત્ય્ આદૃતવતી વ્યાહૃતવતી ચ । મયા ચ સ્મેરયોદીરિતમ્ - ઽ દેવિ સદૃશમ્ આજ્ઞાપયસિ । ભગવાન્ મકરકેતુર્ અપ્ય્ એવં સુન્દર ઇતિ ન શક્યમ્ એવ સમ્ભાવયિતુમ્ । અથ ચ વિસ્તીર્ણેયમ્ અર્ણવનેમિઃ । ક્વચિદ્ ઈદૃ શમ્ અપિ રૂપં દૈવશક્ત્યા સમ્ભવેત્ । અથ તુ યદ્ય્ એવંરૂપો રૂપાનુરૂપશિલ્પશીલવિદ્યાજ્ઞાનકૌશલો યુવા મહાકુલીનશ્ ચ કશ્=ચિત્ સમ્નિહિતઃ સ્યાત્ સ કિં લપ્સ્યતે ઽ ઇતિ । તયોક્તમ્ - ઽ અમ્બ કિં બ્રવીમિ । શરીરં દૃદયં જીવિતમ્ ઇતિ સર્વમ્ ઇદમ્ અલ્પમ્ અનર્હં ચ । તતો ન કિઞ્=ચિલ્ લપ્સ્યતે । ન ચેદ્ અયં વિપ્રલમ્ભસ્ તસ્ય અમુષ્ય દર્શનાનુભવેન યથેદં ચક્ષુશ્ ચરિતાર્થં ભવેત્ તથા અનુગ્રહઃ કાર્યઃ ઽ ઇતિ । ભૂયો ઽપિ મયા દૃઢતરીકર્તુમ્ ઉપન્યસ્તમ્ ઽ અસ્તિ કો ઽપિ રાજસૂનુર્ નિગૂઢં ચરન્ । અમુષ્ય વસન્તોત્સવે સહ સખીભિર્ નગરોપવનવિહારિણી રતિર્ ઇવ વિગ્રહિણી યદૃચ્છયા દર્શનપથં ગતા અસિ । ગતશ્ ચ અસૌ કામશરૈકલક્ષ્ય તાં મામ્ અન્વવર્તિષ્ટ । મયા ચ વામ્ અન્યોઅન્યાનુરૂપૈર્ દુર્લભૈર્ આકારાદિભિર્ ગુણાતિશયૈશ્ ચ પ્રેર્યમાણયા તદ્રચિતૈર્ એવ કુસુમશેખરસ્રગનુલેપનાદિભિશ્ ચિરમ્ ઉપાસિતા અસિ । સાદૃશ્યં ચ સ્વમ્ અનેન સ્વયમ્ એવ અભિલિખ્ય ત્વત્સમાધિગાઢત્વદર્શનાય પ્રેષિ તમ્ । એષ ચેદ્ અર્થો નિશ્ચિતસ્ તસ્ય અમુષ્ય અતિમાનુષપ્રાણસત્ત્વપ્રજ્ઞાપ્રકર્ષસ્ય ન કિઞ્=ચિદ્ દુષ્કરં નામ । તમ્ અદ્યૈવ દર્શયેયમ્ । સઙ્કેતો દેયઃ ઽ ઇતિ । તયા તુ કિઞ્=ચિદ્ ઇવ ધ્યાત્વા પુનર્ અભિહિતમ્ ઽ અમ્બ તવ નૈતદ્ ઇદાનીં ગોપ્યતમમ્ । અતઃ કથયામિ । મમ તાતસ્ય રાજ્ઞા પ્રહારવર્મણા સહ મહતી પ્રીતિર્ આસીત્ । માતુશ્ ચ મે માનવત્યાઃ પ્રિયવયસ્યા દેવી પ્રિયમ્વદાસીત્ । તાભ્યાં પુનર્ અજાતાપત્યાભ્યામ્ એવ કૃતઃ સમયો અભૂત્ - ઽ આવયોઃ પુત્રવત્યાઃ પુત્રાય દુહિતૃમત્યા દુહિતા દેયા ઽ ઇતિ । તાતસ્ તુ માં જાતાં પ્રનષ્ટાપત્યા પ્રિયમ્વદેતિ પ્રાર્થયમાનાય વિકટવર્મણે દૈવાદ્ દત્તવાન્ । અયં ચ નિષ્ઠુરઃ પિતૃદ્રોહી ન અત્યુપસન્નસંસ્થાનઃ કામોપચારેષ્વ્ અલબ્ધવૈચક્ષણ્યઃ કલાસુ કાવ્યનાટકાદિષુ મન્દાભિનિવેશઃ શૌર્યોન્માદી દુર્વિકત્થનો અનૃતવાદી ચ અસ્થાનવર્ષી । ન અતિરોચતે મે એષ ભર્તા વિશેષતશ્ ચૈષુ વાસરેષુ । યદ્ અયમ્ ઉદ્યાને મદન્તરઙ્ગભૂતાં પુષ્કરિકામ્ અપ્ય્ ઉપાન્તવર્તિનીમ્ અનાદૃત્ય મયિ બદ્ધસાપત્ન્યમત્સરામ્ અનાત્મજ્ઞામ્ આત્મનાટકીયાં રમયન્તિકા નામ અપત્યનિર્=વિશેષં મત્સમ્વર્ધિતાયાશ્ ચમ્પકલતાયાઃ સ્વયમ્ અવચિતાભિઃ સુ=મનોભિર્ અલમ્ અકાર્ષીત્ । મદુપભુક્તમુક્તે ચિત્રકૂટગર્ભવેદિકાગતે રત્નતલ્પે તયા સહ વ્યહાર્ષીત્ । અયોગ્યશ્ ચ પુમાન્ અવજ્ઞાતું ચ પ્રવૃત્તઃ । તત્ કિમ્ ઇત્ય્ અપેક્ષ્યતે । પરલોકભયં ચ ઐહિકેન દુઃખેન અન્તરિતમ્ । અ=વિષહ્યં હિ યોષિતામ્ અન્=અઙ્ગશરનિષઙ્ગી ભૂતચેતસામ્ અન્=ઇષ્ટજનસમ્વાસયન્ત્રણાદુઃખમ્ । અતો ઽમુના પુરુષેણ મામ્ અદ્યોદ્યાનમાધવીગૃહે સમાગમય । તદ્વાર્તાશ્રવણમાત્રેણૈવ હિ મમ અતિમાત્રં મનો ઽનુરક્તમ્ । અસ્તિ ચ અયમ્ અર્થરાશિઃ । અનેન અમુષ્ય પદે પ્રતિષ્ઠાપ્ય તમ્ એવ અત્યન્તમ્ ઉપચર્ય જીવિષ્યામિ ઽ ઇતિ । મયા અપિ તદ્ અભ્યુપેત્ય પ્રત્યાગતમ્ । અતઃ પરં ભર્તૃદારકઃ પ્રમાણમ્ ઽ ઇતિ । તતસ્ તસ્યા એવ સકાશાદ્ અન્તઃપુરનિવેશમ્ અન્તર્વમ્શિકપુરુષસ્થાનાનિ પ્રમદવનપ્રદેશાન્ અપિ વિભાગેન અવગમ્ય અસ્તગિરિકૂટપાતક્ષુભિતશોણિત ઇવ શોણીભવતિ ભાનુબિમ્બે પશ્ચિમામ્બુધિપયઃપાતનિર્વાપિતપતઙ્ગાઙ્ગારધૂમસમ્ભાર ઇવ ભરિતનભસિ તમસિ વિજૃમ્ભિતે પરદારપરામર્શોન્મુખસ્ય મમાચાર્યકમ્ ઇવ કર્તુમ્ ઉત્થિતે ગુરુપરિગ્રહશ્લાઘિનિ ગ્રહાગ્રેસરે ક્ષપાકરે કલ્પસુન્દરીવદનપુણ્ડરીકેણેવ મદ્દર્શનાતિરાગપ્રથમોપનતેન સ્મયમાનેન ચન્દ્રમણ્ડલેન સન્ધુક્ષમાણતેજસિ ભુવનવિજિગીષોદ્યતે દેવે કુસુમધન્વનિ યથોચિતં શયનીયમ્ અભજે । વ્યચીતરં ચ ઽ સિદ્ધપ્રાય એવ અયમ્ અર્થઃ । કિં તુ પરકલત્રલઙ્ઘનાદ્ ધર્મપીડા ભવેત્ । સા અપ્ય્ અર્થકામયોર્ દ્વયોર્ ઉપલમ્ભે શાસ્ત્રકારૈર્ અનુમતૈવેતિ । ગુરુજનબન્ધમોક્ષોપાયસન્ધિના મયા ચૈષ વ્યતિક્રમઃ કૃતસ્ તદ્ અપિ પાપં નિર્હૃત્ય કિયત્યા અપિ ધર્મકલયા માં સમગ્રયેદ્ ઇતિ । અપિ ત્વ્ એતદ્ આકર્ણ્ય દેવો રાજવાહનઃ સુહૃદો વા કિં નુ વક્ષ્યન્તિ ઽ ઇતિ ચિન્તાપરાધીન એવ નિદ્રયા પરામૃશ્યે । અદૃશ્યત ચ સ્વપ્ને હસ્તિવક્ત્રો ભગવાન્ । આહ સ્મ ચ ઽ સૌમ્ય ઉપહારવર્મન્ મા સ્મ તે દુર્વિકલ્પો ભૂત્ । યતસ્ ત્વમ્ અસિ મદમ્શઃ । શઙ્કરજટાભારલાલનોચિતા સુરસરિદ્ અસૌ વરવર્ણિની । સા ચ કદા=ચિન્ મદ્વિલોડના=સહિષ્ણુર્ મામ્ અશપત્ - ઽ એહિ મર્ત્યત્વમ્ ઽ ઇતિ । અશપ્યત

મયા ચ ઽ યથેહ બહુભોગ્યા તથા પ્રાપ્ય અપિ માનુષ્યકમ્ અન્=એકસાધારણી ભવ ઽ ઇતિ । અભ્યર્થિતશ્ ચ અનયા ઽ એકપૂર્વાં પુનસ્ ત્વામ્ એવોપચર્ય યાવજ્જીવં રમેયમ્ ઽ ઇતિ । તદ્ અયમ્ અર્થો ભવ્ય એવ ભવતા નિર્=આશઙ્ક્યઃ ઽ ઇતિ । પ્રતિબુધ્ય ચ પ્રીતિયુક્તસ્ તદહર્ અપિ પ્રિયાસઙ્કેતવ્યતિકરાદિસ્મરણેન અહમ્ અનૈષમ્ । અન્યેદ્યુર્ અનન્યથાવૃત્તિર્ અનઙ્ગો મય્ય્ એવેષુવર્ષમ્ અવર્ષત્ । અશુષ્યચ્ ચ જ્યોતિષ્મતઃ પ્રભામયં સરઃ । પ્રાસરચ્ ચ તિમિરમયઃ કર્દમઃ । કાર્દમિકનિવસનશ્ ચ દૃઢતરપરિકરઃ ખડ્ગપાણિર્ ઉપહૃતોપસ્કરઃ સ્મરન્ માતૃદત્તાન્ય્ અભિજ્ઞાનાનિ રાજમન્દિરપરિખામ્ ઉદમ્ભસમ્ ઉપાતિષ્ઠમ્ । અથોપ ખાતં માતૃગૃહદ્વારે પુષ્કરિકયા પ્રથમસમ્નિધાપિતાં વેણુયષ્ટિમ્ આદાય તયા શાયિતયા ચ પરિખાં સ્થાપિતયા ચ પ્રાકારભિત્તિમ્ અલઙ્ઘયમ્ । અધિરુહ્ય પક્વેષ્ટકચિતેન ગોપુરોપરિતલાધિરોહિણા સોપાનપથેન ભુવમ્ અવાતરમ્ । અવતીર્ણશ્ ચ વકુલવીથીમ્ અતિક્રમ્ય ચમ્પકાવલિવર્ત્મના મનાગ્ ઇવોપસૃત્યોત્તરાહિ કરુણં ચક્રવાકમિથુનરવમ્ અશૃણવમ્ । પુનર્ ઉદીચા પાટલિપથેન સ્પર્શલભ્યવિશાલસૌધકુડ્યોદરેણ શરક્ષેપમ્ ઇવ ગત્વા પુનઃ પ્રાચા પિણ્ડીભાણ્ડીરખણ્ડમણ્ડિતોભયપાર્શ્વેન સૈકતપથેન કિઞ્=ચિદ્ ઉત્તરમ્ અતિક્રમ્ય પુનર્ અવાચીં ચૂતવીથીમ્ અગાહિષિ । તતશ્ ચ ગહનતરમ્ ઉદરોપરચિતરત્નવેદિકં માધવીલતામણ્ડપમ્ ઈષદ્વિવૃતસમુદ્ગકોન્મિષિતભાસા દીપવર્ત્યા ન્યરૂપયમ્ । પ્રવિશ્ય ચૈકપા ર્શ્વે ફુલ્લપુષ્પનિરન્તરકુરણ્ટપોતપઙ્ક્તિભિત્તિપરિગતં ગર્ભગૃહમ્ અવનિપતિતારુણાશોકલતામયમ્ અભિનવકુસુમકોરકપુલકલાઞ્છિતં પ્રત્યગ્રપ્રવાલપટલપાટલં કપાટમ્ ઉદ્ઘાટ્ય પ્રાવિક્ષમ્ । તત્ર ચાસીત્ સ્વાસ્તીર્ણં કુસુમશયનમ્ સુરતોપકરણવસ્તુગર્ભાશ્ ચ કમલિનીપલાશસમ્પુટાઃ દન્તમયસ્ તાલવૃન્તઃ સુરભિસલિલભરિતશ્ ચ ભૃઙ્ગારકઃ । સમુપવિશ્ય મુહૂર્તં વિશ્રાન્તઃ પરિમલમ્ અતિશયવન્તમ્ આઘ્રાસિષમ્ । અશ્રૌષં ચ મન્દમન્દં પદશબ્દમ્ । શ્રુત્વૈવ સઙ્કેતગૃહાન્ નિર્ગત્ય રક્તાશોકસ્કન્ધપાર્શ્વવ્યવહિતાઙ્ગયષ્ટિઃ સ્થિતો ઽસ્મિ । સા ચ સુભ્રૂર્ અ=સુષીમકામા શનૈર્ ઉપેત્ય તત્ર મામ્ અદૃષ્ટ્વા બલવદ્ અવ્યથિષ્ટ । વ્યસૃજચ્ ચ મત્તરાજહમ્સીવ કણ્ઠરાગવલ્ગુગદ્ગદાં ગિરમ્ - ઽ વ્યક્તમ્ અસ્મિ વિપ્રલબ્ધા । ન અસ્ત્ય્ ઉપાયઃ પ્રાણિતુમ્ । અયિ હૃદય કિમ્ ઇદમ્ અ=કાર્યં કાર્યવદ્ અધ્યસ્ય તદ=સમ્ભવેન કિમ્ એવમ્ ઉત્તામ્યસિ । ભગવન્ પઞ્ચબાણકસ્ તવ અપરાધઃ કૃતો મયા યદ્ એવં દહસિ ન ચ ભસ્મીકરોષિ ઽ ઇતિ । અથ અહમ્ આવિર્ભૂય વિવૃતદીપભાજનઃ ઽ ભામિનિ નનુ બહ્વ્ અપરાદ્ધં ભવત્યા ચિત્તજન્મનો યદ્ અમુષ્ય જીવિતભૂતા રતિર્ આકૃત્યા કદર્થિતા ધનુર્યષ્ટિર્ ભ્રૂલતાભ્યામ્ ભ્રમરમાલામયી જ્યા નીલાલકદ્યુતિભિઃ અસ્ત્રાણ્ય્ અપાઙ્ગવીક્ષિતવૃષ્ટિભિઃ મહારજનધ્વજપટામ્શુકં દન્તચ્છદમયૂખજાલૈઃ પ્રથમસુહૃન્ મલયમારુતઃ પરિમલપટીયસા નિઃશ્વાસપવનેન પરભૃતરુતમ્ અતિમઞ્જુલૈઃ પ્રલાપૈઃ પુષ્પમયી પતાકા ભુજયષ્ટિભ્યામ્ દિગ્વિજયારમ્ભપૂર્ણકુમ્ભમિથુનમ્ ઉરોજકુમ્ભયુગલેન ક્રીડાસરો નાભિમણ્ડલેન સમ્નાહ્યરથઃ શ્રોણિમણ્ડલેન ભવરત્નતોરણસ્ત મ્ભયુગલમ્ ઊરુયુગલેન લીલાકર્ણકિસલયં ચરણતલપ્રભાભિઃ । અતઃ સ્થાનએ એવ ત્વાં દુનોતિ મીનકેતુઃ । માં પુનર્ અન્=અપરાધમ્ અધિકમ્ આયાસયતીત્ય્ એષ એવ તસ્ય દોષઃ । તત્ પ્રસીદ સુન્દરિ જીવય માં જીવનૌષધિભિર્ ઇવ અપાઙ્ગૈર્ અન્=અઙ્ગભુજઙ્ગદષ્ટમ્ । ઽ ઇત્ય્ આશ્લિષ્ટવાન્ । અરીરમં ચ અન્=અઙ્ગરાગપેશલવિશાલલોચનામ્ । અવસિતાર્થાં ચારક્તવલિતેક્ષણામ્ ઈષત્સ્વેદરેખોદ્ભેદજર્જરિતકપોલમૂલામ્ અન્=અર્ગલકલપ્રલાપિનીમ્ અરુણદશનકરરુહાર્પણવ્યતિકરામ્ અત્યર્થપરિશ્લથાઙ્ગીમ્ આર્તામ્ ઇવ લક્ષયિત્વા માનસીં શારીરીં ચ ધારણાં શિથિલયન્ન્ આત્માનમ્ અપિ તયા સમાનાર્થમ્ આપાદયમ્ । તત્ક્ષણવિમુક્તસઙ્ગતૌ રતાવસાનિકં વિધિમ્ અનુભવન્તૌ ચિરપરિચિતાવ્ ઇવ અતિગૂઢવિશ્રમ્ભૌ ક્ષણમ્ અવાતિષ્ઠાવહિ । પુનર્ અહમ્ ઉષ્ણમ્ આયતં ચ નિઃશ્વસ્ય કિઞ્=ચિદ્દીનદૃષ્ટિઃ સચકિતપ્રસારિતાભ્યાં ભુજાભ્યામ્ એનામ્ અન્=અતિપીડં પરિષ્વજ્ય ન અતિવિશદમ્ અચુમ્બિષમ્ । અશ્રુમુખી તુ સા ઽ યદિ પ્રયાસિ નાથ પ્રયાતમ્ એષ મે જીવિતં ગણય । નય મામ્ અપિ । ન ચેદ્ અસૌ દાસજનો નિષ્પ્રયોજનઃ । ઽ ઇત્ય્ અઞ્જલિમ્ અવતમ્સતામ્ અનૈષીત્ । અવાદિષં ચ તામ્ - ઽ અયિ મુગ્ધે કઃ સચેતનઃ સ્ત્રિયમ્ અભિકામયમાનાં ન અભિનન્દતિ । યદિ મદનુગ્રહનિશ્ચલસ્ તવ અભિસન્ધિર્ આચર અ=વિચારં મદુપદિષ્ટમ્ । આદર્શય રહસિ રાજ્ઞે મત્સાદૃશ્યગર્ભં ચિત્રપટમ્ । આચક્ષ્વ ચ ઽ કિમ્ ઇયમ્ આકૃ તિઃ પુરુષસૌન્દર્યસ્ય પારમ્ આરૂઢા ન વા ઽ ઇતિ । ઽ બાઢમ્ આરૂઢા ઽ ઇતિ નૂનમ્ અસૌ વક્ષ્યતિ । બ્રૂહિ ભૂયઃ - ઽ યદ્ય્ એવમ્ અસ્તિ કા અપિ તાપસી દેશાન્તરભ્રમણલબ્ધપ્રાગલ્ભ્યા મમ ચ માતૃભૂતા । તયેદમ્ આલેખ્યરૂપં પુરસ્કૃત્ય અહમ્ ઉક્તા - ઽ સો ઽસ્તિ તાદૃશો મન્ત્રો યેન ત્વમ્ ઉપોષિતા પર્વણિ વિવિક્તાયાં ભૂમૌ પુરોહિતૈર્ હુતમુક્તે સપ્તાર્ચિષિ નક્તમ્ એકાકિની શતં ચન્દનસમિધઃ કર્પૂરમુષ્ટીઃ પટ્ટવસ્ત્રાણિ ચ પ્રભૂતાનિ હુત્વા ભવિષ્યસ્ય્ એવમાકૃતિઃ । અથ ચાલયિષ્યસિ ઘણ્ટામ્ । ઘણ્ટાપુટક્વણિતાહૂતશ્ ચ ભર્તા ભવત્યૈ સર્વરહસ્યમ્ આખ્યાય નિમીલિતાક્ષો યદિ ત્વામ્ આલિઙ્ગેત્ ઇયમ્ આકૃ તિર્ અમુમ્ ઉપસઙ્ક્રામેત્ । ત્વં તુ ભવિષ્યસિ યથા પુરાકારૈવ । યદિ ભવત્યૈ ભવત્પ્રિયાય ચૈવં રોચેત ન ચ અસ્મિન્ વિધૌ વિસમ્વાદઃ કાર્યઃ ઽ ઇતિ । વપુશ્ ચેદ્ ઇદં તવ અભિમતં સહ સુહૃન્મન્ત્રિભિર્ અનુજૈઃ પૌરજાનપદૈશ્ ચ સંપ્રધાર્ય તેષામ્ અપ્ય્ અનુમતે કર્મણ્ય્ અભિમુખેન સ્થેયમ્ ઽ ઇતિ । સ નિયતમ્ અભ્યુપૈષ્યતિ । પુનર્ અસ્યામ્ એવ પ્રમદવનવાટીશૃઙ્ગાટિકાયામ્ આથર્વણિકેન વિધિના સઞ્જ્ઞપિતપશુના અભિહુત્ય મુક્તે હિરણ્યરેતસિ તદ્ધૂમશમલેન સમ્પ્રવિષ્ટેન મયા અસ્મિન્ન્ એવ લતામણ્ડપે સ્થાતવ્યમ્ । ત્વં પુનઃ પ્રગાઢાયાં પ્રદોષવેલાયામ્ આલપિષ્યસિ કર્ણે કૃતનર્મસ્મિતા વિકટવર્માણમ્ - ઽ ધૂર્તો ઽસિ ત્વમ્ અ=કૃતજ્ઞશ્ ચ । મદનુગ્રહલબ્ધેન અપિ રૂપેણ લોકલોચનોત્સવાયમાનેન મત્સપત્નીર્ અભિરમયિષ્યસિ । ન અહમ્ આત્મવિનાશાય વેતાલોત્થાપનમ્ આચરેયમ્ ઽ ઇતિ । શ્રુત્વેદં ત્વદ્વચઃ સ યદ્ વદિષ્યતિ તન્ મહ્યમ્ એકાકિન્ય્ ઉપાગત્ય નિવેદયિષ્યસિ । તતઃ પરમ્ અહમ્ એવ જ્ઞાસ્યામિ । મત્પદચિહ્નાનિ ચોપવને પુષ્કરિકયા પ્રમાર્જય ઽ ઇતિ । સા ઽ તથા ઽ ઇતિ શાસ્ત્રોપદેશમ્ ઇવ મદુક્તમ્ આદૃત્ય અ=તૃપ્તસુરતરાગૈવ કથં=કથમ્ અપ્ય્ અગાદ્ અન્તઃપુરમ્ । અહમ્ અપિ યથાપ્રવેશં નિર્ગત્ય સ્વમ્ એવાવાસમ્ અયાસિષમ્ ।

અથ સા મત્તકાશિની તથા તમ્ અર્થમ્ અન્વતિષ્ઠત્ । અતિષ્ઠચ્ ચ તન્મતે સ દુર્મતિઃ । અભ્રમચ્ ચ પૌરજાનપદેષ્વ્ ઇયમ્ અદ્ભુતાયમાના વાર્તા - ઽ રાજા કિલ વિકટવર્મા દેવીમન્ત્રબલેન દેવયોગ્યં વપુર્ આસાદયિષ્યતિ । નૂનમ્ એષ વિપ્રલમ્ભો ન અતિકલ્યાણઃ । કૈવ કથા પ્રમાદસ્ય । સ્વસ્મિન્ન્ એવ અન્તઃપુરોપવને સ્વાગ્રમહિષ્યૈવ સમ્પાદ્યઃ કિલ અયમ્ અર્થઃ । તથા હિ બૃહસ્પતિપ્રતિમબુદ્ધિભિર્ મન્ત્રિભિર્ અપ્ય્ અભ્યૂહ્ય અનુમતઃ । યદ્ય્ એવં ભાવિ ન અન્યદ્ અતઃ પરમ્ અસ્તિ કિઞ્=ચિદ્ અદ્ભુતમ્ । અ=ચિન્ત્યો હિ મણિમન્ત્રૌષધીનાં પ્રભાવઃ । ઽ ઇતિ પ્રસૃતેષુ લોકપ્રવાદેષુ પ્રાપ્તે પર્વદિવસે પ્રગાઢાયાં પ્રૌઢતમસિ પ્રદોષવેલાયામ્ અન્તઃપુરોદ્યાનાદ્ ઉદૈરયદ્ ધૂર્જટિકણ્ઠધૂમ્રો ધૂમોદ્ગમઃ । ક્ષીરાજ્યદધિતિલગૌરસર્ષપવસામામ્સરુધિર આહુતીનાં ચ પરિમલઃ પવનાનુસારી દિશિ દિશિ પ્રાવાત્સીત્ । પ્રશાન્તે ચ સહસા ધૂમોદ્ગમે તસ્મિન્ન્ અહમ્ અવિશમ્ । નિશાન્તોદ્યાનમ્ આગમચ્ ચ ગજગામિની । આલિઙ્ગ્ય ચ માં સસ્મિતં સમભ્યધત્ત - ઽ ધૂર્ત સિદ્ધં તે સમીહિતમ્ । અવસિતશ્ ચ પશુર્ અસૌ । અમુષ્ય પ્રલોભનાય ત્વદાદિષ્ટયા દિશા મયોક્તમ્ - ઽ કિતવ ન સાધયામિ તે સૌન્દર્યમ્ । એવં સુન્દરો હિ ત્વમ્ અપ્સરસામ્ અપિ સ્પૃહણીયો ભવિષ્યસિ કિમ્ ઉત માનુષીણામ્ । મધુકર ઇવ નિસર્ગચપલો યત્ર ક્વ=ચિદ્ આસજ્જતિ ભવાદૃશો નૃશમ્સઃ ઽ ઇતિ ।

તેન તુ મે પાદયોર્ નિપત્ય અભિહિતમ્ - ઽ રમ્ભોરુ સહસ્વ મત્કૃતાનિ દુશ્ચરિતાનિ । મનસા અપિ ન ચિન્તયેયમ્ ઇતઃ પરમ્ ઇતરનારીમ્ । ત્વરસ્વ પ્રસ્તુતે કર્મણિ ઽ ઇતિ । તદ્ અહમ્ ઈદૃશેન વૈવાહિકેન નેપથ્યેન ત્વામ્ અભિસૃતવતી । પ્રાગ્ અપિ રાગાગ્નિસાક્ષિકમ્ અનઙ્ગેન ગુરુણા દત્તૈવ તુભ્યમ્ એષા જાયા । પુનર્ અપીમં જાતવેદસં સાક્ષીકૃત્ય સ્વહૃદયેન દત્તા ઽ ઇતિ પ્રપદેન ચરણપૃષ્ઠે નિષ્પીડ્યોત્ક્ષિપ્તપાદપાર્ષ્ણિર્ ઇતરેતરવ્યતિષક્તકોમલાઙ્ગુલિદલેન ભુજલતાદ્વયેન કન્ધરાં મમાવેષ્ટ્ય સલીલમ્ આનનમ્ આનમય્ય સ્વયમ્ ઉન્નમિતમુખકમલા-વિભ્રાન્તવિશાલદૃષ્ટિર્ અસકૃદ્ અભ્યચુમ્બત્ ।

અથૈનામ્ ઽ ઇહૈવ કુરણ્ટકગુલ્મગર્ભે તિષ્ઠ યાવદ્ અહં નિર્ગત્ય સાધયેયં સાધ્યં સમ્યક્ ઇતિ વિસૃજ્ય તામ્ ઉપસૃત્ય હોમાનલપ્રદેશમ્ અશોકશાખાવલમ્બિનીં ઘણ્ટામ્ અચાલયમ્ । અકૂજચ્ ચ સા તં જનં કૃતાન્તદૂતીવાહ્વયન્તી । પ્રાવર્તિષિ ચ અહમ્ અગુરુચન્દનપ્રમુખાનિ હોતુમ્ । આયાસીચ્ ચ રાજા યથોક્તમ્ દેશમ્ । શઙ્કાપન્નમ્ ઇવ કિઞ્ચિત્ સવિસ્મયં વિચાર્ય તિષ્ઠન્તમ્ અબ્રવમ્ ઽ બ્રૂહિ સત્યં ભૂયો ઽપિ મે ભગવન્તં ચિત્રભાનુમ્ એવ સાક્ષીકૃત્ય । ન ચેદ્ અનેન રૂપેણ મત્સપત્નીર્ અભિરમયિષ્યસિ તતસ્ ત્વયીદં રૂપં સઙ્ક્રામયેયમ્ ઽ ઇતિ । સ તદૈવ દેવ્ય્ એવેયમ્ નોપધિઃ ઇતિ સ્ફુટોપજાતસમ્પ્રત્યયઃ પ્રાવર્તત શપથાય । સ્મિત્વા પુનર્ મયોક્તમ્ ઽ કિં વા શપથેન । કૈવ હિ માનુષી માં પરિભવિષ્યતિ । યદ્ય્ અપ્સરોભિઃ સઙ્ગચ્છસે સઙ્ગચ્છસ્વ કામમ્ । કથય કાનિ તે રહસ્યાનિ । તત્કથનાન્તે હિ ત્વત્સ્વરૂપભ્રંશઃ ઽ ઇતિ । સો ઽબ્રવીત્ ઽ અસ્તિ બદ્ધો મત્પિતુઃ કનીયાન્ ભ્રાતા પ્રહારવર્મા । તં વિષાન્નેન વ્યાપાદ્ય અજીર્ણદોષં ખ્યાપયેયમ્ ઇતિ મન્ત્રિભિઃ સહ અધ્યવસિતમ્ । અનુજાય વિશાલવર્મણે દણ્ડચક્રં પુણ્ડ્રદેશાભિક્રમણાય દિત્સિતમ્ । પૌરવૃદ્ધશ્ ચ પાઞ્ચાલિકઃ પરિત્રાતશ્ ચ સાર્થવાહઃ ખનતિનામ્નો યવનાદ્ વજ્રમ્ એકં વસુન્ધરામૂલ્યં લઘીયસા અર્ઘેણ લભ્યમ્ ઇતિ મમૈકાન્તે અમન્ત્રયેતામ્ । ગૃહપતિશ્ ચ મમ અન્તરઙ્ગભૂતો જનપદમહત્તરઃ શતહલિર્ અલીકવાદશીલમ્ અવલેપવન્તં દુષ્ટગ્રામણ્યમ્ અનન્તસીરં જનપદકોપેન ઘાતયેયમ્ ઇતિ દણ્ડધરાન્ ઉદ્ધારકર્મણિ મત્પ્રયોગાન્ નિયોક્તુમ્ અભ્યુપાગમત્ । ઇત્થમ્ ઇદમ્ અચિરપ્રસ્તુતં રહસ્યમ્ ઇત્ય્ આકર્ણ્ય તમ્ ઽ ઇયત્ તવાયુઃ । ઉપપદ્યસ્વ સ્વકર્મોચિતાં ગતિમ્ ઽ ઇતિ ચ્છુરિકયા દ્વિધા કૃત્ય કૃત્તમાત્રં તસ્મિન્ન્ એવ પ્રવૃત્તસ્ફીતસર્પિષિ હિરણ્યરેતસ્ય્ અજુહવમ્ । અભૂચ્ ચ અસૌ ભસ્મસાત્ । અથ સ્ત્રીસ્વભાવાદ્ ઈષદ્વિહ્વલાં હૃદયવલ્લભાં સમાશ્વાસ્ય હસ્તકિસલયે અવલમ્બ્ય ગત્વા તદ્ગૃહમ્ અનુજ્ઞયા અસ્યાઃ સર્વાણ્ય્ અન્તઃપુરાણ્ય્ આહૂય સદ્ય એવ સેવાં દત્તવાન્ । સવિસ્મિતવિલાસિનીસાર્થમધ્યે કઞ્ચિદ્ વિહૃત્ય કાલં વિસૃષ્ટાવરોધમણ્ડલસ્ તામ્ એવ સમ્હતોરૂમ્ ઊરૂપપીડં ભુજોપપીડં ચોપગૂહ્ય તલ્પે ઽભિરમયન્ન્ અલ્પામ્ ઇવ તાં નિશામ્ અત્યનૈષમ્ । અલભે ચ તન્મુખાત્ તદ્રાજકુલસ્ય શીલમ્ । ઉષસિ સ્નાત્વા કૃતમઙ્ગલો મન્ત્રિભિઃ સહ સમગચ્છે । તામ્શ્ ચ અબ્રવમ્ - ઽ આર્યાઃ રૂપેણૈવ સહ પરિવૃત્તો મમ સ્વભાવઃ । ય એષ વિષાન્નેન હન્તું ચિન્તિતઃ પિતા મે સ મુક્ત્વા સ્વમ્ એતદ્ રાજ્યં ભૂય એવ ગ્રાહયિતવ્યઃ । પિતૃવદ્ અમુષ્મિન્ વયં શુશ્રૂષયૈવ વર્તામહે । ન હ્ય્ અસ્તિ પિતૃવધાત્ પરં પાતકમ્ ઽ ઇતિ । ભ્રાતરં ચ વિશાલવર્માણમ્ આહૂયોક્તવાન્ - ઽ વત્સ ન સુભિક્ષાઃ સામ્પ્રતં પુણ્ડ્રાઃ । તે દુઃખમોહોપહતાસ્ ત્યક્તાત્માનો રાષ્ટ્રં નઃ સમૃદ્ધમ્ અભિદ્રવેયુઃ । અતો મુષ્ટિવધઃ સસ્યવધો વા યદોત્પદ્યતે તદા અભિયાસ્યસિ । ન અદ્ય યાત્રા યુક્તા ઽ ઇતિ । નગરવૃદ્ધાવ્ અપ્ય્ અલાપિષમ્ - ઽ અલ્પીયસા મૂલ્યેન મહાર્હં વજ્રવસ્તુ મા અસ્તુ મે લભ્યં ધર્મરક્ષાયૈ તદનુગુણેનૈવ મૂલ્યેન અદઃ ક્રીયતામ્ ઽ ઇતિ । શતહલિં ચ રાષ્ટ્રમુખ્યમ્ આહૂય આખ્યાતવાન્ - ઽ યો ઽસાવ્ અનન્તસીરઃ પ્રહારવર્મણઃ પક્ષ ઇતિ નિનાશયિષિતઃ સો ઽપિ પિતરિ મે પ્રકૃતિસ્થે કિમ્ ઇતિ નાશ્યેત તત્ ત્વયા અપિ તસ્મિન્ સમ્રમ્ભો ન કાર્યઃ ઽ ઇતિ । તએ ઇમે સર્વમ્ આભિજ્ઞાનિકમ્ ઉપલભ્ય ઽ સ એવ અયમ્ ઇતિ નિશ્ચિન્વાના વિસ્મયમાનાશ્ ચ તાં મહાદેવીં ચ પ્રશમ્સન્તો મન્ત્રબલાનિ ચોદ્ઘોષયન્તો બન્ધનાત્ પિતરૌ નિષ્ક્રામય્ય સ્વં રાજ્યં પ્રત્ય પાદયન્ । અહં ચ તયા મે ધાત્ર્યા સર્વમ્ ઇદં મમ ચેષ્ટિતં રહસિ પિત્રોર્ અવગમય્ય પ્રહર્ષકાષ્ઠાધિરૂઢયોસ્ તયોઃ પાદમૂલમ્ અભજે । અભજ્યે ચ યૌવરાજ્યલક્ષ્મ્યા તદનુજ્ઞાતયા । પ્રસાધિતાત્મા દેવપાદવિરહદુઃખદુર્ભગાન્ ભોગાન્ નિર્વિશન્ ભૂયો ઽસ્ય પિતૃસખસ્ય સિમ્હવર્મણો લેખ્યાચ્ ચણ્ડવર્મણશ્ ચમ્પાભિયોગમ્ અવગમ્ય ઽ શત્રુવધો મિત્રરક્ષા ચોભયમ્ અપિ કરણીયમ્ એવ ઽ ઇત્ય્ અલઘુના લઘુસમુત્થાનેન સૈન્યચક્રેણ અભ્યસરમ્ । અભૂવં ચ ભૂમિસ્ ત્વત્પાદલક્ષ્મીસાક્ષાત્ક્રિયામહોત્સવાનન્દરાશેઃ ઽ ઇતિ । શ્રુત્વૈતદ્ દેવો રાજવાહનઃ સસ્મિતમ્ અવાદીત્ - ઽ પશ્યત પારતલ્પિકમ્ ઉપધિયુક્તમ્ અપિ ગુરુજનબન્ધવ્યસનમુક્તિહેતુતયા દુષ્ટા-મિત્રપ્રમાપણાભ્યુપાયતયા રાજ્યોપલબ્ધિમૂલતયા ચ પુષ્કલાવ્ અર્થધર્માવ્ અપ્ય્ અરીરધત્ । કિં હિ બુદ્ધિમત્પ્રયુક્તં ન અભ્યુપૈતિ શોભામ્ ઽ ઇતિ । અર્થપાલમુખે નિધાય સ્નિગ્ધદીર્ઘાં દૃષ્ટિમ્ ઽ આચષ્ટાં ભવાન્ આત્મીયચરિતમ્ ઽ ઇત્ય્ આદિદેશ । સો ઽપિ બદ્ધાઞ્જલિર્ અભિદધે -

સો ઽપિ પ્રણમ્ય વિજ્ઞાપયામાસ ઽ દેવ દેવસ્ય અન્વેષણાય દિક્ષુ ભ્રમન્ન્ અભ્રંકષસ્ય અપિ વિન્ધ્યપાર્શ્વરૂઢસ્ય વનસ્પતેર્ અધઃ પરિણતપતઙ્ગબાલપલ્લવાવતમ્સિતે પશ્ચિમદિગઙ્ગનામુખે પલ્વલામ્ભસ્ય્ ઉપસ્પૃશ્યોપાસ્ય સન્ધ્યાં તમઃસમીકૃતેષુ નિમ્નોન્નતેષુ ગન્તુમ્ અક્ષમઃ ક્ષમાતલે કિસલયૈર્ ઉપરચય્ય શય્યાં શિશયિષમાણઃ શિરસિ કુર્વન્ન્ અઞ્જલિમ્ ઽ યા અસ્મિન્ વનસ્પતૌ વસતિ દેવતા સૈવ મે શરણમ્ અસ્તુ શરારુચક્રચારભીષણાયાં શર્વગલશ્યામશાર્વરાન્ધકારપૂરાધ્માતગભીરગહ્વરાયામ્ અસ્યાં મહાટવ્યામ્ એકકસ્ય મે પ્રસુપ્તસ્ય ઽ ઇત્ય્ ઉપધાય વામભુજમ્ અશયિષિ । તતઃ ક્ષણાદ્ એવ અવનિદુર્લભેન સ્પર્શેન અસુ ખાયિષત કિમ્ આપ ગાત્રાણિ આહ્લાદયિષતેન્દ્રિયાણિ અભ્યમનાયિષ્ટ ચ અન્તરાત્મા વિશેષતશ્ ચ હૃષિતાસ્ તનૂરુહાઃ પર્યસ્ફુરન્ મે દક્ષિણભુજઃ । ઽ કથં ન્વ્ ઇદમ્ ઽ ઇતિ મન્દમન્દમ્ ઉન્મિષન્ન્ ઉપર્ય્ અચ્છચન્દ્રાતપચ્છેદકલ્પં શુક્લામ્શુકવિતાનમ્ ઐક્ષિષિ । વામતો વલિતદૃષ્ટિઃ સમયા સૌધભિત્તિં ચિત્રાસ્તરણશાયિનમ્ અતિવિશ્રબ્ધપ્રસુપ્તમ્ અઙ્ગનાજનમ્ અલક્ષયમ્ । દક્ષિણતો દત્તચક્ષુર્ આગલિતસ્તનામ્શુકામ્ અમૃતફેનપટલપાણ્ડુરશયનશાયિનીમ્ આદિવરાહદમ્ષ્ટ્રામ્શુજાલલગ્નામ્ અમ્સસ્રસ્તદુગ્ધસાગરદુકૂલોત્તરીયાં ભયસાધ્વસમૂર્છિતામ્ ઇવ ધરણીમ્ અરુણાધરકિરણબાલકિસલયલાસ્યહેતુભિર્ આનનારવિન્દપરિમલોદ્વાહિભિર્ નિઃશ્વાસમાતરિશ્વભિર્ ઈશ્વરેક્ષણદહનદગ્ધં સ્ફુલિઙ્ગશેષમ્ અનઙ્ગમ્ ઇવ સન્ધુક્ષયન્તીમ્ અન્તઃસુપ્તષટ્પદમ્ અમ્બુજમ્ ઇવ જાતનિદ્રં સરસમ્ આમીલિતલોચનેન્દીવરમ્ આનનં દધાનામ્ ઐરાવતમદાવલેપલૂનાપવિદ્ધામ્ ઇવ નન્દનવનકલ્પવૃક્ષરત્નવલ્લરીમ્ કામ્ અપિ તરુણીમ્ આલોકયમ્ । અતર્કયં ચ ઽ ક્વ ગતા સા મહાટવી કુત ઇદમ્ ઊર્ધ્વાણ્ડકપાલસં પુટોદરોલ્લેખિ શક્તિધ્વજશિખરશૂલોત્સેધં સૌધમ્ આગતમ્ ક્વ ચ તદરણ્યસ્થલીસમાસ્તીર્ણં પલ્લવશયનમ્ કુતસ્ત્યં ચેદમ્ ઇન્દુગભસ્તિસમ્ભારભાસુરં હમ્સતૂલદુકૂલશયનમ્ । એષ ચ કો નુ શીતરશ્મિકિરણરજ્જુદોલાપરિભ્રષ્ટમૂર્છિત ઇવ અપ્સરોગણઃ સ્વૈરસુપ્તઃ સુન્દરીજનઃ કા ચેયં દેવીવ અરવિન્દહસ્તા શારદશશાઙ્કમણ્ડલામલદુકૂલોત્તરચ્છદમ્ અધિશેતે શયનતલમ્ । ન તાવદ્ એષા દેવયોષા યતો મન્દમન્દમ્ ઇન્દુકિરણૈઃ સમ્વાહ્યમાના કમલિનીવ સઙ્કુચતિ । ભગ્નવૃન્તચ્યુતરસબિન્દુશબલિતં પાકપાણ્ડુચૂતફલમ્ ઇવોદ્ભિન્નસ્વેદરેખમ્ આલક્ષ્યતે ગણ્ડસ્થલમ્ । અભિનવયૌવનવિદાહનિર્ભરોષ્મણિ કુચતટે વૈવર્ણ્યમ્ ઉપૈતિ વર્ણકમ્ । વાસસી ચ પરિભોગાનુરૂપં ધૂસરિમાણમ્ આદર્શયતઃ । તદ્ એષા માનુષ્ય્ એવ । દિષ્ટ્યા ચ અનુચ્છિષ્ટયૌવના યતઃ સૌકુમાર્યમ્ આગતાઃ સમ્હતા ઇવ અવયવાઃ પ્રસ્નિગ્ધતમા અપિ પાણ્ડુતાનુવિદ્ધેવ દેહચ્છવિઃ દન્તપીડાનભિજ્ઞતયા ન અતિવિશદરાગો મુખે વિદ્રુમદ્યુતિર્ અધરમણિઃ અનત્યાપૂર્ણમ્ આરક્તમૂલં ચમ્પકકુડ્મલદલમ્ ઇવ કઠોરં કપોલતલમ્ અનઙ્ગબાણપાતમુક્તાશઙ્કં ચ વિશ્રબ્ધમધુરં સુપ્યતે ન ચૈતદ્વક્ષઃસ્થલં નિર્દયવિમર્દવિસ્તારિતમુખસ્તનયુગલમ્ અસ્તિ ચ અનતિ ક્રાન્તશિષ્ટમર્યાદચેતસો મમ અસ્યામ્ આસક્તિઃ । આસક્ત્યનુરૂપં પુનર્ આશ્લિષ્ટા યદિ સ્પષ્ટમ્ આર્તરવેણૈવ સહ નિદ્રાં મોક્ષ્યતિ । અથ અહં ન શક્ષ્યામિ ચ અનુપશ્લિષ્ય શયિતુમ્ । અતો યદ્ ભાવિ તદ્ ભવતુ । ભાગ્યમ્ અત્ર પરીક્ષિષ્યે । ઽ ઇતિ સ્પૃષ્ટા-સ્પૃષ્ટમ્ એવ કિમ્ અપ્ય્ આવિદ્ધરાગસાધ્વસં લક્ષ્યસુપ્તઃ સ્થિતો ઽસ્મિ । સા અપિ કિમ્ અપ્ય્ ઉત્કમ્પિના રોમોદ્ભેદવતા વામપાર્શ્વેન સુખાયમાનેન મન્દમન્દજૃમ્ભિતકારમ્ભમન્થરાઙ્ગી ત્વઙ્ગદગ્રપક્ષ્મણોશ્ ચક્ષુષોર્ અલસતાન્તતારકેણ અનતિપક્વનિદ્રાકષાયિતાપાઙ્ગપરભાગેણ યુગલેનેષદ્ ઉન્મિલન્તી ત્રાસવિસ્મયહર્ષરાગશઙ્કાવિલાસવિભ્રમવ્યવહિતાનિ વ્રીડાન્તરાણિ કાનિ કાન્ય્ અપિ કામેન અદ્ભુતાનુભાવેન અવસ્થાન્તરાણિ કાર્યમાણા પરિજનપ્રબોધનોદ્યતા ગિરં કામાવેગપરવશં હૃદયમ્ અઙ્ગાનિ ચ સાધ્વસાયાસસમ્બધ્યમાનસ્વેદપુલકાનિ કથં કથમ્ અપિ નિગૃહ્ય સસ્પૃહેણ મધુરકૂણિતત્રિભાગેણ મન્દમન્દપ્રચારિતેન ચક્ષુષા મદઙ્ગાનિ નિર્વર્ણ્ય દૂરોત્સર્પિતપૂર્વકાયા અપિ તસ્મિન્ન્ એવ શયને સચકિતમ્ અશયિષ્ટ । અજનિષ્ટ મે રાગાવિષ્ટચેતસો ઽપિ કિમ્ અપિ નિદ્રા । પુનર્ અનનુકૂલસ્પર્શદુઃખાયત્તગાત્રઃ પ્રાબુધ્યે । પ્રબુદ્ધસ્ય ચ મે સૈવ મહાટવી તદ્ એવ તરુતલં સ એવ પત્રાસ્તરો ઽભૂત્ । વિભાવરી ચ વ્યભાસીત્ । અભૂચ્ ચ મે મનસિ ઽ કિમ્ અયં સ્વપ્નઃ કિં વિપ્રલમ્ભો વા કિમ્ ઇયમ્ આસુરી દૈવી વા કા અપિ માયા । યદ્ ભાવિ તદ્ ભવતુ । ન અહમ્ ઇદં તત્વતો ન અવબુધ્ય મોક્ષ્યામિ ભૂમિશય્યામ્ । યાવદાયુર્ અત્રત્યાયૈ દેવતાયૈ પ્રતિશયિતો ભવામિ ઽ ઇતિ નિશ્ચિતમતિર્ અતિષ્ઠમ્ ।

અથાવિર્ભૂય કા અપિ રવિકરાભિતપ્તકુવલયદામતાન્તાઙ્ગયષ્ટિઃ ક્લિષ્ટનિવસનોત્તરીયા નિરલક્તકરૂક્ષપાટલેન નિઃશ્વાસોષ્મજર્જરિતત્વિષા દન્તચ્છદેન વમન્તીવ વિરહાનલમ્ અનવરતસલિલધારાવિસર્જનાદ્ રુધિરાવશેષમ્ ઇવ લોહિતતરં દ્વિતયમ્ અક્ષ્ણોર્ ઉદ્વહન્તી કુલચારિત્રબન્ધનપાશવિભ્રમેણૈકવેણીભૂતેન કેશપાશેન નીલામ્શુકચીરચૂડિકાપરિવૃતા પતિવ્રતાપતાકેવ સઞ્ચરન્તી ક્ષામક્ષામા અપિ દેવતાનુભાવાદ્ અનતિક્ષીણવર્ણાવકાશા સીમન્તિની પ્રણિપતન્તં માં પ્રહર્ષોત્કમ્પિતેન ભુજલતાદ્વયેનોત્થાપ્ય પુત્રવત્ પરિષ્વજ્ય શિરસ્ય્ ઉપાઘ્રાય વાત્સલ્યમ્ ઇવ સ્તનયુગલેન સ્તન્યચ્છલાત્ પ્રક્ષરન્તી શિશિરેણ અશ્રુણા નિરુદ્ધકણ્ઠી સ્નેહગદ્ગદં વ્યાહાર્ષીત્ - ઽ વત્સ યદિ વઃ કથિતવતી મગધરાજમહિષી વસુમતી મમ હસ્તે બાલમ્ અર્થપાલં નિધાય કથાં ચ કાઞ્ચિદ્ આત્મભર્તૃપુત્રસખીજનાનુબદ્ધાં રાજરાજપ્રવર્તિતાં કૃત્વા અન્તર્ધાનમ્ અગાદ્ આત્મજા મણિભદ્રસ્યેતિ સા અહમ્ અસ્મિ વો જનની । પિતુર્ વો ધર્મપાલસૂનોઃ સુમિત્રાનુજસ્ય કામપાલસ્ય પાદમૂલાન્ નિષ્કારણકોપકલુષિતાશયા પ્રોષ્ય અનુશયવિધુરા સ્વપ્ને કેન અપિ રક્ષોરૂપેણોપેત્ય શપ્તા અસ્મિ - ઽ ચણ્ડિકાયાં ત્વયિ વર્ષમાત્રં વસામિ પ્રવાસદુઃખાય ઽ ઇતિ બ્રુવતૈવ અહમ્ આવિષ્ટા પ્રાબુધ્યે । ગતં ચ તદ્ વર્ષં વર્ષસહસ્રદીર્ઘમ્ । અતીતાયાં તુ યામિન્યાં દેવદેવસ્ય ત્ર્યમ્બકસ્ય શ્રાવસ્ત્યામ્ ઉત્સવસમાજમ્ અનુભૂય બન્ધુજનં ચ સ્થાનસ્થાનેભ્યઃ સમ્નિપતિતમ્ અભિસમીક્ષ્ય મુક્તશાપા પત્યુઃ પાર્શ્વમ્ અભિસરામીતિ પ્રસ્થિતાયામ્ એવ મયિ ત્વમ્ અત્ર અભ્યુપેત્ય ઽ પ્રપન્નો અસ્મિ શરણમ્ ઇહત્યાં દેવતામ્ ઽ ઇતિ પ્રસુપ્તોઅસિ । એવં શાપદુઃખાવિષ્ટયા તુ મયા તદા ન તત્વતઃ પરિચ્છિન્નો ભવાન્ । અપિ તુ શરણાગતમ્ અવિરલપ્રમાદાયામ્ અસ્યાં મહાટવ્યામ્ અયુક્તં પરિત્યજ્ય ગન્તુમ્ ઇતિ મયા ત્વમ્ અપિ સ્વપન્ન્ એવ અસિ નીતઃ । પ્રત્યાસન્ને ચ તસ્મિન્ દેવગૃહે પુનર્ અચિન્તયમ્ - ઽ કથમ્ ઇહ તરુણેન અનેન સહ સમાજં ગમિષ્યામિ ઽ ઇતિ । અથ રાજ્ઞઃ શ્રાવસ્તીશ્વરસ્ય યથાર્થનામ્નો ધર્મવર્ધનસ્ય કન્યાં નવમાલિકાં ઘર્મકાલસુભગે કન્યાપુરવિમાનહર્મ્યતલે વિશાલકોમલં શય્યાતલમ્ અધિશયાનાં યદૃચ્છયોપલભ્ય ઽ દિષ્ટ્યેયં સુપ્તા પરિજનશ્ ચ ગાઢનિદ્રઃ । શેતામ્ અયમ્ અત્ર મુહૂર્તમાત્રં બ્રાહ્મણકુમારો યાવત્ કૃતકૃત્યા નિવર્તેય ઽ ઇતિ ત્વાં તત્ર શાયયિત્વા તમ્ ઉદ્દેશમ્ અગમમ્ । દૃષ્ટ્વા ચોત્સવશ્રિયમ્ નિર્વિશ્ય ચ સ્વજનદર્શનસુખમ્ અભિવાદ્ય ચ ત્રિભુવનેશ્વરમ્ આત્માલીકપ્રત્યાકલનોપારૂઢસાધ્વસં ચ નમસ્કૃત્ય ભક્તિપ્રણતહૃદયા ભગવતીમ્ અમ્બિકાં તયા ગિરિદુહિત્રા દેવ્યા સસ્મિતમ્ ઽ અયિ ભદ્રે મા ભૈષીઃ । ભવેદાનીં ભર્તૃપાર્શ્વગામિની । ગતસ્ તે શાપઃ ઇત્ય્ અનુગૃહીતા સદ્ય એવ પ્રત્યાપન્નમહિમા પ્રતિનિવૃત્ય દૃષ્ટ્વૈવ ત્વાં યથાવદ્ અભ્યજાનામ્ ઽ કથં મત્સુત એવ અયં વત્સસ્ય અર્થપાલસ્ય પ્રાણભૂતઃ સખા પ્રમતિર્ ઇતિ । પાપયા મયા અસ્મિન્ન્ અજ્ઞાનાદ્ ઔદાસીન્યમ્ આચરિતમ્ અપિ ચ અયમ્ અસ્યામ્ આસક્તભાવઃ । કન્યા ચૈનં કામયતે યુવાનમ્ । ઉભૌ ચેમૌ લક્ષ્યસુપ્તૌ ત્રપયા સાધ્વસેન વા અન્યોઅન્યમ્ આત્માનં ન વિવૃણ્વાતે । ગન્તવ્યં ચ મયા । કામાઘ્રાતયા અપ્ય્ અનયા કન્યયા રહસ્યરક્ષણાય ન સમાભાષિતઃ સખીજનઃ પરિજનો વા । નયામિ તાવત્ કુમારમ્ । પુનર્ અપીમમ્ અર્થં લબ્ધલક્ષો યથોપપન્નૈર્ ઉપાયૈઃ સાધયિષ્યતિ ઽ ઇતિ મત્પ્રભાવપ્રસ્વાપિતં ભવન્તમ્ એતદ્ એવ પત્રશયનમ્ પ્રત્યનૈષમ્ । એવમ્ ઇદં વૃત્તમ્ । એષા ચ અહં પિતુસ્ તે પાદમૂલં પ્રત્યુપસર્પેયમ્ ઽ ઇતિ પ્રાઞ્જલિં માં ભૂયો ભૂયઃ પરિષ્વજ્ય શિરસ્ય્ ઉપાઘ્રાય કપોલયોશ્ ચુમ્બિત્વા સ્નેહવિહ્વલા ગતાસીત્ ।

અહં ચ પઞ્ચબાણવશ્યઃ શ્રાવસ્તીમ્ અભ્યવર્તિષિ । માર્ગે ચ મહતિ નિગમે નૈગમાનાં તામ્રચૂડયુદ્ધકોલાહલો મહાન્ આસીત્ । અહં ચ તત્ર સમ્નિહિતઃ કિઞ્ચિદ્ અસ્મેષિ । સમ્નિધિનિષણ્ણસ્ તુ મે વૃદ્ધવિટઃ કો ઽપિ બ્રાહ્મણઃ શનૈઃ સ્મિતહેતુમ્ અપૃચ્છત્ । અબ્રવં ચ ઽ કથમ્ ઇવ નારિકેલજાતેઃ પ્રાચ્યવાટકુક્કુટસ્ય પ્રતીચ્યવાટઃ પુરુષૈર્ અસમીક્ષ્ય બલાકાજાતિસ્ તામ્રચૂડો બલપ્રમાણાધિકસ્યૈવ પ્રતિવિસૃષ્ટઃ ઇતિ । સો ઽપિ તજ્જ્ઞઃ ઽ કિમ્ અજ્ઞૈર્ એભિર્ વ્યુત્પાદિતૈઃ । તૂષ્ણીમ્ આસ્સ્વ ઽ ઇત્ય્ ઉપહસ્તિકાયાસ્ તામ્બૂલં કર્પૂરસહિતમ્ ઉદ્ધૃત્ય મહ્યં દત્વા ચિત્રાઃ કથાઃ કથયન્ ક્ષણમ્ અતિષ્ઠત્ । પ્રાયુધ્યત ચ અતિસમ્રબ્ધમ્ અનુપ્રહારપ્રવૃત્તસ્વપક્ષમુક્તકણ્ઠીરવરવં વિહઙ્ગમદ્વયમ્ । જિતશ્ ચ અસૌ પ્રતીચ્યવાટકુક્કુટઃ । સો ઽપિ વિટબ્રાહ્મણઃ સ્વવાટકુક્કુટવિજયહૃષ્ટો મયિ વયોવિરુદ્ધં સખ્યમ્ ઉપેત્ય તદહઃ સ્વગૃહએ એવ સ્નાનભોજનાદિ કારયિત્વોત્તરેદ્યુઃ શ્રાવસ્તીં પ્રતિ યાન્તં મામ્ અનુગમ્ય ઽ સ્મર્તવ્યો ઽસિ સત્ય્ અર્થે ઇતિ મિત્રવદ્ વિસૃજ્ય પ્રત્યયાસીત્ ।

અહં ચ ગત્વા શ્રાવસ્તીમ્ અધ્વશ્રાન્તો બાહ્યોદ્યાને લતામણ્ડપે શયિતો ઽસ્મિ । હમ્સકરવપ્રબોધિતશ્ ચોત્થાય કામ્ અપિ ક્વણિતનૂપુરમુખરાભ્યાં ચરણાભ્યાં મદન્તિકમ્ ઉપસરન્તીં યુવતીમ્ અદ્રાક્ષમ્ । સા ત્વ્ આગત્ય સ્વહસ્તવર્તિનિ ચિત્રપટે લિખિતં મત્સદૃશં કિમ્ અપિ પુંરૂપં માં ચ પર્યાયેણ નિર્વર્ણયન્તી સવિસ્મયં સવિતર્કં સહર્ષં ચ ક્ષણમ્ અવાતિષ્ઠત । મયા અપિ તત્ર ચિત્રપટે મત્સાદૃશ્યં પશ્યતા તદ્દૃષ્ટિચેષ્ટિતમ્ અનાકસ્મિકં મન્યમાનેન ઽ નનુ સર્વસાધારણો ઽયં રમણીયઃ પુણ્યારામભૂમિભાગઃ । કિમ્ ઇતિ ચિરસ્થિતિક્લેશોઅનુભૂયતે । નનૂપવેષ્ટવ્યમ્ ઽ ઇત્ય્ અભિહિતા સા સસ્મિતમ્ ઽ અનુગૃહીતા અસ્મિ ઽ ઇતિ ન્યષીદત્ । સઙ્કથા ચ દેશવાર્તાનુબદ્ધા કાચનાવયોર્ અભૂત્ । કથાસમ્શ્રિતા ચ સા ઽ દેશાતિથિર્ અસિ । દૃશ્યન્તે ચ તે ઽધ્વશ્રાન્તાનીવ ગાત્રાણિ । યદિ ન દોષો મદ્ગૃહે ઽદ્ય વિશ્રમિતુમ્ અનુગ્રહઃ ક્રિયતામ્ ઽ ઇત્ય્ અશમ્સત્ । અહં ચ ઽ અયિ મુગ્ધે નૈષ દોષો ગુણ એવ ઽ ઇતિ તદનુમાર્ગગામી તદ્ગૃહગતો રાજાર્હેણ સ્નાનભોજનાદિનોપચરિતઃ સુખં નિષણ્ણો રહસિ પર્યપૃચ્છ્યે - ઽ મહાભાગ દિગન્તરાણિ ભ્રમતા કચ્ચિદ્ અસ્તિ કિઞ્ચિદ્ અદ્ભુતં ભવતોપલબ્ધમ્ ઽ ઇતિ । મમ અભવન્ મનસિ - ઽ મહદ્ ઇદમ્ આશાસ્પદમ્ । એષા ખલુ નિખિલપરિજનસમ્બાધસમ્લક્ષિતાયાઃ સખી રાજદારિકાયાઃ ચિત્રપટે ચ અસ્મિન્ન્ અપિ તદુપરિવિરચિતસિતવિતાનં હર્મ્યતલમ્ તદ્ગતં ચ પ્રકામવિસ્તીર્ણં શરદભ્રપટલપાણ્ડુરં શયનમ્ તદધિશાયિની ચ નિદ્રાલીઢલોચના મમૈવેયં પ્રતિકૃતિઃ । અતો નૂનમ્ અનઙ્ગેન સા અપિ રાજકન્યા તાવતીં ભૂમિમ્ આરોપિતા યસ્યામ્ અસહ્યમદનજ્વરવ્યથિતોન્માદિતા સતી સખીનિર્બન્ધપૃષ્ટવિક્રિયાનિમિત્તા ચાતુર્યેણૈતદ્રૂપનિર્માણેનૈવ સમર્થમ્ ઉત્તરં દત્તવતી । રૂપસમ્વાદાચ્ ચ સમ્શયાનયા અનયા પૃષ્ટો ભિન્દ્યામ્ અસ્યાઃ સમ્શયં યથાનુભવકથનેન ઽ ઇતિ જાતનિશ્ચયો ઽબ્રવમ્ - ઽ ભદ્રે દેહિ ચિત્રપટમ્ ઽ ઇતિ । સા ત્વ્ અર્પિતવતી મદ્ધસ્તે । પુનસ્ તમ્ આદાય તામ્ અપિ વ્યાજસુપ્તામ્ ઉલ્લસન્મદનરાગવિહ્વલાં વલ્લભામ્ એકત્રૈવ અભિલિખ્ય ઽ કાચિદ્ એવંભૂતા યુવતિર્ ઈદૃશસ્ય પુમ્સઃ પાર્શ્વશાયિન્ય્ અરણ્યાનીપ્રસુપ્તેન મયોપલબ્ધા । કિલૈષ સ્વપ્નઃ ઽ ઇત્ય્ આલપં ચ । હૃષ્ટયા તુ તયા વિસ્તરતઃ પૃષ્ટઃ સર્વમ્ એવ વૃત્તાન્તમ્ અકથયમ્ । અસૌ ચ સખ્યા મન્નિમિત્તાન્ય્ અવસ્થાન્તરાણ્ય્ અવર્ણયત્ । તદ્ આકર્ણ્ય ચ ઽ યદિ તવ સખ્યા મદનુગ્રહોન્મુખં માનસમ્ ગમય કાનિચિદ્ અહાનિ । કમ્ અપિ કન્યાપુરે નિરાશઙ્કનિવાસકરણમ્ ઉપાયમ્ આરચય્યાગમિષ્યામિ ઽ ઇતિ કથઞ્ચિદ્ એનામ્ અભ્યુપગમય્ય ગત્વા તદ્ એવ ખર્વટં વૃદ્ધવિટેન સમગંસિ ।

સો ઽપિ સસમ્ભ્રમં વિશ્રમય્ય તથૈવ સ્નાનભોજનાદિ કારયિત્વા રહસ્ય્ અપૃચ્છત્ - ઽ આર્ય કસ્ય હેતોર્ અચિરેણૈવ પ્રત્યાગતો ઽસિ । ઽ પ્રત્યવાદિષમ્ એનમ્ ઽ સ્થાનએ એવ અહમ્ આર્યેણ અસ્મિ પૃષ્ટઃ । શ્રૂયતામ્ । અસ્તિ હિ શ્રાવસ્તી નામ નગરી । તસ્યાઃ પતિર્ અપર ઇવ ધર્મપુત્રો ધર્મવર્ધનો નામ રાજા । તસ્ય દુહિતા પ્રત્યાદેશ ઇવ શ્રિયઃ પ્રાણા ઇવ કુસુમધન્વનઃ સૌકુમાર્યવિડમ્બિતનવમાલિકા વનમાલિકા નામ કન્યા । સા મયા સમાપત્તિદૃષ્ટા કામનારાચપઙ્ક્તિમ્ ઇવ કટાક્ષમાલાં મમ મર્મણિ વ્યકિરત્ । તચ્છલ્યોદ્ધરણક્ષમશ્ ચ ધન્વન્તરિસદૃશસ્ ત્વદ્ ઋતે નેતરો ઽસ્તિ વૈદ્ય ઇતિ પ્રત્યાગતો ઽસ્મિ । તત્ પ્રસીદ કઞ્ચિદ્ ઉપાયમ્ આચરિતુમ્ । અયમ્ અહં પરિવર્તિતસ્ત્રીવેષસ્ તે કન્યા નામ ભવેયમ્ । અનુગતશ્ ચ મયા ત્વમ્ ઉપગમ્ય ધર્માસનગતં ધર્મવર્ધનં વક્ષ્યસિ - ઽ મમેયમ્ એકૈવ દુહિતા । જાતમાત્રાયાં ત્વ્ અસ્યાં જનન્ય્ અસ્યાઃ સંસ્થિતા । માતા ચ પિતા ચ ભૂત્વા અહમ્ એવ વ્યવર્ધયમ્ । એતદર્થમ્ એવ વિદ્યામયં શુલ્કમ્ અર્જિતું ગતો અભૂદ્ અવન્તિનગરીમ્ ઉજ્જયિનીમ્ અસ્મદ્વૈવાહ્યકુલજઃ કો ઽપિ વિપ્રદારકઃ । તસ્મૈ ચેયમ્ અનુમતા દાતુમ્ ઇતરસ્મૈ ન યોગ્યા । તરુણી ભૂતા ચેયમ્ । સ ચ વિલમ્બિતઃ । તેન તમ્ આનીય પાણિમ્ અસ્યા ગ્રાહયિત્વા તસ્મિન્ ન્યસ્તભારઃ સમ્ન્યસિષ્યે । દુરભિરક્ષતયા તુ દુહિત્ર્ણાં મુક્તશૈશવાનાં વિશેષતશ્ ચ અમાતૃકાણામ્ ઇહ દેવં માતૃપિતૃસ્થાનીયં પ્રજાનામ્ આપન્નશરણમ્ આગતો ઽસ્મિ । યદિ વૃદ્ધં બ્રાહ્મણમ્ અધીતિનમ્ અગતિમ્ અતિથિં ચ મામ્ અનુગ્રાહ્યપક્ષે ગણયત્ય્ આદિરાજચરિતધુર્યો દેવઃ સૈષા ભવદ્ભુજચ્છાયામ્ અખણ્ડિતચારિત્રા તાવદ્ અધ્યાસ્તાં યાવદ્ અસ્યાઃ પાણિગ્રાહકમ્ આનયેયમ્ ઽ ઇતિ । સ એવમ્ ઉક્તો નિયતમ્ અભિમનાયમાનઃ સ્વદુહિતૃસમ્નિધૌ માં વાસયિષ્યતિ । ગતસ્ તુ ભવાન્ આગામિનિ માસિ ફાલ્ગુને ફલ્ગુનીષૂત્તરાસુ ભાવિનિ રાજાન્તઃપુરજનસ્ય તીર્થયાત્રોત્સવે તીર્થસ્નાનાત્ પ્રાચ્યાં દિશિ ગોરુતાન્તરમ્ અતિક્રમ્ય વાનીરવલયમધ્યવર્તિનિ કાર્ત્તિકેયગૃહે કરતલગતેન શુક્લામ્બરયુગલેન સ્થાસ્યસિ । સ ખલ્વ્ અહમ્ અનભિશઙ્ક એવૈતાવન્તં કાલં સહ અભિવિહૃત્ય રાજકન્યયા ભૂયસ્ તસ્મિન્ન્ ઉત્સવે ગઙ્ગામ્ભસિ વિહરન્ વિહારવ્યાકુલે કન્યકાસમાજે મગ્નોપસૃતસ્ ત્વદભ્યાસએ એવોન્મઙ્ક્ષ્યામિ । પુનસ્ ત્વદુપહૃતે વાસસી પરિધાય અપનીતદારિકાવેષો જામાતા નામ ભૂત્વા ત્વામ્ એવ અનુગચ્છેયમ્ । નૃપાત્મજા તુ મામ્ ઇતસ્તતો ઽન્વિષ્ય અનાસાદયન્તી ઽ તયા વિના ન ભોક્ષ્યે ઽ ઇતિ રુદત્ય્ એવ અવરોધને સ્થાસ્યતિ । તન્મૂલે ચ મહતિ કોલાહલે ક્રન્દત્સુ પરિજનેષુ રુદત્સુ સખીજનેષુ શોચત્સુ પૌરજનેષુ કિઙ્કર્તવ્યતામૂઢે સામાત્યે પાર્થિવે ત્વમ્ આસ્થાનીમ્ એત્ય માં સ્થાપયિત્વા વક્ષ્યસિ ઽ દેવ સ એષ મે જામાતા તવ અર્હતિ શ્રીભુજારાધનમ્ । અધીતી ચતુર્ષ્વ્ આમ્નાયેષુ ગૃહીતી ષટ્સ્વ્ અઙ્ગેષુ આન્વીક્ષિકીવિચક્ષણઃ ચતુઃષષ્ટિકલાગમપ્રયોગચતુરઃ વિશેષેણ ગજરથતુરઙ્ગતન્ત્રવિત્ ઇષ્વસનાસ્ત્રકર્મણિ ગદાયુદ્ધે ચ નિરુપમઃ પુરાણેતિહાસકુશલઃ કર્તા કાવ્યનાટકાખ્યાયિકાનામ્ વેત્તા સોપનિષદો ઽર્થશાસ્ત્રસ્ય નિર્મત્સરો ગુણેષુ વિશ્રમ્ભી સુહૃત્સુ શક્યઃ સમ્વિભાગશીલઃ શ્રુતધરો ગતસ્મયશ્ ચ । ન અસ્ય દોષમ્ અણીયાંસમ્ અપ્ય્ ઉપલભે । ન ચ ગુણેષ્વ્ અવિદ્યમાનમ્ । તન્ માદૃશસ્ય બ્રાહ્મણમાત્રસ્ય ન લભ્ય એષ સમ્બન્ધી । દુહિતરમ્ અસ્મૈ સમર્પ્ય વાર્દ્ધકોચિતમ્ અન્ત્યમ્ આશ્રમં સઙ્ક્રમેયમ્ યદિ દેવઃ સાધુ મન્યતે ઽ ઇતિ । સ ઇદમ્ આકર્ણ્ય વૈવર્ણ્યાક્રાન્તવક્ત્રઃ પરમ્ ઉપેતો વૈલક્ષ્યમ્ આરપ્સ્યતે ઽનુનેતુમ્ અનિત્યતાદિસઙ્કીર્તનેન અત્રભવન્તં મન્ત્રિભિઃ સહ । ત્વં તુ તેષામ્ અદત્તશ્રોત્રો મુક્તકણ્ઠં રુદિત્વા ચિરસ્ય બાષ્પકુણ્ઠકણ્ઠઃ કાષ્ઠાન્ય્ આહૃત્ય અગ્નિં સન્ધુક્ષ્ય રાજમન્દિરદ્વારે ચિતાધિરોહણાયોપક્રમિષ્યસે । સ તાવદ્ એવ ત્વત્પાદયોર્ નિપત્ય સામાત્યો નરપતિર્ અનૂનૈર્ અર્થૈસ્ ત્વામ્ ઉપચ્છન્દ્ય દુહિતરં મહ્યં દત્વા મદ્યોગ્યતાસમારાધિતઃ સમસ્તમ્ એવ રાજ્યભારં મયિ સમર્પયિષ્યતિ । સો ઽયમ્ અભ્યુપાયો ઽનુષ્ઠેયઃ યદિ તુભ્યં રોચતે ઽ ઇતિ । સો ઽપિ પટુવિટાનામ્ અગ્રણીર્ અસકૃદભ્યસ્તકપટપ્રપઞ્ચઃ પાઞ્ચાલશર્મા યથોક્તમ્ અભ્યધિકં ચ નિપુણમ્ ઉપક્રાન્તવાન્ । આસીચ્ ચ મમ સમીહિતાનામ્ અહીનકાલસિદ્ધિઃ । અન્વભવં ચ મધુકર ઇવ નવમાલિકામ્ આર્દ્રસુમનસમ્ । અસ્ય રાજ્ઞઃ સિમ્હવર્મણઃ સાહાય્યદાનં સુહૃત્સઙ્કેતભૂમિગમનમ્ ઇત્ય્ ઉભયમ્ અપેક્ષ્ય સર્વબલસન્દોહેન ચમ્પામ્ ઇમામ્ ઉપગતો દૈવાદ્ દેવદર્શનસુખમ્ અનુભવામિ ઽ ઇતિ । શ્રુત્વૈતત્પ્રમતિચરિતં સ્મિતમુકુલિતમુખનલિનઃ ઽ વિલાસપ્રાયમ્ ઊર્જિતમ્ મૃદુપ્રાયં ચેષ્ટિતમ્ ઇષ્ટ એષ માર્ગઃ પ્રજ્ઞાવતામ્ । અથેદાનીમ્ અત્ર ભવાન્ પ્રવિશતુ ઇતિ મિત્રગુપ્તમ્ ઐક્ષત ક્ષિતીશપુત્રઃ ।

સો ઽપ્ય્ આચચક્ષે - ઽ દેવ સો ઽહમ્ અપિ સુહૃત્સાધારણભ્રમણકારણઃ સુહ્મેષુ દામલિપ્તાહ્વયસ્ય નગરસ્ય બાહ્યોદ્યાને મહાન્તમ્ ઉત્સવસમાજમ્ આલોકયમ્ । તત્ર ક્વચિદ્ અતિમુક્તલતામણ્ડપે કમ્=અપિ વીણાવાદેનાત્માનં વિનોદયન્તમ્ ઉત્કણ્ઠિતં યુવાનમ્ અદ્રાક્ષમ્ । અપ્રા ક્ષં ચ - ઽ ભદ્ર કો નામ અયમ્ ઉત્સવઃ કિમ્ અર્થં વા સમારબ્ધઃ કેન વા નિમિત્તેનોત્સવમ્ અનાદૃત્યૈકાન્તે ભવાન્ ઉત્કણ્ઠિત ઇવ પરિવાદિનીદ્વિતીયસ્ તિષ્ઠતિ ઽ ઇતિ । સો ઽભ્યધત્ત ઽ સૌમ્ય સુહ્મપતિસ્ તુઙ્ગધન્વા નામ અનપત્યઃ પ્રાર્થિતવાન્ અમુષ્મિન્ન્ આયતને વિસ્મૃતવિન્ધ્યવાસરાગં વસન્ત્યા વિન્ધ્યવાસિન્યાઃ પાદમૂલાદ્ અપત્યદ્વયમ્ । અનયા ચ કિલ અસ્મૈ પ્રતિશયિતાય સ્વપ્ને સમાદિષ્ટમ્ - ઽ સમુત્પત્સ્યતે તવૈકઃ પુત્રઃ જનિષ્યતે ચૈકા દુહિતા । સ તુ તસ્યાઃ પાણિગ્રાહકમ્ અનુજીવિષ્યતિ । સા તુ સપ્તમાદ્ વર્ષાદ્ આરભ્યાપરિણયનાત્ પ્રતિમાસં કૃત્તિકાસુ કન્દુકનૃત્યેન ગુણવદ્ભર્તૃલાભાય માં સમારાધયતુ । યં ચ અભિલષેત્ સા અમુષ્મૈ દેયા । સ ચોત્સવઃ કન્દુકોત્સવનામા અસ્તુ ઽ ઇતિ । તતો ઽલ્પીયસા કાલેન રાજ્ઞઃ પ્રિયમહિષી મેદિની નામૈકં પુત્રમ્ અસૂત । સમુત્પન્ના ચૈકા દુહિતા । સા અદ્ય કન્યા કન્દુકાવતી નામ સોમાપીડાં દેવીં કન્દુકવિહારેણારાધયિતુમ્ આગમિષ્યતિ । તસ્યાસ્ તુ સખી ચન્દ્રસેના નામ ધાત્રેયિકા મમ પ્રિયાસીત્ । સા ચૈષુ દિવસેષુ રાજપુત્રેણ ભીમધન્વના બલવદ્ અનુરુદ્ધા । તદ્ અહમ્ ઉત્કણ્ઠિતો મન્મથશરશલ્યદુઃખોદ્વિગ્નચેતાઃ કલેન વીણારવેણાત્માનં કિઞ્=ચિદ્ આશ્વાસયન્ વિવિક્તમ્ અધ્યાસે ઇતિ । અસ્મિન્ન્ એવ ક્ષણે કિમ્ અપિ નૂપુરક્વણિતમ્ ઉપાતિષ્ઠત્ । આગતા ચ કાચિદ્ અઙ્ગના । દૃષ્ટ્વૈવ સ એનામ્ ઉત્ફુલ્લદૃષ્ટિર્ ઉત્થાયોપગૂહ્ય ગાઢમ્ ઉપગૂઢકણ્ઠશ્ ચ તયા તત્રૈવોપાવિશત્ । અશમ્સચ્ ચ - ઽ સૈષા મે પ્રાણસમા યદ્વિરહો દહન ઇવ દહતિ મામ્ । ઇદં ચ મે જીવિતમ્ અપહરતા રાજપુત્રેણ મૃત્યુનેવ નિરુષ્મતાં નીતઃ । ન ચ શક્ષ્યામિ રાજસૂનુર્ ઇત્ય્ અમુષ્મિન્ પાપમ્ આચરિતુમ્ । અતો ઽનયાત્માનં સુદૃષ્ટં કારયિત્વા ત્યક્ષ્યામિ નિષ્પ્રતિક્રિયાન્ પ્રાણાન્ ઽ ઇતિ । સા તુ પર્યશ્રુમુખી સમભ્યધાત્ - ઽ મા સ્મ નાથ મત્કૃતે ઽધ્યવસ્યઃ સાહસમ્ । યસ્ ત્વમ્ ઉત્તમાત્ સાર્થવાહાદ્ અર્થદાસાદ્ ઉત્પદ્ય કોશદાસ ઇતિ ગુરુભિર્ અભિહિતનામધેયઃ પુનર્ મદત્યાસઙ્ગાદ્ વેશદાસ ઇતિ દ્વિષદ્ભિઃ પ્રખ્યાપિતો ઽસિ તસ્મિમ્સ્ ત્વય્ય્ ઉપરતે યદ્ય્ અહં જીવેયં નૃશમ્સો વેશ ઇતિ સમર્થયેયં લોકવાદમ્ । અતો ઽદ્યૈવ નય મામ્ ઈપ્સિતં દેશમ્ ઽ ઇતિ । સ તુ મામ્ અભ્યધત્ત - ઽ ભદ્ર ભવદ્દૃષ્ટેષુ રાષ્ટ્રેષુ કતમત્ સમૃદ્ધં સમ્પન્નસસ્યં સત્પુરુષભૂયિષ્ઠં ચ ઽ ઇતિ । તમ્ અહમ્ ઈષદ્વિહસ્ય અબ્રવમ્ - ઽ ભદ્ર વિસ્તીર્ણેયમ્ અર્ણવામ્બરા । ન પર્યન્તો ઽસ્તિ સ્થાનસ્થાનેષુ રમ્યાણામ્ જનપદાનામ્ । અપિ તુ ન ચેદ્ ઇહ યુવયોઃ સુખનિવાસકારણં કમ્=અપ્ય્ ઉપાયમ્ ઉત્પાદયિતું શક્નુયાં તતો ઽહમ્ એવ ભવેયમ્ અધ્વદર્શી ઇતિ । તાવતોદૈરત રણિતાનિ મણિનૂપુરાણામ્ । અથ અસૌ જાતસમ્ભ્રમા ઽ પ્રાપ્તૈવેયં ભર્તૃદારિકા કન્દુકાવતી કન્દુકક્રીડિતેન દેવીં વિન્ધ્યવાસિનીમ્ આરાધયિતુમ્ । અનિષિદ્ધદર્શના ચેયમ્ અસ્મિન્ કન્દુકોત્સવે । સફલમ્ અસ્તુ યુષ્મચ્ચક્ષુઃ । આગચ્છતં દ્રષ્ટુમ્ । અહમ્ અસ્યાઃ સકાશવર્તિની ભવેયમ્ ઽ ઇત્ય્ અયાસીત્ । તામ્ અન્વયાવ ચાવામ્ । મહતિ રત્નરઙ્ગપીઠે સ્થિતાં પ્રથમં તામ્રૌષ્ઠીમ્ અપશ્યમ્ । અતિષ્ઠચ્ ચ સા સદ્ય એવ મમ હૃદયે । ન મયા અન્યેન વા અન્તરાલે દૃષ્ટા । ચિત્રીયાવિષ્ટચિત્ તશ્ ચ અચિન્તયમ્ - ઽ કિમ્ ઇયં લક્ષ્મીઃ । ન હિ ન હિ । તસ્યાઃ કિલ હસ્તે વિન્યસ્તં કમલમ્ અસ્યાસ્ તુ હસ્ત એવ કમલમ્ । ભુક્તપૂર્વા તુ સા પુરાતનેન પુમ્સા પૂર્વરાજૈશ્ ચ અસ્યાઃ પુનર્ અનવદ્યમ્ અયાતયામં ચ યૌવનમ્ ઽ ઇતિ ચિન્તયત્ય્ એવ મયિ સા અનઘસર્વગાત્રી વ્યત્યસ્તહસ્તપલ્લવાગ્રસ્પૃષ્ટભૂમિર્ આલોલનીલકુટિલાલકા સવિભ્રમં ભગવતીમ્ અભિવન્દ્ય કન્દુકમ્ અમન્દરાગરૂષિતાક્ષમ્ અનઙ્ગમ્ ઇવાલમ્બત । લીલાશિથિલં ચ ભૂમૌ મુક્તવતી । મન્દોત્થિતં ચ કિઞ્=ચિત્કુઞ્ચિતાઙ્ગુષ્ઠેન પ્રસૃતકોમલાઙ્ગુલિના પાણિપલ્લવેન સમાહત્ય હસ્તપૃષ્ઠેન ચોન્નીય ચટુલદૃષ્ટિલાઞ્છિતં સ્તબકમ્ ઇવ ભ્રમરમાલાનુવિદ્ધમ્ અવપતન્તમ્ આકાશએ એવ અગ્રહીત્ । અમુઞ્ચચ્ ચ । મધ્યવિલમ્બિતલયે દ્રુતલયે મૃદુમૃદુ ચ પ્રહરન્તી તત્ક્ષણં ચૂર્ણપદમ્ અદર્શયત્ । પ્રશાન્તં ચ તં નિર્દયપ્રહારૈર્ ઉદપાદયત્ । વિપર્યયેણ ચ પ્રાશમયત્ । પક્ષમ્ ઋજ્વાગતં ચ વામદક્ષિણાભ્યાં કરાભ્યાં પર્યાયેણ અભિઘ્નતી શકુન્તમ્ ઇવોદસ્થાપયત્ । દૂરોત્થિતં ચ પ્રપતન્તમ્ આહત્ય ગીતમાર્ગમ્ આરચયત્ । પ્રતિદિશં ચ ગમયિત્વા પ્રત્યાગમયત્ । એવમ્ અનેકકરણમધુરં વિહરન્તી રઙ્ગગતસ્ય રક્તચેતસો જનસ્ય પ્રતિક્ષણમ્ ઉચ્ચાવચાઃ પ્રશમ્સાવાચઃ પ્રતિગૃહ્ણતી તત્ક્ષણારૂઢવિશ્રમ્ભં કોશદાસમ્ અમ્સે અવલમ્બ્ય કણ્ટકિતગણ્ડમ્ ઉત્ફુલ્લેક્ષણં ચ મય્ય્ અભિમુખીભૂય તિષ્ઠતિ તત્પ્રથમાવતીર્ણકન્દર્પકારિતકટાક્ષદૃષ્ટિસ્ તદનુમાર્ગવિલસિતલીલાઞ્ચિતભ્રૂલતા શ્વાસાનિલવેગાન્દોલિતૈર્ દન્તચ્છદરશ્મિજાલૈર્ લીલાપલ્લવૈર્ ઇવ મુખકમલપરિમલગ્રહણલોલાન્ આલિનસ્ તાડયન્તી મણ્ડલભ્રમણેષુ કન્દુકસ્ય અતિશીઘ્રપ્રચારિતયા વિશન્તીવ મદ્દર્શનલજ્જયા પુષ્પમયં પઞ્જરમ્ પઞ્ચબિન્દુપ્રસૃતેષુ પઞ્ચ અપિ પઞ્ચબાણબાણાન્ યુગપદ્ ઇવ અભિપતતસ્ ત્રાસેન અવઘટ્ટયન્તી ગોમૂત્રિકાપ્રચારેષુ ઘનદર્શિતરાગવિભ્રમા વિદ્યુલ્લતામ્ ઇવ વિડમ્બયન્તી ભૂષણમણિરણિતદત્તલયસમ્વાદિપાદચારમ્ અપદેશસ્મિતપ્રભાનિષિક્તબિમ્બાધરમ્ અપસ્રમ્સિતપ્રતિસમાહિતશિખણ્ડભારમ્ સમાઘટ્ટિતક્વણિતરત્નમેખલાગુણમ્ અઞ્ચિતોત્થિતપૃથુનિતમ્બલમ્બિવિચલદમ્શુકોજ્જ્વલમ્ આકુઞ્ચિતપ્રસૃતવેલ્લિતભુજલતાભિહતલલિતકન્દુકમ્ આવર્જિતબાહુપાશમ્ પરિવર્તિતત્રિકવિલગ્નલોલકુન્તલમ્ અવગલિતકર્ણપૂરકનકપત્રપ્રતિ સમાધાનશીઘ્રતાનતિક્રમિતપ્રકૃતક્રીડમ્ અસકૃદુત્ક્ષિપ્યમાણહસ્તપાદબાહ્યાભ્યન્તરભ્રાન્તકન્દુકમ્ અવનમનોન્નમનનૈરન્તર્યનષ્ટદૃષ્ટમધ્યયષ્ટિકમ્ અવપતનોત્પતનવિપર્યસ્તમુક્તાહારમ્ અઙ્કુરિતઘર્મસલિલદૂષિતકપોલપત્રભઙ્ગશોષણાધિકૃતશ્રવણપલ્લવાનિ લમ્ આગલિતસ્તનતટામ્શુકનિયમનવ્યાપૃતૈકપાણિપલ્લવં ચ નિષદ્યોત્થાય નિમીલ્યોન્મીલ્ય સ્થિત્વા ગત્વા ચૈવ અતિચિત્રં પર્યક્રીડત રાજકન્યા । અભિહત્ય ભૂતલાકાશયોર્ અપિ ક્રીડાન્તરાણિ દર્શનીયાન્ય્ એકેનૈવ અનેકેનેવ કન્દુકેન અદર્શયત્ । ચન્દ્રસેનાદિભિશ્ ચ પ્રિયસખીભિઃ સહ વિહૃત્ય વિહૃતાન્તે ચ અભિવન્દ્ય દેવીં મનસા મે સાનુરાગેણેવ પરિજનેન ચ અનુગમ્યમાના કુવલયશરમ્ ઇવ કુસુમશરસ્ય મય્ય્ અપાઙ્ગં સમર્પયન્તી સાપદેશમ્ અસકૃદાવર્ત્યમાનવદનચન્દ્રમણ્ડલતયા સ્વહૃદયમ્ ઇવ મત્સમીપે પ્રેરિતં પ્રતિનિવૃત્તં ન વેત્ય્ આલોકયન્તી સહ સખીભિઃ કુમારીપુરમ્ અગમત્ ।

અહં ચ અનઙ્ગવિહ્વલઃ સ્વવેશ્મ ગત્વા કોશદાસેન યત્નવદ્ અત્યુદારં સ્નાનભોજનાદિકમ્ અનુભાવિતો ઽસ્મિ । સાયં ચોપસૃત્ય ચન્દ્રસેના રહસિ માં પ્રણિપત્ય પત્યુર્ અમ્સમ્ અમ્સેન પ્રણયપેશલમ્ આઘટ્ટયન્ત્ય્ ઉપાદિશત્ । આચષ્ટ ચ હૃષ્ટઃ કોશદાસઃ - ઽ ભૂયાસમ્ એવમ્ યાવદાયુર્ આયતાક્ષિ ત્વત્પ્રસાદસ્ય પાત્રમ્ ઇતિ । મયા તુ સસ્મિતમ્ અભિહિતમ્ - ઽ સખે કિમ્ એતદ્ આશાસ્યમ્ । અસ્તિ કિઞ્=ચિદ્ અઞ્જનમ્ । અનયા તદક્તનેત્રયા રાજસૂનુર્ ઉપસ્થિતો વાનરીમ્ ઇવૈનાં દ્રક્ષ્યતિ વિરક્તશ્ ચૈનાં પુનસ્ ત્યક્ષ્યતિ ઽ ઇતિ । તયા તુ સ્મેરયા અસ્મિ કથિતઃ - ઽ સો ઽયમ્ આર્યેણાજ્ઞાકરો જનો ઽત્યર્થમ્ અનુગૃહીતઃ યદ્ અસ્મિન્ન્ એવ જન્મનિ માનુષં વપુર્ અપનીય વાનરીકરિષ્યતે । તદ્ આસ્તામ્ ઇદમ્ । અન્યથા અપિ સિદ્ધં નઃ સમીહિતમ્ । અદ્ય ખલુ કન્દુકોત્સવે ભવન્તમ્ અવહસિતમનોભવાકારમ્ અભિલષન્તી રોષાદ્ ઇવ શમ્બરદ્વિષા અતિમાત્રમ્ આયાસ્યતે રાજપુત્રી । સો ઽયમ્ અર્થો વિદિતભાવયા મયા સ્વમાત્રે તયા ચ તન્માત્રે મહિષ્યા ચ મનુજેન્દ્રાય નિવેદયિષ્યતે । વિદિતાર્થસ્ તુ પાર્થિવસ્ ત્વયા દુહિતુઃ પાણિં ગ્રાહયિષ્યતિ । તતશ્ ચ ત્વદનુજીવિના રાજપુત્રેણ ભવિતવ્યમ્ । એષ હિ દેવતાસમાદિષ્ટો વિધિઃ । ત્વદાયત્તે ચ રાજ્યે ન અલમ્ એવ ત્વામ્ અતિક્રમ્ય મામ્ અવરોદ્ધુમ્ ભીમધન્વા । તત્ સહતામ્ અયં ત્રિચતુરાણિ દિનાનિ । ઽ ઇતિ મામ્ આમન્ત્ર્ય પ્રિયં ચોપગૂહ્ય પ્રત્યયાસીત્ । મમ કોશદાસસ્ય ચ તદુક્તાનુસારેણ બહુ વિકલ્પયતોઃ કથઞ્=ચિદ્ અક્ષીયત ક્ષપા । ક્ષપાન્તે ચ કૃતયથોચિતનિયમસ્ તમ્ એવ પ્રિયાદર્શનસુભગમ્ ઉદ્યાનોદ્દેશમ્ ઉપગતો ઽસ્મિ । તત્રૈવ ચોપસૃત્ય રાજપુત્રો નિરભિમાનમ્ અનુકૂલાભિઃ કથાભિર્ મામ્ અનુવર્તમાનો મુહૂર્તમ્ આસ્ત । નીત્વા ચોપકાર્યામ્ આત્મસમેન સ્નાનભોજનશયનાદિવ્યતિકરેણોપાચરત્ । તલ્પગતં ચ સ્વપ્નેન અનુભૂયમાનપ્રિયાદર્શનાલિઙ્ગનસુખમ્ આયસેન નિગડેન અતિબલવદ્બહુપુરુષૈઃ પીવરભુજદણ્ડોપરુદ્ધમ્ અબન્ધયન્ મામ્ । પ્રતિબુદ્ધં ચ સહસા સમભ્યધાત્ - ઽ અયિ દુર્મતે શ્રુતમ્ આલપિતં હતાયાશ્ ચન્દ્રસેનાયા જાલરન્ધ્રનિઃસૃતં તદેકાવબોધપ્રયુક્તયા અનયા કુબ્જયા । ત્વં કિલ અભિલષિતો વરાક્યા કન્દુકવત્યા તવ કિલ અનુજીવિના મયા સ્થેયમ્ ત્વદ્વચઃ કિલ અનતિક્રમતા મયા ચન્દ્રસેના કોશદાસાય દાસ્યતે ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પાર્શ્વચરં પુરુષમ્ એકમ્ આલોક્ય અકથયત્ - ઽ પ્રક્ષિપૈનં સાગરે ઽ ઇતિ । સ તુ લબ્ધરાજ્ય ઇવ અતિહૃષ્ટઃ ઽ દેવ યદ્ આજ્ઞાપયસિ ઽ ઇતિ યથાદિષ્ટમ્ અકરોત્ । અહં તુ નિરાલમ્બનો ભુજાભ્યામ્ ઇતસ્તતઃ સ્પન્દમાનઃ કિમ્=અપિ કાષ્ઠં દૈવદત્તમ્ ઉરસોપશ્લિષ્ય તાવદ્ અપ્લોષિ યાવદ્ અપાસરદ્ વાસરઃ શર્વરી ચ સર્વા । પ્રત્યુષસ્ય્ અદૃશ્યત કિમ્=અપિ વહિત્રમ્ । અમુત્રાસન્ યવનાઃ । તે મામ્ ઉદ્ધૃત્ય રામેષુનામ્ને નાવિકનાયકાય કથિતવન્તઃ - ઽ કો ઽપ્ય્ અયમ્ આયસનિગડબદ્ધ એવ જલે લબ્ધઃ પુરુષઃ । સો ઽયમ્ અપિ સિઞ્ચેત્ સહસ્રં દ્રાક્ષાણાં ક્ષણેનૈકેન ઇતિ । અસ્મિન્ન્ એવ ક્ષણે નૈકનૌકાપરિવૃતઃ કો ઽપિ મદ્ગુર્ અભ્યધાવત્ । અબિભયુર્ યવનાઃ । તાવદ્ અતિજવા નૌકાઃ શ્વાન ઇવ વરાહમ્ અસ્મત્પોતં પર્યરુત્સત । પ્રાવર્તત ચ સમ્પ્રહારઃ । પરાજાયિષત યવનાઃ । તાન્ અહમ્ અગતીન્ અવસીદતઃ સમાશ્વાસ્ય અલપિષમ્ - ઽ અપનયત મે નિગડબન્ધનમ્ । અયમ્ અહમ્ અવસાદયામિ વઃ સપત્નાન્ ઽ ઇતિ । અમી તથા અકુર્વન્ । સર્વામ્શ્ ચ તાન્ પ્રતિભટાન્ ભલ્લવર્ષિણા ભીમટઙ્કૃતેન શાર્ઙ્ગેણ લવલવીકૃતાઙ્ગાન્ અકાર્ષમ્ । અવપ્લુત્ય હતવિધ્વસ્તયોધમ્ અસ્મત્પોતસમ્સક્તપોતમ્ અમુત્ર નાવિકનાયકમ્ અનભિસરમ્ અભિપત્ય જીવગ્રાહમ્ અગ્રહીષમ્ । અસૌ ચાસીત્ સ એવ ભીમધન્વા । તં ચ અહમ્ અવબુધ્ય જાતવ્રીડમ્ અબ્રવમ્ - ઽ તાત કિં દૃષ્ટાનિ કૃતાન્તવિલસિતાનિ ઽ ઇતિ । તે તુ સામ્યાત્રિકા મદીયેનૈવ શૃઙ્ખલેન તમ્ અતિગાઢં બદ્ધ્વા હર્ષકિલકિલારવમ્ અકુર્વન્ માં ચ અપ્ય્ અપૂજયન્ । દુર્વારા તુ સા નૌર્ અનનુકાલવાતનુન્ના દૂરમ્ અભિપત્ય કમ્ અપિ દ્વીપં નિબિડમ્ આશ્લિષ્ટવતી । તત્ર ચ સ્વાદુ પાનીયમ્ એધામ્સિ કન્દમૂલફલાનિ ચ સઞ્જિઘૃક્ષવો ગાઢપાતિતશિલાવલયમ્ અવાતરામ । તત્ર ચાસીન્ મહાશૈલઃ । સો ઽહમ્ - ઽ અહો રમણીયો ઽયં પર્વતનિતમ્બભાગઃ કાન્તતરેયં ગન્ધપાષાણવત્ય્ ઉપત્યકા શિશિરમ્ ઇદમ્ ઇન્દીવરારવિન્દમકરન્દબિન્દુચન્દ્રકોત્તરં ગોત્રવારિ રમ્યો ઽયમ્ અનેકવર્ણકુસુમમઞ્જરીમઞ્જુલતરસ્ તરુવનાભોગઃ ઇત્ય્ અતૃપ્તતરયા દૃશા બહુ બહુ પશ્યન્ન્ અલક્ષિતાધ્યારૂઢક્ષોણીધરશિખરઃ શોણીભૂતમ્ ઉત્પ્રભાભિઃ પદ્મરાગસોપાનશિલાભિઃ કિમ્ અપિ નાલીકપરાગધૂસરં સરઃ સમધ્યગમમ્ । તત્ર સ્નાતશ્ ચ કામ્શ્=ચિદ્ અમૃતસ્વાદૂન્ બિસભઙ્ગાન્ આસ્વાદ્ય અમ્સલગ્નકલ્હારસ્ તારવર્તિના કેન અપિ ભીમરૂપેણ બ્રહ્મરાક્ષસેન અભિપત્ય ઽ કો ઽસિ કુતસ્ત્યો ઽસિ ઽ ઇતિ નિર્ભર્ત્સયતા અભ્યધીયે । નિર્ભયેન ચ મયા સો ઽભ્યધીયત - ઽ સૌમ્ય સો અહમ્ અસ્મિ દ્વિજન્મા । શત્રુહસ્તાદ્ અર્ણવમ્ અર્ણવાદ્ યવનનાવમ્ યવનનાવશ્ ચિત્રગ્રાવાણમ્ એનં પર્વતપ્રવરં ગતો યદૃચ્છયા અસ્મિન્ સરસિ વિશ્રાન્તઃ । ભદ્રં તવ ઽ ઇતિ । સો ઽબ્રૂત - ઽ ન ચેદ્ બ્રવીષિ પ્રશ્નાન્ અશ્નામિ ત્વામ્ ઽ ઇતિ । મયોક્તમ્ - ઽ પૃચ્છા તાવદ્ ભવતુ ઽ ઇતિ । અથાવયોર્ એકયાર્યયાસીત્ સમ્લાપઃ - કિં ક્રૂરં સ્ત્રીહૃદયં કિં ગૃહિણઃ પ્રિયહિતાય દારગુણાઃ । કઃ કામઃ સઙ્કલ્પઃ કિં દુષ્કરસાધનં પ્રજ્ઞા ॥ ઽ તત્ર ધૂમિનીગોમિનીનિમ્બવતીનિતમ્બવત્યઃ પ્રમાણમ્ । ઽ ઇત્ય્ ઉપદિષ્ટો મયા સો ઽબ્રૂત - ઽ કથય કીદૃશ્યસ્ તાઃ ઽ ઇતિ । અત્રોદાહરમ્ -

ઽ અસ્તિ ત્રિગર્તો નામ જનપદઃ । તત્રાસન્ ગૃહિણસ્ ત્રયઃ સ્ફીતસારધનાઃ સોદર્યા ધનકધાન્યકધન્યકાખ્યાઃ । તેષુ જીવત્સુ ન વવર્ષ વર્ષાણિ દ્વાદશ દશશતાક્ષઃ । ક્ષીણસારં સસ્યમ્ ઓષધ્યો વન્ધ્યાઃ ન ફલવન્તો વનસ્પતયઃ ક્લીબા મેઘાઃ ક્ષીણસ્રોતસઃ સ્રવન્ત્યઃ પઙ્કશેષાણિ પલ્વલાનિ નિર્નિસ્યન્દાન્ય્ ઉત્સમણ્ડલાનિ વિરલીભૂતં કન્દમૂલફલમ્ અવહીનાઃ કથાઃ ગલિતાઃ કલ્યાણોત્સવક્રિયાઃ બહુલીભૂતાનિ તસ્કરકુલાનિ અન્યોઅન્યમ્ અભક્ષયન્ પ્રજાઃ પર્યલુઠન્ન્ ઇતસ્તતો બલાકાપાણ્ડુરાણિ નરશિરઃકપાલાનિ પર્યહિણ્ડન્ત શુષ્કાઃ કાકમણ્ડલ્યઃ શૂન્યીભૂતાનિ નગરગ્રામખર્વટપુટભેદનાદીનિ । તએ એતે ગૃહપતયઃ સર્વધાન્યનિચયમ્ ઉપયુજ્ય અજાવિકં ગવલગણં ગવાં યૂથં દાસીદાસજનમ્ અપત્યાનિ જ્યેષ્ઠમધ્યમભાર્યે ચ ક્રમેણ ભક્ષયિત્વા ઽ કનિષ્ઠભાર્યા ધૂમિની શ્વો ભક્ષણીયા ઽ ઇતિ સમકલ્પયન્ । અયં કનિષ્ઠો ધન્યકઃ પ્રિયાં સ્વામ્ અત્તુમ્ અક્ષમસ્ તયા સહ તસ્યામ્ એવ નિશ્ય્ અપાસરત્ । માર્ગક્લાન્તાં ચોદ્વહન્ વનં જગાહે । સ્વમામ્સાસૃગપ નીતક્ષુત્પિપાસાં તાં નયન્ન્ અન્તરે કમ્ અપિ નિકૃત્તપાણિપાદકર્ણનાસિકમ્ અવનિપૃષ્ઠે વિચેષ્ટમાનં પુરુષમ્ અદ્રાક્ષીત્ । તમ્ અપ્ય્ આર્દ્રાશયઃ સ્કન્ધેનોદ્વહન્ કન્દમૂલમૃગબહુલે ગહનોદ્દેશે યત્નરચિતપર્ણશાલશ્ ચિરમ્ અવસત્ । અમું ચ રોપિતવ્રણમ્ ઇઙ્ગુદીતૈલાદિભિર્ આમિષેણ શાકેનાત્મનિર્વિશેષં પુપોષ । પુષ્ટં ચ તમ્ ઉદ્રિક્તધાતુમ્ એકદા મૃગાન્વેષણાય ચ પ્રયાતે ધન્યકે સા ધૂમિની રિરમ્સયોપાતિષ્ઠત્ । ભર્ત્સિતા અપિ તેન બલાત્કારમ્ અરીરમત્ । નિવૃત્તં ચ પતિમ્ ઉદકાભ્યર્થિનમ્ ઽ ઉદ્ધૃત્ય કૂપાત્ પિબ રુજતિ મે શિરઃ શિરોરોગઃ ઽ ઇત્ય્ ઉદઞ્ચનં સરજ્જું પુરશ્ ચિક્ષેપ । ઉદઞ્ચન્તં ચ તં કૂપાદ્ અપઃ ક્ષણાત્ પૃષ્ઠતો ગત્વા પ્રણુનોદ । તં ચ વિકલં સ્કન્ધેનોદુહ્ય દેશાદ્ દેશાન્તરં પરિભ્રમન્તી પતિવ્રતાપ્રતીતિં લેભે બહુવિધાશ્ ચ પૂજાઃ । પુનર્ અવન્તિરાજાનુગ્રહાદ્ અતિમહત્યા ભૂત્યા ન્યવસત્ । અથ પાનીયાર્થિસાર્થજનસમાપત્તિદૃષ્ટોદ્ધૃતમ્ અવન્તિષુ ભ્રમન્તમ્ આહારાર્થિનં ભર્તારમ્ ઉપલભ્ય સા ધૂમિની ઽ યેન મે પતિર્ વિકલીકૃતઃ સ દુરાત્મા અયમ્ ઽ ઇતિ તસ્ય સાધોશ્ ચિત્રવધમ્ અજ્ઞેન રાજ્ઞા સમાદેશયાં ચકાર । ધન્યકસ્ તુ દત્તપશ્ચાદ્બન્ધઃ વધ્યભૂમિં નીયમાનઃ સશેષત્વાદ્ આયુષઃ ઽ યો મયા વિકલી કૃતો ઽભિમતો ભિક્ષુઃ સ ચેન્ મે પાપમ્ આચક્ષીત યુક્તો મે દણ્ડઃ ઽ ઇત્ય્ અદીનમ્ અધિકૃતં જગાદ । ઽ કો દોષઃ ઽ ઇત્ય્ ઉપનીય દર્શિતે ઽમુષ્મિન્ સ વિકલઃ પર્યશ્રુઃ પાદપતિતસ્ તસ્ય સાધોસ્ તત્સુકૃતમ્ અસત્યાશ્ ચ તસ્યાસ્ તથાભૂતં દુશ્ચરિતમ્ આર્યબુદ્ધિર્ આચચક્ષે । કુપિતેન રાજ્ઞા વિરૂપિતમુખી સા દુષ્કૃતકારિણી કૃતા શ્વભ્યઃ પાચિકા । કૃતશ્ ચ ધન્યકઃ પ્રસાદભૂમિઃ । તદ્ બ્રવીમિ - ઽ સ્ત્રી હૃદયં ક્રૂરમ્ ઽ ઇતિ ।

પુનર્ અનુયુક્તો ગોમિનીવૃત્તાન્તમ્ આખ્યાતવાન્ ઽ અસ્તિ દ્રવિડેષુ કાઞ્ચી નામ નગરી । તસ્યામ્ અનેકકોટિસારઃ શ્રેષ્ઠિપુત્રઃ શક્તિકુમારો નામાસીત્ । સો ઽષ્ટાદશવર્ષદેશી યશ્ ચિન્તામ્ આપેદે - ઽ ન અસ્ત્ય્ અદારાણામ્ અનનુગુણદારાણાં વા સુખં નામ । તત્ કથં નુ ગુણવદ્ વિન્દેયં કલત્રમ્ ઽ ઇતિ । અથ પરપ્રત્યયાહૃતેષુ દારેષુ યાદૃચ્છિકીં સમ્પત્તિમ્ અનભિસમીક્ષ્ય કાર્તાન્તિકો નામ ભૂત્વા વસ્ત્રાન્તપિનદ્ધશાલિપ્રસ્થો ભુવં બભ્રામ । ઽ લક્ષણજ્ઞો ઽયમ્ ઽ ઇત્ય્ અમુષ્મૈ કન્યાઃ કન્યાવન્તઃ પ્રદર્શયાં બભૂવુઃ । યાં કાઞ્=ચિલ્ લક્ષણવતીં સવર્ણાં કન્યાં દૃષ્ટ્વા સ કિલ સ્મ બ્રવીતિ - ઽ ભદ્રે શક્નોષિ કિમ્ અનેન શાલિપ્રસ્થેન ગુણવદ્ અન્નમ્ અસ્માન્ અભ્યવહારયિતુમ્ ઽ ઇતિ । સ હસિતાવધૂતો ગૃહાદ્ ગૃહં પ્રવિશ્ય અભ્રમત્ । એકદા તુ શિબિષુ કાવેરીતીરપત્તને સહ પિતૃભ્યામ્ અવસિતમહર્2દ્ધિમ્ અવશીર્ણભવનસારાં ધાત્ર્યા પ્રદર્શ્યમાનાં કાઞ્=ચન વિરલભૂષણાં કુમારીં દદર્શ । અસ્યાં સમ્સક્તચક્ષુશ્ ચ અતર્કયત્ - ઽ અસ્યાઃ ખલુ કન્યકાયાઃ સર્વએ એવ અવયવા ન અતિસ્થૂલા ન અતિકૃશા ન અતિહ્રસ્વા ન અતિદીર્ઘા ન વિકટા મૃજાવન્તશ્ ચ । રક્તતલાઙ્ગુલી યવમત્સ્યકમલકલશાદ્યનેકપુણ્યલેખાલાઞ્છ્ ઇતૌ કરૌ સમગુલ્ફસન્ધી મામ્સલાવ્ અશિરાલૌ ચ અઙ્ઘ્રી જઙ્ઘે ચ અનુ પૂર્વવૃત્તે પીવરોરુગ્રસ્તે ઇવ દુરુપલક્ષ્યે જાનુની સકૃદ્વિભક્તશ્ ચતુરસ્રઃ કકુન્દરવિભાગશોભી રથાઙ્ગાકારસમ્સ્થિતશ્ ચ નિતમ્બભાગઃ તનુતરમ્ ઈષન્નિમ્નં ગમ્ભીરં નાભિમણ્ડલં વલિત્રયેણ ચ અલંકૃતમ્ ઉદરમ્ ઉરોભાગવ્યાપિનાવ્ ઉન્મગ્નચૂચુકૌ વિશાલારમ્ભશોભિનૌ પયોધરૌ ધનધાન્યપુત્રભૂયસ્ત્વચિહ્નલેખાલાઞ્છિતતલે સ્નિગ્ધોદગ્રકોમલનખમણી ઋજ્વનુપૂર્વવૃત્તતામ્રાઙ્ગુલીસમ્નતામ્સદેશે સૌકુમાર્યવત્યૌ નિમગ્નપર્વસન્ધી ચ બાહુલતે તન્વી કમ્બુવૃત્તબન્ધુરા ચ કન્ધરા વૃત્તમધ્યવિભક્તરાગાધરમ્ અસઙ્ક્ષિપ્તચારુચિબુકમ્ આપૂર્ણકઠિનગણ્ડમણ્ડલમ્ અસઙ્ગતાનુવક્રનીલસ્નિગ્ધભ્રૂલતમ્ અનતિપ્રૌઢતિલકુસુમસદૃશનાસિકમ્ અસિતધવલરક્તત્રિભાગભાસુરમધુરાધીર સઞ્ચારમન્થરાયતેક્ષણમ્ ઇન્દુશકલસુન્દરલલાટમ્ ઇન્દ્રનીલશિલાકારરમ્યાલકપઙ્ક્તિદ્વિગુણકુણ્ડલિત મ્લાનનાલીકનાલલલિતલમ્બશ્રવણપાશયુગલમ્ આનનકમલમ્ અનતિભઙ્ગુરો બહુલઃ પર્યન્તે ઽપ્ય્ અકપિલરુચિર્ આયામવાન્ એકૈકનિસર્ગસમસ્નિગ્ધનીલો ગન્ધગ્રાહી ચ મૂર્ધજકલાપઃ । સેયમ્ આકૃતિર્ ન વ્યભિચરતિ શીલમ્ । આસજ્જતિ ચ મે હૃદયમ્ અસ્યામ્ એવ । તત્ પરીક્ષ્યૈનામ્ ઉદ્વહેયમ્ । અવિમૃશ્યકારિણા હિ નિયતમ્ અનેકાઃ પતન્ત્ય્ અનુશયપરમ્પરાઃ ઽ ઇતિ સ્નિગ્ધદૃષ્ટિર્ આચષ્ટ - ઽ ભદ્રે કચ્=ચિદ્ અસ્તિ કૌશલં શાલિપ્રસ્થેન અનેન સમ્પન્નમ્ આહારમ્ અસ્માન્ અભ્યવહારયિતુમ્ ઽ ઇતિ । તતસ્ તયા વૃદ્ધદાસી સાકૂતમ્ આલોકિતા । તસ્ય હસ્તાત્ પ્રસ્થમાત્રં ધાન્યમ્ આદાય ક્વ=ચિદ્ અલિન્દોદ્દેશે સુસિક્તસમ્મૃષ્ટે દત્તપાદશૌચમ્ ઉપાવેશયત્ । સા કન્યા તાન્ ગન્ધશાલીન્ સઙ્ક્ષુદ્ય માત્રયા વિશોષ્યાતપે મુહુર્ મુહુઃ પરિવર્ત્ય સ્થિરસમાયાં ભૂમૌ નાલીપૃષ્ઠેન મૃદુમૃદુ ઘટ્ટયન્તી તુષૈર્ અખણ્ડૈસ્ તણ્ડુલાન્ પૃથક્ ચકાર । જગાદ ચ ધાત્રીમ્ - ઽ માતઃ એભિસ્ તુષૈર્ અર્થિનો ભૂષણમૃજાક્રિયાક્ષમૈઃ સ્વર્ણકારાઃ । તેભ્ય ઇમાન્ દત્વા લબ્ધાભિઃ કાકિણીભિઃ સ્થિરતરાણ્ય્ અનત્યાર્દ્રાણિ ન અતિશુષ્કાણિ કાષ્ઠાનિ મિતંપચાં સ્થાલીમ્ ઉભે શરાવે ચાહર ઽ ઇતિ । તથાકૃતે તયા તામ્સ્ તણ્ડુલાન્ અનતિનિમ્નોત્તાનવિસ્તીર્ણકુક્ષૌ કકુભોલૂખલે લોહપત્રવેષ્ટિતમુખેન સમશરીરેણ વિભાવ્યમાનમધ્યતાનવેન વ્યાયતેન ગુરુણા ખાદિરેણ મુસલેન ચતુરલલિતોત્ક્ષેપણાવક્ષેપણાયાસિતભુજમ્ અસકૃદઙ્ગુલીભિર્ ઉદ્ધૃત્યોદ્ધૃત્ય અવહત્ય શૂર્પશોધિતકણકિં શારુકામ્સ્ તણ્ડુલાન્ અસકૃદ્ અદ્ભિઃ પ્રક્ષાલ્ય ક્વથિતપઞ્ચગુણે જલે દત્તચુલ્લીપૂજા પ્રાક્ષિપત્ । પ્રશ્લથાવયવેષુ પ્રસ્ફુરત્સુ તણ્ડુલેષુ મુકુલાવસ્થામ્ અતિવર્તમાનેષુ સઙ્ક્ષિપ્ય અનલમ્ ઉપહિતમુખપિધાનયા સ્થાલ્યા અન્નમણ્ડમ્ અગાલયત્ । દર્વ્યા ચ અવઘટ્ટ્ય માત્રયા પરિવર્ત્ય સમપક્વેષુ સિક્થેષુ તાં સ્થાલીમ્ અધોમુખીમ્ અવાતિષ્ઠિપત્ । ઇન્ધનાન્ય્ અન્તઃસારાણ્ય્ અમ્ભસા સમભ્યુક્ષ્ય પ્રશમિતાગ્નીનિ કૃષ્ણાઙ્ગારીકૃત્ય તદર્થિભ્યઃ પ્રાહિણોત્ - ઽ એભિર્ લબ્ધાઃ કાકિણીર્ દત્વા શાકં ઘૃતં દધિ તૈલમ્ આમલકં ચિઞ્ચાફલં ચ યથાલાભમ્ આનય ઽ ઇતિ । તથા અનુષ્ઠિતે ચ તયા દ્વિત્રાન્ ઉપદમ્શાન્ ઉપપાદ્ય તદન્નમણ્ડમ્ આર્દ્રવાલુકોપહિતનવશરાવગતમ્ અતિમૃદુના તાલવૃન્તાનિલેન શીતલીકૃત્ય સલવણસમ્ભારં દત્તાઙ્ગારધૂપવાસં ચ સમ્પાદ્ય તદ્ અપ્ય્ આમલકં શ્લક્ષ્ણપિષ્ટમ્ ઉત્પલગન્ધિ કૃત્વા ધાત્રીમુખેન સ્ના નાય તમ્ અચોદયત્ । તયા ચ સ્નાનશુદ્ધયા દત્તતૈલામલકઃ ક્રમેણ સસ્નૌ । સ્નાતઃ સિક્તમૃષ્ટે કુટ્ટિમે ફલકમ્ આરુહ્ય પાણ્ડુહરિતસ્ય ત્રિભાગશેષલૂનસ્ય અઙ્ગણકદલીપલાશસ્યોપરિ શરાવદ્વયં દત્તમ્ આર્દ્રમ્ અભિમૃશન્ન્ અતિષ્ઠત્ । સા તુ તાં પેયામ્ એવ અગ્રે સમુપાહરત્ । પીત્વા ચ અપનતાધ્વક્લમઃ પ્રહૃષ્ટઃ પ્રક્લિન્નસકલગાત્રઃ સ્થિતો ઽભૂત્ । તતસ્ તસ્ય શાલ્યોદનસ્ય દર્વીદ્વયં દત્વા સર્પિર્મા ત્રાં સૂપમ્ ઉપદમ્શં ચોપજહાર । ઇમં ચ દધ્ના ચ ત્રિજાતકાવચૂર્ણિતેન સુરભિશીતલાભ્યાં ચ કાલશેયકાઞ્જિકાભ્યાં શેષમ્ અન્નમ્ અભોજયત્ । સશેષએ એવ અન્ધસ્ય્ અસાવ્ અતૃપ્યત્ । અયાચત ચ પાનીયમ્ । અથ નવભૃઙ્ગારસમ્ભૃતમ્ અગુરુધૂપધૂપિતમ્ અભિનવપાટલીકુસુમવાસિતમ્ ઉત્ફુલ્લોત્પલગ્રથિતસૌરભં વારિ નાલીધારાત્મના પાતયાં બભૂવ । સો ઽપિ મુખોપહિતશરાવેણ હિમશિશિરકણકરાલિતારુણાયમાનાક્ષિપક્ષ્મા ધારારવાભિનન્દિતશ્રવણઃ સ્પર્શસુખોદ્ભિન્નરોમાઞ્ચકર્કશકપોલઃ પરિમલપ્રવાલોત્પીડફુલ્લઘ્રાણરન્ધ્રો માધુર્યપ્રકર્ષાવર્જિતરસનેન્દ્રિયસ્ તદ્ અચ્છં પાનીયમ્ આકણ્ઠં પપૌ । શિરઃકમ્પસંજ્ઞાવારિતા ચ પુનર્ અપરકરકેણાચમનમ્ અદત્ત કન્યા । વૃદ્ધયા તુ તદુચ્છિષ્ટમ્ અપોહ્ય હરિતગોમયોપલિપ્તે કુટ્ટિમે સ્વમ્ એવોત્તરીયકર્પટં વ્યવધાય ક્ષણમ્ અશેત । પરિતુષ્ટશ્ ચ વિધિવદ્ ઉપયમ્ય કન્યાં નિન્યે । નીત્વૈતદનપેક્ષઃ કામ્=અપિ ગણિકામ્ અવરોધમ્ અકરોત્ । તામ્ અપ્ય્ અસૌ પ્રિયસખીમ્ ઇવોપાચરત્ । પતિં ચ દૈવતમ્ ઇવ મુક્તતન્દ્રા પર્યચરત્ । ગૃહકાર્યાણિ ચ અહીનમ્ અન્વતિષ્ઠત્ । પરિજનં ચ દાક્ષિણ્યનિધિર્ આત્માધીનમ્ અકરોત્ । તદ્ગુણવશીકૃતશ્ ચ ભર્તા સર્વમ્ એવ કુટુમ્બં તદાયત્તમ્ એવ કૃત્વા તદેકાધીનજીવિતશરીરસ્ ત્રિવર્ગં નિર્વિવેશ । તદ્ બ્રવીમિ -ઽ ગૃહિણઃ પ્રિયહિતાય દારગુણાઃ ઽ ઇતિ ।

તતસ્ તેન અનુયુક્તો નિમ્બવતીવૃત્તમ્ આખ્યાતવાન્ - ઽ અસ્તિ સૌરાષ્ટ્રેષુ વલભી નામ નગરી । તસ્યાં ગૃહગુપ્તનામ્નો ગુહ્યકેન્દ્રતુલ્યવિભવસ્ય નાવિકપતેર્ દુહિતા રત્નવતી નામ । તાં કિલ મધુમત્યાઃ સમુપાગમ્ય બલભદ્રો નામ સાર્થવાહપુત્રઃ પર્યણૈષીત્ । તયા અપિ નવવધ્વા રહસિ રભસવિઘ્નિતસુરતસુખો ઝટિતિ દ્વેષમ્ અલ્પેતરં બબન્ધ । ન તાં પુનર્ દ્રષ્ટુમ્ ઇષ્ટવાન્ । તદ્ગૃહાગમનમ્ અપિ સુહૃદ્વાક્યશતાતિવર્તી લજ્જયા પરિજહાર । તાં ચ દુર્ભગાં તદાપ્રભૃત્ય્ એવ ઽ નેયં રત્નવતી નિમ્બવતી ચેયમ્ ઇતિ સ્વજનઃ પરજનશ્ ચ પરિબભૂવ । ગતે ચ કસ્મિમ્શ્=ચિત્ કાલે સા ત્વ્ અનુતપ્યમાના ઽ કા મે ગતિઃ ઇતિ વિમૃશન્તી કામ્ અપિ વૃદ્ધપ્રવ્રાજિકાં માતૃસ્થાનીયાં દેવશેષકુસુમૈર્ ઉપસ્થિતામ્ અપશ્યત્ । તસ્યાઃ પુરો રહસિ સકરુણં રુરોદ । તયા અપ્ય્ ઉદશ્રુમુખ્યા બહુપ્રકારમ્ અનુનીય રુદિતકારણં પૃષ્ટા ત્રપમાણા અપિ કાર્યગૌરવાત્ કથઞ્=ચિદ્ અબ્રવીત્ - ઽ અમ્બ કિં બ્રવીમિ । દૌર્ભાગ્યં નામ જીવન્મરણમ્ એવ અઙ્ગનાનામ્ વિશેષતશ્ ચ કુલવધૂનામ્ । તસ્ય અહમ્ અસ્મ્ય્ ઉદાહરણભૂતા । માતૃપ્રમુખો ઽપિ જ્ઞાતિવર્ગો મામ્ અવજ્ઞયૈવ પશ્યતિ । તેન સુદૃષ્ટાં માં કુરુ । ન ચેત્ ત્યજેયમ્ અદ્યૈવ નિષ્પ્રયોજનાન્ પ્રાણાન્ । આ વિરામાચ્ ચ મે રહસ્યં નાશ્રાવ્યમ્ ઽ ઇતિ પાદયોઃ પપાત । સૈનામ્ ઉત્થાપ્યોદ્બાષ્પોવાચ - ઽ વત્સે મા અધ્યવસ્યઃ સાહસમ્ । ઇયમ્ અસ્મિ ત્વન્નિદેશવર્તિની । યાવતિ મમોપયોગસ્ તવ તાવતિ ભવામ્ય્ અનન્યાધીના । યદ્ય્ એવ અસિ નિર્વિણ્ણા તપશ્ ચર ત્વં મદધિષ્ઠિતા પારલૌકિકાય કલ્યાણાય । નન્વ્ અયમ્ ઉદર્કઃ પ્રાક્તનસ્ય દુષ્કૃતસ્ય યદનેનાકારેણેદૃશેન શીલેન જાત્યા ચૈવંભૂતયા સમનુગતા સત્ય્ અકસ્માદ્ એવ ભર્તૃદ્વેષ્યતાં ગતા અસિ । યદિ કશ્=ચિદ્ અસ્ત્ય્ ઉપાયઃ પતિદ્રોહપ્રતિક્રિયાયૈ દર્શય અમુમ્ । મતિર્ હિ તે પટીયસી ઽ ઇતિ । અથ અસૌ કથઞ્=ચિત્ ક્ષણમ્ અધોમુખી ધ્યાત્વા દીર્ઘોષ્ણશ્વાસપૂર્વમ્ અવોચત્ - ઽ ભગવતિ પતિર્ એવ દૈવતં વનિતાનામ્ વિશેષતશ્ ચ કુલજાનામ્ । અતસ્ તચ્છુશ્રૂષણાભ્યુપાયહેતુભૂતં કિઞ્=ચિદ્ આચરણીયમ્ । અસ્ત્ય્ અસ્મત્પ્રાતિવેશ્યો વણિક્ । અભિજનેન વિભવેન રાજાન્તરઙ્ગભાવેન ચ સર્વપૌરાન્ અતીત્ય વર્તતે । તસ્ય કન્યા કનકવતી નામ મત્સમાનરૂપાવયવા મમ અતિસ્નિગ્ધા સખી । તયા સહ તદ્વિમાનહર્મ્યતલે તતો ઽપિ દ્વિગુણમણ્ડિતા વિહરિષ્યામિ । ત્વયા તુ તન્માતૃપ્રાર્થનં સકરુણમ્ અભિધાય મત્પતિર્ એતદ્ગૃહં કથઞ્=ચનાનેયઃ । સમીપગતેષુ ચ યુષ્માસુ ક્રીડામત્તા નામ કન્દુકં ભ્રમ્શયેયમ્ । અથ તમ્ આદાય તસ્ય હસ્તે દત્વા વક્ષ્યસિ - ઽ પુત્ર તવેયં ભાર્યાસખી નિધિપતિદત્તસ્ય સર્વશ્રેષ્ઠિમુખ્યસ્ય કન્યા કનકવતી નામ । ત્વામ્ ઇયમ્ અનવસ્થો નિષ્કરુણશ્ ચેતિ રત્નવતીનિમિત્તમ્ અત્યર્થં નિન્દતિ । તદ્ એષ કન્દુકો વિપક્ષધનં પ્રત્યર્પણીયમ્ ઽ ઇતિ । સ તથોક્તો નિયતમ્ ઉન્મુખીભૂય તામ્ એવ પ્રિયસખીં મન્યમાનો મામ્ બદ્ધાઞ્જલિ યાચમાનાયૈ મહ્યં ભૂયસ્ ત્વત્પ્રાર્થિતઃ સાભિલાષમ્ અર્પયિષ્યતિ । તેન રન્ધ્રેણોપશ્લિષ્ય રાગમ્ ઉજ્જ્વલીકૃત્ય યથા અસૌ કૃતસઙ્કેતો દેશાન્તરમ્ આદાય માં ગમિષ્યતિ તથોપપાદનીયમ્ ઽ ઇતિ । હર્ષાભ્યુપેતયા ચ અનયા તથૈવ સમ્પાદિતમ્ । અથૈતામ્ કનકવતીતિ વૃદ્ધતાપસીપ્રલબ્ધો બલભદ્રઃ સરત્નસારાભરણામ્ આદાય નિશિ નીરન્ધ્રે તમસિ પ્રાવસત્ । સા તુ તાપસી વાર્તામ્ આપાદયત્ - ઽ મન્દેન મયા નિર્નિમિત્તમ્ ઉપેક્ષિતા રત્નવતી શ્વશુરૌ ચ પરિભૂતૌ સુહૃદશ્ ચ અતિવર્તિતાઃ । તદ્ અત્રૈવ સમ્સૃષ્ટો જીવિતું જિહ્રેમીતિ બલભદ્રઃ પૂર્વેદ્યુર્ મામ્ અકથયત્ । નૂનમ્ અસૌ તેન નીતા વ્યક્તિશ્ ચ અચિરાદ્ ભવિષ્યતિ ઇતિ । તચ્ છ્રુત્વા તદ્બાન્ધવાસ્ તદન્વેષણં પ્રતિ શિથિલયત્નાસ્ તસ્થુઃ । રત્નવતી તુ માર્ગે કાઞ્=ચિત્ પણ્યદાસીં સઙ્ગૃહ્ય તયોહ્યમાનપાથેયાદ્યુપસ્કરા ખેટકપુરમ્ અગમત્ । અમુત્ર ચ વ્યવહારકુશલો બલભદ્રઃ સ્વલ્પેનૈવ મૂલેન મહદ્ધનમ્ ઉપાર્જયત્ । પૌરાગ્રગણ્યશ્ ચાસીત્ । પરિજનશ્ ચ ભૂયાન્ અર્થવશાત્ સમાજગામ । તતસ્ તાં પ્રથમદાસીં ઽ ન કર્મ કરોષિ દૃષ્ટં મુષ્ણાસિ અપ્રિયં બ્રવીષિ ઽ ઇતિ પરુષમ્ ઉક્ત્વા બહ્વ્ અતાડયત્ । ચેટી તુ પ્રસાદકાલોપખ્યાતરહસ્યસ્ય વૃત્તાન્તૈકદેશમ્ આત્તરોષા નિર્બિભેદ । તચ્ છ્રુત્વા તુ લુબ્ધેન દણ્ડવાહિના પૌરવૃદ્ધસમ્નિધૌ ઽ નિધિપતિદત્તસ્ય કન્યાં કનકવતીં મોષેણ અપહૃત્ય અસ્મત્પુરે નિવસત્ય્ એષ દુર્મતિર્ બલભદ્રઃ । તસ્ય સર્વસ્વહરણં ભવદ્ભિર્ ન પ્રતિબન્ધનીયમ્ ઽ ઇતિ નિતરામ્ અભર્ત્સયત । ભીતં ચ બલભદ્રમ્ અધિજગાદ રત્નવતી - ઽ ન ભેતવ્યમ્ । બ્રૂહિ - નેયં નિધિપતિદત્તકન્યા કનકવતી । વલભ્યામ્ એવ ગૃહગુપ્તદુહિતા રત્નવતી નામેયં દત્તા પિતૃભ્યાં મયા ચ ન્યાયોઢા । ન ચેત્ પ્રતીથ પ્રણિધિં પ્રહિણુત અસ્યા બન્ધુપાર્શ્વમ્ ઽ ઇતિ । બલભદ્રસ્ તુ તથોક્ત્વા શ્રેણીપ્રાતિભાવ્યેન તાવદ્ એવ અતિષ્ઠદ્ યાવત્ તત્પુરલેખ્યલબ્ધવૃત્તાન્તો ગૃહગુપ્તઃ ખેટકપુરમ્ આગત્ય સહ જામાત્રા દુહિતરમ્ અતિપ્રીતઃ પ્રત્યનૈષીત્ । તથા દૃષ્ટ્વા રત્નવતી કનકવતીતિ ભાવયતસ્ તસ્યૈવ ભલભદ્રસ્ય અતિવલ્લભા જાતા । તદ્ બ્રવીમિ - ઽ કામો નામ સઙ્કલ્પઃ ઽ ઇતિ ।

તદનન્તરમ્ અસૌ નિતમ્બવતીવૃત્તાન્તમ્ અપ્રાક્ષીત્ । સો ઽહમ્ અબ્રવમ્ - ઽ અસ્તિ શૂરસેનેષુ મથુરા નામ નગરી । તત્ર કશ્=ચિત્ કુલપુત્રઃ કલાસુ ગણિકાસુ ચ અતિરક્તઃ મિત્રાર્થં સ્વભુજમાત્રનિર્વ્યૂઢાનેકકલહઃ કલહકણ્ટક ઇતિ કર્કશૈર્ અભિખ્યાપિતાખ્યઃ પ્રત્યવાત્સીત્ । સ ચૈકદા કસ્ય=ચિદ્ આગન્તોશ્ ચિત્રકરસ્ય હસ્તે ચિત્રપટં દદર્શ । તત્ર કા=ચિદ્ આલેખ્યગતા યુવતિર્ આલોકમાત્રેણૈવ કલહકણ્ટકસ્ય કામાતુરં ચેતશ્ ચકાર । સ ચ તમ્ અબ્રવીત્ - ઽ ભદ્ર વિરુદ્ધમ્ ઇવૈતત્ પ્રતિભાતિ । યતઃ કુલજાદુર્લભં વપુઃ આભિજાત્યશમ્સિની ચ નમ્રતા પાણ્ડુરા ચ મુખચ્છવિઃ અનતિપરિભુક્તસુભગા ચ તનુઃ પ્રૌઢતાનુવિદ્ધા ચ દૃષ્ટિઃ । ન ચૈષા પ્રોષિતભર્તૃકા પ્રવાસચિહ્નસ્યૈકવેણીઆદેર્ અદર્શનાત્ । લક્ષ્મ ચૈતદ્દક્ષિણપાર્શ્વવર્તિ । તદ્ ઇયં વૃદ્ધસ્ય કસ્ય=ચિદ્ વણિજો ન અતિપુમ્સ્ત્વસ્ય યથાર્હસમ્ભોગા-લાભપીડિતા ગૃહિણી ત્વયા અતિકૌશલાદ્ યથાદૃષ્ટમ્ આલિખિતા ભવિતુમ્ અર્હતિ ઽ ઇતિ । સ તમ્ અભિપ્રશસ્ય અશમ્સત્ - ઽ સત્યમ્ ઇદમ્ । અવન્તિપુર્યામ્ ઉજ્જયિન્યામ્ અનન્તકીર્તિનામ્નઃ સાર્થવાહસ્ય ભાર્યા યથાર્થનામા નિતમ્બવતી નામૈષા સૌન્દર્યવિસ્મિતેન મયૈવમ્ આલિખિતા ઽ ઇતિ । સ તદૈવોન્મનાયમાનસ્ તદ્દર્શનાય પરિવવ્રાજોજ્જયિનીમ્ । ભાર્ગવો નામ ભૂત્વા ભિક્ષાનિભેન તદ્ગૃહં પ્રવિશ્ય તાં દદર્શ । દૃષ્ટ્વા ચ અત્યારૂઢમન્મથો નિર્ગત્ય પૌરમુખ્યેભ્યઃ શ્મશાનરક્ષામ્ અયાચત । અલભત ચ । તત્ર લબ્ધૈશ્ ચ શવાવગુણ્ઠનપટાદિભિઃ કામ્ અપ્ય્ અર્હન્તિકાં નામ શ્રમણિકામ્ ઉપાસાઞ્ ચક્રે । તન્મુખેન ચ નિમ્બવતીમ્ ઉપામ્શુ મન્ત્રયામ્ આસ । સા ચૈનાં નિર્ભર્ત્સયન્તી પ્રત્યાચચક્ષે । શ્રમણિકામુખાચ્ ચ દુષ્કરશીલભ્રમ્શાં કુલસ્ત્રિયમ્ ઉપલભ્ય રહસિ દૂતિકામ્ અશિક્ષયત્ - ઽ ભૂયો ઽપ્ય્ ઉપતિષ્ઠ સાર્થવાહભાર્યામ્ । બ્રૂહિ ચોપહ્વરે સમ્સારદોષદર્શનાત્ સમાધિમ્ આસ્થાય મુમુક્ષમાણો માદૃશો જનઃ કુલવધૂનાં શીલપાતને ઘટતએ ઇતિ ક્વ ઘટતે । એતદ્ અપિ ત્વમ્ અત્યુદારયા સમૃદ્ધ્યા રૂપેણ અતિમાનુષેણ પ્રથમેન વયસોપપન્નાં કિમ્ ઇતરનારીસુલભં ચાપલં સ્પૃષ્ટં ન વેતિ પરીક્ષા કૃતા । તુષ્ટા અસ્મિ તવૈવમ્ અદુષ્ટભાવતયા । ત્વામ્ ઇદાનીમ્ ઉત્પન્નાપત્યાં દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામિ । ભર્તા તુ ભવત્યાઃ કેન=ચિદ્ ગ્રહેણ અધિષ્ઠિતઃ પાણ્ડુરોગદુર્બલો ભોગે ચ અસમર્થઃ સ્થિતો અભૂત્ । ન ચ શક્યં તસ્ય વિઘ્નમ્ અપ્રતિકૃત્ય અપત્યમ્ અસ્માલ્ લબ્ધુમ્ । અતઃ પ્રસીદ । વૃક્ષવાટિકામ્ એકાકિની પ્રવિશ્ય મદુપનીતસ્ય કસ્ય=ચિન્ મન્ત્રવાદિનશ્ છન્નમ્ એવ હસ્તે ચરણમ્ અર્પયિત્વા તદભિમન્ત્રિતેન પ્રણયકુપિતા નામ ભૂત્વા ભર્તારમ્ ઉરસિ પ્રહર્તુમ્ અર્હસિ । ઉપર્ય્ અસાવ્ ઉત્તમધાતુપુષ્ટિમ્ ઊર્જિતાપત્યોત્પાદનક્ષમામ્ આસાદયિષ્યતિ । અનુવર્તિષ્યતે દેવીમ્ ઇવ અત્ર ભવતીમ્ । ન અત્ર શઙ્કા કાર્યા ઇતિ । સા તથોક્તા વ્યક્તમ્ અભ્યુપૈષ્યતિ । નક્તં માં વૃક્ષવાટિકાં પ્રવેશ્ય તામ્ અપિ પ્રવેશયિષ્યસિ । તાવતૈવ ત્વયા અહમ્ અનુગૃહીતો ભવે યમ્ ઽ ઇતિ । સા તથૈવોપપાદિતવતી । સો ઽતિપ્રીતસ્ તસ્યામ્ એવ ક્ષપાયાં વૃક્ષવાટિકાં ગતો નિતમ્બવતીં નિર્ગ્રન્થિકાપ્રયત્નેનોપનીતાં પાદે પરામૃશન્ન્ ઇવ હેમનૂપુરમ્ એકમ્ આક્ષિપ્ય ચ્છુરિકયોરુમૂલે કિઞ્=ચિદ્ આલિખ્ય દ્રુતતરમ્ અપાસરત્ । સા તુ સાન્દ્રત્રાસા સ્વમ્ એવ દુર્નયં ગર્હમાણા જિઘામ્સન્તીવ શ્રમણિકાં તદ્વ્રણં ભવનદીર્ઘિકાયાં પ્રક્ષાલ્ય દત્વા પટબન્ધનં સામયાપદેશાદ્ અપરં ચ અપનીય નૂપુરં શયનપરા ત્રિચતુરાણિ દિનાન્ય્ એકાન્તે નિન્યે । સ ધૂર્તઃ ઽ વિક્રેષ્યે ઽ ઇતિ તેન નૂપુરેણ તમ્ અનન્તકીર્તિમ્ ઉપાસસાદ । સ દૃષ્ટ્વા મમ ગૃહિણ્યા એવૈષ નૂપુરઃ કથમ્ અયમ્ ઉપલબ્ધસ્ ત્વયા ઽ ઇતિ તમ્ અબ્રુવાણં નિર્બન્ધેન પપ્રચ્છ । સ તુ ઽ વણિગ્ગ્રામસ્ય અગ્રે વક્ષ્યામિ ઽ ઇતિ સ્થિતો અભૂત્ । પુનર્ અસૌ ગૃહિણ્યૈ ઽ સ્વનૂપુરયુગલં પ્રેષય ઽ ઇતિ સન્દિદેશ । સા ચ સલજ્જં સસાધ્વસં ચ ઽ અદ્ય રાત્રૌ વિશ્રામપ્રવિષ્ટાયાં વૃક્ષવાટિકાયાં પ્રભ્રષ્ટો મમૈકઃ પ્રશિથિલબન્ધો નૂપુરઃ । સો ઽદ્ય અપ્ય્ અન્વિષ્ટો ન દૃષ્ટઃ । સ પુનર્ અયં દ્વિતીયઃ ઽ ઇત્ય્ અપરં પ્રા હિણોત્ । અનયા ચ વાર્તયા અમું પુરસ્કૃત્ય સ વણિગ્ વણિગ્જનસમાજમ્ આજગામ । સ ચ અનુયુક્તો ધૂર્તઃ સવિનયમ્ આવેદયત્ - ઽ વિદિતમ્ એવ ખલુ વો યથા અહં યુષ્મદાજ્ઞયા પિતૃવનમ્ અભિ રક્ષ્ય તદુપજીવી પ્રતિવસામિ । લુબ્ધાશ્ ચ કદા=ચિન્ મદ્દર્શનભીરવો નિશિ દહેયુર્ અપિ શવાનીતિ નિશાસ્વ્ અપિ શ્મશાનમ્ અધિશયે । અપરેદ્યુર્ દગ્ધા-દગ્ધં મૃતકં ચિતાયાઃ પ્રસભમ્ આકર્ષન્તીં શ્યામાકારાં નારીમ્ અપશ્યમ્ । અર્થલોભાત્ તુ નિગૃહ્ય ભયં સા સઙ્ગૃહીતા । શસ્ત્રિકયોરુમૂલે યદૃચ્છયા કિઞ્=ચિદ્ ઉલ્લિખિતમ્ । એષ ચ નૂપુરશ્ ચરણાદ્ આક્ષિપ્તઃ । તાવત્ય્ એવ દ્રુતગતિઃ સા પલાયિષ્ટ । સો ઽયમ્ અસ્યાગમઃ । પરં ભવન્તઃ પ્રમાણમ્ ઽ ઇતિ । વિમર્શે ચ તસ્યાઃ શાકિની ત્વમ્ ઐકમત્યેન પૌરાણામ્ અભિમતમ્ આસીત્ । ભર્ત્રા ચ પરિત્યક્તા તસ્મિન્ન્ એવ શ્મશાને બહુ વિલપ્ય પાશેનોદ્બધ્ય મર્તુકામા તેન ધૂર્તેન નક્તમ્ અગૃહ્યત । અનુનીતા ચ - ઽ સુન્દરિ ત્વદાકારોન્માદિતેન મયા ત્વદાવર્જને બહૂન્ ઉપાયાન્ ભિક્ષુકીમુખેનોપન્યસ્ય તેષ્વ્ અસિદ્ધેષુ પુનર્ અયમ્ ઉપાયો યાવજ્જીવમ્ અસાધારણીકૃત્ય રન્તુમ્ આચરિતઃ । તત્ પ્રસીદ અનન્યશરણાય અસ્મૈ દાસજનાય ઽ ઇતિ મુહુર્ મુહુશ્ ચરણયોર્ નિપત્ય પ્રયુજ્ય સાન્ત્વશતાનિ તામ્ અગત્યન્તરામ્ આત્મવશ્યામ્ અકરોત્ । તદ્ ઇદમ્ ઉક્તમ્ - ઽ દુષ્કરસાધનં પ્રજ્ઞા ઽ ઇતિ ।

સ ચેદમ્ આકર્ણ્ય બ્રહ્મરાક્ષસો મામ્ અપૂપુજત્ । અસ્મિન્ન્ એવ ક્ષણે ન અતિપ્રૌઢપુમ્નાગમુકુલસ્થૂલાનિ મુક્તાફલાનિ સહ સલિલબિન્દુભિર્ અમ્બરતલાદ્ અપતન્ । અહં તુ ઽ કિં ન્વ્ ઇદમ્ ઽ ઇત્ય્ ઉચ્ચક્ષુર્ આલોકયન્ કમ્=અપિ રાક્ષસં કાઞ્=ચિદ્ અઙ્ગનાં વિચેષ્ટમાનગાત્રામ્ આકર્ષન્તમ્ અપશ્યમ્ । કથમ્ અપહરત્ય્ અકામામ્ અપિ સ્ત્રિયમ્ અનાચારો નૈરૃત ઇતિ ગગનગમનમન્દશક્તિર્ અશસ્ત્રશ્ ચ અતપ્યે । સ તુ મત્સમ્બન્ધી બ્રહ્મરાક્ષસઃ ઽ તિષ્ઠ તિષ્ઠ પાપ ક્વ અપહરસિ ઽ ઇતિ ભર્ત્સયન્ન્ ઉત્થાય રાક્ષસેન સમ સૃજ્યત । તાં તુ રોષાદ્ અનપેક્ષાપવિદ્ધામ્ અમરવૃક્ષમઞ્જરીમ્ ઇવ અન્તરિક્ષાદ્ આપતન્તીમ્ ઉન્મુખપ્રસારિતોભયકરઃ કરાભ્યામ્ અગ્રહીષમ્ । ઉપગૃહ્ય ચ વેપમાનાં સમ્મીલિતાક્ષીં મદઙ્ગસ્પર્શસુખેનોદ્ભિન્નરોમાઞ્ચાં તાદૃશીમ્ એવ તામ્ અનવતારયન્ન્ અતિષ્ઠમ્ । તાવત્ તાવ્ ઉભાવ્ અપિ શૈલશૃઙ્ગભઙ્ગૈઃ પાદપૈશ્ ચ રભસોન્મૂલિતૈર્ મુષ્ટિપાદપ્રહારૈશ્ ચ પરસ્પરમ્ અક્ષપયેતામ્ । પુનર્ અહમ્ અતિમૃદુનિ પુલિનવતિ કુસુમલવલાઞ્છિતે સરસ્તીરે ઽવરોપ્ય સસ્પૃહં નિર્વર્ણયમ્સ્ તાં મત્પ્રાણૈકવલ્લભાં રાજકન્યાં કન્દુકવતીમ્ અલક્ષ્યમ્ । સા હિ મયા સમાશ્વાસ્યમાના તિર્યઙ્ મામ્ અભિનિરૂપ્ય જાતપ્રત્યભિજ્ઞા સકરુણમ્ અરોદીત્ । અવાદીચ્ ચ - ઽ નાથ ત્વદ્દર્શનાદ્ ઉપોઢરાગા તસ્મિન્ કન્દુકોત્સવે પુનઃ સખ્યા ચન્દ્રસેનયા ત્વત્કથાભિર્ એવ સમાશ્વાસિતા અસ્મિ । ત્વં કિલ સમુદ્રમધ્યે મજ્જિતઃ પાપેન મદ્ભ્રાત્રા ભીમધન્વના ઇતિ શ્રુત્વા સખીજનં પરિજનં ચ વઞ્ચયિત્વા જીવિતં જિહાસુર્ એકાકિની ક્રીડાવનમ્ ઉપાગમમ્ । તત્ર ચ મામ્ અચકમત કામરૂપ એષ રાક્ષસાધમઃ । સો ઽયં મયા ભીતયા અવધૂતપ્રાર્થનઃ સ્ફુરન્તીં માં નિગૃહ્ય અભ્યધાવત્ । અત્રૈવમ્ અવસિતો ઽભૂત્ । અહં ચ દૈવાત્ તવૈવ જીવિત ઈશસ્ય હસ્તે પતિતા । ભદ્રં તવ ઽ ઇતિ । શ્રુત્વા ચ તયા સહ અવરુહ્ય નાવમ્ અધ્યારોહમ્ । મુક્તા ચ નૌઃ પ્રતિવાતપ્રેરિતા તામ્ એવ દામલિપ્તાં પ્રત્યુપા તિષ્ઠત્ । અવરૂઢાશ્ ચ વયમ્ અશ્રમેણ । ઽ તનયસ્ય ચ તનયાયાશ્ ચ નાશાદ્ અનન્યાપત્યસ્ તુઙ્ગધન્વા સુહ્મપતિર્ નિષ્કલઃ સ્વયં સકલત્ર એવ નિષ્કલઙ્કગઙ્ગારોધસ્ય્ અનશનેનોપરન્તું પ્રતિષ્ઠતે । સહ તેન મર્તુમ્ ઇચ્છત્ય્ અનન્યનાથો ઽનુરક્તઃ પૌરવૃદ્ધલોકઃ । ઽ ઇત્ય્ અશ્રુમુખીનાં પ્રજાનામ્ આક્રન્દમ્ અશૃણુમ । અથ અહમ્ અસ્મૈ રાજ્ઞે યથાવૃત્તમ્ આખ્યાય તદપત્યદ્વયં પ્રત્યર્પિતવાન્ । પ્રીતેન તેન જામાતા કૃતો ઽસ્મિ દામલિપ્તેશ્વરેણ । તત્પુત્રો મદનુજીવી જાતઃ । મદાજ્ઞપ્તેન ચ અમુના પ્રાણવદ્ ઉજ્ઝિતા ચન્દ્રસેના કોશદાસમ્ અભજત્ । તતશ્ ચ સિમ્હવર્મસાહાય્યાર્થમ્ અત્રાગત્ય ભર્તુસ્ તવ દર્શનોત્સવસુખમ્ અનુભવામિ ઽ ઇતિ । શ્રુત્વા ઽ ચિત્રેયં દૈવગતિઃ । અવસરેષુ પુષ્કલઃ પુરુષકારઃ । ઽ ઇત્ય્ અભિધાય ભૂયઃ સ્મિતાભિષિક્તદન્તચ્છદો મન્ત્રગુપ્તે હર્ષોત્ફુલ્લં ચક્ષુઃ પાતયામાસ દેવો રાજવાહનઃ । સ કિલ કરકમલેન કિઞ્=ચિત્સમ્વૃતાનનો લલિતવલ્લભારભસદત્તદન્તક્ષતવ્યસનવિહ્વલાધરમણિર્ નિરોષ્ઠ્યવર્ણમ્ આત્મચરિતમ્ આચચક્ષે -