ચતુઃશતિકા · અધ્યાય 1

આર્યદેવસ્ય તન્નામનોપલબ્ધગ્રન્થભાગાઃ
ચતુઃ શતિકા (ચ્સ્)
1.21. શત્રુવત્ યાન્તિ તે કાલા નિયમેન ક્ષણાદયઃ ।
સર્વ્વથા તેન તે રાગઃ શત્રુભૂતેષુ તેષુ મા

1.22. વિપ્રયોગભયાદ્ગેહાન્ન નિર્ગચ્છમિ [દુર્મ્મતે] ।
[વિવિચ્ય] નામ કર્તવ્યં કુર્ય્યાદ્દણ્ડેન કો બુધઃ

2.7. શરીરં સુચિરેણાપિ સુખસ્ય સ્વં ન જાયતે ।
પરેણાભિભવો નામ સ્વભાવસ્ય ન યુજ્યતે

2.8. અગ્રયાણાં માનસં દુઃખમિતરેષાં શરીરજમ્ ।
દુઃખદ્વયેન લોકોયમહન્યહનિ હન્યતે

2.9. કલ્પનાયાઃ સુખં વશ્યં વશ્યાદ્દુઃખસ્ય કલ્પના ।
અતોસ્તિ કિઞ્ચિત્ સર્વ્વત્ર ન દુઃખાદ્વલમન્તરમ્

2.10. કાલો યથા યથા યાતિ દુઃખવૃદ્ધિસ્તથ તથા ।
તસ્માત્ કડેવરસ્યાસ્ય પરવદૃશ્યતે સુખમ્

2.11. વ્યાધયોઽન્યે ચ દૃશ્યન્તે યાવન્તો દુઃખહેતવઃ ।
તાવન્તો ન તુ દૃશ્યન્તે નરાણાં સુખહેતવઃ

2.12. સુખસ્ય વર્દ્ધમાનસ્ય યથા દૃષ્ટો વિપર્યયઃ ।
દુઃખસ્ય વર્દ્ધમાનસ્ય તથા નાસ્તિ વિપર્યયઃ

3.13. પ્રતિનાસિકયા તુષ્ટિઃ સ્યાદ્ધીનાઙ્ગસ્ય કસ્યચિત્ ।
રાગોઽશુચિપ્રતીકારે પુષ્પાદાવિષ્યતે તથા

3.24. શુચિ નામ ચ તદ્યુક્તં વૈરાગ્યં યત્ર જાયતે ।
ન ચ સોઽસ્તિ ક્વચિદ્ભાવો નિયયાદ્ રાગકારણમ્

3.25. અનિત્યમશુભં દુઃખમનાત્મેતિ ચતુષ્ટયમ્ ।
એકસ્મિન્નેવ સર્વાણિ સમ્ભર્વાન્ત સમાસતઃ

4.1. અહં મમેતિ વા દર્પઃ સતઃ કસ્ય ભવેદ્ ભવે ।
યસ્માત્ સર્વ્વેઽપિ સામાન્યા વિષયાઃ સર્વ્વ દેહિનામ્

4.2. ગણદાસસ્ય તે દર્પઃ ષડ્ભાગેન ભૃતસ્ય કઃ ।
જાયતેઽધિકૃતે કાર્ય્યમાયત્તં યત્ર તત્ર વા

4.14. ઋષીણાં ચેષ્ટિતં સર્વ્વ કુર્વીત ન વિચક્ષણઃ ।
હીનમધ્યવિશિષ્ટત્વં યસ્માત્તેષ્વપિ વિદ્યતે

4.15. પુત્રવત્ પાલિતો લોકઃ પુરતઃ પાર્થિવૈઃ શુભૈઃ ।
મૃગારણ્યીકૃતઃ સોઽદ્ય કલિધર્મસમાશ્રિતૈઃ

4.16. છિદ્રપ્રહારિણઃ પાપં યદિ રાજ્ઞો ન વિદ્યતે ।
અન્યેષામપિ ચૌરાણાં તત્ પ્રાગેવ ન વિદ્યતે

4.17. સર્વ્વસ્વસ્ય પરિત્યાગો મદ્યાદિષુ ન પૂજિતઃ ।
આત્મનોઽપિ પરિત્યાગઃ કિં મન્યે પૂજિતો રણે

4.23. વિપ્રોઽપિ કર્મ્મના શૂદ્રઃ કેન મન્યે ન જાયતે

4.24. પાપસ્યૈશ્વર્ય્યવદ્રાજન્ સંવિભાગો ન વિદ્યતે ।
વિદ્વાન્નામ પરસ્યાર્થે કઃ કુર્ય્યાદાયતોવધં

4.25. દૃષ્ટ્વા સમાન્ વિશિષ્ટાંશ્ચ પરાંશ્છક્તિસમન્વિતાન્ ।
ઐશ્વાર્યજનિતો માનઃ સતાં હૃદિ ન તિષ્ઠતિ

5.1. ન ચેષ્ટા કિલ બુદ્ધાનામસ્તિ કાચિદકારણા ।
નિઃશ્વાસોઽપિ હિતાયૈવ પ્રાણિનાં સંપ્રવર્ત્તત્તે