Carmavastu · ભાગ 12

ચર્મવસ્તુ
( 80વ્6 = ગ્બ્મ્ 6.742; મ્સ્વ્ ઇવ્ 159 ) ઉદ્દાનમ્ ।
પઞ્ચભિર્ ઉપસંપ દા શયનાસન + + + ।
+ + + + + + + + + ॥
બુદ્ધો {ચ્f. દિવ્ય્ 1-24} ભગવાઞ્ છ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ સ્મ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । તસ્મિન્ સમયે ઽશ્મકનગરાન્તકે વાસવ ગ્રામકે બલસેનો નામ ગૃહપતિઃ પ્રતિવસત્ય્ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગે વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી । તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતમ્* । સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારય તિ । તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતો ન પુત્રો ન દુહિતા । સો ઽપુત્રઃ પુત્રાભિનન્દી શિવવરુણકુબેરશક્રબ્રહ્માદીન્ આયાચતે । આરામદેવતાં વનદેવતાં શૃઙ્ગાટકદેવતાં બલિ પ્રતિગ્રાહિકાં દેવતાં સહજાં સહધર્મિકાં નિત્યાનુબદ્ધામ્ અપિ દેવતામ્ આયાચતે । અસ્તિ ચૈષ લોકપ્રવા દો યદાયાચનહેતોઃ પુત્રા જાયન્તે દુહિતરશ્ ચેતિ । તચ્ ચ નૈવમ્* । યદ્ય્ એવમ્ અભવિષ્યદ્ એકૈકસ્ય પુત્રસહસ્રમ્ અભવિષ્યત્ તદ્યથા રાજ્ઞશ્ ચક્રવર્તિનઃ । અપિ તુ ત્રયાણાં સ્થાના નાં સંમુખીભાવાત્ પુત્રા જાયન્તે દુહિતરશ્ ચ । કતમેષાં ત્રયાણામ્* । માતાપિતરૌ રક્તૌ ભવતઃ સંનિપતિતૌ ( 81ર્ = ગ્બ્મ્ 6.744 ) માતા કલ્યા ભવતિ ઋતુમતી ગન્ધર્વશ્ ચ પ્રત્યુપસ્થિતો ભવતિ । એષાં ત્રયાણાં સ્થાનાનાં સંમુખીભાવાત્ પુત્રા જાયન્તે દુહિતરશ્ ચ । સ ચૈવમ્ આયાચનપરસ્ તિષ્ઠતિ । અન્યતમશ્ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 160 ) ચ સત્વશ્ ચરમભવિકશ્ ચરિતૈષી ગૃહીતમોક્ષમાર્ગો ઽન્તર્મુખો નિર્વાણે બહિર્મુખઃ સંસારાદ્ અનર્થિકઃ સર્વભવગતિચ્યુત્યુપપત્તિષુ અન્તિમદેહધારી અન્યતમસ્માદ્ દેવનિકાયાચ્ ચ્યુત્વા તસ્યાઃ પ્રજાપત્યાઃ કુક્ષિમ્ અવક્રાન્તઃ । પંચાવેણિકા ધર્મા એકત્યે પણ્ડિતજાતીયે માતૃગ્રામે । કતમે પંચ । રક્તં પુરુષં જાનાતિ । વિરક્તં જાનાતિ । કાલં જાનાતિ ઋતું જાનાતિ । ગર્ભમ્ અવક્રાન્તં જાનાતિ । યસ્ય સકાશાદ્ ગર્ભમ્ અવક્રામતિ તં જાનાતિ । દારકં જાનાતિ । દારિકાં જાનાતિ । સચેદ્ દારકો ભવતિ દક્ષિણં કુક્ષિં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ । સચેદ્ દારિકા ભવતિ વામં કુક્ષિં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ । સાત્તમનાત્તમનાઃ સ્વામિન આરોચયતિ । દિષ્ટ્યાર્યપુત્ર વર્ધસ્વાપન્નસત્વાસ્મિ સંવૃત્તા । યથા ચ મે દક્ષિણં કુક્ષિં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ નિયતં દારકો ભવિષ્યતિ । સો ઽપ્ય્ આત્તમનાત્તમના ઉદાનમ્ ઉદાનયતિ । અપ્ય્ એવાહં ચિરકાલાભિલષિતં પુત્રમુખં પશ્યેયં સમજાતો મે સ્યાન્ નાવજાતઃ । કૃત્યાનિ મે કુર્વીત ભૃતઃ પ્રતિબિભૃયાદ્ દાયાદ્યં પ્રતિપદ્યેત કુલવંશો મે ચિરસ્થિતિકઃ સ્યાત્* । અસ્માકં ચાપ્ય્ અતીતકાલગતાનામ્ અલ્પં વા પ્રભૂતં વા દાનાનિ દત્વા પુણ્યાનિ કૃત્વા અસ્માકં ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 161 ) નામ્ના દક્ષિણામ્ આદેક્ષ્યતિ । ઇદં તયોર્ યત્ર યત્રોપપન્નયોર્ ગચ્છતોર્ અનુગચ્છત્વ્ ઇતિ । આપન્નસત્વાં ચૈનાં વિદિત્વા ઉપરિ પ્રાસાદતલગતામ્ અયન્ત્રિતાં ધારયતિ શીતે શીતોપકરણૈર્ ઉષ્ણે ઉષ્ણોપકરણૈર્ વૈદ્યપ્રજ્ઞપ્તૈર્ આહારૈર્ નાતિતિક્તૈર્ નાત્યમ્લૈર્ નાતિલવણૈર્ નાતિમધુરૈર્ નાતિકટુકૈર્ નાતિકષાયૈસ્ તિક્તામ્લલવણમધુરકટુકકષાયવિવર્જિતૈર્ આહારૈર્ હારાર્ધહારવિભૂષિતગાત્રીમ્ અપ્સરસમ્ ઇવ નન્દનવનવિચારિણીં મઞ્ચાન્ મઞ્ચં પીઠાત્ પીઠમ્ અનવતરન્તીમ્ અધરિમાં ભૂમિમ્* । ન ચાસ્યાઃ કિંચિદ્ અમનોજ્ઞશબ્દશ્રવણં યાવદ્ એવ ગર્ભસ્ય પરિપાકાય । સાષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા । દારકો જાતઃ । અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો ગૌરઃ કનકવર્ણશ્ છત્રાકારશિરાઃ પ્રલમ્બબાહુર્ વિસ્તીર્ણવિશાલલલાટઃ સઙ્ગતભ્રૂર્ ઉત્તુઙ્ગનાસો રત્નપ્રત્યુપ્તિકયા કર્ણિકયા આમુક્તયાલઙ્કૃતઃ । બલસેનેન ગૃહપતિના રત્નપરીક્ષકા આહૂયોક્તાઃ । ભવન્તો રત્નાનાં મૂલ્યં કુરુત ઇતિ । ન શક્યતે રત્નાનાં મૂલ્યં કર્તુમ્ ઇતિ । ધર્મતા ખલુ યસ્ય રત્નસ્ય ન શક્યતે મૂલ્યં કર્તું તસ્ય કોટિર્ મૂલ્યં ક્રિયતે । તે કથયન્તિ । ગૃહપતે એષાં રત્નાનાં કોતિર્ મૂલ્યમ્ ઇતિ । તસ્ય જ્ઞાતયઃ સંગમ્ય સમાગમ્ય ત્રીણિ સપ્તકાન્ય્ એકવિંશતિદિવસાનિ વિસ્તરેણ જાતસ્ય જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 162 ) વ્યવસ્થાપયન્તિ । કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ । જ્ઞાતયઃ ઊચુઃ । અયં દારકઃ કોટિમૂલ્યયા રત્નપ્રત્યુપ્તિકયા આમુક્તયા {મ્સ્ કર્ણિકયા} જાતઃ શ્રવણેષુ ચ નક્ષત્રેષુ । ભવતુ દારકસ્ય શ્રોણઃ કોટીકર્ણ ઇતિ નામ । યસ્મિન્ન્ એવ દિવસે શ્રોણઃ કોટીકર્ણો જાતસ્ તસ્મિન્ન્ એવ દિવસે બલસેનસ્ય ગૃહપતેર્ દ્વૌ પ્રેષ્યદારકૌ ( 81વ્ = ગ્બ્મ્ 6.745 ) જાતૌ । તેનૈકસ્ય દાસક ઇતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતમ્ અપરસ્ય પાલક ઇતિ । શ્રોણઃ કોટીકર્ણો ઽષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો ઽનુપ્રદત્તો દ્વાભ્યામ્ અંસધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં । સો ઽષ્ટાભિર્ ધાત્રીભિર્ ઉન્નીયતે વર્ધ્યતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિર્મણ્ડેનાન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈર્ આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્* । સ યદા મહાન્ સંવૃત્તસ્ તદા લિપ્યામ્ ઉપન્યસ્તઃ સંખ્યાયાં ગણનાયાં મુદ્રાયામ્ ઉદ્ધારે ન્યાસે નિક્ષેપે વાસ્તુપરીક્ષાયાં રત્નપરીક્ષાયામ્* । સો ઽષ્ટાસુ પરીક્ષાસૂદ્ઘાટકો વાચકઃ પણ્ડિતઃ પટુપ્રચારઃ સંવૃત્તઃ । તસ્ય પિત્રા ત્રીણિ વાસગૃહાણિ માપિતાનિ । હૈમન્તિકં ગ્રૈષ્મિકં વાર્ષિકમ્* । ત્રીણ્ય્ ઉદ્યાનાનિ માપિતાનિ હૈમન્તિકં ગ્રૈષ્મિકં વાર્ષિકમ્* । ત્રીણ્ય્ અન્તઃપુરાણિ પ્રત્યુપસ્થાપિતાનિ જ્યેષ્ઠકં મધ્યમં કનીયસમ્* । સ ઉપરિ પ્રાસાદતલગતો નિષ્પુરુષેણ તૂર્યેણ ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । બલસેનો ગૃહપતિર્ નિત્યમ્ એવ કૃષિકર્માન્તે ઉદ્યુક્તઃ । સ કોટીકર્ણસ્ તં પિતરમ્ પશ્યતિ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 163 ) નિત્યં કૃષિકર્માન્તે ઉદ્યુક્તમ્* । સ કથયતિ । તાત કસ્યાર્થે ત્વં નિત્યમ્ એવ કૃષિકર્માન્તે ઉદ્યુક્તઃ । સ કથયતિ । પુત્ર યથા ત્વમ્ ઉપરિ પ્રાસાદતલગતો નિષ્પુરુષેણ તૂર્યેણ ક્રીડસિ રમસે પરિચારયસિ યદ્ય્ અહમ્ અપ્ય્ એવમ્ એવ ક્રીડેયં રમેયં પરિચારયેયં ન ચિરાદ્ એવાસ્માકં ભોગાસ્ તનુત્વં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છેયુઃ । સ સંલક્ષયતિ । મમૈવાર્થં ચોદના ક્રિયતે । સ કથયતિ । તાત યદ્ય્ એવં પણ્યમ્ આદાય દેશાન્તરં ગચ્છામિ । પિતા કથયતિ । પુત્ર તાવન્તં મે રત્નજાતમ્ અસ્તિ યદિ ત્વં તિલતણ્ડુલકોલકુલત્થન્યાયેન રત્નાનિ પરિભોક્ષ્યસે

તથાપિ મે રત્નાનાં પરિક્ષયો ન સ્યાત્* । સ કથયતિ । તાતાનુજાનીહિ માં ગચ્છામિ પણ્યમ્ આદાય દેશાન્તરમ્ ઇતિ । બલસેન તસ્યાવશ્યં નિર્બન્ધં જ્ઞાત્વા અનુજ્ઞાતઃ । બલસેન ગૃહપતિના વાસવગ્રામકે ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતં યો યુષ્માકમ્ ઉત્સહતે શ્રોણેન કોટીકર્ણેન સાર્થવાહેન સાર્ધમ્ અશુલ્કેનાતર્પણ્યેન મહાસમુદ્રમ્ અવતર્તું સ મહાસમુદ્રગમનીયં પણ્યં સમુદાનયતુ । પઞ્ચભિર્ વણિક્શતૈર્ મહાસમુદ્રગમનીયં પણ્યં સમુદાનીતમ્* । બલસેનો નામ ગૃહપતિઃ સંલક્ષયતિ । કીદૃશેન ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 164 ) યાનેન શ્રોણઃ કોટીકર્ણો યાસ્યતિ । સ સંલક્ષયતિ । સચેદ્ ધસ્તિભિર્ હસ્તિનઃ સુકુમારા દુર્ભરાશ્ ચ । અશ્વા અપિ સુકુમારા દુર્ભરાશ્ ચ । ગર્દભાઃ સ્મૃતિમન્તઃ સુકુમારાશ્ ચ । ગર્દભયાનેન ગચ્છત્વ્ ઇતિ । સ પિત્રાહૂયોક્તઃ । પુત્ર ન ત્વયા સાર્થસ્ય પુરસ્તાદ્ ગન્તવ્યં નાપિ પૃષ્ઠતઃ । યદિ બલવાંશ્ ચ ચૌરો ભવતિ સાર્થસ્ય પુરસ્તાન્ નિપતતિ દુર્બલો ભવતિ પૃષ્ઠતો નિપતતિ । ત્વયા સાર્થસ્ય મધ્યે ગન્તવ્યં ન ચેત્ હતે સાર્થવાહે હતઃ સાર્થો ભવેત્* । દાસકપાલકાવ્ અપિ અભિહિતૌ । પુત્રૌ યુવાભ્યાં ન કેનચિત્ પ્રકારેણ શ્રોણઃ કોટીકર્ણો મોક્તવ્ય ઇતિ । અથાપરેણ સમયેન શ્રોણઃ કોટીકર્ણઃ કૃતકૌતુકમઙ્ગલસ્વસ્ત્યયનો માતુઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રમ્ય પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ । અમ્બ ગચ્છામિ અવલોકિતા ભવ મહાસમુદ્રમ્ અવતરામિ । સા રુદિતુમ્ આરબ્ધા । સ કથયતિ । અમ્બ કસ્માદ્ રોદિષિ । માતા સાશ્રુદુર્દિનવદના કથયતિ । પુત્ર કદાચિદ્ અહં પુત્રકં પુનર્ અપિ જીવન્તં દ્રક્ષ્યામિ ઇતિ । સ સંલક્ષયતિ । અહં મઙ્ગલૈઃ સંપ્રસ્થિતઃ । ( 82ર્ = ગ્બ્મ્ 6.746 ) ઇયમ્ ઈદૃશમ્ અમઙ્ગલમ્ અભિધત્તે । સ રુષિતઃ કથયતિ । અમ્બ અહં કૃતકૌતુકમઙ્ગલસ્વસ્ત્યયનો મહાસમુદ્રં સંપ્રસ્થિતઃ । ત્વં ચેદૃશાન્ય્ અમઙ્ગલાનિ કરોષિ । અપાયાન્ કિં ન પશ્યસીતિ । સા કથયતિ । પુત્ર ખરં તે વાક્કર્મ નિશ્ચારિતમ્* ।( મ્સ્વ્ ઇવ્ 165 ) અત્યયમ્ અત્યયતો દેશય । અપ્ય્ એવૈતત્ કર્મ તનુત્વં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છેત્* । સા તેનાત્યયમ્ અત્યયતઃ ક્ષમાપિતા । અથ શ્રોણઃ કોટીકર્ણઃ કૃતકૌતુકમઙ્ગલસ્વસ્ત્યયનઃ શકટૈર્ ભારૈર્ મોટૈઃ પિટકૈર્ ઉષ્ટ્રૈર્ ગોભિર્ ગર્દભૈઃ પ્રભૂતં સમુદ્રગમનીયં પણ્યમ્ આરોપ્ય મહાસમુદ્રં સંપ્રસ્થિતઃ ।
સો ઽનુપૂર્વેણ ગ્રામનગરનિગમપલ્લીપત્તનેષુ ચઞ્ચૂર્યમાણો મહાસમુદ્રતટમ્ અનુપ્રાપ્તઃ {મ્સ્: સમુદ્રતીરસમનુપ્રાપ્તઃ} । નિપુણતઃ સામુદ્રં યાનપાત્રં પ્રતિપદ્ય મહાસમુદ્રમ્ અવતીર્ણો ધનહારકઃ સો ઽનુગુણેન વાયુના રત્નદ્વીપમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । તેન તત્રોપપરીક્ષ્યોપપરીક્ષ્ય રત્નાનાં તદ્ વહનં પૂરિતં તદ્યથા તિલતણ્ડુલકોલકુલત્થાનામ્* । સો ઽનુગુણેન વાયુના સંસિદ્ધયાનપાત્રો જમ્બુદ્વીપમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । સ સાર્થસ્ તસ્મિન્ન્ એવ સમુદ્રતીરે આવાસિતઃ । અસૌ શ્રોણઃ કોટીકર્ણો ઽપિ સાર્થવાહો દાસકપાલકાવ્ આદાય સાર્થમધ્યાદ્ એકાન્તે ઽપક્રમ્ય આયં વ્યયં ચ તુલયિતુમ્ આરબ્ધઃ । પશ્ચાત્ તેનાસૌ દાસકો ઽભિહિતઃ । દાસક પશ્ય સાર્થઃ કિં કરોતીતિ । સ ગતઃ । યાવત્ પશ્યતિ સાર્ધં સુપ્તમ્* । સો ઽપિ તત્રૈવ સુપ્તઃ । દાસકશ્ ચિરાયતીતિ કૃત્વા પાલકો ઽભિહિતઃ । પાલક પશ્ય સાર્થઃ કિં કરોતીતિ । સ ગતઃ । યાવત્ પશ્યતિ સ્થોરાં લર્દયન્તં સાર્થમ્* । સો ઽપિ સ્થોરાં લર્દયિતુમ્ આરબ્ધઃ । દાસક સંલક્ષયતિ । પાલકઃ સાર્થવાહં શબ્દાપયિષ્યતિ । પાલકો ઽપિ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 166 ) સંલક્ષયતિ । દાસકઃ સાર્થવાહં શબ્દાપયિષ્યતીતિ । સ સાર્થઃ સરાત્રિમ્ એવ સ્થોરાં લર્દયિત્વા સંપ્રસ્થિતઃ । સો ઽપિ ગાઢનિદ્રાવષ્ટબ્ધઃ શયિતઃ । સ સાર્થસ્ તાવદ્ ગતો યાવત્ પ્રભાતમ્* । તે કથયન્તિ । ભવન્તઃ ક્વ સાર્થવાહઃ । પુરસ્તાદ્ ગચ્છતિ । પુરસ્તાદ્ ગત્વા પૃચ્છન્તિ ક્વ સાર્થવાહઃ । પૃષ્ઠત આગચ્છતિ । પૃષ્ઠતો ગત્વા પૃચ્છન્તિ ક્વ સાર્થવાહઃ । મધ્યે ગચ્છતિ । મધ્યે ગત્વા પૃચ્છન્તિ । યાવત્ તત્રાપિ નાસ્તિ । દાસકઃ કથયતિ । મમ બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના પાલકઃ સાર્થવાહં શબ્દાપયિષ્યતિ । પાલકો ઽપિ કથયતિ । મમ બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના દાસકઃ સાર્થવાહં શબ્દાપયિષ્યતીતિ । ભવન્તો ન શોભનં કૃતં યદ્ અસ્માભિઃ સાર્થવાહશ્ છોરિતઃ । આગચ્છત નિવર્તામઃ । તે કથયન્તિ । ભવન્તો યદિ વયં નિવર્તિષ્યામઃ સર્વ એવાનયેન વ્યસનમ્ આપત્સ્યામઃ । આગચ્છત ક્રિયાકારં તાવત્ કુર્મઃ । તાવન્ ન કેનચિચ્ છ્રોણસ્ય કોટીકર્ણસ્ય માતાપિતૃભ્યામ્ આરોચયિતવ્યં યાવદ્ ભાણ્ડં ન પ્રતિશામિતં ભવતીતિ । તે ક્રિયાકારં કૃત્વા ગતાઃ । શ્રોણસ્ય કોટીકર્ણસ્ય માતાપિતૃભ્યાં શ્રુતં શ્રોણઃ કોટીકર્ણો ઽભ્યાગત ઇતિ । તૌ પ્રત્યુદ્ગતૌ । ક્વ સાર્થવાહઃ । મધ્યે આગચ્છતિ । મધ્યે ગત્વા પૃચ્છતઃ ક્વ સાર્થવાહ ઇતિ । તે કથયન્તિ । પૃષ્ઠત આગચ્છતિ । પૃષ્ઠતો ગત્વા પૃચ્છતઃ । ક્વ સાર્થવાહઃ । પુરસ્તાદ્ ગચ્છતીતિ । તૈસ્ તાવદ્ આકુલીકૃતૌ યાવદ્ ભાણ્ડં પ્રતિશામિતમ્* । ગતઃ પશ્ચાત્ તે કથયન્તિ । અમ્બ વિસ્મૃતો ઽસ્માભિઃ સાર્થવાહ ઇતિ । તાભ્યામ્ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 167 ) એક આગત્ય કથયતિ । અયં શ્રોણઃ કોટીકર્ણો ઽભ્યાગત ઇતિ । તસ્ય તાવ્ અભિસારં દત્વા પ્રત્યુદ્ગતૌ ન પશ્યતઃ । અપર આગત્ય કથયતિ । અયં શ્રોણઃ કોટીકર્ણો ઽભ્યાગત ઇતિ । તસ્ય તાવ્ અભિસારં દત્વા પ્રત્યુદ્ગતૌ ન પશ્યતઃ । તૌ યાવન્ ( 82વ્ = ગ્બ્મ્ 6.747 ) ન કસ્યચિત્ પુનર્ અપિ શ્રદ્દધાતુમ્ આરબ્ધૌ । તાભ્યામ્ ઉદ્યાનેષુ દેવકુલેષુ છત્રાણિ ઘણ્ટાવ્યજનાનિ અક્ષરાણિ લિખિતાનિ યદિ તાવચ્ છ્રોણઃ કોટીકર્ણો જીવતિ લઘ્વ્ આગમનાય । અથ ચ્યુતઃ કાલગતો ગત્યુપપત્તિસ્થાનાત્ સ્થાનાન્તરવિશેષતાયૈ । તૌ શોકેન રુદન્તાવ્ અન્ધીભૂતૌ । સો ઽપિ સૂર્યસ્યાભ્યુદ્ગમનકાલસમયે સૂર્યાંશુભિર્ આભાન્વિતઃ પ્રતિબુદ્ધો યાવત્ સાર્થં ન પશ્યતિ । નાન્યત્ર તાવ્ એવ ગર્દભાવતિષ્ઠતઃ । સ તૌ યોજયિત્વા સંપ્રસ્થિતઃ । વાલુકાસ્થલે વાયુના માર્ગઃ પિહિતઃ । સ્મૃતિમન્તો ગર્દભા જિઘ્રિત્વા સંપ્રસ્થિતઃ શનૈર્ ગચ્છન્તીતિ પ્રતોદયષ્ટ્યા સ્પૃષ્ઠાઃ શાલાટવીં પ્રવિષ્ટાઃ । તે તૃષાર્તા ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 168 ) વિહ્વલવદના જિહ્વાં નિર્નામય્ય ગચ્છન્તિ । તાન્ દૃષ્ટ્વા તસ્ય કારુણ્યમ્ ઉત્પન્નમ્* । સ સંલક્ષયતિ । યદ્ય્ એતાન્ નોત્સ્રક્ષ્યામિ એભિર્ એવ સાર્ધમ્ અનયેન વ્યસનમ્ આપત્સ્યે ।

સ તાન્ ઉત્સૃજ્ય પદ્ભ્યાં સંપ્રસ્થિતઃ । યાવત્ પશ્યતિ આયસં નગરમ્ ઉચ્ચં ચ પ્રગૃહીતં ચ । તત્ર દ્વારે પુરુષસ્ તિષ્ઠતિ કાલો રૌદ્રશ્ ચણ્ડો લોહિતાક્ષ ઉદ્બદ્ધપિણ્ડો લોહલગુડવ્યગ્રહસ્તઃ {મ્સ્: તત્ર કાલો ચણ્ડો લોહિતાક્ષઃ ઉદ્બન્ધપિણ્ડકાયષ્ટિ વિગ્રહો પુરુષો દ્વારે તિષ્ઠતિ} । સ તસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ । ભોઃ પુરુષ । અસ્ત્ય્ અત્ર પાનીયમ્* । સ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ । ભૂયસ્ તેન પૃષ્ટો ઽસૌ પુરુષો ઽસ્ત્ય્ અત્ર પાનીયમ્ ઇતિ । ભૂયો ઽપિ સ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ । તેન સાર્થવાહેન તત્ર પ્રવિશ્ય પાનીયં પાનીયમ્ ઇતિ શબ્દો નિશ્ચારિતઃ । યાવત્ પઞ્ચમાત્રૈઃ પ્રેતસહસ્રૈર્ દગ્ધસ્થૂણાસદૃશૈર્ અસ્થિયન્ત્રવદ્ ઉચ્છ્રિતૈઃ સ્વકેશરોમપ્રચ્છન્નૈઃ પર્વતસન્નિભોદરૈઃ સૂચીચ્છિદ્રોપમમુખૈર્ અનુપરિવારિતઃ શ્રોણઃ કોટીકર્ણઃ । તે કથયન્તિ । સાર્થવાહ કારુણિકસ્ ત્વમ્ અસ્માકં તૃષાર્તાનાં પાનીયમ્ અનુપ્રયચ્છ । સ કથયતિ । ભવન્તો ઽહમ્ અપિ પાનીયમ્ એવ મૃગયામિ કુતો ઽહં યુષ્માકં પાનીયમ્ અનુપ્રયચ્છામીતિ । તે કથયન્તિ । સાર્થવાહ પ્રેતનગરમ્ ઇદં કુતઃ ખલ્વ્ અત્ર પાનીયમ્* । અદ્યાસ્માભિર્ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 169 ) દ્વાદશભિર્ વર્ષૈસ્ ત્વત્સકાશાત્ પાનીયં પાનીયમ્ ઇતિ શબ્દઃ શ્રુતઃ । સ કથયતિ । કે યૂયં ભવન્તઃ કેન વા કર્મણા ઇહોપપન્નાઃ । ત ઊચુઃ । શ્રોણ દુષ્કુહકા જમ્બુદ્વીપકા મનુષ્યા નાભિશ્રદ્દધાસ્યન્તિ । સ ચાહ । અહં ભવન્તઃ પ્રત્યક્ષદર્શી કસ્માન્ નાભિશ્રદ્દધાસ્યે {મ્સ્: કથં ન શ્રદ્ધાસ્યે} । તે ગાથાં ભાષન્તે ।
આક્રોશકા રોષકા વયં મત્સરિણઃ કુટુકુઞ્ચકા વયમ્* ।
દાનઞ્ ચ દત્તમ્ અણ્વ્ અપિ તેન વયં પ્રેતલોકમ્ આગતાઃ ॥
શ્રોણ ગચ્છ પુણ્યમહેશાખ્યસ્ ત્વમ્* {મ્સ્: પુણ્યકામાં ત્વમ્} । અસ્તિ કશ્ચિત્ ત્વયા દૃષ્ટઃ પ્રેતનગરં પ્રવિષ્ટઃ સ્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં જીવન્ નિર્ગચ્છન્* {મ્સ્: નગરં પ્રવિશ્ય જીવન્ ગચ્છતિ} । સ સંપ્રસ્થિતઃ । યાવત્ તેનાસૌ પુરુષો દૃષ્ટઃ । સ તેનોક્તઃ । ભદ્રમુખ અહો બત ત્વયા મમારોચિતં સ્યાદ્ યથેદં પ્રેતનગરમ્ ઇતિ નાહમ્ અત્ર પ્રવિષ્ટઃ સ્યામ્* । સ તેનોક્તઃ । શ્રોણ ગચ્છ પુણ્યમહેશાખ્યસ્ ત્વમ્* । યેન ત્વં પ્રેતનગરં પ્રવિશ્ય સ્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં નિર્ગતઃ ।
સ સંપ્રસ્થિતો યાવદ્ અપરં પશ્યત્ય્ આયસં નગરમ્ ઉચ્ચં ચ પ્રગૃહીતં ચ । તત્રાપિ દ્વારે પુરુષસ્ તિષ્ઠતિ કાલશ્ ચણ્ડો લોહિતાક્ષ ઉદ્બદ્ધપિણ્ડો લોહલગુડવ્યગ્રહસ્તઃ । સ તસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્યૈવમ્ આહ । ભોઃ પુરુષ અસ્ત્ય્ અત્ર નગરે પાનીયમ્* । સ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ । ભૂયસ્ તેન પૃષ્ટઃ । ભોઃ પુરુષ અસ્ત્ય્ અત્ર નગરે પાનીયમ્* । સ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ । તેન તત્ર પ્રવિશ્ય પાનીયં પાનીયમ્ ઇતિ શબ્દઃ કૃતઃ । અનેકૈઃ પ્રેતસહસ્રૈર્ દગ્ધસ્થૂણાકૃતિભિર્ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 170 ) અસ્થિયન્ત્રવદ્ ઉચ્છ્રિતૈઃ સ્વકેશરોમપ્રતિચ્છન્નૈઃ પર્વતસન્નિભોદરૈઃ સૂચીચ્છિદ્રોપમમુખૈર્ અનુપરિવારિતઃ । તે કથયન્તિ । ( 83ર્ = ગ્બ્મ્ 6.748 ) શ્રોણ કારુણિકસ્ ત્વમ્ અસ્માકં તૃષાર્તાનાં પાનીયમ્ અનુપ્રયચ્છ । સ કથયતિ । અહમ્ અપિ ભવન્તઃ પાનીયમ્ એવ મૃગયામિ કુતો ઽહં યુષ્માકં પાનીયં દદામીતિ । તે કથયન્તિ । શ્રોણ પ્રેતનગરમ્ ઇદં કુતો ઽત્ર પાનીયમ્* । અદ્યાસ્માભિર્ દ્વાદશભિર્ વર્ષૈસ્ ત્વત્સકાશાત્ પાનીયં પાનીયમ્ ઇતિ શબ્દઃ શ્રુતઃ । સ ચાહ । કે યૂયં ભવન્તઃ કેન વા કર્મણા ઇહોપપન્નાઃ । ત ઊચુઃ । શ્રોણ દુષ્કુહકા જમ્બુદ્વીપકા મનુષ્યા નાભિશ્રદ્દધાસ્યન્તિ । સ ચાહ । અહં ભવન્તઃ પ્રત્યક્ષદર્શી કસ્માન્ નાભિશ્રદ્દધાસ્યે । તે ગાથાં ભાષન્તે ।
આરોગ્યમદેન મત્તકા યૌવનભોગમદેન મત્તકાઃ ।
દાનં ચ ન દત્તમ્ અણ્વ્ અપિ યેન વયં પ્રેતલોકમ્ આગતાઃ ॥
શ્રોણ ગચ્છ પુણ્યકર્મા ત્વમ્* । અસ્તિ કશ્ચિત્ ત્વયા દૃષ્ટઃ શ્રુતઃ પ્રેતનગરં પ્રવિશ્ય સ્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં જીવન્ નિર્ગચ્છન્* । સ સંપ્રસ્થિતઃ । યાવત્ તેનાસૌ પુરુષો દૃષ્ટઃ । સ તેનોક્તઃ । ભદ્રમુખ અહો બત યદિ ત્વયા મમારોચિતં સ્યાદ્ યથેદં પ્રેતનગરમ્ ઇતિ નૈવાહમ્ અત્ર પ્રવિષ્ટઃ સ્યામ્* । સ કથયતિ । શ્રોણ ગચ્છ પુણ્યમહેશાખ્યસ્ ત્વમ્* । અસ્તિ કશ્ચિત્ ત્વયા દૃષ્ટઃ શ્રુતો વા પ્રેતનગરં પ્રવિશ્ય સ્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં જીવન્ નિર્ગચ્છન્* ।
સ સંપ્રસ્થિતઃ । યાવત્ પશ્યતિ સૂર્યસ્યાસ્તંગમનકાલે વિમાનં ચતસ્રો ઽપ્સરસઃ અભિરૂપાઃ પ્રાસાદિકા દર્શનીયાઃ । એકશ્ ચ પુરુષો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ અઙ્ગદકુણ્ડલવિચિત્રમાલ્યાભરણાનુલેપનસ્ તાભિઃ સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । સ તૈર્ દૂરત એવ દૃષ્ટઃ । તે તં પ્રત્યવભાષિતુમ્ આરબ્ધાઃ । સ્વાગતં શ્રોણ માસિ તૃષિતો બુભુક્ષિતો વા । સ સંલક્ષયતિ । નૂનં દેવો ઽયં વા નાગો વા યક્ષો વા ભવિષ્યતિ । આહ ચ । આર્ય તૃષિતો ઽસ્મિ બુભુક્ષિતો ઽસ્મિ । સ તૈઃ સ્નાપિતો ભોજિતઃ । સ તસ્મિન્ વિમાને તાવત્ સ્થિતો યાવત્ સૂર્યસ્યાભ્યુદ્ગમનકાલસમયઃ । સ તૈર્ ઉક્તઃ । શ્રોણ અવતર આદીનવો ઽત્ર ભવિષ્યતિ । સો ઽવતીર્ય એકાન્તે પ્રક્રમ્યાવસ્થિતઃ । તતઃ પશ્ચાત્ સૂર્યસ્યાભ્યુદ્ગમનકાલસમયે તદ્ વિમાનમ્ અન્તર્હિતમ્* । તા અપ્ય્ અપ્સરસો ઽન્તર્હિતાશ્ ચત્વારઃ શ્યામશવલાઃ કુક્કુરાઃ પ્રાદુર્ભૂતાઃ । તૈસ્ તં પુરુષમ્ અવમૂર્ધકં પાતયિત્વા તાવત્ પૃષ્ઠવંશાન્ય્ ઉત્પાટ્યોત્પાટ્ય ભક્ષિતાનિ યાવત્ સૂર્યસ્યાસ્તંગમનકાલસમયઃ । તતઃ પશ્ચાત્ પુનર્ અપિ તદ્ વિમાનં પ્રાદુર્ભૂતં તા આપ્સરસઃ પ્રાદુર્ભૂતાઃ । સ ચ પુરુષો ઽભિરૂપો દર્શનીયપ્રાસાદિકો ઽઙ્ગદકુણ્ડલવિચિત્રમાલ્યાભરણાનુલેપનસ્ તાભિઃ સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । સ તેષાં સકાશમ્ ઉપસંક્રમ્ય કથયતિ । કે યૂયં કેન ચ કર્મણા ઇહોપપન્નાઃ । તે પ્રોચુઃ । શ્રોણ દુષ્કુહકા જમ્બુદ્વીપકા મનુષ્યા નાભિશ્રદ્દધાસ્યન્તિ । સ ચાહ । અહં પ્રત્યક્ષદર્શી કથં નાભિશ્રદ્દધાસ્યે । શ્રોણ અહં વાસવગ્રામકે ઔરભ્રિકઃ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 172 ) આસીત્* । ઉરભ્રાન્ પ્રઘાત્ય પ્રઘાત્ય માંસં વિક્રીય વિક્રીય જીવિકાં કલ્પયામિ । આર્યશ્ ચ મહાકાત્યાયનો મમાનુકમ્પયા આગત્ય કથયતિ । ભદ્રમુખ અનિષ્ટો ઽસ્ય કર્મણઃ ફલવિપાકઃ । વિરમ ત્વમ્ અસ્માત્ પાપકાદ્ અસદ્ધર્માત્* । નાહં તસ્ય વચનેન વિરમામિ । ભૂયો ભૂયઃ સ માં વિચ્છન્દયતિ । ભદ્રમુકાનિષ્ટો ઽસ્ય કર્મણઃ ફલવિપાકઃ । વિરમ ત્વમ્ અસ્માત્ પાપકાદ્ અસદ્ધર્માત્* । તત્રાપ્ય્ અહં ન પ્રતિવિરમામિ । ( 83વ્ = ગ્બ્મ્ 6.749 ) સ માં પૃચ્છતિ । ભદ્રમુખ કિં ત્વમ્ એતાન્ ઉરભ્રાન્ દિવા પ્રઘાતયસ્યાહોસ્વિદ્ રાત્રૌ । મયોક્તઃ । આર્ય દિવા પ્રઘાતયામીતિ । સ કથયતિ । ભદ્રમુખ રાત્રૌ શીલસમાદાનં કિં ન ગૃહ્ણાસિ । મયા તસ્યાન્તિકાદ્ રાત્રૌ શીલસમાદાનં ગૃહીતમ્* । યત્ તદ્ રાત્રૌ શીલસમાદાનં ગૃહીતં તસ્ય કર્મણો વિપાકેન રાત્રાવ્ એવંવિધં દિવ્યં સુખં પ્રત્યનુભવામિ । યન્ મય દિવા ઉરભ્રાઃ પ્રઘાતિતાસ્ તસ્ય કર્મણો વિપાકેન દિવા એવંવિધં દુઃખં પ્રત્યનુભવામિ । ગાથાં ચ ભાષતે ।
દિવસં પરપ્રાણપીડકો રાત્રૌ શીલગુણૈઃ સમન્વિતઃ ।
તસ્યૈતત્ કર્મણઃ ફલં હ્ય્ અનુભવામિ કલ્યાણપાપકમ્* ॥

શ્રોણ ગમિષ્યસિ ત્વં વાસવગ્રામકમ્* । ગમિષ્યામિ । તત્ર મમ પુત્રઃ પ્રતિવસતિ । સ ઉરભ્રાન્ પ્રઘાત્ય પ્રઘાત્ય જીવિકં કલ્પયતિ । સ ત્વયા વક્તવ્યઃ દૃષ્ટસ્ તે મયા પિતા । સ કથયતિ । અનિષ્ટો ઽસ્ય કર્મણઃ ફલવિપાકો વિરમાસ્માત્ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 173 ) પાપકાદ્ અસદ્ધર્માત્* । ભોઃ પુરુષ યત્ ત્વમ્ એવં કથયસિ દુષ્કુહકા જમ્બુદ્વીપકા મનુષ્યા ઇતિ । નાભિશ્રદ્દધાસ્યતિ । શ્રોણ યદિ ન શ્રદ્દધાસ્યતિ વક્તવ્યસ્ તવ પિતા કથયતિ અસિસ્થાનાધસ્તાત્ {મ્સ્: પિત્રો ઽસ્ય સૂનાયામ્ અધસ્તાત્} સુવર્ણસ્ય કલશઃ પૂરયિત્વા સ્થાપિતઃ । તમ્ ઉદ્ધૃત્યાત્માનં સમ્યક્સુખેન પ્રીણય આર્યં ચ મહાકાત્યાયનં કાલેન કાલં પિણ્ડકેન પ્રતિપાદયાસ્માકં ચ નામ્ના દક્ષિણામ્ આદેશય । અપ્ય્ એવૈતત્ કર્મ તનુત્વં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છેત્ ।
સ સંપ્રસ્થિતઃ । યાવત્ સૂર્યસ્યાભ્યુદ્ગમનકાલસમયે પશ્યત્ય્ અપરં વિમાનં* । તત્ર એકા અપ્સરા અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા । એકશ્ ચ પુરુષો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ અઙ્ગદકુણ્ડલવિચિત્રમાલ્યાભરણાનુલેપનસ્ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । સ તં દૂરત એવ દૃષ્ટ્વા પ્રત્યવભાષિતુમ્ આરબ્ધઃ । સ્વાગતં શ્રોણ મા તૃષિતો ઽસિ મા બુભુક્ષિતો ઽસિ વા । સ સંલક્ષયતિ । નૂનમ્ અયં દેવો વા નાગો વા યક્ષો વા ભવિષ્યતિ । સ કથયતિ । તૃષિતો ઽસ્મિ બુભુક્ષિતશ્ ચ । સ તાભ્યાં સ્નાપિતો ભોજિતઃ । સ તસ્મિન્ વિમાને તાવત્ સ્થિતઃ યાવત્ સુર્યસ્યાસ્તંગમનકાલસમયઃ । સ તાભ્યામ્ ઉક્તઃ । શ્રોણ અવતરસ્વાદીનવો ઽત્ર ભવિષ્યતિ । સ દૃષ્ટાદીનવો ઽવતીર્ય એકાન્તે ઽવસ્થિતઃ । તતઃ પશ્ચાત્ સૂર્યસ્યાસ્તંગમનકાલસમયે{મ્સ્: સૂર્યસ્યાવતરણકાલસમયે} તદ્ વિમાનમ્ અન્તર્હિતમ્* । સાપ્ય્ અપ્સરા ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 174 ) અન્તર્હિતા । મહતી શતપદી પ્રાદુર્ભૂતા । તયા તસ્ય પુરુષસ્ય કાયેન કાયં સપ્તકૃત્વો વેષ્ટયિત્વા તાવદ્ ઉપરિમસ્તકં ભક્ષિતં યાવત્ સ એવ સૂર્યસ્યાભ્યુદ્ગમનકાલસમયઃ । તતઃ પશ્ચાત્ પુનર્ અપિ તદ્ વિમાનં પ્રાદુર્ભૂતમ્* । સાપ્ય્ અપ્સરા પ્રાદુર્ભૂતા । સ ચ પુરુષો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ અઙ્ગદકુણ્ડલવિચિત્રમાલ્યાભરણાનુલેપનસ્ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । સ તમ્ ઉપસંક્રમ્ય પૃચ્છતિ । કો ભવાન્ કેન કર્મણા ઇહોપપન્નાઃ । સ એવમ્ આહ । શ્રોણ દુષ્કુહકા જમ્બુદ્વીપકા મનુષ્યા નાભિશ્રદ્દધાસ્યન્તિ । સ કથયતિ । અહં પ્રત્યક્ષદર્શી કસ્માન્ નાભિશ્રદ્દધાસ્યે । સ કથયતિ । અહં વાસવગ્રામકે બ્રાહ્મણ આસીત્* પારદારિકઃ । આર્યશ્ ચ મહાકાત્યાયનો મમાનુકમ્પયાગત્ય કથયતિ । ભદ્રમુખાનિષ્ટો ઽસ્ય કર્મણઃ ફલવિપાકો વિરમ ત્વમ્ અસ્માત્ પાપકાદ્ અસદ્ધર્માત્* । તસ્ય વચનેનાહં ન પ્રતિવિરમામિ । ભૂયો ભૂયઃ સ માં વિચ્છન્દયતિ । ભદ્રમુક અનિષ્ટો ઽસ્ય કર્મણઃ ફલવિપાકઃ ( 84ર્ = ગ્બ્મ્ 6.750 ) । વિરમાસ્માત્ પાપકાદ્ અસદ્ધર્માત્* । તથાપ્ય્ અહં તસ્માત્ પાપકાદ્ અસદ્ધર્માન્ ન પ્રતિવિરમામિ । સ માં પૃચ્છતિ । ભદ્રમુખ પરદારાન્ કિં ત્વં દિવા ગચ્છસ્યાહોસ્વિદ્ રાત્રૌ । સ મયા અભિહિતઃ । આર્ય રાત્રૌ । સ કથયતિ । ભદ્રમુખ દિવા કિં ન શીલસમાદાનં ગૃહ્ણાસિ । મયા તસ્યાન્તિકાદ્ દિવા શીલસમાદાનં ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 175 ) ગૃહીતમ્* । યત્ તન્ મયાર્યસ્ય મહાકાત્યાયનસ્યાન્તિકાદ્ દિવા શીલસમાદાનં ગૃહીતં તસ્ય કર્મણો વિપાકેન દિવા એવંવિધં દિવ્યં સુખં પ્રત્યનુભવામિ । યત્ તદ્ રાત્રૌ પરદારાભિગમનં કૃતં તસ્ય કર્મણો વિપાકેન રાત્રાવ્ એવંવિધં દુઃખં પ્રત્યનુભવામિ । ગાથાં ચ ભાષતે ।
રાત્રૌ પરદારમૂર્ચ્છિતો દિવસં શીલગુણૈઃ સમન્વિતઃ ।
તસ્યૈતત્ કર્મણઃ ફલં હ્ય્ અનુભવામિ કલ્યાણપાપકમ્* ॥
શ્રોણ ગમિષ્યસિ ત્વં વાસવગ્રામકમ્* । તત્ર મમ પુત્રો બ્રાહ્મણઃ પારદારિકઃ । સ વક્તવ્યઃ । દૃષ્ટસ્ તે મયા પિતા । સ કથયતિ અનિષ્ટો ઽસ્ય કર્મણઃ ફલવિપાકો વિરમાસ્માત્ પાપકાદ્ અસદ્ધર્માત્* । સ ચાહ । ભોઃ પુરુષ ત્વમ્ એવં કથયસિ । દુષ્કુહકા જમ્બુદ્વીપકા મનુષ્યા ઇતિ । નાભિશ્રદ્દધાસ્યતિ । શ્રોણ યદિ ન શ્રદ્દધાસ્યતિ વક્તવ્યઃ તવ પિત્રાગ્નિષ્ટોમસ્યાધસ્તાત્ સુવર્ણકલશઃ પૂરયિત્વા સ્થાપિતઃ । તમ્ ઉદ્ધૃત્યાત્માનં સમ્યક્સુખેન પ્રીણય આર્યં ચ મહાકાત્યાયનં કાલેન કાલં પિણ્ડકેન પ્રતિપાદય અસ્માકં ચ નામ્ના દક્ષિણામ્ આદેશય । અપ્ય્ એવૈતત્ કર્મ તનુત્વં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છેત્ ।

સ સંપ્રસ્થિતઃ । યાવત્ પશ્યતિ અપરં વિમાનમ્* । તત્રૈકા સ્ત્રી અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા અઙ્ગદકુણ્ડલવિચિત્રમાલ્યાભરણાનુલેપના । તસ્યાશ્ ચતુર્ષુ પર્યઙ્કપાદકેષુ ચત્વારઃ પ્રેતા બદ્ધાસ્ તિષ્ઠન્તિ । સા તં દૂરત એવ દૃષ્ટ્વા પ્રત્યનુભાષિતુમ્ આરબ્ધા । શ્રોણ સ્વાગતં મા ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 176 ) તૃષિતો ઽસિ મા બુભુક્ષિતો ઽસિ વા । સ સંલક્ષયતિ । નૂનં દેવીયં વા નાગી વા યક્ષી વા ભવિષ્યતિ । સ કથયતિ । આર્યે તૃષિતો ઽસ્મિ બુભુક્ષિતો ઽસ્મિ । તયાસૌ સ્નાપિતઃ ભોજિતઃ ઉક્તશ્ ચ । શ્રોણ યદ્ય્ એતે કિઞ્ચિન્ મૃગયન્તિ મા દાસ્યસીત્ય્ ઉક્ત્વા તેષાં સત્વાનાં કર્મ સ્વકૃતં પ્રત્યક્ષીકર્તુકામા વિમાનં પ્રવિશ્યાવસ્થિતા । તે મૃગયિતુમ્ આરબ્ધાઃ । શ્રોણ કારુણિકસ્ ત્વં બુભુક્ષિતા વયમ્ અસ્માકમ્ અનુપ્રયચ્છ । તેનૈકસ્ય ક્ષિપ્તં બુસપ્લાવી પ્રાદુર્ભૂતા । અપરસ્ય ક્ષિપ્તમ્ અયોગુડં ભક્ષયિતુમ્ આરબ્ધઃ । અપરસ્ય ક્ષિપ્તં સ્વમાંસં ભક્ષયિતુમ્ આરબ્ધઃ । અપરસ્ય ક્ષિપ્તં પૂયશોણિતં પ્રાદુર્ભૂતમ્* । સ પશ્યતિ વિસ્રગન્ધેન નિર્ગતમ્* । શ્રોણ નિવારિતસ્ ત્વં મયા કસ્માત્ ત્વયૈષાં દત્તમ્* । કિં મમ કરુણયા ત્વમ્ એવ કારુણિકતરઃ । સ કથયતિ । ભગિનિ તવૈતે કે ભવન્તિ । સા કથયતિ । અયં મે સ્વામી । અયં મે પુત્રઃ । ઇયં મે સ્નુષા । ઇયં મે દાસી । સ આહ । કે યૂયં કેન વા કર્મણા ઇહોપપન્નાઃ । તયોક્તમ્* । શ્રોણ દુષ્કુહકા જમ્બુદ્વીપકા મનુષ્યા નાભિશ્રદ્દધાસ્યન્તિ । અહં ભગિનિ પ્રત્યક્ષદર્શી ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 177 ) કસ્માન્ નાભિશ્રદ્દધાસ્યે । સા કથયતિ । અહં વાસવગ્રામકે બ્રાહ્મણ્ય્ આસીત્* । મયા નક્ષત્રરાત્રૌ પ્રત્યુપસ્થિતાયાં પ્રણીતમ્ આહારં સજ્જીકૃતમ્* । આર્યશ્ ચ ( 84વ્ = ગ્બ્મ્ 6.751 ) મહાકાત્યાયનો મમાનુકમ્પયા વાસવગ્રામકં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષત્* । સ મયા દૃષ્ટઃ કાયપ્રાસાદિકશ્ ચિત્તપ્રાસાદિકઃ । ચિત્તમ્ અભિપ્રસન્નં દૃષ્ટ્વા સ મયા પ્રાસાદજાતયા પિણ્ડકેન પ્રતિપાદિતઃ । તસ્યા મમ બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના સ્વામિનમ્ અનુમોદયામિ પ્રામોદ્યમ્ ઉત્પાદયિષ્યતીતિ । સ સ્નાત્વા આગતો મયોક્તઃ । આર્યપુત્રાનુમોદસ્વ મયાર્યો મહાકાત્યાયનઃ પિણ્ડકેન પ્રતિપાદિતઃ । સ રુષિતો યાવદ્ બ્રાહ્મણાનાં ન દીયતે જ્ઞાતીનાં વા જ્ઞાતિપૂજા ન ક્રિયતે તાવત્ ત્વયા તસ્મૈ મુણ્ડકાય શ્રમણકાયાગ્રપિણ્ડકં દત્તમ્* । સો ઽમર્ષજાતઃ કથયતિ । કસ્માત્ સ મુણ્ડકઃ શ્રમણકો બુસપ્લાવીં ન ભક્ષયતીતિ । તસ્ય કર્મણો વિપાકેનાયં બુસપ્લાવીં ભક્ષયતિ । મમ બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના પુત્રં તાવદ્ અનુમોદયામિ । પ્રામોદ્યમ્ ઉત્પાદયિષ્યતીતિ । સો ઽપિ મયોક્તઃ । પુત્રાનુમોદસ્વ મયાર્યો મહાકાત્યાયનઃ પિણ્ડકેન પ્રતિપાદિતઃ । સો ઽપિ રુષિતો યાવદ્ બ્રાહ્મણાનાં ન દીયતે જ્ઞાતીનાં વા જ્ઞાતિપૂજા ન ક્રિયતે તાવત્ ત્વયા તસ્મૈ મુણ્ડકાય શ્રમણકાયાગ્રપિણ્ડકં દત્તમ્* । સો ઽપ્ય્ અમર્ષજાતઃ કથયતિ । કસ્માત્ સ મુણ્ડકઃ શ્રમણકો ઽયોગુડં ન ભક્ષયતીતિ । તસ્ય ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 178 ) કર્મણો વિપાકેનાયમ્ અયોગુડં ભક્ષયતિ । નક્ષત્રરાત્ર્યાં પ્રત્યુપસ્થિતાયાં જ્ઞાતયઃ પ્રહેણકાનિ મમ પ્રેષયન્તિ । તાન્ય્ અહં સ્નુષાયાઃ સમર્પયામિ । સા પ્રણીતાનિ પ્રહેણકાનિ ભક્ષયિત્વા મમ લૂહાનિ ઉપનામયતિ । અહં તેષાં જ્ઞાતીનાં સન્દિશામિ । કિં નુ યૂયં દુર્ભિક્ષે યથા લૂહાનિ પ્રહેણકાનિ પ્રેષયથેતિ । તે મમ સન્દિશન્તિ । ન વયં લૂહાનિ પ્રેષયામઃ અપિ તુ પ્રણીતાન્ય્ એવ પ્રહેણકાનિ પ્રેષયામઃ । મયા સ્નુષાભિહિતા । વધૂકે મા ત્વં પ્રણીતાનિ પ્રહેણકાનિ ભક્ષયિત્વાસ્માકં લૂહાન્ય્ ઉપનામયસિ । સા કથયતિ । કિં ન સ્વમાંસાનિ ભક્ષયતિ યાહં ત્વદીયાનિ પ્રહેણકાનિ ભક્ષયામીતિ । ઇયં તસ્ય કર્મણો વિપાકેન સ્વમાંસાનિ ભક્ષયતિ । નક્ષત્રરાત્ર્યાં પ્રત્યુપસ્થિતાયામ્ અહં દારિકાયા હસ્તે પ્રણીતાનિ પ્રહેણકાનિ દત્વા જ્ઞાતીનાં પ્રેષયામિ । સા દારિકા તાનિ પ્રણીતાનિ પ્રહેણકાનિ માર્ગે ઽન્તર્ભક્ષયિત્વા તેષાં લૂહાન્ય્ ઉપનામયતિ । તે મમ સન્દિશન્તિ । કિં નુ ત્વં દુર્ભિક્ષે યથા લૂહાન્ય્ અસ્માકં પ્રહેણકાનિ પ્રેષયસીતિ । અહં તેષાં સન્દિશામિ । નાહં લૂહાનિ પ્રહેણકાનિ પ્રેષયામિ અપિ તુ પ્રણીતાન્ય્ એવાહં પ્રેષયામીતિ । મયા દારિકાભિહિતા । દારિકે મા ત્વં પ્રણીતાનિ પ્રહેણકાનિ ભક્ષયિત્વા તેષાં લૂહાન્ય્ ઉપનામયસિ । સા કથયતિ । કિં નુ પૂયશોણિતં ન ભક્ષયતિ યા ત્વદીયાનિ પ્રહેણકાનિ ભક્ષયતીતિ । તસ્ય કર્મણો વિપાકેનેયં પૂયશોણિતં ભક્ષયતિ । મમ બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના । તત્ર ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 179 ) પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણામિ યત્રૈતાન્ સત્વાન્ સ્વકં સ્વકં કર્મફલં પરિભુઞ્જાનાન્ પશ્યામીતિ । યન્ મયાર્યમહાકાત્યાયનં પિણ્ડકેન પ્રતિપાદ્ય પ્રણીતે ( 85ર્ = ગ્બ્મ્ 6.752 ) ત્રયસ્ત્રિંશે દેવનિકાયે ઉપપત્તવ્યં સાહં મિથ્યાપ્રણિધાનં કૃત્વા પ્રેતમહર્દ્ધિકા સંવૃત્તા ।
શ્રોણ ગમિષ્યસિ ત્વં વાસવગ્રામકં તત્ર મમ દુહિતા વેશ્યાં વાહયતિ । સા ત્વયા વક્તવ્યા । દૃષ્ટાસ્ તે મયા પિતા માતા ભ્રાતા ભ્રાતુર્ જાયા દાસી । તે કથયન્તિ । અનિષ્ટો ઽસ્ય કર્મણઃ ફલવિપાકો વિરમાસ્માત્ પાપકાદ્ અસદ્ધર્માત્* । ભગિનિ ત્વમ્ એવં કથયસિ । દુષ્કુહકા જમ્બુદ્વીપકા મનુષ્યા નાભિશ્રદ્દધાસ્યન્તિ । શ્રોણ યદિ ન શ્રદ્દધાસ્યતિ વક્તવ્યા તવ પૌરાણે પૈત્રિકે વાસગૃહે ચત્વારો લોહસંઘાટાઃ સુવર્ણસ્ય પૂર્ણાસ્ તિષ્ઠન્તિ મધ્યે ચ સૌવર્ણદણ્ડકમણ્ડલુઃ । તે કથયન્તિ તમ્ ઉદ્ધૃત્યાત્માનં સમ્યક્સુખેન પ્રીણય આર્યં ચ મહાકાત્યાયનં કાલેન કાલં પિણ્ડકેન પ્રતિપાદય અસ્માકં ચ નામ્ના દક્ષિણામ્ આદેશય । અપ્ય્ એવૈતત્ કર્મ તનુત્વં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છેત્ । તેન તસ્યાઃ પ્રતિજ્ઞાતમ્* ।
એવં તસ્ય પરિભ્રમતો દ્વાદશ વર્ષા અતિક્રાન્તાઃ । તયોક્તઃ । શ્રોણ ગમિષ્યસિ ત્વં વાસવગ્રામકમ્* । ભગિનિ ગમિષ્યામિ । સ તસ્મિન્ન્ એવ વિમાને અધિરૂઢઃ । તયા તેષામ્ એવ પ્રેતાનામ્ આજ્ઞા ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 180 ) દત્તા ભવન્તો ગચ્છત શ્રોણં કોટીકર્ણં સુપ્તમ્ એવ વાસવગ્રામકે પૈત્રિકે ઉદ્યાને સ્થાપયિત્વા આગચ્છત । સ તૈર્ વાસવગ્રામકે પૈત્રિકે ઉદ્યાને સ્થાપિતઃ । સ પ્રતિવિબુદ્ધો યાવત્ પશ્યતિ ઘણ્ટાચ્છત્રાણિ વ્યજનાન્ય્ અક્ષરાણિ લિખિતાનિ । યદિ તાવચ્ છ્રોણઃ કોટીકર્ણો જીવતિ લઘ્વ્ આગમનાય ક્ષિપ્રમ્ આગમનાય ચ્યુતઃ કાલગતો ગત્યુપપત્તિસ્થાનાત્ સ્થાનાન્તરવિશેષતાયૈ । સ સંલક્ષયતિ । યદ્ય્ અહં માતાપિતૃભ્યાં મૃત એવ ગૃહીતઃ કસ્માદ્ ભૂયો ઽહં ગૃહં પ્રવિશામિ ગચ્છામ્ય્ આર્યમહાકાત્યાયનસ્યાન્તિકે પ્રવ્રજામીતિ । અથ શ્રોણઃ કોટીકર્ણો યેનાયુષ્માન્ મહાકાત્યાયનસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । અદ્રાક્ષીદ્ આયુષ્માન્ મહાકાત્યાયનઃ શ્રોણં કોટીકર્ણમ્* । દૂરાદ્ એવ દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ શ્રોણં કોટીકર્ણમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । એહિ શ્રોણ સ્વાગતં તે દૃષ્ટસ્ તે શ્રોણ અયં લોકઃ પરશ્ ચ લોકઃ । સ કથયતિ । દૃષ્ટો ભદન્ત મહાકાત્યાયન લભેયાહં ભદન્ત મહાકાત્યાયન સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવં ચરેયમ્ અહં ભગવતો ઽન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્* । સ આર્યેણોક્તઃ । શ્રોણ તાં તાવત્ પૂર્વિકાં પ્રતિજ્ઞાં પરિપૂરય યથાગૃહીતાન્ સન્દેશાન્ સમર્પયેતિ ।

સ તસ્યૌરભ્રિકસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ । ભદ્રમુખ દૃષ્ટસ્ તે પિતા મયા । સ કથયતિ । અનિષ્ટો ઽસ્ય કર્મણઃ ફલવિપાકો વિરમાસ્માત્ પાપકાદ્ અસદ્ધર્માત્* । ભોઃ પુરુષ અદ્ય મમ પિતુર્ દ્વાદશ વર્ષાણિ કાલગતસ્ય । અસ્તિ કશ્ચિદ્ દૃષ્ટઃ પરલોકાત્ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 181 ) પુનર્ આગચ્છન્* । ભદ્રમુખ એષો ઽહમ્ આગતઃ । નાસૌ શ્રદ્દધાતિ । ભદ્રમુખ યદિ ન શ્રદ્દધાસિ સ તવ પિતા કથયતિ અસિસ્થાનાધસ્તાત્ સુવર્ણસ્ય કલશઃ પૂર્ણસ્ તિષ્ઠતિ । તમ્ ઉદ્ધૃત્યાત્માનં સમ્યક્સુખેન પ્રીણય આર્યં ચ મહાકાત્યાયનં કાલેન કાલં પિણ્ડકેન પ્રતિપાદયાસ્માકં ચ નામ્ના દક્ષિણામ્ આદેશય । અપ્ય્ એવૈતત્ કર્મ તનુત્વં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છેત્ । સ સંલક્ષયતિ । ન કદાચિદ્ ( 85વ્ = ગ્બ્મ્ 6.753 ) એવં મયા શ્રુતપૂર્વં પશ્યામિ સચેદ્ ભૂતં ભવિષ્યતિ સર્વમ્ એતત્ સત્યમ્* । તેન ગત્વા ખનિતં યાવત્ તત્ સર્વં તત્ તથૈવ તેનાભિશ્રદ્દધીતમ્* ।
તતઃ પશ્ચાત્ સ પારદારિકસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય કથયતિ । ભદ્રમુખ દૃષ્ટસ્ તે મયા પિતા । સ કથયતિ । અનિષ્ટો ઽસ્ય કર્મણઃ ફલવિપાકો વિરમાસ્માત્ પાપકાદ્ અસદ્ધર્માત્* । સ કથયતિ । ભોઃ પુરુષ અદ્ય મમ પિતુર્ દ્વાદશ વર્ષાણિ કાલં ગતસ્ય । અસ્તિ કશ્ચિત્ ત્વયા દૃષ્ટઃ પરલોકં ગત્વા પુનર્ આગચ્છન્* । ભદ્રમુખ એષો ઽહમ્ આગતઃ । નાસૌ શ્રદ્દધાતિ । સ કથયતિ । ભદ્રમુખ સચેન્ નાભિશ્રદ્દધાસિ તવ પિત્રાગ્નિષ્ટોમસ્યાધસ્તાત્ સુવર્ણસ્ય કલશઃ પૂરયિત્વા સ્થાપિતઃ । સ કથયતિ । તમ્ ઉદ્ધૃત્યાત્માનં સમ્યક્સુખેન પ્રીણયાર્યં ચ મહાકાત્યાયનં કાલેન કાલં પિણ્ડકેન પ્રતિપાદયાસ્માકં ચ નામ્ના દક્ષિણામ્ આદેશય । અપ્ય્ એવૈતત્ કર્મ તનુત્વં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છેત્* । સ સંલક્ષયતિ ન કદાચિદ્ એતન્ મયા શ્રુતપૂર્વં પશ્યામિ સચેદ્ ભૂતં ભવિષ્યતિ સર્વમ્ એતત્ સત્યમ્* । તેન ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 182 ) ગત્વા ખનિતં યાવત્ પશ્યતિ તત્ સર્વં તત્ તથૈવ તેનાભિશ્રદ્દધીતમ્* ।
સ ગણિકાયાઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય કથયતિ । ભગિનિ દૃષ્ટસ્ તે મયા માતા પિતા ભ્રાતુર્ જાયા દાસી । તે કથયન્તિ । અનિષ્ટો ઽસ્ય કર્મણઃ ફલવિપાકો વિરમાસ્માત્ પાપકાદ્ અસદ્ધર્માત્* । સા કથયતિ । ભોઃ પુરુષ અદ્ય મમ માતાપિત્રોર્ દ્વાદશ વર્ષાણિ કાલગતયોઃ । અસ્તિ કશ્ચિત્ ત્વયા દૃષ્ટઃ પરલોકં ગત્વા પુનર્ આગચ્છન્* । સ કથયતિ । એષો ઽહમ્ આગતઃ । સા ન શ્રદ્દધાતિ । સ કથયતિ । ભગિનિ સચેન્ નાભિશ્રદ્દધાસિ તવ પૌરાણે પૈત્રિકે વાસગૃહે ચત્વારો લોહસંઘાટાઃ સુવર્ણપૂર્ણાસ્ તિષ્ઠન્તિ । મધ્યે ચ સૌવર્ણદણ્ડકમણ્ડલુઃ । તે કથયન્તિ । તમ્ ઉદ્ધૃત્યાત્માનં સમ્યક્સુખેન પ્રીણયાર્યં ચ મહાકાત્યાયનં કાલેન કાલં પિણ્ડકેન પ્રતિપાદયાસ્માકં ચ નામ્ના દક્ષિણામ્ આદેશય । અપ્ય્ એવૈતત્ કર્મ તનુત્વં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છેત્* । સા સંલક્ષયતિ । ન કદાચિન્ મયા શ્રુતપૂર્વં પશ્યામિ સચેદ્ ભૂતં ભવિષ્યતિ સર્વમ્ એતત્ સત્યમ્* । તયા ગત્વા ખનિતં યાવત્ તત્ સર્વં તત્ તથૈવ તથાભિશ્રદ્દધીતમ્* ।
શ્રોણઃ કોટીકર્ણઃ સંલક્ષયતિ । સર્વો ઽયં લોકઃ સુવર્ણસ્ય શ્રદ્દધાતિ ન તુ કશ્ચિન્ મમ શ્રદ્ધયા ગચ્છતીતિ । તેન વૈપુષ્પિતમ્* । તસ્ય શિશુત્વે સુવર્ણેન દશના બદ્ધાઃ । તયાસૌ પ્રત્યભિજ્ઞાતઃ । સ્યાદ્ આર્યઃ શ્રોણઃ કોટીકર્ણઃ એવ મે ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 183 ) ભગિનિ સંજાનીતે । તયા ગત્વા તસ્ય માતાપિતૃભ્યામ્ આરોચિતમ્* । અમ્બ તાત કોટીકર્ણો ઽભ્યાગત ઇતિ । અનેકૈસ્ તેષામ્ આરોચિતમ્* । તે ન કસ્યચિત્* શ્રદ્ધયા ગચ્છન્તિ । તે કથયન્તિ । પુત્રિ ત્વમ્ અપ્ય્ અસ્માકમ્ ઉત્પ્રાસયસિ । યાવદ્ અસૌ સ્વયમ્ એવ ગતઃ । તેન દ્વારકોષ્ઠકે સ્થિત્વોત્કાશનશબ્દઃ કૃતઃ । હિરણ્યસ્વરો ઽસૌ । સ તૈઃ સ્વરેણ પ્રત્યભિજ્ઞાતઃ । તૌ કણ્ઠે પરિષ્વજ્ય રુદિતુમ્ આરબ્ધૌ । તેષાં વાષ્પેણ પટહાનિ સ્ફુટિતાનિ । દ્રષ્ટુમ્ આરબ્ધૌ । સ કથયતિ । અમ્બ તાતાનુજાનીધ્વં પ્રવ્રજિષ્યામિ સમગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનાગારિકમ્* । તૌ કથયતઃ । પુત્રાવાં ત્વદીયેન શોકેન રુદન્તાવ્ અન્ધીભૂતૌ । ઇદાનીં ત્વમ્ એવાગમ્ય ચક્ષુઃ પ્રતિલબ્ધમ્* । યાવદ્ આવાં જીવાવસ્ તાવન્ ન પ્રવ્રજિતવ્યમ્* । યદા કાલં કરિષ્યાવસ્ તદા પ્રવ્રજિષ્યસિ । તેનાયુષ્મન્તો મહાકાત્યાયનસ્યાન્તિકાદ્ ધર્મં શ્રુત્વા સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં માતાપિતરૌ ચ શરણાગમનશિક્ષાપદેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતૌ । આગમચતુષ્ટયમ્ અધીતમ્* । ( 86ર્ = ગ્બ્મ્ 6.754 ) સકૃદાગામિફલં સાક્ષાત્કૃતમ્* । માતાપિતરૌ સત્યેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતૌ । અપરેણ સમયેન તસ્ય માતાપિતરૌ કાલગતૌ । સ તં ધનજાતં દીનાનાથકૃપણવનીપકેભ્યો દત્વા દરિદ્રાન્ અદરિદ્રાન્ કૃત્વા યેનાયુષ્માન્ મહાકાત્યાયનસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્યાયુષ્મતો મહાકાત્યયનસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે ઽસ્થાત્* । એકાન્તે સ્થિતઃ શ્રોણઃ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 184 ) કોટીકર્ણઃ આયુષ્મન્તં મહાકાત્યાયનમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । લબેયાહમ્ આર્ય મહાકાત્યાયન સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્* । યાવચ્ ચરેયમ્ અહં ભગવતો ઽન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્* । સ આયુષ્મતા મહાકાત્યાયનેન પ્રવ્રાજિતઃ । તેન પ્રવ્રજ્ય માતૃકાધીતા । અનાગામિફલં સાક્ષાત્કૃતમ્* ।
અશ્માપરાન્તકેષુ જનપદેષુ અલ્પભિક્ષુકં કૃચ્છ્રેણ દશવર્ગો ગણઃ પરિપૂરયતે । સ ત્રૈમાસીં શ્રામણેરો વિધારિતઃ । ધર્મતા ખલુ યથા બુદ્ધાનાં ભગવતાં શ્રાવકાણાં દ્વૌ સંનિપાતૌ ભવતઃ । યશ્ ચાષાઢ્યાં વર્ષોપનાયિકાયાં યશ્ ચ કાર્તિક્યાં પૌર્ણમાસ્યામ્* । તત્ર યે આષાઢ્યાં વર્ષોપનાયિકાયાં સંનિપતન્તિ તે તાંસ્ તાન્ ઉદ્દેશયોગમનસિકારાન્ ઉદ્ગૃહ્ય પર્યવાપ્ય તાસુ તાસુ ગ્રામનગરનિગમરાષ્ટ્રરાજધાનીષુ વર્ષામ્ ઉપગચ્છન્તિ । યે કાર્તિક્યાં પૌર્ણમાસ્યાં સંનિપતન્તિ તે યથાધિગતમ્ આરોચયન્તિ । ઉત્તરે ચ પરિપૃચ્છન્તિ । એવમ્ એવ મહાશ્રાવકાણામ્ અપિ । અથ યે આયુષ્મતો મહાકાત્યાયનસ્ય સાર્ધંવિહાર્યન્તેવાસિકા ભિક્ષવસ્ તાંસ્ તાન્ ઉદ્દેશયોગમનસિકારવિશેષાન્ ઉદ્ગૃહ્ય પર્યવાપ્ય તાસુ તાસુ ગ્રામનગરનિગમરાષ્ટ્રરાજધાનીષુ વર્ષામ્ ઉપગતાસ્ તે ત્રયાણાં વાર્ષિકાણાં માસાનામ્ અત્યયાત્ કૃતચીવરા નિષ્ઠિતચીવરાઃ સમાદાય પાત્રચીવરં યેનાયુષ્માન્ મહાકાત્યાયનસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ । ઉપસંક્રમ્યાયુષ્મતો મહાકાત્યાયનસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 185 ) નિષણ્ણાઃ । એકાન્તે નિષદ્ય યથાધિગતમ્ આરોચયન્તિ ઉત્તરે ચ પરિપૃચ્છન્તિ । દશવર્ગો ગણઃ પરિપૂર્ણઃ । સ તેનોપસંપાદિતઃ । તેન પિટકત્રયમ્ અધીતમ્* । સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । અર્હન્ સંવૃત્તસ્ ત્રૈધાતુકવીતરાગો સમલોષ્ટ્રકાંચનઃ આકાશપાણિતલસમચિત્તો વાસીચન્દનકલ્પો ઽવિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશો વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તો ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખઃ સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યો માન્યો ઽભિવાદ્યશ્ ચ સંવૃત્તઃ ।

અથાયુષ્મતો મહાકાત્યાયનસ્ય સાર્ધંવિહાર્યન્તેવાસિકા આયુષ્મન્તં મહાકાત્યાયનં યાવત્ તાવત્ પર્યુપાસ્યાયુષ્મન્તં મહાકાત્યાયનમ્ ઇદમ્ અવોચન્* । દૃષ્ટો ઽસ્માભિર્ ઉપાધ્યાય પર્યુપાસિતશ્ ચ । ગચ્છામો વયં ભગવન્તં પર્યુપાસિષ્યામહે । વત્સ એવં કુરુધ્વમ્* । પર્યુપાસિતવ્યા એવ હિ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ ।
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન શ્રોણઃ કોટીકર્ણસ્ તસ્યામ્ એવ પર્ષદિ સંનિષણ્ણો ઽભૂત્ સંનિપતિતઃ । અથાયુષ્માન્ શ્રોણઃ કોટીકર્ણ ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસંગાં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેનાયુષ્માન્ મહાકાત્યાયનસ્ તેનાઞ્જલિં કૃત્વા પ્રણમ્યાયુષ્મન્તં મહાકાત્યાયનમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । દૃષ્ટો મયોપાધ્યાયાનુભાવેન ( 86વ્ = ગ્બ્મ્ 6.755 ) સ ભગવાન્ ધર્મકાયેન નો તુ રૂપકાયેન । ગચ્છામ્ય્ ઉપાધ્યાય રૂપકાયેનાપિ તં ભગવન્તં દ્રક્ષ્યામિ । સ આહ । એવં વત્સ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 186 ) કુરુષ્વ । દુર્લભદર્શના હિ વત્સ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ તદ્યથા ઔદુમ્બરપુષ્પમ્* । અસ્માકં ચ વચનેન ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દસ્વાલ્પાબાધતાં ચ યાવત્ સુખસ્પર્શવિહારતાં ચ પઞ્ચ પ્રશ્નાનિ ચ પૃચ્છ ।
અશ્માપરાન્તકેષુ ભદન્ત જનપદેષુ અલ્પભિક્ષુકં કૃચ્છ્રેણ દશવર્ગગણઃ પરિપૂર્યતે । તત્રાસ્માભિઃ કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્* । ખરા ભૂમિર્ ગોકણ્ટકાધાના । અશ્માપરાન્તકેષુ જનપદેષુ ઇદમ્ એવંરૂપમ્ આસ્તરણં પ્રત્યાસ્તરણં તદ્યથા અજચર્મ ગોચર્મ મૃગચર્મ ચ્છાગચર્મ । તદ્ અન્યેષુ જનપદેષ્વ્ ઇદમ્ એવંરૂપમ્ આસ્તરણં પ્રત્યાસ્તરણં તદ્યથા એરકો મેરકો જન્દુરકો મન્દુરકઃ । એવમ્ એવાશ્માપરાન્તકેષુ જનપદેષ્વ્ ઇદમ્ એવંરૂપમ્ આસ્તરણં પ્રત્યાસ્તરણં ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 187 ) તદ્યથા અજચર્મ પૂર્વવત્* । ઉદકશુદ્ધિકા મનુષ્યા સ્નાનસમુદાચારાઃ । ભિક્ષુર્ ભિક્ષોશ્ ચીવરકાણિ પ્રેષયતિ । ઇતશ્ ચ્યુતાનિ તત્રાસંપ્રાપ્તાનિ । કસ્યૈતાનિ નૈસર્ગિકાણિ । અધિવાસયત્ય્ આયુષ્માન્ શ્રોણઃ કોટીકર્ણ આયુષ્મતો મહાકાત્યાયનસ્ય તૂષ્ણીંભાવેન ।
અથાયુષ્માન્ શ્રોણઃ કોટીકર્ણસ્ તસ્યા એવ રાત્રેર્ અત્યાયાત્ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય વાસવગ્રામકં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષત્* । યાવદ્ અનુપૂર્વેણ શ્રાવસ્તીમ્ અનુપૃઅપ્તઃ । અથાયુષ્માન્ શ્રોણઃ કોટીકર્ણઃ પાત્રચીવરં પ્રતિશામય્ય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણઃ । તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ । ગચ્છાનન્દ તથાગતસ્ય શ્રોણસ્ય ચ કોટીકર્ણસ્યૈકવિહારે મઞ્ચં પ્રજ્ઞપય । એવં ભદન્તેત્ય્ આયુષ્માન્ આનન્દસ્ તથાગતસ્ય શ્રોણસ્ય ચ કોટીકર્ણસ્ય યાવત્ પ્રજ્ઞપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । પ્રજ્ઞપ્તો ભદન્ત તથાગતસ્ય શ્રોણસ્ય ચ કોટીકર્ણસ્યૈકવિહારે મઞ્ચો યસ્યેદાનીં ભગવાન્ કાલં મન્યતે । અથ ભગવાન્ યેન શ્રોણસ્ય કોટીકર્ણસ્ય વિહારસ્ તેનોપસંક્રાન્તો યાવદ્ વિહારં પ્રવિશ્ય નિષણ્ણઃ । યાવત્ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 188 ) પ્રતિમુખં સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપ્ય । અથાયુષ્માન્ અપિ શ્રોણઃ કોટીકર્ણો બહિર્ વિહારસ્ય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય વિહારં પ્રવિશ્ય નિષણ્ણઃ પર્યઙ્કમ્ આભુજ્ય યાવદ્ ઋજુકાયં પ્રણિધાય પ્રતિમુખં સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપ્ય । તાં ખલુ રાત્રિં ભગવાન્ આયુષ્માંશ્ ચ શ્રોણઃ કોટીકર્ણ આર્યસ્ય તૂષ્ણીંભાવેનાતિનામિતવાન્* । અથ ભગવાન્ રાત્ર્યાઃ પ્રત્યૂષસમયે આયુષ્મન્તં શ્રોણં કોટીકર્ણમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ । પ્રતિભાતુ તે શ્રોણ ધર્મો યો મયા સ્વયમ્ અભિજ્ઞાયાભિસંબુધ્યાખ્યાતઃ । અથાયુષ્માન્ શ્રોણો ભગવતા કૃતાવકાશઃ અશ્માપરાન્તિકયા સ્વરગુપ્તિકયા ઉદાનાત્ પારાયણાત્ સત્યદૃષ્ટઃ શૈલગાથામુનિગાથાસ્થવિરગાથાસ્થવિરીગાથાર્થવર્ગીયાણી ચ સૂત્રાણિ વિસ્તરેણ સ્વરેણ સ્વાધ્યાયં કરોતિ । અથ ભગવાન્ શ્રોણસ્ય કોટીકર્ણસ્ય કથાપર્યવસાનં વિદિત્વા આયુષ્મન્તં શ્રોણં કોટીકર્ણમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । ( 87ર્ = ગ્બ્મ્ 6.756 ) સાધુ સાધુ શ્રોણ મધુરસ્ તે ધર્મો ભાષિતઃ પ્રણીતશ્ ચ યો મયા સ્વયમ્ અભિજ્ઞાયાભિસંબુધ્યાખ્યાતઃ ।
અથાયુષ્મતઃ શ્રોણસ્ય કોટીકર્ણસ્યૈતદ્ અભવત્* । અયં મે કાલો ભગવત ઉપાધ્યાયસ્ય વચસારાધયિતુમ્ ઇતિ વિદિત્વોત્થાયાસનાદ્ યાવદ્ ભગવન્તં પ્રણમ્યેદમ્ અવોચત્* । અશ્માપરાન્તકેષુ જનપદેષુ વાસવગ્રામકે ભદન્ત મહાકાત્યાયનઃ પ્રતિવસતિ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 189 ) યો મે ઉપાધ્યાયઃ । સ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દતે ઽલ્પાબાધતાં લઘૂત્થાનતાં ચ પૃચ્છતિ યાવત્ સ્પર્શવિહારતાં ચ પઞ્ચ ચ પ્રશ્નાનિ પૃચ્છતિ । વિસ્તરેણોચ્ચારયિતવ્યાનિ ।
અથ ભગવાન્ શ્રોણં કોટીકર્ણમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । અકાલસ્ તે શ્રોણ પ્રશ્નવ્યાકરણાય । સંઘમધ્યે પ્રશ્નઃ પૃચ્છ્યેત । તત્ર કાલો ભવિષ્યતિ પ્રશ્નસ્ય વ્યાકરણાય । અથ ભગવાન્ કાલ્યમ્ એવોત્થાય પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ । અથાયુષ્માન્ શ્રોણઃ કોટીકર્ણો યેન બહગ્વાંસ્ તેનોપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ઽસ્થાત્* । એકાન્તસ્થિતો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । અશ્માપરાન્તકેષુ જનપદેષુ વાસવગ્રામકે ભદન્ત મહાકાત્યાયનઃ પ્રતિવસતિ યો મે ઉપાધ્યાયઃ । સ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દતે ઽલ્પાબાધતાં પૃચ્છતિ યાવત્ સ્પર્શવિહારતાં ચ પઞ્ચ ચ પ્રશ્નાનિ વિસ્તરેણારોચયતિ યથા પૂર્વમ્ ઉક્તાનિ યાવત્ કસ્ય નૈસર્ગિકાણિ । ભગવાન્ આહ । તસ્માદ્ અનુજાનામિ । પ્રત્યન્તિમેષુ જનપદેષુ વિનયધરપઞ્ચમેન ગણેનોપસંપદા । સદા સ્નાનમ્* । એકપલાશિકે ઉપાનહે ધારયિતવ્યે ન દ્વિપુટે ન ત્રિપુટે । સા ચેત્ ક્ષયધર્મિણી ભવતિ અર્ગલકં દત્વા ધારયિતવ્યે {મ્સ્: સચેત્ ક્ષિયધર્મિણ્યૌ ભવતઃ । અર્ઘટકં વારયિતવ્યે ચર્મા ધારયિતવ્યામ્} । ભિક્ષુર્ ભિક્ષોશ્ ચીવરકાણિ પ્રેષયતિ ઇતશ્ ચ્યુતાનિ તત્રાસંપ્રાપ્તાનિ ન કસ્યચિન્ નૈસર્ગિકાણિ । ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 190 )
આયુષ્માન્ ઉપાલી બુદ્ધં ભગવન્તં પૃચ્છતિ । યદ્ ઉક્તં ભદન્ત ભગવતા પ્રત્યન્તિમેષુ જનપદેષુ વિનયધરપઞ્ચમેન ગણેનોપસંપદા । તત્ર કતમો ઽન્તઃ કતમઃ પ્રત્યન્તઃ । પૂર્વેણોપાલિન્ પુણ્ડ્રવર્ધનં નામ નગરં તસ્ય પૂર્વેણ પુણ્ડ્રકક્ષો નામ દાવઃ । સો ઽન્તઃ । તતઃ પરેણ પ્રત્યન્તઃ । દક્ષિણેન શરાવતી નામ નગરી {મ્સ્: પ્રત્યન્ત નગરાવતી નામ નગરી તસ્ય પરેણ શરાવતી} । તસ્યાઃ પરેણ શરાવતી નામ નદી । સો ઽન્તઃ । તતઃ પરેણ પ્રત્યન્તઃ । પશ્ચિમેન સ્થૂણોપસ્થૂણકૌ બ્રાહ્મણગ્રામકૌ । સો ઽન્તઃ । તતઃ પરેણ પ્રત્યન્તઃ । ઉત્તરેણ ઉશીરગિરિઃ । સો ઽન્તઃ । તતઃ પરેણ પ્રત્યન્તઃ ।
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પૃચ્છન્તિ । કિં ભદન્ત આયુષ્મતા શ્રોણેન કોટીકર્ણેન કર્મ કૃતં તસ્ય કર્મણો વિપાકેનાઢ્યે મહાધને મહાભોગે કુલે જાતો રત્નપ્રત્યુપ્તિકયા કર્ણે આમુક્તિકયા ભગવતઃ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* ।

ભગવાન્ આહ । ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વારાણસ્યાં નગર્યાં કાશ્યપો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ભગવાઞ્ છાસ્તા લોક ઉત્પન્નઃ । તેન ખલુ સમયેન વારાણસ્યાં દ્વૌ જાયાપતિકૌ । તાભ્યાં ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 191 ) કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્યાન્તિકે શરણગમનશિક્ષાપદાન્ય્ ( 87વ્ = ગ્બ્મ્ 6.757 ) ઉદ્ગૃહીતાનિ । યદા કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સકલં બુદ્ધકાર્યં કૃત્વા નિરુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વૃતસ્ તસ્ય રાજ્ઞા કૃકિણા ચતૂરત્નમયં ચૈત્યં કારિતં સમન્તાદ્ યોજનમ્ અર્ધયોજનમ્ ઉચ્ચત્વેન । તેન તત્ર ખણ્ડસ્ફુટપ્રતિસંસ્કરણાય યે પૂર્વનગરદ્વારે કરપ્રત્યાયા ઉત્તિષ્ઠન્તે તે તસ્મિન્ સ્તૂપે ઽનુપ્રદત્તાઃ । યદા કૃકી રાજા કાલગતસ્ તસ્ય પુત્રઃ સુજાતો નામ્ના સ્વરાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપિતઃ । તસ્યામાત્યૈઃ સ્તોકાઃ કરપ્રત્યાયા ઉપનામિતાઃ । રાજા પૃચ્છતિ । કિં કારણમ્ અસ્માકં ભવદ્ભિઃ સ્તોકાઃ કરપ્રત્યાયા ઉપનામિતાઃ । કિમ્ અસ્માકં વિજિતે કરપ્રત્યાયા ઉત્તિષ્ઠન્તે । તે કથયન્તિ । દેવ કુતઃ કરપ્રત્યાયા ઉત્તિષ્ઠન્તે । યે દેવ પૂર્વદ્વારે કરપ્રત્યાયાસ્ તે વૃદ્ધરાજ્ઞા સ્તૂપે ખણ્ડસ્ફુટપ્રતિસંસ્કરણાય પ્રજ્ઞપ્તાઃ । યદિ દેવો ઽનુજાનીતે વયં તાન્ કરપ્રત્યાયાન્ સમુચ્છિન્દામઃ । સ કથયતિ । ભવન્તો યન્ મમ પિત્રા કૃતં તદ્ એવ બ્રહ્મકૃતમ્* । તે સંલક્ષયન્તિ । યદિ દેવો ઽનુજાનીતે વયં તથા કરિષ્યામો યથા સ્વયમ્ એવ તે કરપ્રત્યાયા નોત્થાસ્યન્તિ । તૈઃ સ દ્વારો બદ્ધ્વા સ્થાપિતઃ । ન ભૂયઃ કરપ્રત્યાયા ઉત્તિષ્ઠન્તે । તસ્મિન્ સ્તૂપે ચ સ્ફુટિતકાનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ । તૌ જાયાપતી વૃદ્ધીભૂતૌ તત્રૈવ સ્તૂપે પરિકર્મ કુર્વાણૌ તિષ્ઠતઃ । ઉત્તરાપથાચ્ ચ સાર્થવાહઃ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 192 ) પણ્યમ્ આદાય વારાણસીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । તેનાસૌ દૃષ્ટઃ સ્તૂપશ્ ચટિતસ્ફુટિતકૈઃ પ્રાદુર્ભૂતૈઃ । સ દૃષ્ટ્વા પૃચ્છતિ । અમ્બ તાત કસ્યૈષ સ્તૂપ ઇતિ । તૌ કથયતઃ । કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય । કેન કારિતઃ । કૃકિણા રાજ્ઞા । ન તેન રાજ્ઞા અસ્મિન્ સ્તૂપે ખણ્ડસ્ફુટપ્રતિસંસ્કરણાય કિઞ્ચિત્ પ્રજ્ઞપ્તમ્* । તૌ કથયતઃ । પ્રજ્ઞપ્તં યે પૂર્વનગરદ્વારે કરપ્રત્યાયાસ્ તે ઽસ્મિન્ સ્તૂપે ખણ્ડસ્ફુટપ્રતિસંસ્કરણાય નિર્યાતિતાઃ । કૃકી રાજા કાલગતઃ । તસ્ય પુત્રઃ સુજાતો નામ્ના સ્વરાજ્યે પ્રતિષ્ઠિતઃ । તેન તે કરપ્રત્યાયાઃ સમુચ્છિન્નાઃ । તેનાસ્મિન્ સ્તૂપે ચટિતસ્ફુટિતકાનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ । તસ્ય રત્નકર્ણિકા કર્ણે આમુક્તિકા । તેન સાવતાર્ય તયોર્ દત્તા । અમ્બ તાતાનયા રત્નકર્ણિકયા અસ્મિન્ સ્તૂપે ખણ્ડસ્ફુટપ્રતિસંસ્કારં કુરુતમ્ ઇતિ યાવદ્ અહં પણ્યં વિસર્જયિત્વાગચ્છામિ । તતઃ પશ્ચાદ્ ભૂયો ઽપિ દાસ્યામિ । તૈસ્ તાં વિક્રીય તસ્મિન્ સ્તૂપે ખણ્ડસ્ફુટપ્રતિસંસ્કારઃ કૃતઃ । અપરમ્ ઉત્સર્પિતમ્* । અથાપરેણ સમયેન સ સાર્થવાહઃ પણ્યં વિસર્જયિત્વાગતઃ । તેન સ દૃષ્ટઃ સ્તૂપે ઽસેચનકદર્શનઃ । દૃષ્ટ્વા સ ચ ભૂયસ્યાપિ માત્રયાભિપ્રસન્નઃ । સ પ્રસાદજાતઃ પૃચ્છતિ । અમ્બ તાત મા યુષ્માભિઃ કિઞ્ચિદ્ ઉદ્ધારીકૃતમ્* । ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 193 ) તૌ કથયતઃ । પુત્ર નાસ્માભિઃ કિઞ્ચિદ્ ઉદ્ધારીકૃતં કિન્ ત્વ્ અપરમ્ ઉત્સર્પિતં તિષ્ઠતિ । તેન પ્રસાદજાતેન યત્ તત્રાવશિષ્ટમ્ અપરં ચ દત્વા મહતીં પૂજાં કૃત્વા પ્રણિધાનં ચ કૃતમ્* । અનેનાહં કુશલમૂલેનાઢ્યે મહાધને મહાભોગે કુલે જાયેયમ્* । એવંવિધાનાં ચ ધર્માણાં લાભી સ્યામ્* । એવંવિધમ્ એવ શાસ્તારમ્ આરાગયેયં મા વિરાગયેયમ્ ઇતિ । કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ । યો ઽસૌ સાર્થવાહ એષ એવાસૌ શ્રોણઃ કોટીકર્ણઃ । ( 88ર્ = ગ્બ્મ્ 6.758 ) યદ્ અનેન કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય સ્તૂપે કારાં કૃત્વા પ્રણિધાનં કૃતં તસ્ય કર્મણો વિપાકેનાઢ્યે મહાધને મહાભોગે કુલે જાતઃ । મમ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । અહમ્ અનેન કાશ્યપેન સમ્યક્સંબુદ્ધેન સમબલઃ સમજવઃ સમધૂરઃ સમસામાન્યપ્રાપ્તઃ શાસ્તા આરાગિતો ન વિરાગિત ઇતિ હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ એકાન્તશુક્લાનાં કર્મણામ્ એકાન્તશુક્લો વિપાકઃ વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચૈકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* । ભિક્ષવ ઊચૂઃ । કિં ભદન્તાયુષ્મતા શ્રોણકોટીકર્ણેન કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન દૃષ્ટ એવ ધર્મે અપાયા દૃષ્ટાઃ । ભગવાન્ આહ । યદ્ અનેન માતુર્ અન્તિકે ખરવાક્ કર્મ નિશ્ચારિતં તસ્ય કર્મણો વિપાકેન દૃષ્ટ એવ ધર્મ અપાયા દૃષ્ટાઃ ।

બુદ્ધો ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । આયુષ્માન્ ઉપનન્દઃ સંઘનવકઃ । તસ્ય પંક્ત્યા કટકટાયમંચકઃ પ્રાપ્તઃ । સ ભયેન પરિવર્તતે । મા ભેત્સ્યતીતિ સંલક્ષયતિ । અહમ્ ઉપનન્દો મંચકસ્યાપિ સ્પૃહયામિ । નોપનન્દ ઇતિ નામધેયં ધારયામિ યદિ શય્યાં મંચકં વા નોપાવર્તયામિ । સ કાલ્યમ્ એવોત્થાય રાજ્ઞઃ પ્રસેનજિતઃ કોસલસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ । સ તેનોક્તઃ । સ્વાગતં ભદન્તોપનન્દસ્ય । કશ્ચિદ્ ભદન્તોપનન્દઃ સુખં શયિતઃ । સ કથયતિ । ગિલ્લપેઠ કિં ત્વં ન જાનીષે યથાહમ્ અષ્ટપુટીં શય્યાં કલ્પયામ્ય્ ઉપનન્દો ઽપિ તથૈવેતિ । અહં સંઘનવકો મમ પંક્ત્યા કટકટાયમંચકઃ પ્રાપ્તઃ । સો ઽહં ભયેન પરિવર્તામિ । મા ભેત્સ્યતીતિ કલ્પતે । ભદન્તોપનન્દસ્યેદૃશી અષ્ટપુટી શય્યા સાધુ કલ્પતે સુષ્ઠુ કલ્પતે । કુત્ર પ્રતિક્ષિપ્તં કેન વા પ્રતિક્ષિપ્તમ્* । યદિ તે કલ્પતે ગૃહીતો ભવતુ । ઉપનન્દઃ કથયતિ । કિં મમ કોસલો જનપદો વર્તતે । વિહારં નામયિત્વાનુપ્રયચ્છ । તેન તસ્યાષ્ટૌ મનુષ્યા અનુપ્રદત્તાઃ । તત્ર ચતુર્ભિઃ શયનાસનં ગૃહીતં ચતુર્ભિઃ ખટ્ટા । તે ગૃહીત્વા વીથ્યા મધ્યેન સંપ્રસ્થિતાઃ । તે બ્રાહ્મણગૃહપતિભિર્ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 195 ) દૃષ્ટાઃ । દૃષ્ટ્વા ચ પૃચ્છન્તિ । કુત્ર ભવન્તો ઽસ્ય દેવશય્યાં કલ્પયિષ્યન્તિ । ઉપનન્દઃ કથયતિ । સ્વગૃહે । કસ્યૈષા શય્યા નીયતે । ઉપનન્દઃ કથયતિ । મયૈષા લબ્ધા । તે ઽવધ્યાયન્તિ ક્ષિપન્તિ વિવાચયન્તિ । કિં ભદન્તોપનન્દસ્ય શ્રામણકસ્ય કામગુણા બાધન્તે । તેન વિહારં ગત્વા વિહારં સિક્તં સંમૃષ્ટં સુકુમારી ગોમયકાર્ષ્ય્ અનુપ્રદત્તા । શય્યાં પ્રજ્ઞપ્ય નિષેત્સ્યામીતિ । ભગવાન્ ચ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । સૌદ્વિલ્યજાતો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । પશ્ય મમ ભદન્ત કીદૃશી શય્યા । તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ । આદિત એવ ભિક્ષવઃ ઉપનન્દો મોહપુરુષઃ પ્રતિગોપકો વેદિતવ્યઃ । ભગવાન્ સંલક્ષયતિ । યઃ કશ્ચિદ્ આદીનવો ભિક્ષવો ઉચ્ચશયનમહાશયને શય્યા કલ્પયન્તિ । તસ્માન્ ન ભિક્ષુણોચ્ચશયનમહાશયને નિષેત્તવ્યમ્* । નિષીદતિ સાતિસારો ભવતિ ।
ઉક્તં ભગવતા ન ભિક્ષુણોચ્ચશયનમહાશયને ( 88વ્ = ગ્બ્મ્ 6.759 ) નિષેત્તવ્યમ્ ઇતિ । અન્યતમેન ગૃહપતિના બુદ્ધપ્રમુખા ભિક્ષુસંઘા અન્તર્ગૃહે નિમંત્રિતાઃ । સ ઉચ્ચાન્ય્ આસનાનિ પ્રજ્ઞપયિતુમ્ આરબ્ધઃ । આયુષ્માન્ આનન્દઃ અનુકાલં પ્રવિષ્ટઃ । તેન દૃષ્ટઃ ય ઉચ્ચાન્ય્ આસનાનિ પ્રજ્ઞપયન્* । સ તેનોક્તઃ । નૈતાનિ ગૃહપતે ભિક્ષુપ્રતિરૂપાણ્ય્ આસનાનિ । અપનય । સ તાન્ય્ અપનયિતુમ્ આરબ્ધઃ । ભગવાંશ્ ચ તત્રાગતઃ । જાનકાઃ પૃચ્છકા બુદ્ધા ભગવન્તઃ । પૃચ્છતિ બુદ્ધો ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્* । કિમ્ ઇદમ્ આનન્દ કરિષ્યસિ । બહગવન્ન્ અયં ગૃહપતિર્ મહાર્હાણિ શયનાસનાનિ પ્રજ્ઞપયતિ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 196 ) નૈતાનિ ગૃહપતે ભિક્ષુપ્રતિરૂપાણિ શયનાસનાનિ । અપનયૈતાનિ । સૈષો ઽપનયતિ । માનન્દ ગૃહપતિં વારય । પ્રજ્ઞપયન્તુ ન સર્વત્રાનન્દ રિદ્ધિષ્યતિ । તસ્માદ્ અનુજાનામ્ય્ અન્તર્ગૃહે ઉચ્ચાસને નિષેત્તવ્યમ્* । નાભિનિપતિતવ્યમ્* । વિહારે નૈવ નિષેત્તવ્યમ્* । નિષદ્યાભિનિપતતિ સાતિસારો ભવતિ ।
અન્યતમો ભિક્ષુસ્ ત્રિચીવરકો દક્ષિણાપથાત્ શ્રાવસ્તીમ્ અનુપ્રાપ્તો ભગવતઃ પાદાભિવન્દકઃ । તસ્ય ચર્મકાસ્તરિકા શોભના । સ તત્રોપનન્દેન દૃષ્ટઃ । સ તેનોક્તઃ । પિણ્ડપાતિક પ્રયચ્છ મમૈતત્ ચર્મ ચૈત્યાભિવન્દકો {fઓલ્લોwઇન્ગ્ તેxત્ રેસ્તોરેદ્ અચ્ચોર્દિન્ગ્ તિબ્: અહં ભગવતઃ પાદાભિવન્દકઃ ગચ્છામિ । સ કથયતિ । ભદન્તોપનન્દ યુક્તમ્ એતન્ ન યુક્તમ્* । અહમ્ અપિ ભગવતઃ પાદાભિવન્દકો ઽત્રાગતઃ । પિણ્ડપાતિકસ્ ત્વમ્ ઇતિ મન્યે । ભદન્તોપનન્દ એવંરૂપચર્મગ્રહણે ત્વં સમર્થો વાસમર્થઃ । પશ્ય ભદન્તોપનન્દ યેન ત્વમ્ અસમર્થસ્ તેનાહં તવ નાનુપ્રયચ્છામિ । } ગચ્છામિ । સ કથયતિ । ભદન્તોપનન્દ ગછ ત્વમ્ આવાસમ્* । અહં ચૈત્યાભિવન્દક એવાગતઃ પાદાભિવન્દકઃ । કિં ત્વં જાનીષે અસમર્થોપનન્દ ઈદૃશં ચર્મ સમુદાનેતુમ્* । પશ્ય ભદન્તોપનન્દ યેન ત્વમ્ અસમર્થસ્ તેનાહં તવ નાનુપ્રયચ્છામિ ।
રાજ્ઞઃ પ્રસેનજિતઃ કોસલસ્ય બડ્રો નામ ગવાધ્યક્ષઃ આયુષ્મત ઉપનન્દસ્ય સપ્રેમકઃ । સ તસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ । યાવદ્ વસન્તકાલે ચિત્રોપચિત્રકો વત્સો જાતઃ । સૈકસ્ય વત્સસ્ય પૃષ્ઠં પરામૃશતિ । બડ્રેણોક્તઃ । કિં ભદન્તોપનન્દ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 197 ) કાઙ્ક્ષસે ત્વમ્ અસ્ય માતુઃ ક્ષીરમ્* । નેદમ્* । સ કથયતિ । એતચ્ ચ ભવતુ । અપિ તુ યસ્ય ભિક્ષોર્ ઈદૃશં ચર્મસુ અલ્પોત્સુકઃ કુશલપક્ષં કુર્યાત્* । સ કથયતિ । ભદન્તોપનન્દ ગચ્છ । વિજ્ઞાતમ્* । સ પ્રક્રાન્તઃ । તેન ગોપાલસ્યાજ્ઞા દત્તા એતદ્ વત્સકં પ્રઘાત્ય ચર્મ ગૃહીત્વા ભદન્તોપનન્દસ્ય નીત્વાનુપ્રયચ્છસ્વ । સ તં વત્સકં પ્રઘાત્ય ચર્મ ગૃહીત્વા સંપ્રસ્થિતઃ । સા ગૌઃ પુત્રસ્નેહેન હંભારવં કુર્વતી પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુસસાર । જેતવને પ્રવિષ્ટા સા ગૌઃ જેતવનદ્વારે હંભારવં રવમાના તિષ્ઠતિ । જાનકાઃ પૃચ્છકા બુદ્ધા ભગવન્તઃ । પૃચ્છતિ બુદ્ધો ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્* । કસ્માદ્ આનન્દ ઇયં ગૌઃ જેતવનદ્વારે તિષ્ઠતિ । આયુષ્માન્ આનન્દઃ કથયતિ । ભગવન્ તસ્યા વત્સકઃ ચર્મકાર્થાય ભદન્તોપનન્દેન પ્રઘાતાપિતઃ । તેનેયં ગૌઃ જેતવનદ્વારે હંભારવં રવમાના તિષ્ઠતિ । ભગવાન્ આહ । યઃ કશ્ચિદ્ આદીનવો ભિક્ષવશ્ ચર્મ ધારયન્તિ । તસ્માન્ ન ભિક્ષુણા ચર્મ ધારયિતવ્યમ્* । ધારયન્તિ સાતિસારા ભવન્તિ ।
ઉક્તં ભગવતા । ન ચર્મ ધારયિતવ્યમ્* । અન્યતમેન ગૃહપતિના બુદ્ધપ્રમુખો ભિક્ષુસંઘો નિમન્ત્રિતઃ । સ ચર્મકાન્ય્ આસનાનિ પ્રજ્ઞપયિતુમ્ આરબ્ધઃ । પૂર્વવત્ તુ ન સર્વત્ર સંપત્સ્યતે । તસ્માદ્ અન્તર્ગૃહે ચર્માસને નિષેત્તવ્યં ન નિપતિતવ્યમ્* । વિહારે ન નિષેત્તવ્યં ( 89ર્ = ગ્બ્મ્ 6.760 ) ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 198 ) ન નિપતિતવ્યમ્* । નિષીદતિ નિપતતિ સાતિસારો ભવતિ ।
રાજગૃહનિદાનમ્* । પિલિન્દવત્સસ્ય સદા ગ્લાનકસ્ય યાનમ્ અનુજ્ઞાતમ્+ । ષડ્વર્ગિકા યાનેન ગન્તુમ્ આરબ્ધાઃ । તસ્માન્ ન ગન્તવ્યં યાનેન । સ એવાદીનવઃ । તસ્માદ્ દ્વાભ્યાં ગન્તવ્યં જીર્ણેન વા જરાદુર્બલેના ગ્લાનેન વા અપ્રયોગક્ષમેણ ।

ભિક્ષવો જનપદચારિકાં ચરન્તિ । નદ્યા ગચ્છન્તિ । તે તર્તું ન શક્નુવન્તિ પાત્રચીવરમ્ ઉત્તોલયિત્વા । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । ભિક્ષુણા સન્તરણં શિક્ષિતવ્યમ્* । ષડ્વર્ગિકા અજિરવતીમ્ ઉત્તરન્ત્ય્ અપિ સ્રોત ઉત્તરન્ત્ય્ અપિ । યાવદ્ આતીર્ય આગતાઃ । ભગિનિ ઉત્તારયામ યુષ્માકમ્ એવં કુરુધ્વમ્* । તૈસ્ તાસામ્ અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગાનિ પરામૃષ્ટાનિ । ભૂયઃ આગચ્છત । તાઃ કથયન્તિ । યે ઽસ્માકં સ્વામિનાપિ ન પ્રદેશા પરામૃષ્ટાસ્ તે યુષ્માભિઃ પરામૃષ્ટાઃ । તા અવધ્યાયન્તિ ક્ષિપન્તિ વિવાચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । યઃ કશ્ચિદ્ આદીનવો ભિક્ષવો માતૃગ્રામં સ્પૃશતિ । તસ્માન્ ન ભિક્ષુણા માતૃગ્રામં સ્પ્રષ્ટવ્યમ્ ઇતિ ।
ઉક્તં ભગવતા । માતૃગ્રામો સ સ્પ્રષ્ટવ્યઃ । નગરમનુષ્યાઃ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 199 ) ઉદ્યાનપ્રિયાઃ । તેષામ્ ઉદ્યાનગતાનામ્ અન્યતમા સ્ત્રી પાનીયસ્યાર્થાય નદીમ્ અવતીર્ણા । સા તૃષ્યતે । તાં મનુષ્યો ઽવલોકયન્ ગચ્છતિ । તેન ભિક્ષુર્ દૃષ્ટઃ । આર્યેણ કાચિત્ સ્ત્રી પ્લવમાના દૃષ્ટા । દૃષ્ટા એષા પ્લવતે । દિવસે પાનીયં પ્રતિવીક્ષમાણા તિષ્ઠતિ એવં પ્રાણો ઽસ્યાયતે । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । ઉત્તારયિતવ્યા । અપરાઃ કથયન્તિ મુંચતુ । અતિબલા {ગ્બ્મ્: પ્રતિબલા} ભવન્તિ । પ્રતિમોક્તવ્યા । અપરા નિશ્ચેષ્ટા ભવન્તિ । તા બાલિકાસ્થલં કૃત્વાવમૂર્ધિકાઃ સ્થાપયિત્વા છોરયિત્વા ગચ્છન્તિ । તાઃ શૃગાલૈર્ ભક્ષ્યન્તે । ન છોરયિત્વા ગન્તવ્યમ્* । રજ્યન્તિ । એકાન્તે સ્થાતવ્યમ્* । યે સ્વાધ્યાયકારકા ભિક્ષવસ્ તૈઃ સ્વાધ્યાયનિકા કર્તવ્યા । યે ધ્યાયિનસ્ તૈર્ મનસિકારઃ કર્તવ્યઃ । ભક્તચ્છેદો ભવતિ । યે તત્ર ગોપાલકાઃ પશુપાલકા ભવન્તિ તેષામ્ અનુપરિતસ્ તુ ગન્તવ્યમ્* ।
ષડ્વર્ગિકા ગોપુચ્છેન તરન્તિ । અન્યતમો ગૃહપતિઃ । તસ્ય ગાવઃ । તાસાં તાવદ્ ઉત્તારોત્તારં કૃત્વા યાવત્ ક્ષીરમ્ અન્તર્હિતમ્* । ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 200 ) તેન ગોપાલકઃ પૃષ્ટઃ । કસ્માદ્ અદ્ય ક્ષીરં નાસ્તિ । તે કથયન્તિ । આર્યકૈઃ ષડ્વર્ગીયૈઃ પૂર્વવત્* । સો ઽવધ્યાયતિ ક્ષિપતિ વિવાચયતિ । તસ્માન્ ન ભિક્ષુણા ગોપુચ્છેન તર્તવ્યમ્* । ઉક્તં ભગવતા । ન ગોપુચ્છેન તર્તવ્યમ્ ઇતિ । ભિક્ષૂણાં નદીસન્તરેણ વિઘાતો જાતઃ । હસ્તિપુચ્છેન નેચ્છન્તિ તર્તુમ્* । ભગવાન્ આહ । પંચાનાં બાલધીયાનાં પુચ્છેન તર્તવ્યમ્* । હસ્ત્યાજાનેયસ્ય અશ્વાજાનેયસ્ય વૃષભસ્ય મહિષસ્ય ચમરસ્ય । અપિ તુ ભૃષિણા તર્તવ્યમ્* ।
ઉક્તં ભગવતા ભૃષિણા તર્તવ્યમ્ ઇતિ । ષડ્વર્ગીયૈશ્ ચિત્રોપચિત્રાણિ કમલમાત્રાણિ સ્ત્રીપુરુષવિપ્રતિપન્નાનિ કૃતાનિ । તે બ્રાહ્મણગૃહપતિભિર્ દૃષ્ટાઃ કથયન્તિ । ભવન્તઃ કિમ્ ઇદમ્* । તે કથયન્તિ । ભગવતા ભૃષિણા અનુજ્ઞાતાઃ । તે ઽવધ્યાયન્તિ । આર્ય યુષ્માકં શ્રામણકઃ કામગુણો ભવતિ । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । ન ભિક્ષુભિશ્ ચિત્રોપચિત્રાણિ કમલમાત્રાણિ સ્ત્રીપુરુષૈર્ વિપ્રતિપન્નૈર્ ભૃષયો ધારયિતવ્યાઃ । અપિ તુ દ્વૌ ભૃષી । કાષાયઃ તારણિકશ્ ચ ।
અનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના મણ્ડલવાટં કારિતમ્* । ધર્મશ્રવણાય ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 201 ) કાષ્ઠપાદુકાભિર્ ( 89વ્ = ગ્બ્મ્ 6.761 ) ભિક્ષવ આગતાઃ । તૈઃ સ કુટ્ટિમઃ કાષ્ઠપાદુકાભિઃ ક્ષતવિક્ષતઃ કૃતઃ । અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ કાલ્યમ્ એવોત્થાય ભગવતઃ પાદાભિવન્દક આગતઃ । તેન દૃષ્ટમ્* । દૃષ્ટ્વા કથયતિ । આર્યાઃ કિમ્ અત્ર રાજા પ્રસેનજિત્* ચતુરો ગોણબલકાયેન રાત્રિં વાસમ્ ઉપગતઃ । તે કથયન્તિ । ન રાજા અપિ તુ ભિક્ષવઃ કાષ્ઠપાદુકાભિર્ આગતાઃ । તૈર્ એતદ્ વિનાશિતમ્* । સો ઽવધ્યાયતે । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ સંલક્ષયતિ । યઃ કશ્ચિદ્ આદીનવો ભિક્ષવઃ કાષ્ઠપાદુકાં ધારયન્તિ । તસ્માન્ ન હિ ભિક્ષુણા કાષ્ઠપાદુકા ધારયિતવ્યા ।
ઉક્તં ભગવતા ન ભિક્ષુણા કાષ્ઠપાદુકા ધારયિતવ્યા । ભિક્ષવો ઽન્તર્ગૃહે ઉપગચ્છન્તિ । તેષાં પાદુકાઃ કર્દમેન ક્લિદ્યન્તે । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । અન્તર્ગૃહે ભિક્ષુણા કાષ્ઠપાદુકા ધારયિતવ્યા । શુદ્ધા બ્રાહ્મણગૃહપતયઃ સંઘે ભિક્ષૂણાં કાષ્ઠપાદુકામ્ અનુપ્રયચ્છન્તિ । ભિક્ષવો ન પ્રતિગૃહ્ણન્તિ । તે કથયન્તિ । આર્ય યદા બહગવાંલ્ લોકે નોત્પન્નસ્ તદા તીર્થ્યા દક્ષિણીયા આસન્* । યાવદ્ ભગવાન્ આહ । પ્રતિગ્રહીતવ્યા । પ્રતિગૃહ્ય સાંઘિકાયાં વર્ચસ્કુટ્યાં વા પ્રસ્રાવકુટ્યાં પ્રક્ષેપયિતવ્યા ।
ઉદ્દાનમ્* ।
વંશપત્રા ચ શ્રોણશ્ ચ અનુજ્ઞાતા હિ ગુપ્તયે ।
તિર્યગ્બદ્ધિકા ચ પુરા પાર્ષ્ણી પુટી ચ ।
ઉક્તં ભગવતા । ન કાષ્ઠપાદુકા ધારયિતવ્યા ઇતિ । તે વંશપત્રપાદુકાં ધારયન્તિ । સ એવાદીનવઃ । ભગવાન્ આહ । ન વંશપત્રપાદુકા ધારયિતવ્યા । તે મુંજપાદુકાં ધારયન્તિ । સ એવાદીનવઃ । ભગવાન્ આહ । ન મુંજપાદુકા ધારયિતવ્યા । તે રજ્જુપાદુકાં ધારયન્તિ । સ એવાદીનવઃ । ભગવાન્ આહ । ન રજ્જુપાદુકા ધારયિતવ્યા । ઉક્તં ભગવતા । ન રજ્જુપાદુકા ધારયિતવ્યા ઇતિ ભિક્ષૂણાં વાતશોણિતં ભવતિ । તેષાં પરિષેકેણ ચર્મપાદુકાઃ ક્લિદ્યન્તે । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । યસ્ય વાતશોણિતં ભવતિ તેન રજ્જુપાદુકા ધારયિતવ્યા ।

યદા શ્રોણઃ કોટીવિંશઃ પ્રવ્રજિતસ્ તદા પાદતલેષુ સુવર્ણવર્ણાનિ રોમાણિ ચતુરંગુલમાત્રાણિ ષડ્વર્ગિકૈર્ દૃષ્ટાનિ । તે દૃષ્ટ્વા કથયન્તિ । એષ તાવન્ નવનીતપિણ્ડઃ એકાન્તઘટને શાસને કિં પ્રવ્રજ્ય કરિષ્યતિ । તેન શ્રુતમ્* । તસ્ય શ્રુત્વાભિમાનો જાતઃ । સ આયુષ્મત આનન્દસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્યાયુષ્મન્તમ્ આનન્દં પૃચ્છતિ । કતમો ભદન્તાનન્દ એકાન્તઘટનઃ સમાધિર્ ઉક્તો ભગવતા । ચંક્રમ્યાધિગમઃ આયુષ્મન્ શ્રોણ । તેન શીતવનં શ્મશાનં ગત્વા ચંક્રમે ઽધિષ્ઠિતઃ । તસ્ય ચંક્રમતઃ સ્વર્ણવર્ણાનિ રોમાણિ ચતુરંગુલમાત્રાણિ શીર્ણાનિ । તતઃ પશ્ચાચ્ ચર્મ પશ્ચાચ્ છોણિતમ્* । સ યાવદ્ એકસ્માચ્ ચંક્રમશિરસો ઽપરં ગચ્છતિ તાવત્ તસ્યૈકસ્મિન્ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 203 ) ચંક્રમશિરસિ કાકાઃ શોણિતં પિબન્તિ દ્વિતીયે ઽપિ । ધર્મતા ખલુ બુદ્ધા ભગવન્તો જીવન્તસ્ તિષ્ઠન્તો ધ્રિયમાણા યાપયન્તઃ કાલેન કાલં નદીચારિકાં ચરન્તિ વિસ્તરેણ યાવદ્ એવાસ્મિંસ્ ત્વ્ અર્થે બુદ્ધો ભગવાન્ વિહારચારિકાં ચરન્ ( 90ર્ = ગ્બ્મ્ 6.762 ) યેનાયુષ્મતઃ શ્રોણસ્ય કોટીવિંશસ્ય વિહારસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । અદ્રાક્ષીદ્ ભગવાન્ શ્રોણસ્ય કોટીવિંશસ્ય ચંક્રમમ્* । દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ જાનકાઃ પૃચ્છકા બુદ્ધા ભગવન્તો જાનન્તઃ પૃચ્છન્તિ । પૃચ્છતિ બુદ્ધો ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ એકાન્તઘટકસ્ય ભિક્ષોશ્ ચંક્રમમ્* । શ્રોણસ્ય ભદન્ત કોટીવિંશસ્ય । તસ્માદ્ આનન્દ અનુજાનામિ શ્રોણેન કોટીવિંશેન એકપલાશિકા ઉપાનહા ધારયિતવ્યા ન દ્વિપુટી ન ત્રિપુટી । સા ચેત્ ક્ષયધર્મિણી ભવતિ અર્ગલકં દત્વા ધારયિતવ્યા । અથાયુષ્માન્ આનન્દો યેનાયુષ્માન્ શ્રોણકોટીવિંશસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય શ્રોણં કોટીવિંશમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । યત્ ખલ્વ્ આયુષ્મન્ શ્રોણ જાનીથાઃ શાસ્ત્રા તે એકપલાશિકોપાનહા અનુજ્ઞાતા ન દ્વિપુટીતિ વિસ્તરઃ । કિં ભદન્તાનન્દ સર્વસંઘસ્ય આહોસ્વિન્ મમૈવૈકસ્ય । તવૈવૈકસ્ય । અકોપ્યા ભદન્તાનન્દ શાસ્તુર્ આજ્ઞા । સચેદ્ અહં ધારયિષ્યામિ સ્યાન્ મે અતોનિદાનં સબ્રહ્મચારિણો વક્તારઃ । પ્રભૂતં તત્ર શ્રોણકોટીવિંશેન પ્રવ્રજ્યાવાપ્તં યશ્ ચમ્પામ્ અસાધારણાં સપ્તહસ્તિકાં ચાનીકમ્ અપહાય પ્રવ્રજિતઃ સ ઇદાનીમ્ ઉપાનહકલ્પમાત્રે સક્તઃ । અપિ તુ યદિ ભગવાન્ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 204 ) સમાગમ્ય સર્વસંઘસ્યાનુજાનીયાદ્ એવમ્ અહં ધારયેયમ્* । એતત્ પ્રકરણમ્ આયુષ્માન્ આનન્દો ભગવતો વિસ્તરેણારોચયતિ । ભગવાન્ આહ । તસ્માદ્ અનુજાનામિ શ્રોણં કોટીવિંશમ્ આગમ્ય સર્વસંઘેનૈકપલાશિકોપાનહા ધારયિતવ્યા ન દ્વિપુટીતિ વિસ્તરઃ ।
અન્યતમો મહલ્લો ભગવતઃ પુરસ્તાત્ સોપાનત્કશ્ ચંક્રમતિ । અથ ભગવાંસ્ તં ભિક્ષુમ્ ઇદમ્ અવોચત્* । અપેહિ ભિક્ષો મા મે પુરતસ્ તિષ્ઠ । તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ । યસ્ તાવદ્ અસૌ ભિક્ષવઃ શાસ્તા સર્વલોકામિષસંમૃષ્ટો ભવતિ તસ્ય તાવચ્ છાસ્તુઃ શ્રાવકા નૈવ લઘુ લઘ્વ્ એવ પાતકવ્રતમ્ આપદ્યન્તે । કુતઃ પુનઃ સર્વલોકામિષવિસંયુક્તો વિહરામિ । ભગવાન્ સંલક્ષયતિ । યઃ કશ્ચિદ્ આદીનવો ભિક્ષવઃ ઉપાનહૌ ધારયન્તિ તસ્માન્ ન ભિક્ષુણા ઉપાનહા ધારયિતવ્યા ઇતિ ।
અન્યતમશ્ શોભિતઃ પ્રવ્રજિત ઇતિ । તસ્યોદકસ્થાનકં ભગ્નમ્* । સ પાદધાવનિકાયાં પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય પાનીયેનાસ્યં {મ્સ્: પાનીયસ્યા[પ્]યં} પૂરયિત્વા મયૂરગત્યા સંપ્રસ્થિતઃ । સ ષડ્વર્ગિકૈર્ દૃષ્ટઃ । તે કથયન્તિ । આયુષ્મન્તો વિના વાદિત્રેણ ભિક્ષુર્ નૃત્યતિ । વાદિત્રં વાદયતેતિ । તે મુખવાદિત્રં વાદયિતુમ્ આરબ્ધાઃ । તે ભિક્ષુભિર્ ભર્ત્સ્યન્તે । કિમ્ ઔદ્ધત્યં કુરુત । તે કથયન્તિ । કિમ્ અત્રૌદ્ધત્યમ્* । ન પશ્યત યૂયં ભિક્ષું વિના વાદિત્રેણ નૃત્યન્તમ્* । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । જાનકા પૃચ્છકા બુદ્ધા ભગવન્તો જાનન્તઃ પૃચ્છન્તિ । પૃચ્છતિ બુદ્ધો ભગવાંસ્ તં ભિક્ષું કિમ્ અભિપ્રાયેણ ભિક્ષો એવં કૃતમ્* । શયનાસનગુપ્ત્યર્થં ભદન્ત । અનાપત્તિર્ અસ્ય ભિક્ષોઃ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 205 ) શયનાસનગુપ્ત્યર્થમ્ એવ કુર્વતઃ । તસ્માદ્ અનુજાનામિ શયનાસગુપ્ત્યર્થમ્ એકપલાશિકોપાનહા ધારયિતવ્યા । ન દ્વિપુટી ન ત્રિપુટી । સા ચેત્ ક્ષયધર્મિણી ભવત્ય્ અર્ગલકં દત્વા ધારયિતવ્યા ।
ઉક્તં ભગવતા । એકપલાશિકોપાનહા ધારયિતવ્યા ઇતિ । અન્યતમસ્ય પિણ્ડપાતિકસ્ય ( 90વ્ = ગ્બ્મ્ 6.763 ) ગૃહપતિર્ અભિપ્રસન્નઃ । સો ઽનુપાનહકઃ શ્રાવસ્તીં પિણ્ડાય પ્રવિષ્ટઃ । સ તેન ગૃહપતિના અનુપાનહકો દૃષ્ટઃ । દૃષ્ટ્વા ચ કથયતિ । આર્યસ્ય નાસ્ત્ય્ ઉપાનહઃ । આગચ્છ ચર્મકારસકાશં ગચ્છામઃ । ઉપાનહૌ દાપયિષ્યામિ । સ ચર્મકારસકાશં ગતઃ । તેન ચર્મકાર ઉક્તઃ । આર્યસ્યોપાનહાવ્ અનુપ્રયચ્છેત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રક્રાન્તઃ । તેન ખલુ સમયેન દ્વયોર્ એકપલાશિકા ઉપાનહાઃ ક્રિયન્તે ભિક્ષૂણામ્ ઉપરતકાનાં ચ । સ ભિક્ષુર્ ભૂયો ભૂયશ્ ચર્મકારસકાશમ્ ઉપસંક્રામતિ । સ નાનુપ્રયચ્છતિ । અપરેણ સમયેન ભૂયસ્ તેન ગૃહપતિના સ ભિક્ષુર્ દૃષ્ટો ઽનુપાનત્કઃ । દૃષ્ટ્વા કથયતિ । આર્ય ન તેન શિલ્પિના ઉપાનહા દત્તા । ગૃહપતે ન શ્રુતં ત્વયા દુર્લભઃ શિલ્પી સત્યજલ્પક ઇતિ । ભૂયો ભૂય ઉપસંક્રમામિ નાનુપ્રયચ્છતિ । સ કથયતિ । આર્યાગચ્છ ગૃહં ગચ્છામઃ । સ તેન ગૃહં નીત્વા પ્રણીતેનાહારેણ સન્તર્પ્ય બહુપુટી ઉપાનહા દત્તા । ભિક્ષુઃ કથયતિ । ગૃહપતે ભગવતા નાનુજ્ઞાતમ્* । સ કથયતિ । આર્ય ગચ્છ એકપુટીં કૃત્વા ધારયિષ્યસિ । સ તાં ગૃહીત્વા વિહારં ગતઃ । સ તામ્ આદાય શસ્ત્રકં ચ વૃક્ષમૂલં ગત્વા ઉત્પાટયિતુમ્ આરબ્ધઃ । ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 206 ) ભગવાંશ્ ચ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । ભિક્ષો કિં ક્રિયતે । ભગવતા બહુપુટી ઉપાનહા પ્રતિક્ષિપ્તા । મમ ચ બહુપુટી એવ સંપન્ના એકપુટીં કૃત્વા ધારયિષ્યામિ । અથ ભગવત એતદ્ અભવત્* । દાસ્યન્તિ બતામી શ્રાદ્ધા ગૃહપતયઃ શ્રાવકાણાં બહુપુટી ઉપાનહા તસ્માદ્ અનુજાનામિ બહુપુટી ઉપાનહા આગારિકવિનિર્મુક્તેન કૃત્વા ધારયિતવ્યા । આયુષ્માન્ ઉપાલી યાવત્ પૃચ્છતિ । યદ્ ઉક્તં ભદન્ત ભગવતા બહુપુટી ઉપાનહા આગારિકવિનિર્મુક્તેભિઃ કૃત્વા ધારયિતવ્યા । કિયતા ભદન્ત આગારિકવિનિર્મુક્તા વક્તવ્યા । અન્તત ઉપાલિન્ સપ્ત વાષ્ટ વા પદાનિ પરિમુક્તાનિ ભવન્તિ ।

વૈશાલ્યાં નિદાનમ્* । તેન ખલુ સમયેન વૈશાલ્યાં એવંરૂપા ઉપાનહાઃ ક્રિયન્તે । તદ્યથા હિનિહિનાયમાનાઃ કિણિકિણાયમાના મેણ્ડવિષાણિકા બોધિપટપત્રકાઃ ચિત્રોપચિત્રાઃ પંચકાર્ષાપણમૂલ્યાઃ । ષડ્વર્ગિકૈર્ હિ દૃષ્ટો ભવતિ ઉપાનહા યાવત્ પિધાય તે પાર્ષ્ણિપાદાઙ્ગુષ્ઠેન પાટયિત્વા ગ્રીવાયાં મેલ્લયિત્વા ગૃહ્ણન્તીદં તે દાનં ચિત્તાલઙ્કારાય । સામન્તકેન શબ્દો વિસૃતઃ । આર્યકા ઉપાનહાન્ય્ એવંરૂપાણિ હરન્તિ । એકાયુવત્યા જામાતા આગતઃ । તસ્ય તયોપાનહા ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 207 ) દત્તા । ઉક્તશ્ ચાર્યા ઉપાનહાં હરન્તિ । અપ્રમત્તો ભવિષ્યસિ યથા ન હરાપયસીતિ । પિણ્ડપાતિકઃ પિણ્ડપાતં પ્રવિશતિ । તેન દૃષ્ટઃ સ એકસ્મિન્ ગૃહે પ્રવિષ્ટઃ । અસાવ્ અપિ તત્રૈવ પ્રવિષ્ટઃ । સ તસ્માદ્ ગૃહાન્ નિર્ગત્યાપરં ગૃહં પ્રવિષ્ટઃ । પિણ્ડપાતિકો ઽપિ તત્રૈવ પ્રવિષ્ટઃ । સ કથયતિ । આર્ય કસ્યાર્થે ત્વં માં પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધઃ । કિમ્ ઇચ્છસ્ય્ ઉપાનહામ્ અપહર્તુમ્* । ભદ્રમુખ નાહં તવોપાનહામ્ અપહરામિ ત્વ્ અહં પિણ્ડપાતં પ્રવિશામિ । સ કથયતિ । આર્ય હર વા મા વાપિ તુ યુષ્માકં સામન્તકેન શબ્દો વિસૃતઃ - આર્યકા ઉપનાહા હરન્તીતિ । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । અથ ભગવત એતદ્ અભવત્* । યઃ કશ્ચિદ્ આદીનવ ઇહ ભિક્ષવ એવંરૂપામ્ ઉપાનહાં ધારયન્તિ હિનિહિનિકા ઇતિ વિસ્તરઃ ।
( 91ર્ = ગ્બ્મ્ 6.764 ) તસ્માન્ ન ભિક્ષુણા એવંરૂપા ઉપાનહા ધારયિતવ્યા હિનિહિનિકા ઇતિ વિસ્તરઃ । ભિક્ષુર્ ઇમામ્ એવંરૂપામ્ ઉપાનહાં ધારયતિ સાતિસારો ભવતિ ।
શ્રાવસ્ત્યાં નિદાનમ્* । તેન ખલુ સમયેન ભિક્ષૂણામ્ ઉપાનહાભિઃ પાદપૃષ્ઠે વ્રણાનિ કૃતાનિ । બ્રાહ્મણગૃહપતિભિર્ દૃષ્ટાનિ । કેન યુષ્માકં વ્રણાનિ કૃતાનિ । ઉપાનહાભિઃ । કિં ન યૂયં તિર્યગ્બદ્ધા ધારયત । ભગવતા નાનુજ્ઞાતમ્* । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । તિર્યગ્બદ્ધિકા ધારયિતવ્યા । ગૃધ્રકૂટ એવ પર્વતો રાજગૃહે । પર્વતમ્ અભિરુહતાં પાદાઙ્ગુષ્ઠેષુ ક્ષતાનિ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 208 ) ભવન્તિ । તે બ્રાહ્મણગૃહપતિભિર્ દૃષ્ટાઃ । કેન યુષ્માકં પાદાઙ્ગુષ્ઠેષુ ક્ષતાનિ । ગૃધ્રકૂટપર્વતમ્ અભિરુહતામ્* । ન યૂયં પુટાપુટીં ધારયત । નાનુજ્ઞાતં ભગવતા । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । ધારયિતવ્યા । તત્રૈવાવતરતાં પાર્ષ્ણ્યા ક્ષતા ભવન્તિ । પૂર્વવદ્ યાવદ્ ધારયિતવ્યા ।
ઉદ્દાનમ્* ।
નાલામ્બુજા મુણ્ડપૂલા પૂલા હૈમવતેષુ ચ ।
ઋક્ષચર્મમ્ અનુજ્ઞાતમ્ આરા શસ્ત્રી ચ બદ્ધિકા ॥
શ્રવસ્ત્યાં નિદાનમ્* । ભિક્ષૂણાં નવેન તૃણેન પાદાઃ શૂલિતાઃ । બ્રાહ્મણગૃહપતયઃ કથયન્તિ । કેન યુષ્માકં પાદાઃ શૂલિતાઃ । નવેન તૃણેન । યૂયં નાલામ્બુજં કિં ન ધારયત । નાનુજ્ઞાતં ભગવતા । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । નાલામ્બુજા ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 209 ) ધારયિતવ્યાઃ । એવં વૃદ્ધે તૃણે મુણ્ડપૂલા ધારયિતવ્યાઃ । પૂલા હૈમવતેષુ ચ ઇતિ ।
યદા વિરૂઢકેન મોહપુરુષેણ કાપિલવાસ્તવઃ શાક્યાઃ પ્રઘાતિતાઃ તત્ર કેચિદ્ ઉત્તરાપથં ગતાઃ કેચિદ્ યાવન્ નૈવાલં પ્રવિષ્ટાઃ । શ્રાવસ્તીયા વણિજો નૈવાલં ગતાઃ । તૈર્ વણિજઃ પૃષ્ટાઃ । આર્યાનન્દો જ્ઞાતિવત્સલો નાસ્માકમ્ અવલોકયતીતિ । યાવત્ તૈસ્ તસ્યારોચિતમ્* । સ નૈવાલં પ્રવિષ્ટઃ । તસ્ય હિમેન પાદૌ સ્ફુટિતૌ । સ ભિક્ષુભિર્ ઉચ્યતે । તવ પાદૌ કિમર્થમ્ ઇદાનીમ્ ઈદૃશૌ । હિમેન । તે તવ જ્ઞાતયઃ કિં કુર્વન્તિ । પૂલાં ધારયન્તિ । ત્વં કિમર્થં ન ધારયસિ । ભગવતા નાનુજ્ઞાતમ્* । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । હૈમવતેષુ જનપદેષુ પૂલા ધારયિતવ્યાઃ ।
આયુષ્માન્ ઉપાલી બુદ્ધં ભગવન્તં પૃચ્છતિ । યદ્ ઉક્તં ભદન્ત ભગવતા હૈમવતેષુ જનપદેષુ પૂલા ધારયિતવ્યા ઇતિ । કતમે હૈમવતા જનપદાઃ । યત્રોદકસ્થાલકં શ્યાયતિ ।
ભિક્ષોર્ લુબ્ધકો ઽભિપ્રસન્નઃ । તસ્ય ઋક્ષચર્મ સંપન્નમ્* । સ ભિક્ષોર્ અનુપ્રયચ્છતિ । સ ન ગૃહ્ણાતિ । ભગવાંશ્ ચ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । જાનકા પૃચ્છકા બુદ્ધા ભગવન્તઃ । પૃચ્છતિ બુદ્ધો ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્* । કિમ્ એષ આનન્દ ભિક્ષોર્ લુબ્ધકઃ પૃષ્ઠતઃ ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 210 ) પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધઃ । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । દુર્લભા આનન્દ લુબ્ધકસ્ય શ્રદ્ધા । યદિ શતસહસ્રમ્ અપિ લભતિ સર્વં પ્રઘાતયતિ । તસ્માદ્ યદિ લુબ્ધકો રિક્ષચર્માનુપ્રયચ્છતિ ( 91વ્ = ગ્બ્મ્ 6.765 ) ગ્રહીતવ્યમ્* । ગૃહીત્વા ગન્ધકુટિદ્વારે પ્રજ્ઞપયિતવ્યં પાદાન્તે વા । સર્વં રિક્ષચર્મ ચાક્ષુષ્યં સ્વસ્તિ ।
ભિક્ષોર્ ઉપાનહાશ્ છિન્નાઃ । સ ચર્મકારસકાશં ગચ્છતિ । યાવદ્ દીર્ઘકાલં ગત્વા સ્વબુદ્ધેર્ વારયિષ્યતીતિ । સો ઽન્યતમેન ભિક્ષુણા દૃષ્ટઃ । યાવદ્ અસ્તિ મમ કૌશલં યદિ ભગવાન્ અનુજાનીયાદ્ ગ્રન્થયેયમ્* । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । યસ્ય કૌશલં વિદ્યતે તેન પ્રતિગુપ્તે પ્રદેશે સ્થિત્વા ગ્રન્થયિતવ્યમ્* । સ કથયતિ । ભગવતાનુજ્ઞાતઃ । ગ્રન્થયે । તત્રારયા શસ્ત્રકેણ બદ્ધિકયા ચ પ્રયોજનમ્* । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ । તસ્માદ્ અનુજાનામિ ભિક્ષુણા આરા શસ્ત્રકં બદ્ધિકા ચ ધારયિતવ્યાઃ ।
ચર્મવસ્તુ સમાપ્તમ્* ।