બૃહસ્પતિસ્મૃતિ · અધ્યાય 1.29

એષ વાદિકૃતઃ પ્રોક્તો વ્યવહારઃ સમાસતઃ ।
નૃપાશ્રયં પ્રવક્ષ્યામિ વ્યવહારં પ્રકીર્ણકમ્ ॥

વાગ્ધિગ્દણ્ડં વધં ચૈવ ચતુર્ધા કલ્પિતં દમમ્ ।
પુરુષં દોષવિભવં જ્ઞાત્વા સંપરિકલ્પયેત્ ॥

સુવર્ણશતમ્ એકં તુ વધાર્હો દણ્ડમ્ અર્હતિ ।
અઙ્ગચ્છેદે તદર્ધં તુ વિવાસે પઞ્ચવિંશતિમ્ ॥

હસ્તાઙ્ઘ્રિલિઙ્ગનયનં જિહ્વાકર્ણૌ ચ નાસિકા ।
જિહ્વા પાદાર્ધસંદંશ લલાટૌષ્ઠગુદં કટિઃ ॥

સ્થાનાન્ય્ એતાનિ દણ્ડસ્ય નિર્દિષ્ટાનિ ચતુર્દશ ।
લલાટાઙ્કો બ્રાહ્મણસ્ય નાન્યો દણ્ડો વિધીયતે ॥

અધાર્મિકાંસ્ ત્રિભિર્ ન્યાયૈર્ નિગૃહ્ણીયાત્ પ્રયત્નતઃ ।
નિરોધનેન બન્ધેન વિવિધેન ભયેન ચ ॥

વેધેનાપિ યદા ત્વ્ એતાન્ નિગૃહીતું ન શક્નુયાત્ ।
તદૈષુ સર્વમ્ અપ્ય્ એતત્ પ્રયુઞ્જીત ચતુષ્ટયમ્ ॥

વાગ્દણ્ડં પ્રથમં કુર્યાદ્ ધિગ્દણ્ડં તદનન્તરમ્ ।
તૃતીયં ધનદણ્ડં તુ વધદણ્ડમ્ અતઃ પરમ્ ॥

બન્ધનાનિ ચ સર્વાણિ રાજમાર્ગે નિવેશયેત્ ।
દુઃખિતા યત્ર દૃશ્યન્તે વિકૃતાઃ પાપકારિણઃ ॥

દશમાંશં હરેદ્ અર્થં પઞ્ચમં સર્વમ્ એવ વા ।
મૃતસ્ય વિત્તાદ્ આદદ્યાદ્ અજ્ઞાતિઃ શવદહકઃ ॥

બહુરક્ષસ્ય દશમમ્ અલ્પરક્ષસ્ય પઞ્ચમમ્ ।
અપુત્રપિતૃભાર્યસ્ય સર્વમ્ એવેતિ શૌનકઃ ॥

ષડ્ભાગસ્ તરશુલ્કં ચ ગતે દેયસ્ તથૈવ ચ ।
સંગ્રામચૌરભેદી ચ સસ્યઘાતનકૃત્ તથા ॥

નિષ્કૃતીનામ્ અકરણં આજ્ઞાસેધવ્યતિક્રમઃ ।
વર્ણાશ્રમાણાં લોપશ્ ચ વર્ણસંકરલોપનમ્ ॥

નિધિર્ નિષ્કુલવિત્તં ચ દરિદ્રસ્ય ધનાગમઃ ।
અનામ્નાતાનિ કાર્યાણિ ક્રિયાવાદાશ્ ચ વાદિનામ્ ॥

પ્રકૃતીનાં પ્રકોપશ્ ચ સંકેતશ્ ચ પરસ્પરમ્ ।
અશાસ્ત્રવિહિતં યચ્ ચ પ્રજાયાં સંપ્રકીર્ત્યતે ॥

સાક્ષિસભ્યાર્થસન્નાનાં દૂષણે દર્શનં પુનઃ ।
સ્વવાચૈવ જિતાનાં તુ નોક્તઃ પૌનર્ભાવો વિધિઃ ॥