બૃહજ્જાબાલોપનિષત્ · અધ્યાય 1

બૃહજ્જાબાલોપનિષત્
યજ્જ્ઞાનાગ્નિઃ સ્વાતિરિક્તભ્રમં ભસ્મ કરોતિ તત્ ।
બૃહજ્જાબાલનિગમશિરોવેદ્યમહં મહઃ ॥
ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શૃણુયામ દેવાઃ । ભદ્રં
પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ ।
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાસસ્તનૂભિઃ । વ્યશેમ દેવહિતં
યદાયુઃ ॥
સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ । સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ ।
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ । સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ૐ આપો વા ઇદમસત્સલિલમેવ । સ પ્રજાપતિરેકઃ પુષ્કરપર્ણે
સમભવત્ ।
તસ્યાન્તર્મનસિ કામઃ સમવર્તત ઇદં સૃજેયમિતિ ।
તસ્માદ્યત્પુરુષો
મનસાભિગચ્છતિ । તદ્વાચા વદતિ । તત્કર્મણા કરોતિ ।
તદેષાભ્યનૂક્તા ।
કામસ્તદગ્રે સમવર્તતાધિ । મનસો રેતઃ પ્રથમં યદાસીત્ ।
સતો બન્ધુમસતિ નિરવિન્દન્ । હૃદિ પ્રતીષ્યા કવયો
મનીષેતિ ।
ઉપૈનં તદુપનમતિ । યત્કામો ભવતિ । ય એવં વેદ । સ
તપોઽતપ્યત ।
સ તપસ્તપ્ત્વા । સ એતં ભુસુણ્ડઃ કાલાગ્નિરુદ્રમગમદાગત્ય ભો
વિભૂતેર્માહાત્મ્યં બ્રૂહીતિ તથેતિ પ્રત્યવોચદ્ભુસુણ્ડં
વક્ષ્યમાણં કિમિતિ
વિભૂતિરુદ્રાક્ષયોર્માહાત્મ્યં બભાણેતિ આદાવેવ પૈપ્પલાદેન
સહોક્તમિતિ
તત્ફલશ્રુતિરિતિ તસ્યોર્ધ્વં કિં વદામેતિ ।
બૃહજ્જાબાલાભિધાં મુક્તિશ્રુતિં
મમોપદેશં કુરુષ્વેતિ । ૐ તદેતિ । સદ્યોજાતાત્પૃથિવી ।
તસ્યાઃ સ્યાન્નિવૃત્તિઃ ।
તસ્યાઃ કપિલવર્ણાનન્દા । તદ્ગોમયેન વિભૂતિર્જાતા ।
વામદેવાદુદકમ્ ।
તસ્માત્પ્રતિષ્ઠા । તસ્યાઃ કૃષ્ણવર્ણાભદ્રા । તદ્ગોમયેન
ભસિતં જાતમ્ ।
અઘોરાદ્વહ્નિઃ । તસ્માદ્વિદ્યા । તસ્યા રક્તવર્ણા સુરભિઃ ।
તદ્ગોમયેન ભસ્મ જાતમ્ ।
તત્પુરુષાદ્વાયુઃ । તસ્માચ્છાન્તિઃ । તસ્યાઃ શ્વેતવર્ણા
સુશીલા । તસ્યા
ગોમયેન ક્ષારં જાતમ્ । ઈશાનાદાકાશમ્ ।
તસ્માચ્છાન્ત્યતીતા ।
તસ્યાશ્ચિત્રવર્ણા સુમનાઃ । તદ્ગોમયેન રક્ષા જાતા ।
વિભૂતિર્ભસિતં ભસ્મ
ક્ષારં રક્ષેતિ ભસ્મનો ભવન્તિ પઞ્ચ નામાનિ ।
પઞ્ચભિર્નામભિર્ભૃશમૈશ્વર્યકારણાદ્ભૂતિઃ । ભસ્મ
સર્વાઘભક્ષણાત્ ।
ભાસનાદ્ભસિતમ્ । ક્ષારણદાપદાં ક્ષારમ્ ।
ભૂતપ્રેતપિશાચબ્રહ્મરાક્ષસાપસ્મારભવભીતિભ્યોઽભિરક્ષણ
અદ્રક્ષેતિ ॥
પ્રથમં બ્રાહ્મણમ્

અથ ભુસુણ્ડઃ કાલાગ્નિરુદ્રમગ્નીષોમાત્મકં ભસ્મસ્નાનવિધિં
પપ્રચ્છ ।
અગ્નિર્યથૈકો ભુવનં પ્રવિષ્ટો રૂપં રૂપં પ્રતિરૂપો બભૂવ ।
એકં ભસ્મ સર્વભૂતાન્તરાત્મા રૂપં રૂપં પ્રતિરૂપો
બહિશ્ચ ॥
અગ્નીષોમાત્મકં વિશ્વમિત્યગ્નિરાચક્ષતે ।
રૌદ્રી ઘોરા યા તૈજસી તનૂઃ । સોમઃ શક્ત્યમૃતમયઃ
શક્તિકરી તનૂઃ ।
અમૃતં યત્પ્રતિષ્ઠા સા તેજોવિદ્યાકલા સ્વયમ્ ।
સ્થૂલસૂક્ષ્મેષુ ભૂતેષુ સ એવ રસતેજસી

દ્વિવિધા તેજસો વૃત્તિઃ સૂર્યાત્મા ચાનલાત્મિકા ।
તથૈવ રસશક્તિશ્ચ સોમાત્મા ચાનલાત્મિકા

વૈદ્યુદાદિમયં તેજો મધુરાદિમયો રસઃ ।
તેજોરસવિભેદૈસ્તુ વૃત્તમેતચ્ચરાચરમ્

અગ્નેરમૃતનિષ્પત્તિરમૃતેનાગ્નિરેધતે ।
અત એવ હવિઃ ક્લૃપ્તમગ્નીષોમાત્મકં જગત્

ઊર્ધ્વશક્તિમયં સોમ અધોશક્તિમયોઽનલઃ ।
તાભ્યાં સંપુટિતસ્તસ્માચ્છશ્વદ્વિશ્વમિદં જગત્

અગ્નેરૂર્ધ્વં ભવત્યેષા યાવત્સૌમ્યં પરામૃતમ્ ।
યાવદગ્ન્યાત્મકં સૌમ્યમમૃતં વિસૃત્યધઃ

અત એવ હિ કાલાગ્નિરધસ્તાચ્છક્તિરૂર્ધ્વગા ।
યાવદાદહનશ્ચોર્ધ્વમધસ્તાત્પાવનં ભવેત્

આધારશક્ત્યાવધૃતઃ કાલાગ્નિરયમૂર્ધ્વગઃ ।
તથૈવ નિમ્નગઃ સોમઃ શિવશક્તિપદાસ્પદઃ

શિવશ્ચોર્ધ્વમયઃ શક્તિરૂર્ધ્વશક્તિમયઃ શિવઃ ।
તદિત્થં શિવશક્તિભ્યાં નાવ્યાપ્તમિહ કિંચન

અસકૃચ્ચાગ્નિના દગ્ધં જગત્તદ્ભસ્મસાત્કૃતમ્ ।
અગ્નેર્વીર્યમિદં પ્રાહુસ્તદ્વીર્યં ભસ્મ યત્તતઃ

યશ્ચેત્થં ભસ્મસદ્ભાવં જ્ઞાત્વાભિસ્નાતિ ભસ્મના ।
અગ્નિરિત્યાદિભિર્મન્ત્રૈર્દગ્ધપાપઃ સ ઉચ્યતે

અગ્નેર્વીર્યં ચ તદ્ભસ્મ સોમેનાપ્લાવિતં પુનઃ ।
અયોગયુક્ત્યા પ્રકૃતેરધિકારાય કલ્પતે

યોગયુક્ત્યા તુ તદ્ભસ્મ પ્લાવ્યમાનં સમન્તતઃ ।
શાક્તેનામૃતવર્ષેણ હ્યધિકારાન્નિવર્તતે

અતો મૃત્યુઞ્જયાયેત્થમમૃતપ્લાવનં સતામ્ ।
શિવશક્ત્યમૃતસ્પર્શે લબ્ધ એવ કુતો મૃતિઃ

યો વેદ ગહનં ગુહ્યં પાવનં ચ તથોદિતમ્ ।
અગ્નીષોમપુટં કૃત્વા ન સ ભૂયોઽભિજાયતે

શિવાગ્નિના તનું દગ્ધ્વા શક્તિસોમામૃતેન યઃ ।
પ્લાવયેદ્યોગમાર્ગેણ સોઽમૃતત્વાય કલ્પતે સોઽમૃત્વાય કલ્પત
ઇતિ

દ્વિતીયં બ્રાહ્મણમ્

અથ ભુસુણ્ડઃ કાલાગ્નિરુદ્રં વિભૂતિયોગમનુબ્રૂહીતિ હોવાચ
વિકટાઙ્ગામુન્મત્તાં મહાખલાં મલિનામશિવાદિચિહ્નાન્વિતાં
પુનર્ધેનું કૃશાઙ્ગાં વત્સહીનામશાન્તામદુઘ્ધદોહિનીં
નિરિન્દ્રિયાં જગ્ધતૃણાં કેશચેલાસ્થિભક્ષિણીં સન્ધિનીં
નવપ્રસૂતાં રોગાર્તાં ગાં વિહાય
પ્રશસ્તગોમયમાહરેદ્ગોમયં સ્વસ્થં ગ્રાહ્યં શુભે સ્થાને વા
પતિતમપરિત્યજ્યાત ઊર્ધ્વં મર્દયેદ્ગવ્યેન ગોમયગ્રહણં કપિલા
વા ધવલા વા અલાભે તદન્યા ગૌઃ સ્યાદ્દોષવર્જિતા
કપિલાગોર્ભસ્મોક્તં લબ્ધં ગોભસ્મ નો ચેદન્યગોક્ષારં યત્ર
ક્વાપિ સ્થિતં ચ યત્તન્ન હિ ધાર્યં સંસ્કારસહિતં
ધાર્યમ્ ।
તત્રૈતે શ્લોકા ભવન્તિ ।
વિદ્યાશક્તિઃ સમસ્તાનાં શક્તિરિત્યભિધીયતે ।
ગુણત્રયાશ્રયા વિદ્યા સા વિદ્યા ચ તદાશ્રયા

ગુણત્રયમિદં ધેનુર્વિદ્યાભૂદ્ગોમયં શુભમ્ ।
મૂત્રં ચોપનિષત્પ્રોક્તં કુર્યાદ્ભસ્મ તતઃ પરમ્ ॥
વત્સસ્તુ સ્મૃતયશ્ચાસ્ય તત્સંભૂતં તુ ગોમયમ્ ।
આગાવ ઇતિ મન્ત્રેણ ધેનું તત્રાભિમન્ત્રયેત્

ગાવો ભગ ગાવો ઇતિ પ્રાશયેત્તર્પણં જલમ્ ।
ઉપોષ્ય ચ ચતુર્દશ્યાં શુક્લે કૃષ્ણેઽથવા વ્રતી

પરેદ્યુઃ પ્રાતરુત્થાય શુચિર્ભૂત્વા સમાહિતઃ ।
કૃતસ્નાનો ધૌતવસ્ત્રઃ પયોર્ધં ચ સૃજેચ્ચ ગામ્

ઉત્થાપ્ય ગાં પ્રયત્નેન ગાયત્ર્યા મૂત્રમાહરેત્ ।
સૌવર્ણે રાજતે તામ્રે ધારયેન્મૃણ્મયે ઘટે

પૌષ્કરેઽથ પલાશે વા પાત્રે ગોશૃઙ્ગ એવ વા ।
આદધીત હિ ગોમૂત્રં ગન્ધદ્વારેતિ ગોમયમ્

અભૂમિપાતં ગૃહ્ણીયાત્પાત્રે પૂર્વોદિતે ગૃહી ।
ગોમયં શોધયેદ્વિદ્વાન્શ્રીર્મે ભજતુમન્ત્રતઃ

અલક્ષ્મીર્મ ઇતિ મન્ત્રેણ ગોમયં ધાન્યવર્જિતમ્ ।
સંત્વાસિંચામિ મન્ત્રેણ ગોમયે ક્ષિપેત્

[હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।1એ2ર્ પઞ્ચાનાં ત્વિતિ] મન્ત્રેણ પિણ્ડાનાં ચ ચતુર્દશ ।
કુર્યાત્સંશોધ્ય કિરણૈઃ સૌરકૈરાહરેત્તતઃ

નિદધ્યાદથ પૂર્વોક્તપાત્રે ગોમયપિણ્ડકાન્ ।
સ્વગૃહ્યોક્તવિધાનેન પ્રતિષ્ઠાપ્યાગ્નિમીજયેત્

પિણ્ડાંશ્ચ નિક્ષિપેત્તત્ર આદ્યન્તં પ્રણવેન તુ ।
ષડક્ષરસ્ય સૂક્તસ્ય વ્યાકૃતસ્ય તથાક્ષરૈઃ

સ્વાહાન્તે જુહુયાત્તત્ર વર્ણદેવાય પિણ્ડકાન્ ।
આઘારાવાજ્યભાગૌ ચ પ્રક્ષિપેદ્વ્યાહૃતીઃ સુધીઃ

તતો નિધનપતયે ત્રયોવિંશજ્જુહોતિ ચ ।
હોતવ્યાઃ પઞ્ચ બ્રહ્માણિ નમો હિરણ્યબાહવે

ઇતિ સર્વાહુતિર્હુત્વા ચતુર્થ્યન્તૈશ્ચ મન્ત્રકૈઃ ।
ઋતંસત્યં કદ્રુદ્રાય યસ્ય વકઙ્કતીતિ ચ

એતૈશ્ચ જુહુયાદ્વિદ્વાનનાજ્ઞાતત્રયં તથા ।
વ્યાહૃતીરથ હુત્વા ચ તતઃ સ્વિષ્ટકૃતં હુનેત્

હોમશેષં તુ નિર્વર્ત્ય પૂર્ણપાત્રોદકં તથા ।
પૂર્ણમસીતિ યજુષા જલેનાન્યેન બૃંહયેત્

બ્રાહ્મણેષ્વમૃતમિતિ તજ્જલં શિરસિ ક્ષિપેત્ ।
પ્રાચ્યામિતિ દિશાં લિઙ્ગૈર્દિક્ષુ તોયં વિનિક્ષિપેત્

બ્રહ્મણે દક્ષિણાં દત્ત્વા શાન્ત્યૈ પુલકમાહરેત્ ।
આહરિષ્યામિ દેવાનાં સર્વેષાં કર્મગુપ્તયે

જાતવેદસમેનં ત્વાં પુલકૈશ્છાદયામ્યહમ્ ।
મન્ત્રેણાનેન તં વહ્નિં પુલકૈશ્છાદયેત્તતઃ

ત્રિદિનં જ્વલનસ્થિત્યૈ છાદનં પુલકૈઃ સ્મૃતમ્ ।
બ્રાહ્મણાન્ભોજયેદ્ભક્ત્યા સ્વયં ભુઞ્જીત વાગ્યતઃ

ભસ્માધિક્યમભીપ્સુસ્તુ અધિકં ગોમયં હરેત્ ।
દિનત્રયેણ યદિ વા એકસ્મિન્દિવસેઽથવા

તૃતીયે વા ચતુર્થે વા પ્રાતઃ સ્નાત્વા સિતામ્બરઃ ।
શુક્લયજ્ઞોપવીતી ચ શુક્લમાલ્યાનુલેપનઃ

શુક્લદન્તો ભસ્મદિગ્ધો મન્ત્રેણાનેન મન્ત્રવિત્ ।
ૐ તદ્બ્રહ્મેતિ ચોચ્ચાર્ય પૌલકં ભસ્મ સંત્યજેત્

તત્ર ચાવાહનમુખાનુપચારાંસ્તુ ષોડશ ।
કુર્યાદ્વ્યાહૃતિભિસ્ત્વેવં તતોઽગ્નિમુપસંહરેત્

અગ્નિર્ભસ્મેતિ મન્ત્રેણ ગૃહ્ણીયાદ્ભસ્મ ચોત્તરમ્ ।
અગ્નિરિત્યાદિમન્ત્રેણ પ્રમૃજ્ય ચ તતઃ પરમ્

સંયોજ્ય ગન્ધસલિલૈઃ કપિલામૂત્રકેણ વા ।
ચન્દ્રકુઙ્કુમકાશ્મીરમુશિરં ચન્દનં તથા

અગરુત્રિતયં ચૈવ ચૂર્ણયિત્વા તુ સૂક્ષ્મતઃ ।
ક્ષિપેદ્ભસ્મનિ તચ્ચૂર્ણમોમિતિ બ્રહ્મમન્ત્રતઃ

પ્રણવેનાહરેદ્વિદ્વાન્બૃહતો વટકાનથ ।
અણોરણીયનિતિ હિ મન્ત્રેણ ચ વિચક્ષણઃ

ઇત્થં ભસ્મ સુસમ્પાદ્ય શુષ્કમાદય મન્ત્રવિત્ ।
પ્રણવેન વિમૃજ્યાથ સપ્તપ્રણવમન્ત્રિતમ્

ઈશાનેતિ શિરોદેશે મુખં તત્પુરુષેણ તુ ।
ઉરુદેશમઘોરેણ ગુહ્યં વામેન મન્ત્રયેત્

સદ્યોજાતેન વૈ પાદાન્સર્વાઙ્ગં પ્રણવેન તુ ।
તત ઉદ્ધૂલ્ય સર્વાઙ્ગમાપાદતલમસ્તકમ્

આચમ્ય વસનં ધૌતં તતશ્ચૈતત્પ્રધારયેત્ ।
પુનરાચમ્ય કર્મ સ્વં કર્તુમર્હસિ સત્તમ

અથ ચતુર્વિધં ભસ્મ કલ્પમ્ ।
પ્રથમમનુકલ્પમ્ । દ્વિતીયમુપકલ્પમ્ ।
ઉપોપકલ્પં તૃતીયમ્ । અકલ્પં ચતુર્થમ્ ।
અગ્નિહોત્રં સમુદ્ભૂતં વિરજાનલજમનુકલ્પમ્ ।
વને શુષ્કં શકૃત્સંગૃહ્ય કલ્પોક્તવિધિના
કલ્પિતમુપકલ્પં સ્યાત્ ।
અરણ્યે શુષ્કગોમયં ચૂર્ણીકૃત્ય ગોમૂત્રૈઃ પિણ્ડીકૃત્ય
યથાકલ્પં સંસ્કૃતમુપોપકલ્પમ્ । શિવાલયસ્થમકલ્પં
શતકલ્પં ચ ।
ઇત્થં ચતુર્વિધં ભસ્મ પાપં નિકૃન્તયેન્મોક્ષં દદાતીતિ
ભગવાન્કાલાગ્નિરુદ્રઃ

ઇતિ તૃતીયં બ્રાહ્મણમ્

અથ ભુસુણ્ડઃ કાલાગ્નિરુદ્રં ભસ્મસ્નાનવિધિં બ્રૂહીતિ
હોવાચાથ પ્રણવેન વિમૃજ્યાથ
સપ્તપ્રણવેનાભિમન્ત્રિતમાગમેન તુ તેનૈવ દિગ્બન્ધનં
કારયેત્પુનરપિ તેનાસ્ત્રમન્ત્રેણાઙ્ગાનિ
મૂર્ધાદીન્યુદ્ધૂલયેન્મલસ્નાનમિદમીશાનાદ્યૈઃ
પઞ્ચભિર્મન્ત્રૈસ્તનું ક્રમાદ્ધૂલયેત્ ।
ઈશાનેતિ શિરોદેશં મુખં તત્પુરુષેણ તુ । ઊરુદેશમઘોરેણ
ગુહ્યકં વામદેવતઃ ।
સદ્યોજાતેન વૈ પાદો સર્વાઙ્ગં પ્રણવેન તુ । આપાદતલમસ્તકં
સર્વાઙ્ગં તત ઉદ્ધૂલાચમ્ય
વસનં ધૌતં શ્વેતં પ્રધારયેદ્વિધિસ્નાનમિદમ્ ॥
તત્ર શ્લોકા ભવન્તિ ।
ભસ્મમુષ્ટિં સમાદાય સંહિતામન્ત્રમન્ત્રિતામ્ ।
મસ્તકાત્પાદપર્યન્તં મલસ્નાનં પુરોદિતમ્

તન્મન્ત્રેણૈવ કર્તવ્યં વિધિસ્નાનં સમાચરેત્ ।
ઈશાને પઞ્ચધા ભસ્મ વિકિરેન્મૂર્ધ્નિ યત્રતઃ

મુખે ચતુર્થવક્ત્રેણ અઘોરેણાષ્ટધા હૃદિ ।
વામેન ગુહ્યદેશે તુ ત્રિદશસ્થાનભેદતઃ

અષ્ટાવન્તેન સાધ્યેન પાદાવદ્ધૂલ્ય યત્રતઃ ।
સર્વાઙ્ગોદ્ધૂલનં કાર્યં રાજન્યસ્ય યથાવિધિ

મુખં વિના ચ તત્સર્વમુદ્ધૂલ્ય ક્રમયોગતઃ ।
સન્ધ્યાદ્વયે નિશીથે ચ તથા પૂર્વાવસાનયોઃ

સુપ્ત્વા ભુક્ત્વા પયઃ પીત્વા કૃત્વા ચાવશ્યકાદિકમ્ ।
સ્ત્રિયં નપુંસકં ગૃધ્રં બિડાલં બકમૂષિકમ્

સ્પૃષ્ટ્વા તથાવિધાનન્યાન્ભસ્મસ્નાનં સમાચરેત્ ।
દેવાગ્નિગુરુવૃદ્ધાનાં સમીપેઽન્ત્યજદર્શને

અશુદ્ધભૂતલે માર્ગે કુર્યાનોદ્ધૂલનં વ્રતી ।
શઙ્ખતોયેન મૂલેન ભસ્મના મિશ્રણં ભવેત્

યોજિતં ચન્દનેનૈવ વારિણા ભસ્મસંયુતમ્ ।
ચન્દનેન સમાલિમ્પેજ્જ્ઞાનદં ચૂર્ણમેવ તત્

મધ્યાહ્નાત્પ્રાગ્જલૈર્યુક્તં તોયં તદનુવર્જયેત્ ॥
અથ ભુસુણ્ડો ભગવન્તં કાલાગ્નિરુદ્રં ત્રિપુણ્ડ્રવિધિં
પપ્રચ્છ ॥
તત્રૈતે શ્લોકા ભવન્તિ ।
ત્રિપુણ્ડ્રં કારયેત્પશ્ચાદ્બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મકમ્ ।
મધ્યાઙ્ગુલિભિરાદાય તિસૃભિર્મૂલમન્ત્રતઃ

અનામામધ્યમાઙ્ગુષ્ઠૈરથવા સ્યાત્ત્રિપુણ્ડ્રકમ્ ।
ઉદ્ધૂલયેન્મુખં વિપ્રઃ ક્ષત્રિયસ્તચ્છિરોદિનમ્

દ્વાત્રિંશસ્થાનકે ચાર્ધં ષોડશસ્થાનકેઽપિ વા ।
અષ્ટસ્થાને તથા ચૈવ પઞ્ચસ્થાનેઽપિ યોજયેત્

ઉત્તમાઙ્ગે લલાટે ચ કર્ણયોર્નેત્રયોસ્તથા ।
નાસાવક્રે ગલે ચૈવમંસદ્વયમતઃ પરમ્

કૂર્પરે મણિબન્ધે ચ હૃદયે પાર્શ્વયોર્દ્વયોઃ ।
નાભૌ ગુહ્યદ્વયે ચૈવમૂર્વોઃ સ્ફિગ્બિમ્બજાનુની

જઙ્ઘાદ્વયે ચ પાદૌ ચ દ્વાત્રિંશત્સ્થાનમુત્તમમ્ ।
અષ્ટમૂર્ત્યષ્ટવિદ્યેશાન્દિક્પાલાન્વસુભિઃ સહ

ધરો ધ્રુવશ્ચ સોમશ્ચ કૃપશ્ચૈવાનિલોઽનલઃ ।
પ્રત્યૂપશ્ચ પ્રભાસશ્ચ વસવોઽષ્ટાવિતીરિતાઃ

એતેષાં નામમન્ત્રેણ ત્રિપુણ્ડ્રાન્ધારયેદ્બુધઃ ।
વિદધ્યાત્ષોડશસ્થાને ત્રિપુણ્ડ્રં તુ સમાહિતઃ

શીર્ષકે ચ લલાટે ચ કર્ણે કણ્ઠેંઽસકદ્વયે ।
કૂર્પરે મણિબન્ધે ચ હૃદયે નાભિપાર્શ્વયોઃ

પૃષ્ઠે ચૈકં પ્રતિસ્થાનં જપેત્તત્રાધિદેવતાઃ ।
શિવં શક્તિં ચ સાદાખ્યમીશં વિદ્યાખ્યમેવ ચ

વામાદિનવશક્તીશ્ચ એતાઃ ષોડશ દેવતાઃ ।
નાસત્યો દસ્રકશ્ચૈવ અશ્વિનૌ દ્વૌ સમીરિતૌ

અથવા મૂર્ધ્ન્યલીકે ચ કર્ણયોઃ શ્વસને તથા ।
બાહુદ્વયે ચ હૃદયે નાભ્યામૂર્વોર્યુગે તથા

જાનુદ્વયે ચ પદયોઃ પૃષ્ઠભાગે ચ ષોડશ ।
શિવશ્ચેન્દ્રશ્ચ રુદ્રાર્કૌ વિઘ્નેશો વિષ્ણુરેવ ચ

શ્રીશ્ચૈવ હૃદયેશશ્ચ તથા નાભૌ પ્રજાપતિઃ ।
નાગશ્ચ નાગકન્યાશ્ચ ઉભે ચ ઋષિકન્યકે

પાદયોશ્ચ સમુદ્રાશ્ચ તીર્થાઃ પૃષ્ઠેઽપિ ચ સ્થિતાઃ ।
એવં વા ષોડશસ્થાનમષ્ટસ્થાનમ્થોચ્યતે

ગુરુસ્થાનં લલાટં ચ કર્ણદ્વયમનન્તરમ્ ।
અસયુગ્મં ચ હૃદયં નાભિરિત્યષ્ટમં ભવેત્

બ્રહ્મા ચ ઋષયઃ સપ્ત દેવતાશ્ચ પ્રકીર્તિતાઃ ।
અથવા મસ્તકં બાહૂ હૃદયં નાભિરેવ ચ

પઞ્ચસ્થાનાન્યમૂન્યાહુર્ભસ્મતત્ત્વવિદો જનાઃ ।
યથાસમ્ભવતઃ કુર્યાદ્દેશકલાદ્યપેક્ષયા

ઉદ્ધૂલનેઽપ્યશક્તશ્ચેત્ત્રિપુણ્ડ્રાદીનિ કારયેત્ ।
લલાટે હૃદયે નાભૌ ગલે ચ મણિબન્ધયોઃ

બાહુમધ્યે બાહુમૂલે પૃષ્ઠે ચૈવ ચ શીર્ષકે ॥
લલાટે બ્રહ્મણે નમઃ । હૃદયે હવ્યવાહનાય નમઃ ।
નાભૌ સ્કન્દાય નમઃ । ગલે વિષ્ણવે નમઃ ।
મધ્યે પ્રભઞ્જનાય નમઃ । મણિબન્ધે વસુભ્યો નમઃ ।
પૃષ્ઠે હરયે નમઃ । કુકુદિ શમ્ભવે નમઃ ।
શિરસિ પરમાત્મને નમઃ । ઇત્યાદિસ્થાનેષુ ત્રિપુણ્ડ્રં
ધારયેત્ ॥
ત્રિનેત્રં ત્રિગુણાધારં ત્રયાણાં જનકં પ્રભુમ્ ।
સ્મરન્નમઃ શિવાયેતિ લલાટે તત્ત્રિપુણ્ડ્રકમ્

કૂર્પરાધઃ પિતૃભ્યાં તુ ઈશાનાભ્યાં તથોપરિ ।
ઈશાભ્યાં નમ ઇત્યુક્ત્વા પાર્શ્વયોશ્ચ ત્રિપુણ્ડ્રકમ્

સ્વચ્છાભ્યાં નમ ઇત્યુક્ત્વા ધારયેત્તત્પ્રકોષ્ઠયોઃ ।
ભીમાયેતિ તથા પૃષ્ઠે શિવાયેતિ ચ પાર્શ્વયોઃ

નીલકણ્ઠાય શિરસિ ક્ષિપેત્સર્વાત્મને નમઃ ।
પાપં નાશયતે કૃત્સ્નમપિ જન્માન્તરાર્જિતમ્

કણ્ઠોપરિ કૃતં પાપં નષ્ટં સ્યાત્તત્ર ધારણાત્ ।
કર્ણે તુ ધારણાત્કર્ણરોગાદિકૃતપાતકમ્

બાહ્વોબાહુકૃતં પાપં વક્ષઃસુ મનસા કૃતમ્ ।
નાભ્યાં શિશ્નકૃતં પાપં પૃષ્ઠે ગુદકૃતં તથા

પાર્શ્વયોર્ધારણાત્પાપં પરસ્ત્ર્યાલિઙ્ગનાદિકમ્ ।
તદ્ભસ્મધારણં કુર્યાત્સર્વત્રૈવ ત્રિપુણ્ડ્રકમ્

બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનાં ત્રય્યગ્નીનાં ચ ધારણમ્ ।
ગુણલોકત્રયાણાં ચ ધારણં તેન વૈ શ્રુતમ્

ઇતિ ચતુર્થં બ્રાહ્મણમ્

માનસ્તોકેન મન્ત્રેણ મન્ત્રિતં ભસ્મ ધારયેત્ ।
ઊર્ધ્વપુણ્ડ્રં ભવેત્સામં મધ્યપુણ્ડ્રં ત્રિયાયુષમ્

ત્રિયાયુષાણિ કુરુતે લલાટે ચ ભુજદ્વયે ।
નાભૌ શિરસિ હૃત્પાર્શ્વે બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયાસ્તથા

ત્રૈવર્ણિકાનાં સર્વેષામગ્નિહોત્રસમુદ્ભવમ્ ।
ઇદં મુખ્યં ગૃહસ્થાનાં વિરજાનલજં ભવેત્

વિરજાનલજં ચૈવ ધાર્યં પ્રોક્તં મહર્ષિભિઃ ।
ઔપાસનસમુત્પન્નં ગૃહસ્થાનાં વિશેષતઃ

સમિદગ્નિસમુત્પન્નં ધાર્યં વૈ બ્રહ્મચારિણા ।
શૂદ્રાણાં શ્રોત્રિયાગારપચનાગ્નિસમુદ્ભવમ્

અન્યેષામપિ સર્વેષાં ધાર્યં ચૈવાનલોદ્ભવમ્ ।
યતીનાં જ્ઞાનદં પ્રોક્તં વનસ્થાનાં વિરક્તિદમ્

અતિવર્ણાશ્રમાણાં તુ શ્મશાનાગ્નિસમુદ્ભવમ્ ।
સર્વેષાં દેવાલયસ્થં ભસ્મ શિવાગ્નિજં શિવયોગિનામ્ ।
શિવાલયસ્થં તલ્લિઙ્ગલિપ્તં વા મન્ત્રસંસ્કારદગ્ધં વા ॥
તત્રૈતે શ્લોકા ભવન્તિ ।
તેનાધીતં શ્રુતં તેન તેન સર્વમનુષ્ઠિતમ્ ।
યેન વિપ્રેણ શિરસિ ત્રિપુણ્ડ્રં ભસ્મના ધૃતમ્

ત્યક્તવર્ણાશ્રમાચારો લુપ્તસર્વક્રિયોઽપિ યઃ ।
સકૃત્તિર્યક્ત્રિપુણ્ડ્રાઙ્કધારણાત્સોઽપિ પૂજ્યતે

યે ભસ્મધારણં ત્યક્ત્વા કર્મ કુર્વન્તિ માનવાઃ ।
તેષાં નાસ્તિ વિનિર્મોક્ષઃ સંસારાજ્જન્મકોટિભિઃ

મહાપાતકયુક્તાનાં પૂર્વજન્માર્જિતાગસામ્ ।
ત્રિપુણ્ડ્રોદ્ધૂલનદ્વેષો જાયતે સુદૃઢં બુધાઃ

યેષાં કોપો ભવેદ્બ્રહ્મં।ચ્લ્લલાટે ભસ્મદર્શનાત્ ।
તેષામુત્પત્તિસાઙ્કર્યમનુમેયં વિપશ્ચિતા

યેષાં નાસ્તિ મુને શ્રદ્ધા શ્રૌતે ભસ્મનિ સર્વદા ।
ગર્ભાધાનાદિસંસ્કારસ્તેષાં નાસ્તીતિ નિશ્ચયઃ

યે ભસ્મધારિણં દૃષ્ટ્વા નરાઃ કુર્વન્તિ તાડનમ્ ।
તેષાં ચણ્ડાલતો જન્મ બ્રહ્મન્નૂહ્યં વિપશ્ચિતા

યેષાં ક્રોધો ભવેદ્ભસ્મધારણે તત્પ્રમાણકે ।
તે મહાપાતકૈર્યુક્તા ઇતિ શાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ

ત્રિપુણ્ડ્઱કં યે વિનિન્દન્તિ નિન્દન્તિ શિવમેવ તે ।
ધારયન્તિ ચ યે ભક્ત્યા ધારયન્તિ શિવં ચ તે

ધિગ્ભસ્મરહિતં ભાલં ધિગ્ગ્રામમશિવાલયમ્ ।
ધિગનીશાર્ચનં જન્મ ધિગ્વિદ્યામશિવાશ્રયામ્

રુદ્રાગ્નેર્યત્પરં વીર્યં તદ્ભસ્મ પરિકીર્તિતમ્ ।
તસ્માત્સર્વેષુ કાલેષુ વીર્યવાન્ભસ્મસંયુતઃ

ભસ્મનિષ્ઠસ્ય દહ્યન્તે દોષા ભસ્માગ્નિસઙ્ગમાત્ ।
ભસ્મસ્નાનવિશુદ્ધાત્મા ભસ્મનિષ્ઠ ઇતિ સ્મૃતઃ

ભસ્મસન્દિગ્ધસર્વાઙ્ગો ભસ્મદીપ્તત્રિપુણ્ડ્રકઃ ।
ભસ્મશાયી ચ પુરુષો ભસ્મનિષ્ઠ ઇતિ સ્મૃતઃ

ઇતિ પઞ્ચમં બ્રાહ્મણમ્

અથ ભુસુણ્ડઃ કાલાગ્નિરુદ્રં નામપઞ્ચકસ્ય માહાત્મ્યં
બ્રૂહીતિ હોવાચ । અથ વસિષ્ઠવંશજસ્ય શતભાર્યાસમેતસ્ય
ધનઞ્જયસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય જ્યેષ્ઠભાર્યાપુત્રઃ કરુણ ઇતિ નામ
તસ્ય શુચિસ્મિતા ભાર્યા । અસૌ કરુણો ભ્રાતૃવૈરમસહમાનો
ભવાનીતટસ્થં નૃસિંહમગમત્ । તત્ર
દેવસમીપેઽન્યેનોપાયનાર્થં
સમર્પિતં જમ્બીરફલં ગૃહીત્વાજિઘ્રત્તદા તત્રસ્થા
અશપન્પાપ
મક્ષિકો ભવ વર્ષાણાં શતમિતિ । સોઽપિ શાપમાદાય મક્ષિકઃ
સન્સ્વચેષ્ટિતં તસ્યૈ નિવેદ્ય માં રક્ષેતિ સ્વભાર્યામવદત્તદા
મક્ષિકોઽભવત્તમેવં જ્ઞાત્વા જ્ઞાતયસ્તૈલમધ્યે હ્યમારયન્ત્સા
મૃતં પતિમાદાયારુન્ધતીમગમદ્ભો શુચિસ્મિતે
શોકેનાલમરુન્ધત્યાહામું
જીવયામ્યદ્ય વિભૂતિમાદાયેતિ એષાગ્નિહોત્રજં ભસ્મ ॥
મૃત્યુઞ્જયેન મન્ત્રેણ મૃતજન્તૌ તદાક્ષિપત્ ।
મન્દવાયુસ્તદા જજ્ઞે વ્યજનેન શુચિસ્મિતે

ઉદતિષ્ઠત્તદા જન્તુર્ભસ્મનોઽસ્ય પ્રભાવતઃ ।
તતો વર્ષશતે પૂર્ણે જ્ઞાતિરેકો હ્યમારયત્

ભસ્મૈવ જીવયામાસ કાશ્યાં પઞ્ચ તદાભવન્ ।
દેવાનપિ તથાભૂતાન્મામપ્યેતાદૃશં પુરા

તસ્માત્તુ ભસ્મનાં જન્તું જીવયામિ તદાનઘે ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા ભગવાન્દધીચિઃ સમજાયત

સ્વરૂપં ચ તતો ગત્વા સ્વમાશ્રમપદં યયાવિતિ ॥
ઇદાનીમસ્ય ભસ્મનઃ સર્વાઘભક્ષણસામર્થ્યં
વિધત્ત ઇત્યાહ । શ્રીગૌતમવિવાહકાલે તામહલ્યાં
દૃષ્ટ્વા સર્વે દેવાઃ કામાતુરા અભવન્ તદા
નષ્ટજ્ઞાના દુર્વાસસં ગત્વા પપ્રચ્છુસ્તદ્દોષં
શમયિષ્યાઅમીત્યુવાચ તતઃ શતરુદ્રેણ મન્ત્રેણ
મન્ત્રિતં ભસ્મ વૈ પુરા મયાપિ દત્તં બ્રહ્મહત્યાદિ શાન્તમ્ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા દુર્વાસા દત્તવાન્ભસ્મ ચોત્તમમ્ ।
જાતા મદ્વચનાત્સર્વે યૂયં તેઽધિકતેજસઃ

શતરુદ્રેણ મન્ત્રેણ ભસ્મોદ્ધૂલિતવિગ્રહાઃ ।
નિર્ધૂતરજસઃ સર્વે તત્ક્ષણાચ્ચ વયં મુને

આશ્ચર્યમેતજ્જાનીમો ભસ્મસામર્થ્યમીદૃશમ્ ।
અસ્ય ભસ્મનઃ શક્તિમન્યાં શૃણુ ।
એતદેવ હરિશઙ્કરયોર્જ્ઞાનપ્રદમ્ ।
બ્રહ્મહત્યાદિ પાપનાશકમ્ ।
મહાવિભૂતિદમિતિ શિવવક્ષસિ સ્થિતં નખેનાદાય
પ્રણવેનાભિમન્ત્ર્ય ગાયત્ર્યા પઞ્ચાક્ષરેણાભિમન્ત્ર્ય
હરિર્મસ્તકગાત્રેષુ સમર્પયેત્ । તથા હૃદિ ધ્યાયસ્વેતિ
હરિમુક્ત્વા હરઃ સ્વહૃદિ ધ્યાત્વા દૃષ્ટો દૃષ્ટ ઇતિ
શિવમાહ ।
તતો ભસ્મ ભક્ષયેતિ હરિમાહ હરસ્તતઃ ।
ભક્ષયિષ્યે શિવં ભસ્મ સ્નાત્વાહં ભસ્મના પુરા

પૃષ્ટેશ્વરં ભક્તિગમ્યં ભસ્માભક્ષયદચ્યુતઃ ।
તત્રાશ્ચર્યમતીવાસીત્પ્રતિબિમ્બસમદ્યુતિઃ

વાસુદેવઃ શુદ્ધમુક્તાફલવર્ણોઽભવત્ક્ષણાત્ ।
તદાપ્રભૃતિ શુક્લાભો વાસુદેવઃ પ્રસન્નવાન્

ન શક્યં ભસ્મનો જ્ઞાનં પ્રભાવં તે કુતો વિભો ।
નમસ્તેઽસ્તુ નમસ્તેઽસ્તુ ત્વામહં શરણં ગતઃ

ત્વત્પાદયુગલે શમ્ભો ભક્તિરસ્તુ સદા મમ ।
ભસ્મધારણસમ્પન્નો મમ ભક્તો ભવિષ્યતિ

અત એવૈષા ભૂતિર્ભૂતિકરીત્યુક્તા । અસ્ય પુરસ્તાદ્વસવ
આસન્રુદ્રા દક્ષિણત આદિત્યાઃ પશ્ચાદ્વિશ્વેદેવા
ઉત્તરતો બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરા યાભ્યાં સૂર્યાચન્દ્રમસૌ
પાર્શ્વયોસ્તદેતદૃચાભ્યુક્તમ્ ।
ઋચો અક્ષરે પરમે વ્યોમન્ યસ્મિન્દેવા અધિવિશ્વે નિષેદુઃ ।
યસ્તન્ન વેદ કિમૃચા કરિષ્યતિ ય ઇત્તદ્વિદુસ્ત ઇમે સમાસતે ।
ય એતદ્બૃહજ્જાબાલં સાર્વકામિકં મોક્ષદ્વારમૃઙ્મયં
યજુર્મયં સામમયં બ્રહ્મમયમમૃતમયં ભવતિ ।
ય એતદ્બૃહજ્જાબાલં બાલો વા વેદ સ મહાન્ભવતિ ।
સ ગુરુઃ સર્વેષાં મન્ત્રાણામુપદેષ્ટા ભવતિ ।
મૃત્યુતારકં ગુરુણા લબ્ધં કણ્ઠે બાહૌ શિખાયાં
વા બધ્નીત । સપ્તદ્વીપવતી ભૂભિર્દક્ષિણાર્થં નાવકલ્પતે ।
તસ્માચ્છ્રદ્ધયા યાં કાઞ્ચિદ્ગાં દદ્યાત્સા દક્ષિણા ભવતિ

ઇતિ ષષ્ઠં બ્રાહ્મણમ્

અથ જનકો વૈદેહો યાજ્ઞવલ્ક્યમુપસમેત્યોવાચ
ભગવાન્ ત્રિપુણ્ડ્રવિધિં નો બ્રૂહીતિ સ હોવાચ
સદ્યોજાતાદિપઞ્ચબ્રહ્મમન્ત્રૈઃ પરિગૃહ્યાગ્નિરિતિ
ભસ્મેત્યભિમન્ત્ર્ય માનસ્તોક ઇતિ સમુદ્ધૃત્ય
ત્રિયાયુષમિતિ જલેન સંમૃજ્ય ત્ર્યમ્બકમિતિ
શિરોલલાટવક્ષઃસ્કન્ધેષુ ધૃત્વા પૂતો ભવતિ
મોક્ષી ભવતિ । શતરુદ્રેણ યત્ફલમવપ્નોતિ તત્ફલમશ્નુતે
સ એષ ભસ્મજ્યોતિરિતિ વૈ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ

જનકો હ વૈદેહઃ સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યં ભસ્મધારણાત્કિં
ફલમશ્નુત ઇતિ સ હોવાચ તદ્ભસ્મધારણાદેવ
મુક્તિર્ભવતિ તદ્ભસ્મધારણાદેવ શિવસાયુજ્યમવાપ્નોતિ
ન સ પુનરાવર્તતે ન સ પુનરાવર્તતે સ એષ ભસ્મજ્યોતિરિતિ
વૈ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ

જનકો હ વૈદેહઃ સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યં ભસ્મધારણાત્કિં
ફલમશ્નુતે ન વેતિ તત્ર પરમહંસાનામસંવર્તક
આરુણિશ્વેતકેતુદુર્વાસઋભુનિદાઘજડભરતદત્તાત્રેય
રૈવતકભુસુણ્ડપ્રભૃતયો વિભૂતિધારણાદેવમુક્તાઃ સ્યુઃ
સ એષ ભસ્મજ્યોતિરિતિ વૈ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ

જનકો હ વૈદેહઃ સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્ય ભસ્મસ્નાનેન
કિં જાયત ઇતિ યસ્ય કસ્યચિચ્છરીરે યાવન્તો રોમકૂપાસ્તાવન્તિ
લિઙ્ગાનિ ભૂત્વા તિષ્ઠન્તિ બ્રાહ્મણો વા ક્ષત્રિયો વા વૈશ્યો વા
શૂદ્રો વા તદ્ભસ્મધારણાદેતચ્છબ્દસ્ય રૂપં
યસ્યાં તસ્યાં હ્યેવાવતિષ્ઠતે

જનકો હ વૈદેહઃ સ હોવાચ પૈપ્પલાદેન સહ
પ્રજાપતિલોઅકં જગામ તં ગત્વોવાચ ભો પ્રજાપતે
ત્રિપુણ્ડ્રસ્ય માહાત્મ્યં બ્રૂહીતિ તં પ્રજાપતિરબ્રવીદ્
યથૈવેશ્વરસ્ય માહાત્મ્યં તથૈવ ત્રિપુણ્ડ્રસ્યેતિ

અથ પૈપ્પલાદો વૈકુણ્ઠં જગામ તં ગત્વોવાચ
ભો વિષ્ણો ત્રિપુણ્ડ્રસ્ય માહાત્મ્યં બ્રૂહીતિ યથૈવેશ્વરસ્ય
માહાત્મ્યં તથૈવ ત્રિપુણ્ડ્રકસ્યેતિ વિષ્ણુરાહ

અથ પૈપ્પલાદઃ કાલાગ્નિરુદ્રં પરિસમેત્યોવાચાધીહિ
ભગવન્ ત્રિપુણ્ડ્રસ્ય વિધિમિતિ ત્રિપુણ્ડ્રસ્ય વિધિર્મયા
વક્તું ન શક્ય ઇતિ સત્યમિતિ હોવાચાથ ભસ્મચ્છન્નઃ
સંસારાન્મુચ્યતે ભસ્મશય્યાશયાનસ્તચ્છબ્દગોચરઃ
શિવસાયુજ્યમવાપ્નોતિ ન સ પુનરાવર્તતે રુદ્રાધ્યાયી
સન્નમૃતત્વં ચ ગચ્છતિ સ એષ ભસ્મજ્યોતિર્વિભૂતિ
ધારણાદ્બ્રહ્મૈકત્વં ચ ગચ્છતિ વિભૂતિધારણાદેવ
સર્વેષુ તીર્થેષુ સ્નાતો ભવતિ વિભૂતિધારણાદ્વારાણસ્યાં
સ્નાનેન યત્ફલમવાપ્નોતિ તત્ફલમશ્નુતે સ એષ
ભસ્મજ્યોતિર્યસ્ય કસ્યચિચ્છરીરે ત્રિપુણ્ડ્રસ્ય લક્ષ્મ વર્તતે
પ્રથમા પ્રજાપતિર્દ્વિતીયા વિષ્ણુસ્તૃતીયા સદાશિવ ઇતિ
સ એષ ભસ્મજ્યોતિરિતિ સ એષ ભસ્મજ્યોતિરિતિ

અથ કાલાગ્નિરુદ્રં ભગવન્તં સનત્કુમારઃ
પપ્રચ્છાધીહિ ભગવન્રુદ્રાક્ષધારણવિધિં
સ હોવાચ રુદ્રસ્ય નયનાદુત્પન્ના રુદ્રાક્ષા ઇતિ
લોકે ખ્યાયન્તે સદાશિવઃ સંહારકાલે સંહારં
કૃત્વા સંહારાક્ષં મુકુલીકરોતિ તન્નયનાજ્જાતા
રુદ્રાક્ષા ઇતિ હોવાચ તસ્માદ્રુદ્રાક્ષત્વમિતિ તદ્રુદ્રાક્ષે
વાગ્વિષયે કૃતે દશગોપ્રદાનેન યત્ફલમવાપ્નોતિ
તત્ફલમશ્નુતે સ એષ ભસ્મજ્યોતી રુદ્રાક્ષ ઇતિ
તદ્રુદ્રાક્ષં કરેણ સ્પૃષ્ટ્વા ધારણમાત્રેણ
દ્વિસહસ્રગોપ્રદાનફલં ભવતિ । તદ્રુદ્રાક્ષે
એકાદશરુદ્રત્વં ચ ગચ્છતિ । તદ્રુદ્રાક્ષે શિરસિ
ધાર્યમાણે કોટિગોપ્રદાનફલં ભવતિ । એતેષાં
સ્થાનાનાં કર્ણયોઃ ફલં વક્તું ન શક્યમિતિ હોવાચ ।
મૂર્ધ્નિ ચત્વારિંશચ્છિખાયામેકં ત્રયં વા
શ્રોત્રયોર્દ્વાદશ કર્ણે દ્વાત્રિંશદ્બાહ્વોઃ ષોડશ
ષોડશ દ્વાદશ દ્વાદશ મણિબન્ધયોઃ ષટ્
ષડઙ્ગુષ્ઠયોસ્તતઃ સન્ધ્યાં સકુશોઽહરહરુપા
સીતાગ્નિર્જ્યોતિરિત્યાદિભિરગ્નૌ જુહુયાત્

ઇતિ સપ્તમં બ્રાહ્મણમ્

અથ બૃહજ્જાબાલસ્ય ફલં નો બ્રૂહિ ભગવન્નિતિ
સ હોવાચ ય એતદ્બૃહજ્જાબાલં નિત્યમધીતે
સોઽગ્નિપૂતો ભવતિ સ વાયુપૂતો ભવતિ સ આદિત્યપૂતો ભવતિ
સ સોમપૂતો ભવતિ સ બ્રહ્મપૂતો ભવતિ સ વિષ્ણુપૂતો ભવતિ
સ રુદ્રપૂતો ભવતિ સ સર્વપૂતો ભવતિ સ સર્વપૂતો ભવતિ

ય એતદ્બૃહજ્જાબાલં નિત્યમધીતે સોઽગ્નિં સ્તમ્ભયતિ
સ વાયું સ્તમ્ભયતિ સ આદિત્યં સ્તમ્ભયતિ સ સોમં સ્તમ્ભયતિ
સ ઉદકં સ્તમ્ભયતિ સ સર્વાન્દેવાન્સ્તમ્ભયતિ સ
સર્વાન્ગ્રહાન્સ્તમ્ભયતિ સ વિષં સ્તમ્ભયતિ સ વિષં
સ્તમ્ભયતિ

ય એતદ્બૃહજ્જાબાલં નિત્યમધીતે સ મૃત્યું તરતિ સ
પાપ્માનં
તરતિ સ બ્રહ્મહત્યાં તરતિ સ ભ્રૂણહત્યાં તરતિ સ
વીરહત્યાં
તરતિ સ સર્વહત્યાં તરતિ સ સંસારં તરતિ સ સર્વં તરતિ
સ સર્વં તરતિ

ય એતદ્બૃહજ્જાબાલં નિત્યમધીતે સ ભૂર્લોકં જયતિ સ
ભુવર્લોકં જયતિ
સ સુવર્લોકં જયતિ સ મહર્લોકં જયતિ સ તપોલોકં જયતિ
સ જનોલોકં જયતિ સ સત્યલોકં જયતિ સ સર્વાંલ્લોકાઞ્જયતિ

ય એતદ્બૃહજ્જાબાલં નિત્યમધીતે સ ઋચોઽધીતે સ
યજૂંષ્યધીતે
સ સામાન્યધીતે સોઽથર્વણમધીતે સોઽઙ્ગિરસમધીતે સ શાખા
અધીતે સ કલ્પાનધીતે સ નારશંસીરધીતે સ પુરણાન્યધીતે
સ બ્રહ્મપ્રણવમધીતે સ બ્રહ્મપ્રણવમધીતે

અનુપનીતશતમેકમેકેનોપનીતેન તત્સમમુપનીતશતમેકમેકેન
ગૃહસ્થેન તત્સમં ગૃહસ્થશતમેકમેકેન વાનપ્રસ્થેન
તત્સમં વાનપ્રસ્થશતમેકેમેકેન યતિના તત્સમં યતીનાં તુ
શતં પૂર્ણમેકમેકેન રુદ્રજાપકેન તત્સમં
રુદ્રજાપકશતમેકેમેકેન
અથર્વશિરઃશિખાધ્યાપકેન તત્સમમથર્વશિરઃશાખા
ધ્યાપકશતમેકમેકેન બૃહજ્જાબાલોપનિષદધ્યાપકેન
તત્સમ।મ્ તદ્વા એતત્પરં ધામ બૃહજ્જબાલોપનીષજ્જપશીલસ્ય
યત્ર ન સૂર્યસ્તપતિ યત્ર ન વાયુર્વાતિ યત્ર ન ચન્દ્રમા ભાતિ
યત્ર ન નક્ષત્રાણિ ભાન્તિ યત્ર નાગ્નિર્દહતિ યત્ર ન મૃત્યુઃ
પ્રવિશતિ
યત્ર ન દુઃખાનિ પ્રવિશન્તિ સદાનન્દં પરમાનન્દં શાન્તં
શાશ્વતં સદાશિવં બ્રહ્માદિવન્દિતં યોગિધ્યેયં પરં પદં
યત્ર ગત્વા ન નિવર્તન્તે યોગિનસ્તદેતદૃચાભ્યુક્તમ્ । તદ્વિષ્ણોઃ
પરમં પદં સદા પશ્યન્તિ સૂરયઃ । દિવીવ ચક્ષુ##--?--
તમ્ ॥
તદ્વિપ્રાસો વિપન્યવો જાગૃવાંસઃ સમિન્ધતે । વિષ્ણોર્યત્પરમં
પદમ્ ॥
ૐ સત્યમિત્યુપનિષત્

ઇત્યષ્ટમં બ્રાહ્મણમ્

ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શૃણુયામ દેવાઃ ।
ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ ।
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાસસ્તનૂભિઃ ।
વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ ॥
સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ ।
સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ ।
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ ।
સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિદધાતુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ઇત્યથર્વવેદીય બૃહજ્જાબાલોપનિષત્સમાપ્તા ॥
અધિકાધ્યયનાય