બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.69

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યમભાગે તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદે અષ્ટષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ ॥ 68॥
સૂત ઉવાચ
યદોર્વંશં પ્રવક્ષ્યામિ જ્યેષ્ઠસ્યોત્તમતેજસઃ ।
વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ ગદતો મે નિબોધત

યદોઃ પુત્રા બભૂવુર્હિ પઞ્ચ દેવસુતોપમાઃ ।
સહસ્રજિદથ શ્રેષ્ઠઃ ક્રોષ્ટુર્નીલોઞ્જિકો લઘુઃ

સહસ્રજિત્સુતઃ શ્રીમાઞ્છતજિન્નામ પાર્થિવઃ ।
શતજિત્તનયાઃ ખ્યાતસ્ત્રયઃ પરમધાર્મિકાઃ

હૈહયશ્ચ હયસ્છૈવ રાજા વેણુ હયસ્તથા ।
હૈહયસ્ય તુ દાયાદો ધર્મનેત્ર ઇતિ શ્રુતઃ

ધર્મનેત્રસ્ય કુન્તિસ્તુ સંક્ષેયસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।
સંજ્ઞેયસ્ય તુ દાયાદો મહિષ્માન્નામ પાર્થિવઃ

આસીન્મહિષ્મતઃ પુત્રો ભદ્રમેનઃ પ્રતાપવાન્ ।
વારાણસ્યધિપો રાજા કથિતઃ પૂર્વ એવ હિ

ભદ્ર સેનસ્ય દાયાદો દુર્મદો નામ પાર્થિવઃ ।
દુર્મદસ્યસુતો ધીમાન્કનકો નામ વિશ્રુતઃ

કનકસ્ય તુ દાયાદાશ્ચત્વારો લોકવિશ્રુતાઃ ।
કૃતવીર્યઃ કૃતાગ્નિશ્ચ કૃતવર્મા તથૈવ ચ

કૃતૌજાશ્ચ ચતુર્થો ઽભૂત્કૃતવીર્યાત્મજોર્ઽજુનઃ ।
જજ્ઞે બાહુસહસ્રેણ સપ્તદ્વીપેશ્વરો નૃપઃ

સ હિ વર્ષાયુતં તપ્ત્વા તપઃ પરમદુશ્ચરમ્ ।
દત્તમારાધયામાસ કાર્ત્તવીર્યો ઽત્રિસંભવમ્

તસ્મૈ દત્તો વરાન્પ્રાદાચ્ચ તુરો ભૂરિતેજસઃ ।
પૂર્વં બાહુસહસ્રં તુ સ વવ્રે પ્રથમં વરમ્

અધર્મં ધ્યાયમાનસ્ય સહસાસ્માન્નિવારણમ્ ।
ધર્મેણ પૃથિવીં જિત્વા ધર્મેણૈવાનુપાલનમ્

સંગ્રામાંસ્તુ બહુઞ્જિત્વા હત્વા ચારીન્સહસ્રશઃ ।
સંગ્રામે યુધ્યમાનસ્ય વધઃ સ્યાત્પ્રધને મમ

તેનેયં પૃથિવી કૃત્સ્ના સપ્તદ્વીપા સપત્તના ।
સપ્તોદધિપરિક્ષિપ્તા ક્ષત્રેણ વિધિના જિતા

તસ્ય બાહુસહસ્રં તુ યુધ્યતઃ કિલયોગતઃ ।
યોગો યોગેશ્વરસ્યેવ પ્રાદુર્ભવતિ માયયા

તેન સપ્તસુ દ્વીપેષુ સપ્તયજ્ઞશતાનિ વૈ ।
કૃતાનિ વિધિના રાજ્ઞા શ્રૂયતે મુનિસત્તમાઃ

સર્વે યજ્ઞા મહાબાહોસ્તસ્યામન્ભૂરિતેજસઃ ।
સર્વે કાઞ્ચનવેદીકાઃ સર્વે યૂપૈશ્ચ કાઞ્ચનૈઃ

સર્વૈર્દેવૈર્મહાભાગૈ ર્વિમાનસ્થૈરલઙ્કૃતાઃ ।
ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ નિત્યમેવોપશોભિતાઃ

તસ્ય રાજ્ઞો જગૌ ગાથાં ગન્ધર્વો નારદસ્તદા ।
ચરિતં તસ્ય રાજર્ષેર્મહિમાનં નિરીક્ષ્ય ચ

ન નૂનં કાર્ત્તવીર્યસ્ય ગતિં યાસ્યન્તિ માનવાઃ ।
યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપોભિશ્ચ વિક્રમેણ શ્રુતેન ચ

દ્વીપેષુ સપ્તસુ સ વૈ ધન્વી ખડ્ગી શારાસની ।
રથી રાજા સાનુચરો યોગાચ્ચૈવાનુદૃશ્યતે

અનષ્ટદ્રવ્યતા ચાસીન્ન ક્લેશો ન ચ વિભ્રમઃ ।
પ્રભાવેણ મહારાજ્ઞઃ પ્રજા ધર્મેણ રક્ષિતઃ

પઞ્ચાશીતિસહસ્રાણિ વર્ષાણાં સ નરાધિપઃ ।
સ સર્વરત્નભાક્સ મ્રાટ્ ચક્રવર્તી બભૂવ હ

સ એષ પશુપાલો ઽભૂત્ક્ષેત્રપાલસ્તથૈ વ ચ ।
સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદર્જુનો ઽભવત્

સ વે બાહુસહસ્રેણ જ્યાઘાતકઠિનેન ચ ।
ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શારદેનૈવ ભાસ્કરઃ

સ હિ નાગસહક્રેણ માહિષ્મત્યાં નરાધિપઃ ।
કર્કોટકસભાં જિત્વા પુરીં તત્ર ન્યવેશયત્

સ વૈ વેગં સમુદ્રસ્ય પ્રાવૃટ્કાલેંબુજેક્ષણઃ ।
ક્રીડન્નેવ સુખોદ્વિગ્નઃ પ્રાવૃટ્કાલં ચકાર હ

લુલિતા ક્રીડતા તેન હેમસ્રગ્દામમાલિની ।
ઊર્મિમુક્તાર્ત્તસન્નાદા શઙ્કિતાભ્યેતિ નર્મદા

પુરા ભુજ સહસ્રેણ સ જગાહે મહાર્મવમ્ ।
ચકારોદ્વૃત્તવેલં તમકાલે મારુતોદ્ધતમ્

તસ્ય બાહુસહસ્રેણ ક્ષોભ્યમાણે મહોદધૌ ।
ભવન્તિ લીના નિશ્ચેષ્ટાઃ પાતાલસ્થા મહાસુરાઃ

ચૂર્ણીકૃતમહાવીચિલીનમીનમહાવિષમ્ ।
પતિતાવિદ્ધફેનૌઘમાવર્ત્તક્ષિપ્તદુસ્સહમ્

ચકાર ક્ષોભયન્રાજા દોઃસહસ્રેણ સાગરમ્ ।
દેવાસુરપરિક્ષિપ્તં ક્ષીરોદમિવ સાગરમ્

મન્દરક્ષોભણભ્રાન્તમમૃતોત્પત્તિ હેતવે ।
સહસા વિદ્રુતા ભીતા ભીમં દૃષ્ટ્વા નૃપોત્તમમ્

નિશ્ચિતં નતમૂર્દ્ધાનો બભૂવુશ્ચ મહોરગાઃ ।
સાયાહ્ને કદલીખઞ્ચ નિવાતેસ્તમિતા ઇવ

જ્યામારોપ્ય દૃઢે ચાપે સાયકૈઃ પઞ્ચભિઃ શતૈઃ ।
લઙ્કેશં મોહયિત્વા તુ સબલં રાવણં બલાત્

નિર્જિત્ય વશમાનીય માહિષ્મત્યાં બબન્ધ તમ્ ।
તતો ગત્વા પુલસ્ત્યસ્તમર્જુનં ચ પ્રસાધયત્

મુમોચ રાજા પૌલસ્ત્યં પુલસ્ત્યેના નુયાચિતઃ ।
તસ્ય બાહુસહસ્રસ્ય બભૂવ જ્યાતલસ્વનઃ

યુગાન્તેંબુદવૃન્દસ્ય સ્ફુટિતસ્યાશનેરિવ ।
અહો મૃધે મહાવીર્યો ભાર્ગવસ્તસ્ય યો ઽચ્છિનત્

મૃધે સહસ્રં બાહુનાં હેમતાલવનં યથા ।
તૃષિતેન કદાચિત્સ ભિક્ષિતશ્ચિત્રભાનુના

સપ્તદ્વીપાંશ્ચિત્રભાનોઃ પ્રાદદ્ભિક્ષાં વિશાંપતિઃ ।
પુરાણિ ઘોષાન્ગ્રામાંશ્ચ પત્તનાનિ ચ સર્વશઃ

જજ્વાલ તસ્ય બાણેષુ ચિત્રાભાનુર્દિધક્ષયા ।
સ તસ્ય પુરુષેન્દ્રસ્ય પ્રતાપેન મહાયશાઃ

દદાહ કાર્ત્તવીર્યસ્ય શૈલાંશ્ચાપિ વનાનિ ચ ।
સ શૂન્યમાશ્રમં સર્વં વરુણસ્યાત્મજસ્ય વૈ

દદાહ સવનાટોપં ચિત્રભાનુઃ સ હૈહયઃ ।
યં લેભે વરુણઃ પુત્રં પુરા ભાસ્વન્તમુત્તમમ્

વસિષ્ઠનામા સ મુનિઃ ખ્યાત આપવ ઇત્યુત ।
તત્રાપવસ્તદા ક્રોધાદર્જુનં શપ્તવાન્વિભુઃ

યસ્માન્નવર્જિતમિદં વનં તે મમ હૈહય ।
તસ્માત્તે દુષ્કરં કર્મ કૃતમન્યો હનિષ્યતિ

અર્જુનો નામ કૈન્તેયઃ સ ચ રાજા ભવિષ્યતિ ।
અર્જુનં ચ મહાવીર્યો રામઃ પ્રહરતાં વરઃ

છિત્ત્વા બાહુસહસ્રં વૈ પ્રમથ્ય તરસા બલી ।
તપસ્વી બ્રાહ્મણશ્ચૈવ વધિષ્યતિ મહાબલઃ

તસ્ય રામસ્તદા હ્યાસીન્મૃત્યુઃ શાપેન ધીમતઃ ।
રાજ્ઞા તેન વરશ્ચૈવ સ્વયમેવ વૃતઃ પુરા

તસ્ય પુત્રશતં ત્વાસીત્પઞ્ચ તત્ર મહારથાઃ ।
કૃતાસ્ત્રા બલિનઃ શૂરા ધર્માત્માનો યશસ્વિનઃ

શૂરશ્ચ શૂરસેનશ્ચ વૃષાસ્યો વૃષ એવ ચ ।
જયધ્વજો વંશકર્ત્તા અવન્તિષુ વિશાંપતિઃ

જયધ્વજસ્ય પુત્રસ્તુ તાલજઙ્ઘઃ પ્રતાપવાન્ ।
તસ્ય પુત્રશતં ત્વેવં તાલજઙ્ઘા ઇતિશ્રુતમ્

તેષાં પઞ્ચ ગણાઃ ખ્યાતા હૈહયાનાં મહાત્મનામ્ ।
વીતિહોત્રાશ્ચ સંજાતા ભોજાશ્ચાવન્તયસ્તથા

તુણ્ડિકેરાશ્ચ વિક્રાન્તાસ્તાલજઙ્ઘાસ્તથૈવ ચ ।
વીતિહોત્રસુતશ્ચાપિ અનન્તો નામ પાર્થિવઃ

દુર્જયસ્તસ્ય પુત્રસ્તુ બભૂવામિત્રકર્શનઃ ।
અનષ્ટ દ્રવ્યતા ચૈવ તસ્ય રાજ્ઞો બભૂવ હ

પ્રભાવેણ મહારાજઃ પ્રજાસ્તાઃ પર્યપાલયત્ ।
ન તસ્ય વિત્તનાશઃ સ્યાન્નષ્ટં પ્રતિલભેચ્ચ સઃ

કાર્ત્તવીર્યસ્ય યો જન્મ કથયેદિહ ધીમતઃ ।
વર્દ્ધન્તે વિભવાશ્શશ્વદ્ધર્મશ્ચાસ્ય વિવર્દ્ધતે

યથા યષ્ટા યથા દાતા તથા સ્વર્ગે મહીપતે