બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 214*

ન તૃપ્તિમ્ અધિગચ્છામઃ પુણ્યધર્મામૃતસ્ય ચ
મુને ત્વન્મુખગીતસ્ય તથા કૌતૂહલં હિ નઃ ॥

ઉત્પત્તિં પ્રલયં ચૈવ ભૂતાનાં કર્મણો ગતિમ્
વેત્સિ સર્વં મુને તેન પૃચ્છામસ્ ત્વાં મહામતિમ્ ॥

શ્રૂયતે યમલોકસ્ય માર્ગઃ પરમદુર્ગમઃ
દુઃખક્લેશકરઃ શશ્વત્ સર્વભૂતભયાવહઃ ॥

કથં તેન નરા યાન્તિ માર્ગેણ યમસાદનમ્
પ્રમાણં ચૈવ માર્ગસ્ય બ્રૂહિ નો વદતાં વર ॥

મુને પૃચ્છામ સર્વજ્ઞ બ્રૂહિ સર્વમ્ અશેષતઃ
કથં નરકદુઃખાનિ નાપ્નુવન્તિ નરાન્ મુને ॥

કેનોપાયેન દાનેન ધર્મેણ નિયમેન ચ
માનુષસ્ય ચ યામ્યસ્ય લોકસ્ય કિયદ્ અન્તરમ્ ॥

કથં ચ સ્વર્ગતિં યાન્તિ નરકં કેન કર્મણા
સ્વર્ગસ્થાનાનિ કિયન્તિ કિયન્તિ નરકાણિ ચ ॥

કથં સુકૃતિનો યાન્તિ કથં દુષ્કૃતકારિણઃ
કિં રૂપં કિં પ્રમાણં વા કો વર્ણસ્ તૂભયોર્ અપિ
જીવસ્ય નીયમાનસ્ય યમલોકં બ્રવીહિ નઃ ॥

શૃણુધ્વં મુનિશાર્દૂલા વદતો મમ સુવ્રતાઃ
સંસારચક્રમ્ અજરં સ્થિતિર્ યસ્ય ન વિદ્યતે ॥

સો ઽહં વદામિ વઃ સર્વં યમમાર્ગસ્ય નિર્ણયમ્
ઉત્ક્રાન્તિકાલાદ્ આરભ્ય યથા નાન્યો વદિષ્યતિ ॥

સ્વરૂપં ચૈવ માર્ગસ્ય યન્ માં પૃચ્છથ સત્તમાઃ
યમલોકસ્ય ચાધ્વાનમ્ અન્તરં માનુષસ્ય ચ ॥

યોજનાનાં સહસ્રાણિ ષડશીતિસ્ તદ્ અન્તરમ્
તપ્તતામ્રમ્ ઇવાતપ્તં તદ્ અધ્વાનમ્ ઉદાહૃતમ્ ॥

તદ્ અવશ્યં હિ ગન્તવ્યં પ્રાણિભિર્ જીવસંજ્ઞકૈઃ
પુણ્યાન્ પુણ્યકૃતો યાન્તિ પાપાન્ પાપકૃતો ઽધમાઃ ॥

દ્વાવિંશતિશ્ ચ નરકા યમસ્ય વિષયે સ્થિતાઃ
યેષુ દુષ્કૃતકર્માણો વિપચ્યન્તે પૃથક્ પૃથક્ ॥

નરકો રૌરવો રૌદ્રઃ શૂકરસ્ તાલ એવ ચ
કુમ્ભીપાકો મહાઘોરઃ શાલ્મલો ઽથ વિમોહનઃ ॥

કીટાદઃ કૃમિભક્ષશ્ ચ નાલાભક્ષો ભ્રમસ્ તથા
નદ્યઃ પૂયવહાશ્ ચાન્યા રુધિરામ્ભસ્ તથૈવ ચ ॥

અગ્નિજ્વાલો મહાઘોરઃ સંદંશઃ શુનભોજનઃ
ઘોરા વૈતરણી ચૈવ અસિપત્ત્રવનં તથા ॥

ન તત્ર વૃક્ષચ્છાયા વા ન તડાગાઃ સરાંસિ ચ
ન વાપ્યો દીર્ઘિકા વાપિ ન કૂપો ન પ્રપા સભા ॥

ન મણ્ડપો નાયતનં ન નદ્યો ન ચ પર્વતાઃ
ન કિંચિદ્ આશ્રમસ્થાનં વિદ્યતે તત્ર વર્ત્મનિ ॥

યત્ર વિશ્રમતે શ્રાન્તઃ પુરુષો ઽતીવકર્ષિતઃ
અવશ્યમ્ એવ ગન્તવ્યઃ સ સર્વૈસ્ તુ મહાપથઃ ॥

પ્રાપ્તે કાલે તુ સંત્યજ્ય સુહૃદ્બન્ધુધનાદિકમ્
જરાયુજાણ્ડજાશ્ ચૈવ સ્વેદજાશ્ ચોદ્ભિજાસ્ તથા ॥

જઙ્ગમાજઙ્ગમાશ્ ચૈવ ગમિષ્યન્તિ મહાપથમ્
દેવાસુરમનુષ્યૈશ્ ચ વૈવસ્વતવશાનુગૈઃ ॥

સ્ત્રીપુંનપુંસકૈશ્ ચૈવ પૃથિવ્યાં જીવસંજ્ઞિતૈઃ
પૂર્વાહ્ણે ચાપરાહ્ણે વા મધ્યાહ્ને વા તથા પુનઃ ॥

સંધ્યાકાલે ઽર્ધરાત્રે વા પ્રત્યૂષે વાપ્ય્ ઉપસ્થિતે
વૃદ્ધૈર્ વા મધ્યમૈર્ વાપિ યૌવનસ્થૈસ્ તથૈવ ચ ॥

ગર્ભવાસે ઽથ બાલ્યે વા ગન્તવ્યઃ સ મહાપથઃ
પ્રવાસસ્થૈર્ ગૃહસ્થૈર્ વા પર્વતસ્થૈઃ સ્થલે ઽપિ વા ॥

ક્ષેત્રસ્થૈર્ વા જલસ્થૈર્ વા ગૃહમધ્યગતૈસ્ તથા
આસીનૈશ્ ચાસ્થિતૈર્ વાપિ શયનીયગતૈસ્ તથા ॥

જાગ્રદ્ભિર્ વા પ્રસુપ્તૈર્ વા ગન્તવ્યઃ સ મહાપથઃ
ઇહાનુભૂય નિર્દિષ્ટમ્ આયુર્ જન્તુઃ સ્વયં તદા ॥

તસ્યાન્તે ચ સ્વયં પ્રાણૈર્ અનિચ્છન્ન્ અપિ મુચ્યતે
જલમ્ અગ્નિર્ વિષં શસ્ત્રં ક્ષુદ્ વ્યાધિઃ પતનં ગિરેઃ ॥

નિમિત્તં કિંચિદ્ આસાદ્ય દેહી પ્રાણૈર્ વિમુચ્યતે
વિહાય સુમહત્ કૃત્સ્નં શરીરં પાઞ્ચભૌતિકમ્ ॥

અન્યચ્ છરીરમ્ આદત્તે યાતનીયં સ્વકર્મજમ્
દૃઢં શરીરમ્ આપ્નોતિ સુખદુઃખોપભુક્તયે ॥

તેન ભુઙ્ક્તે સ કૃચ્છ્રાણિ પાપકર્તા નરો ભૃશમ્
સુખાનિ ધાર્મિકો હૃષ્ટ ઇહ નીતો યમક્ષયે ॥

ઊષ્મા પ્રકુપિતઃ કાયે તીવ્રવાયુસમીરિતઃ
ભિનત્તિ મર્મસ્થાનાનિ દીપ્યમાનો નિરન્ધનઃ ॥

ઉદાનો નામ પવનસ્ તતશ્ ચોર્ધ્વં પ્રવર્તતે
ભુજ્યતામ્ અમ્બુભક્ષ્યાણામ્ અધોગતિનિરોધકૃત્ ॥

તતો યેનામ્બુદાનાનિ કૃતાન્ય્ અન્નરસાસ્ તથા
દત્તાઃ સ તસ્યામ્ આહ્લાદમ્ આપદિ પ્રતિપદ્યતે ॥

અન્નાનિ યેન દત્તાનિ શ્રદ્ધાપૂતેન ચેતસા
સો ઽપિ તૃપ્તિમ્ અવાપ્નોતિ વિનાપ્ય્ અન્નેન વૈ તદા ॥

યેનાનૃતાનિ નોક્તાનિ પ્રીતિભેદઃ કૃતો ન ચ
આસ્તિકઃ શ્રદ્દધાનશ્ ચ સુખમૃત્યું સ ગચ્છતિ ॥

દેવબ્રાહ્મણપૂજાયાં નિરતાશ્ ચાનસૂયકાઃ
શુક્લા વદાન્યા હ્રીમન્તસ્ તે નરાઃ સુખમૃત્યવઃ ॥

યઃ કામાન્ નાપિ સંરમ્ભાન્ ન દ્વેષાદ્ ધર્મમ્ ઉત્સૃજેત્
યથોક્તકારી સૌમ્યશ્ ચ સ સુખં મૃત્યુમ્ ઋચ્છતિ ॥

વારિદાસ્ તૃષિતાનાં યે ક્ષુધિતાન્નપ્રદાયિનઃ
પ્રાપ્નુવન્તિ નરાઃ કાલે મૃત્યું સુખસમન્વિતમ્ ॥

શીતં જયન્તિ ધનદાસ્ તાપં ચન્દનદાયિનઃ
પ્રાણઘ્નીં વેદનાં કષ્ટાં યે ચાન્યોદ્વેગધારિણઃ ॥

મોહં જ્ઞાનપ્રદાતારસ્ તથા દીપપ્રદાસ્ તમઃ
કૂટસાક્ષી મૃષાવાદી યો ગુરુર્ નાનુશાસ્તિ વૈ ॥

તે મોહમૃત્યવઃ સર્વે તથા યે વેદનિન્દકાઃ
વિભીષણાઃ પૂતિગન્ધાઃ કૂટમુદ્ગરપાણયઃ ॥

આગચ્છન્તિ દુરાત્માનો યમસ્ય પુરુષાસ્ તથા
પ્રાપ્તેષુ દૃક્પથં તેષુ જાયતે તસ્ય વેપથુઃ ॥

ક્રન્દત્ય્ અવિરતઃ સો ઽથ ભ્રાતૃમાતૃપિતૃંસ્ તથા
સા તુ વાગ્ અસ્ફુટા વિપ્રા એકવર્ણા વિભાવ્યતે ॥

દૃષ્ટિર્ વિભ્રામ્યતે ત્રાસાત્ કાસાવૃષ્ટ્ય્ અત્ય્ અથાનનમ્
તતઃ સ વેદનાવિષ્ટં તચ્ છરીરં વિમુઞ્ચતિ ॥

વાય્વગ્રસારી તદ્રૂપ દેહમ્ અન્યત્ પ્રપદ્યતે
તત્કર્મયાતનાર્થે ચ ન માતૃપિતૃસંભવમ્ ॥

તત્પ્રમાણવયોવસ્થા સંસ્થાનૈઃ પ્રાપ્યતે વ્યથા
તતો દૂતો યમસ્યાથ પાશૈર્ બધ્નાતિ દારુણૈઃ ॥

જન્તોઃ સંપ્રાપ્તકાલસ્ય વેદનાર્તસ્ય વૈ ભૃશમ્
ભૂતૈઃ સંત્યક્તદેહસ્ય કણ્ઠપ્રાપ્તાનિલસ્ય ચ ॥

શરીરાચ્ ચ્યાવિતો જીવો રોરવીતિ તથોલ્બણમ્
નિર્ગતો વાયુભૂતસ્ તુ ષાટ્કૌશિકકલેવરે ॥

માતૃભિઃ પિતૃભિશ્ ચૈવ ભ્રાતૃભિર્ માતુલૈસ્ તથા
દારૈઃ પુત્રૈર્ વયસ્યૈશ્ ચ ગુરુભિસ્ ત્યજ્યતે ભુવિ ॥

દૃશ્યમાનશ્ ચ તૈર્ દીનૈર્ અશ્રુપૂર્ણેક્ષણૈર્ ભૃશમ્
સ્વશરીરં સમુત્સૃજ્ય વાયુભૂતસ્ તુ ગચ્છતિ ॥

અન્ધકારમ્ અપારં ચ મહાઘોરં તમોવૃતમ્
સુખદુઃખપ્રદાતારં દુર્ગમં પાપકર્મણામ્ ॥

દુઃસહં ચ દુરન્તં ચ દુર્નિરીક્ષં દુરાસદમ્
દુરાપમ્ અતિદુર્ગં ચ પાપિષ્ઠાનાં સદાહિતમ્ ॥

કૃષ્યમાણાશ્ ચ તૈર્ ભૂતૈર્ યામ્યૈઃ પાશૈસ્ તુ સંયતાઃ
મુદ્ગરૈસ્ તાડ્યમાનાશ્ ચ નીયન્તે તં મહાપથમ્ ॥

ક્ષીણાયુષં સમાલોક્ય પ્રાણિનં ચાયુષક્ષયે
નિનીષવઃ સમાયાન્તિ યમદૂતા ભયંકરાઃ ॥

આરૂઢા યાનકાલે તુ ઋક્ષવ્યાઘ્રખરેષુ ચ
ઉષ્ટ્રેષુ વાનરેષ્વ્ અન્યે વૃશ્ચિકેષુ વૃકેષુ ચ ॥

ઉલૂકસર્પમાર્જારં તથાન્યે ગૃધ્રવાહનાઃ
શ્યેનશૃગાલમ્ આરૂઢાઃ સરઘાકઙ્કવાહનાઃ ॥

વરાહપશુવેતાલ મહિષાસ્યાસ્ તથા પરે
નાનારૂપધરા ઘોરાઃ સર્વપ્રાણિભયંકરાઃ ॥

દીર્ઘમુષ્કાઃ કરાલાસ્યા વક્રનાસાસ્ ત્રિલોચનાઃ
મહાહનુકપોલાસ્યાઃ પ્રલમ્બદશનચ્છદાઃ ॥

નિર્ગતૈર્ વિકૃતાકારૈર્ દશનૈર્ અઙ્કુરોપમૈઃ
માંસશોણિતદિગ્ધાઙ્ગા દંષ્ટ્રાભિર્ ભૃશમ્ ઉલ્બણૈઃ ॥

મુખૈઃ પાતાલસદૃશૈર્ જ્વલજ્જિહ્વૈર્ ભયંકરૈઃ
નેત્રૈઃ સુવિકૃતાકારૈર્ જ્વલત્પિઙ્ગલચઞ્ચલૈઃ ॥

માર્જારોલૂકખદ્યોત શક્રગોપવદ્ ઉદ્ધતૈઃ
કેકરૈઃ સંકુલૈસ્ સ્તબ્ધૈર્ લોચનૈઃ પાવકોપમૈઃ ॥

ભૃશમ્ આભરણૈર્ ભીમૈર્ આબદ્ધૈર્ ભુજગોપમૈઃ
શોણાસરલગાત્રૈશ્ ચ મુણ્ડમાલાવિભૂષિતૈઃ ॥

કણ્ઠસ્થકૃષ્ણસર્પૈશ્ ચ ફૂત્કારરવભીષણૈઃ
વહ્નિજ્વાલોપમૈઃ કેશૈઃ સ્તબ્ધરુક્ષૈર્ ભયંકરૈઃ ॥

બભ્રુપિઙ્ગલલોલૈશ્ ચ કદ્રુશ્મશ્રુભિર્ આવૃતાઃ
ભુજદણ્ડૈર્ મહાઘોરૈઃ પ્રલમ્બૈઃ પરિઘોપમૈઃ ॥

કેચિદ્ દ્વિબાહવસ્ તત્ર તથાન્યે ચ ચતુર્ભુજાઃ
દ્વિરષ્ટબાહવશ્ ચાન્યે દશવિંશભુજાસ્ તથા ॥

અસંખ્યાતભુજાશ્ ચાન્યે કેચિદ્ બાહુસહસ્રિણઃ
આયુધૈર્ વિકૃતાકારૈઃ પ્રજ્વલદ્ભિર્ ભયાનકૈઃ ॥

શક્તિતોમરચક્રાદ્યૈઃ સુદીપ્તૈર્ વિવિધાયુધૈઃ
પાશશૃઙ્ખલદણ્ડૈશ્ ચ ભીષયન્તો મહાબલાઃ ॥

આગચ્છન્તિ મહારૌદ્રા મર્ત્યાનામ્ આયુષઃ ક્ષયે
ગ્રહીતું પ્રાણિનઃ સર્વે યમસ્યાજ્ઞાકરાસ્ તથા ॥

યત્ તચ્ છરીરમ્ આદત્તે યાતનીયં સ્વકર્મજમ્
તદ્ અસ્ય નીયતે જન્તોર્ યમસ્ય સદનં પ્રતિ ॥

બદ્ધ્વા તત્ કાલપાશૈશ્ ચ નિગડૈર્ વજ્રશૃઙ્ખલૈઃ
તાડયિત્વા ભૃશં ક્રુદ્ધૈર્ નીયતે યમકિંકરૈઃ ॥

પ્રસ્ખલન્તં રુદન્તં ચ આક્રોશન્તં મુહુર્ મુહુઃ
હા તાત માતઃ પુત્રેતિ વદન્તં કર્મદૂષિતમ્ ॥

આહત્ય નિશિતૈઃ શૂલૈર્ મુદ્ગરૈર્ નિશિતૈર્ ઘનૈઃ
ખડ્ગશક્તિપ્રહારૈશ્ ચ વજ્રદણ્ડૈઃ સુદારુણૈઃ ॥

ભર્ત્સ્યમાનો મહારાવૈર્ વજ્રશક્તિસમન્વિતૈઃ
એકૈકશો ભૃશં ક્રુદ્ધૈસ્ તાડયદ્ભિઃ સમન્તતઃ ॥

સ મુહ્યમાનો દુઃખાર્તઃ પ્રતપંશ્ ચ ઇતસ્ તતઃ
આકૃષ્ય નીયતે જન્તુર્ અધ્વાનં સુભયંકરૈઃ ॥

કુશકણ્ટકવલ્મીક શઙ્કુપાષાણશર્કરે
તથા પ્રદીપ્તજ્વલને ક્ષારવજ્રશતોત્કટે ॥

પ્રદીપ્તાદિત્યતપ્તેન દહ્યમાનસ્ તદંશુભિઃ
કૃષ્યતે યમદૂતૈશ્ ચ શિવાસંનાદભીષણૈઃ ॥

વિકૃષ્યમાણસ્ તૈર્ ઘોરૈર્ ભક્ષ્યમાણઃ શિવાશતૈઃ
પ્રયાતિ દારુણે માર્ગે પાપકર્મા યમાલયમ્ ॥

ક્વચિદ્ ભીતૈઃ ક્વચિત્ ત્રસ્તૈઃ પ્રસ્ખલદ્ભિઃ ક્વચિત્ ક્વચિત્
દુઃખેનાક્રન્દમાનૈશ્ ચ ગન્તવ્યઃ સ મહાપથઃ ॥

નિર્ભર્ત્સ્યમાનૈર્ ઉદ્વિગ્નૈર્ વિદ્રુતૈર્ ભયવિહ્વલૈઃ
કમ્પમાનશરીરૈસ્ તુ ગન્તવ્યં જીવસંજ્ઞકૈઃ ॥

કણ્ટકાકીર્ણમાર્ગેણ સંતપ્તસિકતેન ચ
દહ્યમાનૈસ્ તુ ગન્તવ્યં નરૈર્ દાનવિવર્જિતૈઃ ॥

મેદઃશોણિતદુર્ગન્ધૈર્ બસ્તગાત્રૈશ્ ચ પૂગશઃ
દગ્ધસ્ફુટત્વચાકીર્ણૈર્ ગન્તવ્યં જીવઘાતકૈઃ ॥

કૂજદ્ભિઃ ક્રન્દમાનૈશ્ ચ વિક્રોશદ્ભિશ્ ચ વિસ્વરમ્
વેદનાર્તૈશ્ ચ સદ્ભિશ્ ચ ગન્તવ્યં જીવઘાતકૈઃ ॥

શક્તિભિર્ ભિન્દિપાલૈશ્ ચ ખડ્ગતોમરસાયકૈઃ
ભિદ્યદ્ભિસ્ તીક્ષ્ણશૂલાગ્રૈર્ ગન્તવ્યં જીવઘાતકૈઃ ॥

શ્વાનૈર્ વ્યાઘ્રૈર્ વૃકૈઃ કઙ્કૈર્ ભક્ષ્યમાણૈશ્ ચ પાપિભિઃ ॥

કૃન્તદ્ભિઃ ક્રકચાઘાતૈર્ ગન્તવ્યં માંસખાદિભિઃ
મહિષર્ષભશૃઙ્ગાગ્રૈર્ ભિદ્યમાનૈઃ સમન્તતઃ ॥

ઉલ્લિખદ્ભિઃ શૂકરૈશ્ ચ ગન્તવ્યં માંસખાદકૈઃ
સૂચીભ્રમરકાકોલ મક્ષિકાભિશ્ ચ સંઘશઃ ॥

ભુજ્યમાનૈશ્ ચ ગન્તવ્યં પાપિષ્ઠૈર્ મધુઘાતકૈઃ
વિશ્વસ્તં સ્વામિનં મિત્રં સ્ત્રિયં વા યસ્ તુ ઘાતયેત્ ॥

શસ્ત્રૈર્ નિકૃત્યમાનૈશ્ ચ ગન્તવ્યં ચાતુરૈર્ નરૈઃ
ઘાતયન્તિ ચ યે જન્તૂંસ્ તાડયન્તિ નિરાગસઃ ॥

રાક્ષસૈર્ ભક્ષ્યમાણાસ્ તે યાન્તિ યામ્યપથં નરાઃ
યે હરન્તિ પરસ્ત્રીણાં વરપ્રાવરણાનિ ચ ॥

તે યાન્તિ વિદ્રુતા નગ્નાઃ પ્રેતીભૂતા યમાલયમ્
વાસો ધાન્યં હિરણ્યં વા ગૃહક્ષેત્રમ્ અથાપિ વા ॥

યે હરન્તિ દુરાત્માનઃ પાપિષ્ઠાઃ પાપકર્મિણઃ
પાષાણૈર્ લગુડૈર્ દણ્ડૈસ્ તાડ્યમાનૈસ્ તુ જર્જરૈઃ ॥

વહદ્ભિઃ શોણિતં ભૂરિ ગન્તવ્યં તુ યમાલયમ્
બ્રહ્મસ્વં યે હરન્તીહ નરા નરકનિર્ભયાઃ ॥

તાડયન્તિ તથા વિપ્રાન્ આક્રોશન્તિ નરાધમાઃ
શુષ્કકાષ્ઠનિબદ્ધાસ્ તે છિન્નકર્ણાક્ષિનાસિકાઃ ॥

પૂયશોણિતદિગ્ધાસ્ તે કાલગૃધ્રૈશ્ ચ જમ્બુકૈઃ
કિંકરૈર્ ભીષણૈશ્ ચણ્ડૈસ્ તાડ્યમાનાશ્ ચ દારુણૈઃ ॥

વિક્રોશમાના ગચ્છન્તિ પાપિનસ્ તે યમાલયમ્
એવં પરમદુર્ધર્ષમ્ અધ્વાનં જ્વલનપ્રભમ્ ॥

રૌરવં દુર્ગવિષમં નિર્દિષ્ટં માનુષસ્ય ચ
પ્રતપ્તતામ્રવર્ણાભં વહ્નિજ્વાલાસ્ફુલિઙ્ગવત્ ॥

કુરણ્ટકણ્ટકાકીર્ણં પૃથુવિકટતાડનૈઃ
શક્તિવજ્રૈશ્ ચ સંકીર્ણમ્ ઉજ્જ્વલં તીવ્રકણ્ટકમ્ ॥

અઙ્ગારવાલુકામિશ્રં વહ્નિકીટકદુર્ગમમ્
જ્વાલામાલાકુલં રૌદ્રં સૂર્યરશ્મિપ્રતાપિતમ્ ॥

અધ્વાનં નીયતે દેહી કૃષ્યમાણઃ સુનિષ્ઠુરૈઃ
યદૈવ ક્રન્દતે જન્તુર્ દુઃખાર્તઃ પતિતઃ ક્વચિત્ ॥

તદૈવાહન્યતે સર્વૈર્ આયુધૈર્ યમકિંકરૈઃ
એવં સંતાડ્યમાનશ્ ચ લુબ્ધઃ પાપેષુ યો ઽનયઃ ॥

અવશો નીયતે જન્તુર્ દુર્ધરૈર્ યમકિંકરૈઃ
સર્વૈર્ એવ હિ ગન્તવ્યમ્ અધ્વાનં તત્ સુદુર્ગમમ્ ॥

નીયતે વિવિધૈર્ ઘોરૈર્ યમદૂતૈર્ અવજ્ઞયા
નીત્વા સુદારુણં માર્ગં પ્રાણિનં યમકિંકરૈઃ ॥

પ્રવેશ્યતે પુરીં ઘોરાં તામ્રાયસમયીં દ્વિજાઃ
સા પુરી વિપુલાકારા લક્ષયોજનમ્ આયતા ॥

ચતુરસ્રા વિનિર્દિષ્ટા ચતુર્દ્વારવતી શુભા
પ્રાકારાઃ કાઞ્ચનાસ્ તસ્યા યોજનાયુતમ્ ઉચ્છ્રિતાઃ ॥

ઇન્દ્રનીલમહાનીલ પદ્મરાગોપશોભિતા
સા પુરી વિવિધૈઃ સંઘૈર્ ઘોરા ઘોરૈઃ સમાકુલા ॥

દેવદાનવગન્ધર્વૈર્ યક્ષરાક્ષસપન્નગૈઃ
પૂર્વદ્વારં શુભં તસ્યાઃ પતાકાશતશોભિતમ્ ॥

વજ્રેન્દ્રનીલવૈદૂર્ય મુક્તાફલવિભૂષિતમ્
ગીતનૃત્યૈઃ સમાકીર્ણં ગન્ધર્વાપ્સરસાં ગણૈઃ ॥

પ્રવેશસ્ તેન દેવાનામ્ ઋષીણાં યોગિનાં તથા
ગન્ધર્વસિદ્ધયક્ષાણાં વિદ્યાધરવિસર્પિણામ્ ॥

ઉત્તરં નગરદ્વારં ઘણ્ટાચામરભૂષિતમ્
છત્ત્રચામરવિન્યાસં નાનારત્નૈર્ અલંકૃતમ્ ॥

વીણારેણુરવૈ રમ્યૈર્ ગીતમઙ્ગલનાદિતૈઃ
ઋગ્યજુઃસામનિર્ઘોષૈર્ મુનિવૃન્દસમાકુલમ્ ॥

વિશન્તિ યેન ધર્મજ્ઞાઃ સત્યવ્રતપરાયણાઃ
ગ્રીષ્મે વારિપ્રદા યે ચ શીતે ચાગ્નિપ્રદા નરાઃ ॥

શ્રાન્તસંવાહકા યે ચ પ્રિયવાદરતાશ્ ચ યે
યે ચ દાનરતાઃ શૂરા માતાપિતૃપરાશ્ ચ યે ॥

દ્વિજશુશ્રૂષણે યુક્તા નિત્યં યે ઽતિથિપૂજકાઃ
પશ્ચિમં તુ મહાદ્વારં પુર્યા રત્નૈર્ વિભૂષિતમ્ ॥

વિચિત્રમણિસોપાનં તોમરૈઃ સમલંકૃતમ્
ભેરીમૃદઙ્ગસંનાદૈઃ શઙ્ખકાહલનાદિતમ્ ॥

સિદ્ધવૃન્દૈઃ સદા હૃષ્ટૈર્ મઙ્ગલૈઃ પ્રણિનાદિતમ્
પ્રવેશસ્ તેન હૃષ્ટાનાં શિવભક્તિમતાં નૃણામ્ ॥

સર્વતીર્થપ્લુતા યે ચ પઞ્ચાગ્નેર્ યે ચ સેવકાઃ
પ્રસ્થાને યે મૃતા વીરા મૃતાઃ કાલઞ્જરે ગિરૌ ॥

અગ્નૌ વિપન્ના યે વીરાઃ સાધિતં યૈર્ અનાશકમ્
યે સ્વામિમિત્રલોકાર્થે ગોગ્રહે સંકુલે હતાઃ ॥

તે વિશન્તિ નરાઃ શૂરાઃ પશ્ચિમેન તપોધનાઃ
પુર્યાં તસ્યા મહાઘોરં સર્વસત્ત્વભયંકરમ્ ॥

હાહાકારસમાક્રુષ્ટં દક્ષિણં દ્વારમ્ ઈદૃશમ્
અન્ધકારસમાયુક્તં તીક્ષ્ણશૃઙ્ગૈઃ સમન્વિતમ્ ॥

કણ્ટકૈર્ વૃશ્ચિકૈઃ સર્પૈર્ વજ્રકીટૈઃ સુદુર્ગમૈઃ
વિલુમ્પદ્ભિર્ વૃકૈર્ વ્યાઘ્રૈર્ ઋક્ષૈઃ સિંહૈઃ સજમ્બુકૈઃ ॥

શ્વાનમાર્જારગૃધ્રૈશ્ ચ સજ્વાલકવલૈર્ મુખૈઃ
પ્રવેશસ્ તેન વૈ નિત્યં સર્વેષામ્ અપકારિણામ્ ॥

યે ઘાતયન્તિ વિપ્રાન્ ગા બાલં વૃદ્ધં તથાતુરમ્
શરણાગતં વિશ્વસ્તં સ્ત્રિયં મિત્રં નિરાયુધમ્ ॥

યે ઽગમ્યાગામિનો મૂઢાઃ પરદ્રવ્યાપહારિણઃ
નિક્ષેપસ્યાપહર્તારો વિષવહ્નિપ્રદાશ્ ચ યે ॥

પરભૂમિં ગૃહં શય્યાં વસ્ત્રાલંકારહારિણઃ
પરરન્ધ્રેષુ યે ક્રૂરા યે સદાનૃતવાદિનઃ ॥

ગ્રામરાષ્ટ્રપુરસ્થાને મહાદુઃખપ્રદા હિ યે
કૂટસાક્ષિપ્રદાતારઃ કન્યાવિક્રયકારકાઃ ॥

અભક્ષ્યભક્ષણરતા યે ગચ્છન્તિ સુતાં સ્નુષામ્
માતરં પિતરં ચૈવ યે વદન્તિ ચ પૌરુષમ્ ॥

અન્યે યે ચૈવ નિર્દિષ્ટા મહાપાતકકારિણઃ
દક્ષિણેન તુ તે સર્વે દ્વારેણ પ્રવિશન્તિ વૈ ॥