ભસ્મજાબાલોપનિષત્ · અધ્યાય 1

ભસ્મજાબાલોપનિષત્
યત્સામ્યજ્ઞાનકાલાગ્નિસ્વાતિરિક્તાસ્તિતાભ્રમમ્ ।
કરોતિ ભસ્મ નિઃશેષં તદ્બ્રહ્મૈવાસ્મિ કેવલમ્ ॥
ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શૃણુયામ દેવાઃ ॥ ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ ॥
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાસસ્તનૂભિઃ ॥ વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ ॥
સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ ॥ સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ ॥
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ ॥ સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
હરિઃ ૐ ॥
અથ જાબાલો ભુસુણ્ડઃ કૈલાસશિખરાવાસમોંકારસ્વરૂપિણં
મહાદેવમુમાર્ધકૃતશેખરં સોમસૂર્યાગ્નિનયનમનન્તેન્દુરવિપ્રભં
વ્યાઘ્રચર્મામ્બરધરં મૃગહસ્તં ભસ્મોદ્ધૂલિતવિગ્રહં
તિર્યક્ત્રિપુણ્ડ્રરેખાવિરાજમાનભાલપ્રદેશં સ્મિતસંપૂર્ણપઞ્ચવિધ
પઞ્ચાનનં વીરાસનારૂઢમપ્રમેયમનાદ્યનન્તં નિષ્કલં નિર્ગુણં
શાતં નિરઞ્જનમનામયં હુંફટ્કુર્વાણં શિવનામાન્યનિશમુચ્ચરન્તં
હિરણ્યબાહું હિરણ્યરૂપં હિરણ્યવર્ણં હિરણ્યનિધિમદ્વૈતં ચતુર્થં
બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રાતીતમેકમાશાસ્યં ભગવન્તં શિવં પ્રણમ્ય
મુહુર્મુહુરભ્યર્ચ્ય શ્રીફલદલૈસ્તેન ભસ્મના ચ નતોત્તમાઙ્ગઃ
કૃતાઞ્જલિપુટઃ પપ્રચ્છાધીહિ ભગવન્વેદસારમુદ્ધૃત્ય
ત્રિપુણ્ડ્રવિધિં યસ્માદન્યાનપ્રેક્ષમેવ મોક્ષોપલબ્ધિઃ ।
કિં ભસ્મનો દ્રવ્યમ્ । કાનિ સ્થાનાનિ । મનવોઽપ્યત્ર કે વા ।
કતિ વા તસ્ય ધારણમ્ । કે વાત્રાધિકારિણઃ । નિયમસ્તેષાં
કો વા । મામન્તેવાસિનમનુશાસયામોક્ષમિતિ । અથ સ હોવાચ
ભગવાન્પરમેશ્વરઃ પરમકારુણિકઃ પ્રમથાન્સુરાનપિ
સોઽન્વીક્ષ્ય પૂતં પ્રાતરુદયાદ્ગોમયં બ્રહ્મપર્ણે નિધાય
ત્ર્યમ્બકમિતિ મન્ત્રેણ શોષયેત્ । યેન કેનાપિ તેજસા
તત્સ્વગૃહ્યોક્તમાર્ગેણ પ્રતિષ્ઠાપ્ય વહ્નિં તત્ર તદ્ગોમયદ્રવ્યં
નિધાય સોમાય સ્વાહેતિ મન્ત્રેણ તતસ્તિલબ્રીહિભિઃ સાજ્યૈર્જુહુયાત્ ।
અયં તેનાષ્ટોત્તરસહસ્રં સાર્ધમેતદ્વા । તત્રાજ્યસ્ય પર્ણમયી
જુહૂર્ભવતિ । તેન ન પાપં શૃણોતિ । તદ્ઘોમમન્ત્રસ્ર્યમ્બકમિત્યેવ
અન્તે સ્વિષ્ટકૃત્પૂર્ણાહુતિસ્તેનૈવાષ્ટદિક્ષુ બલિપ્રદાનમ્ ।
તદ્ભસ્મ ગાયત્ર્યા સંપ્રોક્ષ્ય તદ્ધૈમે રાજતે તામ્રે મૃણ્મયે
વા પાત્રે નિધાય રુદ્રમન્ત્રૈઃ પુનરભ્યુક્ષ્ય શુદ્ધદેશે સંસ્થાપયેત્ ।
તતો ભોજયેદ્બ્રાહ્મણાન્ । તતઃ સ્વયં પૂતો ભવતિ । માનસ્તોક ઇતિ સદ્યો
જાતમિત્યાદિ પઞ્ચબ્રહ્મમન્ત્રૈર્ભસ્મ સંગૃહ્યાગ્નિરિતિ ભસ્મ વાયુરિતિ
ભસ્મ જલમિતિ ભસ્મ સ્થલમિતિ ભસ્મ વ્યોમેતિ ભસ્મ દેવા ભસ્મ
ઋષયો ભસ્મ । સર્વં હ વા એતદિદં ભસ્મ । પૂતં પાવનં નમામિ
સદ્યઃ સમસ્તાઘશાસકમિતિ શિરસાભિનમ્ય । પૂતે વામહસ્તે
વામદેવાયેતિ નિધાય ત્ર્યમ્બકમિતિ સંપ્રોક્ષ્ય શુદ્ધં શુદ્ધેનેતિ
સંમૃજ્ય સંશોધ્ય તેનૈવાપાદશીર્ષમુદ્ધૂલનમાચરેત્ ।
તત્ર બ્રહ્મમન્ત્રાઃ પઞ્ચ । તતઃ શેષસ્ય ભસ્મનો વિનિયોગઃ ।
તર્જનીમધ્યમાનામિકાભિરગ્નેર્ભસ્માસીતિ ભસ્મ સંગૃહ્ય
મૂર્ધાનમિતિ મૂર્ધન્યગ્રે ન્યસેત્ । ત્ર્યમ્બકમિતિ લલાટે
નીલગ્રીવાયેતિ કણ્ઠે કણ્ઠસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે ત્ર્યાયુષમિતિ
વામેતિ કપોલયોઃ કાલાયેતિ નેત્રયોસ્ત્રિલોચનાયેતિ શ્રોત્રયોઃ
શૃણવામેતિ વક્ત્રે પ્રબ્રવામેતિ હૃદયે આત્મન ઇતિ નાભૌ
નાભિરિતિ મન્ત્રેણ દક્ષિણભુજમૂલે ભવાયેતિ તન્મધ્યે રુદ્રાયેતિ
તન્મણિબન્ધે શર્વાયેતિ તત્કરપૃષ્ઠે પશુપતય ઇતિ વામબાહુમૂલે
ઉગ્રાયેતિ તન્મધ્યે અગ્રેવધાયેતિ તન્મણિબન્ધે દૂરેવધાયેતિ
તત્કરપૃષ્ઠે નમો હન્ત્ર ઇતિ અંસે શઙ્કરાયેતિ યથાક્રમં
ભસ્મ ધૃત્વા સોમાયેતિ શિવં નત્વા તતઃ પ્રક્ષાલ્ય તદ્ભસ્માપઃ
પુનન્ત્વિતિ પિબેત્ । નાધો ત્યાજ્યં નાધો ત્યાજ્યમ્ ।
એતન્મધ્યાહ્નસાયાહ્નેષુ ત્રિકાલેષુ વિધિવદ્ભસ્મધારણમપ્રમાદેન
કાર્યમ્ । પ્રમાદાત્પતિતો ભવતિ । બ્રાહ્મણાનામયમેવ ધર્મોઽયમેવ
ધર્મઃ । એવં ભસ્મધારણમકૃત્વા નાશ્નીયાદાપોઽન્નમન્યદ્વા ।
પ્રમાદાત્ત્યક્ત્વા ભસ્મધારણં ન ગાયત્રીં જપેત્ । ન જુહુયાદગ્નૌ
તર્પયેદ્દેવાનૃષીન્પિત્રાદીન્ ।
અયમેવ ધર્મઃ સનાતનઃ સર્વપાપનાશકો મોક્ષહેતુઃ । નિત્યોઽયં ધર્મો
બ્રાહ્મણાનાં બ્રહ્મચારિગૃહિવાનપ્રસ્થયતીનામ્ । એતદકરણે
પ્રત્યવૈતિ બ્રાહ્મણઃ । અકૃત્વા પ્રમાદેનૈતદષ્ટોત્તરશતં
જલમધ્યે સ્થિત્વા ગાયત્રીં જપ્ત્વોપોષણેનૈકેન શુદ્ધો ભવતિ ।
યતિર્ભસ્મધારણં ત્યક્ત્વૈકદોપોષ્ય દ્વાદશસહસ્રપ્રણવં
જપ્ત્વા શુદ્ધો ભવતિ । અન્યથેન્દ્રો યતીન્સાલાવૃકેભ્યઃ
પાતયતિ । ભસ્મનો યદ્યભાવસ્તદા નર્યભસ્મદાહનજન્યમન્યદ્વાવશ્યં
મન્ત્રપૂતં ધાર્યમ્ ।
એતત્પ્રાતઃ પ્રયુઞ્જાનો રત્રિકૃતાત્પાપાત્પૂતો ભવતિ ।
સ્વર્ણસ્તેયાત્પ્રમુચ્યતે । મધ્યન્દિને માધ્યન્દિનં
કૃત્વોપસ્થાનાન્તં ધ્યાયમાન આદિત્યાભિમુખોઽધીયાનઃ
સુરાપાનાત્પૂતો ભવતિ । સ્વર્ણસ્તેયાત્પૂતો ભવતિ ।
બ્રાહ્મણવધાત્પૂતો ભવતિ । ગોવધાત્પૂતો ભવતિ ।
અશ્વવધાત્પૂતો ભવતિ । ગુરુવધાત્પૂતો ભવતિ ।
માતૃવધાત્પૂતો ભવતિ । પિતૃવધાત્પૂતો ભવતિ ।
ત્રિકાલમેતત્પ્રયુઞ્જાનઃ સર્વવેદપારાયણફલમવાપ્નોતિ ।
સર્વતીર્થફલમશ્નુતે । અનપબ્રુવઃ સર્વમાયુરેતિ ।
વિન્દતે પ્રાજાપત્યં રાયસ્પોષં ગૌપત્યમ્ ।
એવમાવર્તયેદુપનિષદમિત્યાહ ભગવાન્સદાશિવઃ
સામ્બઃ સદાશિવઃ સામ્બઃ ॥
ઇતિ પ્રથમોઽધ્યાયઃ ॥ ૧॥
અથ ભુસુણ્ડો જાબાલો મહાદેવં સામ્બં પ્રણમ્ય પુનઃ
પપ્રચ્છ કિં નિત્યં બ્રાહ્મણાનાં કર્તવ્યં યદકરણે
પ્રત્યવૈતિ બ્રાહ્મણઃ । કઃ પૂજનીયઃ । કો વા ધ્યેયઃ । કઃ
સ્મર્તવ્યઃ । કથં ધ્યેયઃ । ક્વ સ્થાતવ્યમેતદ્બ્રૂહીતિ । સમાસેન
તં હોવાચ । પ્રાગુદયાન્નિર્વર્ત્ય શૌચાદિકં તતઃ સ્નાયાત્ ।
માર્જનં રુદ્રસૂક્તૈઃ । તતશ્ચાહતં વાસઃ પરિધત્તે પાપ્મનોપહૃત્યૈ ।
ઉદ્યન્તમાદિત્યમભિધ્યાયન્નુદ્ધૂલિતાઙ્ગં કૃત્વા યથાસ્થાનં
ભસ્મના ત્રિપુણ્ડ્રં શ્વેતેનૈવ રુદ્રાક્ષાઞ્છ્વેતાન્બિભૃયાત્ ।
નૈતત્સંમર્શઃ । તથાન્યે । મૂર્ધ્નિ ચત્વારિંશત્ । શિખાયામેકં
ત્રયં વા । શ્રોત્રયોર્દ્વાદશ । કણ્ઠે દ્વાત્રિંશત્ । બાહ્વોઃ
ષોડશષોડશ । દ્વાદશદ્વાદશ મણિબન્ધયોઃ । ષટ્ષડઙ્ગુષ્ઠયોઃ ।
તતઃ સન્ધ્યાં સકુશોઽહરહરુપાસીત । અગ્નિર્જ્યોતિરિત્યાદિભિરગ્નૌ જુહુયાત્ ।
શિવલિઙ્ગં ત્રિસન્ધ્યમભ્યર્ચ્ય કુશેષ્વાસીનો ધ્યાત્વા સામ્બં
મામેવ વૃષભારૂઢં હિરણ્યબાહું હિરણ્યવર્ણં હિરણ્યરૂપં
પશુપાશવિમોચકં પુરુષં કૃષ્ણપિઙ્ગલમૂર્ધ્વરેતં વિરૂપાક્ષં
વિશ્વરૂપં સહસ્રાક્ષં સહસ્રશીર્ષં સહસ્રચરણં વિશ્વતોબાહું
વિશ્વાત્માનમેકમદ્વૈતં નિષ્કલં નિષ્ક્રિયં શાન્તં શિવમક્ષરમવ્યયં
હરિહરહિરણ્યગર્ભસ્રષ્ટારમપ્રમેયમનાદ્યન્તં રુદ્રસૂક્તૈરભિષિચ્ય
સિતેન ભસ્મના શ્રીફલદલૈશ્ચ ત્રિશાખૈરાર્દ્રૈરનાર્દ્રૈર્વા ।
નૈતત્ર સંસ્પર્શઃ । તત્પૂજાસાધનં કલ્પયેચ્ચ નૈવેદ્યમ્ ।
તતશ્ચૈકાદશગુણરુદ્રો જપનીયઃ । એકગુણોઽનન્તઃ । ષડક્ષરોઽષ્ટાક્ષરો
વા શૈવો મન્ત્રો જપનીયઃ । ઓમિત્યગ્રે વ્યાહરેત્ । નમ ઇતિ પશ્ચાત્ ।
તતઃ શિવાયેત્યક્ષરત્રયમ્ । ઓમિત્યગ્રે વ્યાહરેત્ । નમ ઇતિ પશ્ચાત્ ।
તતો મહાદેવયેતિ પઞ્ચાક્ષરાણિ । નાતસ્તારકઃ પરમો મન્ત્રઃ । તારકોઽયં
પઞ્ચાક્ષરઃ । કોઽયં શૈવો મનુઃ । શૈવસ્તારકોઽયમુપદિશ્યતે
મનુરવિમુક્તે શૈવેભ્યો જીવેભ્યઃ । શૈવોઽયમેવ મન્ત્રસ્તારયતિ ।
સ એવ બ્રહ્મોપદેશઃ ।
બ્રહ્મ સોમોઽહં પવનઃ સોમોઽહં પવતે સોમોઽહં
જનિતા મતીનાં સોમોઽહં જનિતા પૃથિવ્યાઃ સોમોઽહં
જનિતાઽગ્નેઃ સોમોઽહં જનિતા સૂર્યસ્ય સોમોઽહં
જનિતેન્દ્રસ્ય સોમોઽહં જનિતોત વિષ્ણોઃ સોમોઽહમેવ
જનિતા સ યશ્ચન્દ્રમસો દેવાનાં ભૂર્ભુવસ્વરાદીનાં
સર્વેષાં લોકાનાં ચ । વિશ્વં ભૂતં ભુવનં ચિત્રં
બહુધા જાતં જાયમાનં ચ યત્સર્વસ્ય સોમોઽહમેવ
જનિતા વિશ્વાધિકો રુદ્રો મહર્ષિઃ । હિરણ્યગર્ભાદીનહં
જાયમાનાન્પશ્યામિ । યો રુદ્રો અગ્નૌ યો અપ્સુ ય ઓષધીષુ

યો રુદ્રો વિશ્વા ભુવના વિવેશૈવમેવ । અયમેવાત્માન્તરાત્મા
બ્રહ્મજ્યોતિર્યસ્માન્ન મત્તોઽન્યઃ પરઃ । અહમેવ પરો વિશ્વાધિકઃ ।
મામેવ વિદિત્વામૃતત્વમેતિ । તરતિ શોકમ્ । મામેવ વિદિત્વા
સાંસૃતિકીં રુજં દ્રાવયતિ । તસ્માદહં રુદ્રો યઃ સર્વેષાં
પરમા ગતિઃ । સોઽહં સર્વાકારઃ । યતો વા ઇમાનિ ભૂતાનિ જાયન્તે ।
યેન જાતાનિ જીવન્તિ । યત્પ્રયન્ત્યભિસંવિશન્તિ । તં મામેવ
વિદિત્વોપાસીત । ભૂતેભિર્દેવેભિરભિષ્ટુતોઽહમેવ । ભીષાસ્માદ્વાતઃ
પવતે । ભીષોદેતિ સૂર્યઃ । ભીષાસ્માદગ્નિશ્ચેન્દ્રશ્ચ । સોમોઽત
એવ યોઽહં સર્વેષામધિષ્ઠાતા સર્વેષાં ચ ભૂતાનાં
પાલકઃ । સોઽહં પૃથિવી । સોઽહમાપઃ । સોઽહં તેજઃ । સોઽહં વાયુઃ ।
સોઽહં કાલઃ । સોઽહં દિશઃ । સોઽહમાત્મા । મયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
બ્રહ્મવિદાપ્નોતિ પરમ્ । બ્રહ્મા શિવો મે અસ્તુ સદાશિવોમ્ ।
અચક્ષુર્વિશ્વતશ્ચક્ષુરકર્ણો વિશ્વતઃ કર્ણોઽપાદો
વિશ્વતઃપાદોઽપાણિર્વિશ્વતઃપાણિરાહમશિરા વિશ્વતઃશિરા
વિદ્યામન્ત્રૈકસંશ્રયો વિદ્યારૂપો વિદ્યામયો વિશ્વેશ્વરોઽહમજરોઽહમ્ ।
મામેવં વિદિત્વા સંસૃતિપાશાત્પ્રમુચ્યતે । તસ્માદહં
પશુપાશવિમોચકઃ । પશવશ્ચામાનવાન્તં મધ્યવર્તિનશ્ચ
યુક્તાત્માનો યતન્તે મામેવ પ્રાપ્તુમ્ । પ્રાપ્યન્તે માં ન પુનરાવર્તન્તે ।
ત્રિશૂલગાં કાશીમધિશ્રિત્ય ત્યક્તાસવોઽપિ મય્યેવ સંવિશન્તિ ।
પ્રજ્વલવહ્નિગં હવિર્યથા ન યજમાનમાસાદયતિ તથાસૌ ત્યક્ત્વા
કુણપં ન તત્તાદૃશં પુરા પ્રાપ્નુવન્તિ । એષ એવાદેશઃ । એષ
ઉપદેશઃ । એષ એવ પરમો ધર્મઃ । સત્યાત્તત્ર કદાચિન્ન પ્રમદિતવ્યં
તત્રોદ્ધૂલનત્રિપુણ્ડ્રાભ્યામ્ । તથા રુદ્રાદ્યાક્ષધારણાત્તથા
મદર્ચનાચ્ચ । પ્રમાદેનાપિ નાન્તર્દેવસદને પુરીષં કુર્યાત્ ।
વ્રતાન્ન પ્રમદિતવ્યમ્ । તદ્ધિ તપસ્તદ્ધિ તપઃ કાશ્યામેવ મુક્તિકામાનામ્ ।
ન તત્ત્યાજ્યં ન તત્ત્યાજ્યં મોચકોઽહમવિમુક્તે નિવસતામ્ ।
નાવિમુક્તાત્પરમં સ્થાનમ્ । નાવિમુક્તાત્પરમં સ્થાનમ્ ।
કાશ્યાં સ્થાનાનિ ચત્વારિ । તેષામભ્યર્હિતમન્તર્ગૃહમ્ ।
તત્રાપ્યવિમુક્તમભ્યર્હિતમ્ । તત્ર સ્થાનાનિ પઞ્ચ । તન્મધ્યે
શિવાગારમભ્યર્હિતમ્ । તત્ર પ્રાચ્યામૈશ્વર્યસ્થાનમ્ ।
દક્ષિણાયાં વિચાલનસ્થાનમ્ । પશ્ચિમાયાં વૈરાગ્યસ્થાનમ્ ।
ઉત્તરાયાં જ્ઞાનસ્થાનમ્ । તસ્મિન્યદન્તર્નિર્લિપ્તમવ્યયમનાદ્યન્ત
મશેષવેદવેદાન્તવેદ્યમનિર્દેશ્યમનિરુક્તમપ્રચ્યવમાશાસ્યમદ્વૈતં
સર્વાધારમનાધારમનિરીક્ષ્યમહરહર્બ્રહ્મવિષ્ણુપુરન્દરાદ્યમરવરસેવિતં
મામેવ જ્યોતિઃસ્વરૂપં લિઙ્ગં મામેવોપાસિતવ્યં તદેવોપાસિતવ્યમ્ ।
નૈવ ભાવયન્તિ તલ્લિઙ્ગં ભાનુશ્ચન્દ્રોઽગ્નિર્વાયુઃ ।
સ્વપ્રકાશં વિશ્વેશ્વરાભિધં પાતાલમધિતિષ્ઠતિ ।
તદેવાહમ્ । તત્રાર્ચિતોઽહમ્ । સાક્ષાદર્ચિતઃ ।
ત્રિશાખૈર્બિલ્વદલૈર્દીપ્તૈર્વા યોઽભિસંપૂજયેન્મન્મના
મય્યાહિતાસુર્મય્યેવાર્પિતાખિલકર્મા ભસ્મદિગ્ધાઙ્ગો
રુદ્રાક્ષભૂષણો મામેવ સર્વભાવેન પ્રપન્નો
મદેકપૂજાનિરતઃ સંપૂજયેત્ । તદહમશ્નામિ ।
તં મોચયામિ સંસૃતિપાશાત્ । અહરહરભ્યર્ચ્ય
વિશ્વેશ્વરં લિઙ્ગં તત્ર રુદ્રસૂક્તૈરભિષિચ્ય તદેવ
સ્નપનપયસ્ત્રિઃ પીત્વા મહાપાતકેભ્યો મુચ્યતે । ન
શોકમાપ્નોતિ । મુચ્યતે સંસારબન્ધનાત્ । તદનભ્યર્ચ્ય
નાશ્નીયાત્ફલમન્નમન્યદ્વા । યદશ્નીયાદ્રેતોભક્ષીભવેત્ ।
નાપઃ પિબેત્ । યદિ પિબેત્પૂયપો ભવેત્ । પ્રમાદેનૈકદા
ત્વનભ્યર્ચ્ય માં ભુક્ત્વા ભોજયિત્વા કેશાન્વાપયિત્વા
ગવ્યાનાં પઞ્ચ સંગૃહ્યોપોષ્ય જલે રુદ્રસ્નાનમ્ ।
જપેત્ત્રિવારં રુદ્રાનુવાકમ્ । આદિત્યં પશ્યન્નભિધ્યાય
ન્સ્વકૃતકર્મકૃદ્રૌદ્રેરેવ મન્ત્રૈઃ કુર્યાન્માર્જનમ્ ।
તતો ભોજયિત્વા બ્રાહ્મણાન્પૂતો ભવતિ । અન્યથા પરેતો
યાતનામશ્નુતે । પત્રૈઃ ફલૈર્વા જલૈર્વાન્યૈર્વાભિપૂજ્ય
વિશ્વેશ્વરં માં તતોઽશ્નીયાત્ । કાપિલેન પયસાભિષિચ્ય
રુદ્રસૂક્તેન મામેવ શિવલિઙ્ગરૂપિણં બ્રહ્મહત્યાયાઃ
પૂતો ભવતિ । કાપિલેનાજ્યેનાભિષિચ્ય સ્વર્ણસ્તેયાત્પૂતો ભવતિ ।
મધુનાભિષિચ્ય ગુરુદારગમનાત્પૂતો ભવતિ । સિતયા
શર્કરયાભિષિચ્ય સર્વજીવવધાત્પૂતો ભવતિ ।
ક્ષીરાદિભિરેતૈરભિષિચ્ય સર્વાનવાપ્નોતિ કામાન્ ।
ઇત્યેકૈકં મહાન્પ્રસ્થશતં મહાન્પ્રસ્થશતમાનૈઃ
શતૈરભિપૂજ્ય મુક્તો ભવતિ સંસારબન્ધનાત્ । મામેવ
શિવલિઙ્ગરૂપિણમાર્દ્રાયાં પૌર્ણમાસ્યાં વામાવાસ્યાયાં
વા મહાવ્યતીપાતે ગ્રહણે સંક્રાન્તાવભિષિચ્ય તિલૈઃ
સતણ્ડુલૈઃ સયવૈઃ સંપૂજ્ય બિલ્વદલૈરભ્યર્ચ્ય કાપિલેનાજ્યાન્વિત
ગન્ધસારધૂપૈઃ પરિકલ્પ્ય દીપં નૈવેદ્યં સાજ્યમુપહારં
કલ્પયિત્વા દદ્યાત્પુષ્પાઞ્જલિમ્ । એવં પ્રયતોઽભ્યર્ચ્ય મમ
સાયુજ્યમેતિ । શતૈર્મહાપ્રસ્થૈરખણ્ડૈસ્તણ્ડુલૈરભિષિચ્ય
ચન્દ્રલોકકામશ્ચન્દ્રલોકમવાપ્નોતિ । તિલૈરેતાવદ્ભિરભિષિચ્ય
વાયુલોકકામો વાયુલોકમવાપ્નોતિ । માષૈરેતાવદ્ભિરભિષિચ્ય
વરુણલોકકામો વરુણલોકમવાપ્નોતિ । યવૈરેતાવદ્ભિરભિષિચ્ય
સૂર્યલોકકામઃ સૂર્યલોકમવાપ્નોતિ । એતૈરેતાવદ્ભિર્દ્વિગુણૈરભિષિચ્ય
સ્વર્ગલોકકામઃ સ્વર્ગલોકમવાપ્નોતિ । એતૈરેતાવદ્ભિશ્ચતુર્ગુણૈરભિષિચ્ય
ચતુર્જાલં બ્રહ્મકોશં યન્મૃત્યુર્નાવપશ્યતિ । તમતીત્ય મલ્લોકકામો
મલ્લોકમવાપ્નોતિ નાન્યં મલ્લોકાત્પરમ્ । યમવાપ્ય ન શોચતિ ।
ન સ પુનરાવર્તતે ન સ પુનરાવર્તતે । લિઙ્ગરૂપિણં માં સંપૂજ્ય
ચિન્તયન્તિ યોગિનઃ સિદ્ધાઃ સિદ્ધિં ગતાઃ । યજન્તિ યજ્વાનઃ ।
મામેવ સ્તુવન્તિ વેદાઃ સાઙ્ગાઃ સોપનિષદઃ સેતિહાસઃ ।
ન મત્તોઽન્યદહમેવ સર્વમ્ । મયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
તતઃ કાશ્યાં પ્રયતૈરેવાહમન્વહં પૂજ્યઃ । તત્ર ગણા
રૌદ્રાનના નાનામુખા નાનાશસ્ત્રધારિણો નાનારૂપધરા
નાનાચિહ્નિતાઃ । તે સર્વે ભસ્મદિગ્ધાઙ્ગા રુદ્રાક્ષાભરણાઃ
કૃતાઞ્જલયો નિત્યમભિધ્યાયન્તિ । તત્ર પૂર્વસ્યં દિશિ બ્રહ્મા
કૃતાઞ્જલિરહર્નિશં મામુપાસ્તે । દક્ષિણસ્યાં દિશિ
વિષ્ણુઃ કૃત્વૈવ મૂર્ધાઞ્જલિં મામુપાસ્તે । પ્રતીચ્યામિન્દ્રઃ
સન્નતાઙ્ગ ઉપાસ્તે । ઉદીચ્યામગ્નિકાયમુમાનુરક્તા હેમાઙ્ગવિભૂષણા
હેમવસ્ત્રા મામુપાસતે મામેવ વેદાશ્ચતુર્મૂર્તિધરાઃ । દક્ષિણાયાં દિશિ
મુક્તિસ્થાનં તન્મુક્તિમણ્ડપસંજ્ઞિતમ્ । તત્રાનેકગણાઃ પાલકાઃ
સાયુધાઃ પાપઘાતકાઃ । તત્ર ઋષયઃ શાંભવાઃ પાશુપતા
મહાશૈવા વેદાવતંસં શૈવં પઞ્ચાક્ષરં જપન્તસ્તારકં
સપ્રણવં મોદમાનાસ્તિષ્ઠન્તિ । તત્રૈકા રત્નવેદિકા । તત્રાહમાસીનઃ
કાશ્યાં ત્યક્તકુણપાઞ્છૈવાનાનીય સ્વસ્યાઙ્કે સંનિવેશ્ય
ભસિતરુદ્રાક્ષભૂષિતાનુપસ્પૃશ્ય મા ભૂદેતેષાં જન્મ
મૃતિશ્ચેતિ તારકં શવં મનુમુપદિશામિ ।
તતસ્તે મુક્તા મામનુવિશન્તિ વિજ્ઞાનમયેનાઙ્ગેન ।
ન પુનરાવર્તન્તે હુતાશનપ્રતિષ્ઠં હવિરિવ તત્રૈવ
મુક્ત્યર્થમુપદિશ્યતે શૈવોઽયં મન્ત્રઃ પઞ્ચાક્ષરઃ ।
તન્મુક્તિસ્થાનમ્ । તત ઓઙ્કારરૂપમ્ । તતો મદર્પિતકર્મણાં
મદાવિષ્ટચેતસાં મદ્રૂપતા ભવતિ । નાન્યેષમિયં
બ્રહ્મવિદ્યેયં બ્રહ્મવિદ્યા । મુમુક્ષવઃ કાશ્યામેવાસીના
વીર્યવન્તો વિદ્યાવન્તઃ । વિજ્ઞાનમયં બ્રહ્મકોશમ્ ।
ચતુર્જાલં બ્રહ્મકોશમ્ । યન્મૃત્યુર્નાવપશ્યતિ । યં બ્રહ્મા
નાવપશ્યતિ । યં વિષ્ણુર્નાવપશ્યતિ । યમિન્દ્રાગ્ની નાવપશ્યેતામ્ ।
યં વરુણાદયો નાવપશ્યન્તિ । તમેવ તત્તેજ પ્લુષ્ટવિડ્ભાવં
હૈમમુમાં સંશ્લિષ્ય વસન્તં ચન્દ્રકોટિસમપ્રભં
ચન્દ્રકિરીટં સોમસૂર્યાગ્નિનયનં ભૂતિભૂષિતવિગ્રહં
શિવં મામેવમભિધ્યાયન્તો મુક્તકિલ્બિષાસ્ત્યક્તબન્ધા
મય્યેવ લીના ભવન્તિ । યે ચાન્યે કાશ્યાં પુરીષ કારિણઃ
પ્રતિગ્રહરતાસ્ત્યક્તભસ્મધારણાસ્ત્યક્તરુદ્રાક્ષધારણાસ્ત્યક્ત
સોમવારવ્રતાસ્ત્યક્તગ્રહયાગાસ્ત્યક્તવિશ્વેશ્વરાર્ચનાસ્ત્યક્ત
પઞ્ચાક્ષરજપાસ્ત્યક્તભૈરવાર્ચના ભૈરવીં ઘોરાદિયાતનાં

નાનાવિધાં કાશ્યાં પરેતા ભુક્ત્વા તતઃ શુદ્ધા માં પ્રપદ્યન્તે
ચ । અન્તર્ગૃહે રેતો મૂત્રં પુરીષં વા વિસૃજન્તિ તદા તેન સિઞ્ચન્તે
પિતૄન્ । તમેવ પાપકારિણં મૃતં પશ્યન્નીલલોહિતો ભૈરવસ્તં
પાતયત્યસ્રમણ્ડલે જ્વલજ્જ્વલનકુણ્ડેષ્વન્યેષ્વપિ । તતશ્ચાપ્રમાદેન
નિવસેદપ્રમાદેન નિવસેત્કાશ્યાં લિઙ્ગરૂપિણ્યામિત્યુપનિષત્ ॥
ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શૃણુયામ દેવાઃ ॥ ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ ॥
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાસસ્તનૂભિઃ ॥ વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ ॥
સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ ॥ સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ ॥
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ ॥ સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥ હરિઃ ૐ તત્સત્ ॥
ઇતિ ભસ્મજાબાલોપનિષત્સમાપ્તા ॥
અધિકાધ્યયનાય