ભારદ્વાજગૃહ્યસૂત્રમ્ · અધ્યાય 1

પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ
ઉપનયનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ । સ પુરસ્તાદેવ સંભારાનુપકલ્પયતે પાલાશમિધ્મં
ખાદિરમૌદુમ્બરં વૈકઙ્કતં વૈતદ્વૃક્ષીયામેવ દર્વીં કરોતિ ત્વગ્બિલાં મૂલદણ્ડારત્નીં ચતુરઙ્ગુલં બિલં કરોતિ । સાદયાચારિકં કર્મેતિ વિજ્ઞાયતે । ગર્ભાષ્ટમેષુ બ્રાહ્મણમુપનયીત ગર્ભૈકાદશેષુ રાજન્યં ગર્ભદ્વાદશેષુ વૈશ્યં ગર્ભનવમેષુ બ્રાહ્મણમિત્યપરં વાસાંસિ સમામનન્ત્યૈણેયં બ્રાહ્મણો વસીત રૌરવં રાજન્યો બસ્તાજિનં વૈશ્યો યદજિનં ધારયેદ્બ્રહ્મવર્ચવૃદ્વાસો ધારયેત્ક્ષત્રં વર્ધયેદુભયં ધાર્યમુભયોર્વૃદ્ધ્યા ઇતિ વિજ્ઞાયતે વસન્તે બ્રાહ્મણમુપનયીત ગ્રીષ્મે હેમન્તે વા રાજન્યં શરદિ વૈશ્યં વર્ષાસુ રથકારં શિશિરે વા સર્વાનાપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે વિશેષેણ પુંનામધેય આશિતસ્ય કુમારસ્ય કેશાન્વાપયિત્વા સ્નાતમલંકૃતમહતં વાસઃ પરિધાપ્ય પ્રાચીનપ્રવણ ઉદીચીનપ્રવણે સમે વા દેશે સ્થણ્ડિલમુદ્ધત્યાવોક્ષ્યાગ્નિં મથિત્વા લૌકિકં વાહૃત્ય ન્યુપ્યોપસમાદધાતિ

પ્રાગગ્રૈર્દર્ભૈરગ્નિં પરિસ્તૃણાત્યપિ વોદગગ્રાઃ પશ્ચાત્પુરસ્તાચ્ચ ભવન્તિ દક્ષિણઃ પક્ષ ઉપરિષ્ટાદ્ભવત્યધસ્તાદુત્તરો દક્ષિણેનાગ્નિં બ્રહ્માયતને દર્ભાન્સંસ્તીર્ય મયિ ગૃહ્ણામ્યગ્રે અગ્નિમિતિ દ્વાભ્યામાત્મન્યગ્નિં ધ્યાત્વોત્તરેણાગ્નિં પાત્રેભ્યઃ સંસ્તીર્ય યથાર્થં દ્રવ્યાણિ પ્રયુનક્ત્યશ્માનમહતં વાસોઽજિનં મૌઞ્જીં મેખલાં ત્રિવૃતં બ્રાહ્મણસ્ય મૌર્વીં રાજન્યસ્ય સૌત્રીં વૈશ્યસ્ય બૈલ્વં પાલાશં વા દણ્ડં બ્રાહ્મણસ્ય નૈયગ્રોધં રાજન્યસ્યૌદુમ્બરં વૈશ્યસ્યૈકવિંશતિદારુમિધ્મં સંનહ્યત્યાહુતિપરિમાણં વા તસ્મિઞ્છમ્યાઃ પરિધીનુપસંનહ્યતિ દર્વીં કૂર્ચમાજ્યસ્થાલીં પ્રણીતાપ્રણયનં પ્રોક્ષણીપાત્રમુપવેષં યેન ચાર્થઃ સકૃદેવ સર્વાણિ યથોપપાદં વૈતસ્મિન્કાલે બ્રહ્મા યજ્ઞોપવીતં કૃત્વાપ આચમ્યાપરેણાગ્નિમતિક્રમ્ય દક્ષિણતો બ્રહ્માયતનાત્તૃણં નિરસ્યાપ ઉપસ્પૃશ્યાગ્નિમભિમુખ ઉપવિશત્યપરેણાગ્નિં પ્રાઙ્મુખ ઉપવિશ્ય સમાવપ્રછિન્નાગ્રૌ દર્ભૌ પ્રાદેશમાત્રૌ પવિત્રે કૃત્વાન્યેન નખાચ્છિત્ત્વાદ્ભિરનુમૃજ્ય

પવિત્રાન્તર્હિતે પાત્રેઽપ આનીયોપબિલં પાત્રં પૂરયિત્વોદગગ્રાભ્યાં પવિત્રાભ્યાં ત્રિરુત્પૂય સમં પ્રાણૈર્ધારયમાણોઽવિષિઞ્ચન્હરત્યુત્તરેણાગ્નિં પ્રણીતાઃ સાદયિત્વા દર્ભૈરપિદધાતિ પ્રણીતાવત્પ્રોક્ષણીઃ સંસ્કૃત્ય બિલવન્ત્યુત્તાનાનિ કૃત્વા વિષાયેધ્મં ત્રિઃ સર્વાભિઃ પ્રોક્ષતિ દર્વીં નિષ્ટપ્ય સંમૃજ્ય પુનર્નિષ્ટપ્ય નિદધાતિ સંમાર્ગાનભ્યુક્ષ્યાગ્નાવાદધાતિ પવિત્રાન્તર્હિતાયામાજ્યસ્થાલ્યામાજ્યં નિરુપ્યોત્તરેણાગ્નિમઙ્ગારાન્નિરૂહ્ય તેષ્વધિશ્રિત્યાવદ્યોત્ય દર્ભતરુણાભ્યાં પ્રત્યસ્ય ત્રિઃ પર્યગ્નિ કૃત્વોદગુદ્વાસ્યાઙ્ગારાન્પ્રત્યૂહ્યોદગગ્રાભ્યાં પવિત્રાભ્યાં પુનરાહારં ત્રિરુત્પૂય પવિત્રે અગ્નાવાધાય શમ્યાભિઃ પરિદધાત્યપરેણાગ્નિમુદીચીનકુમ્બાં શમ્યાં નિદધાતિ સંસ્પૃષ્ટે મધ્યમયા પ્રાચીનકુમ્બે દક્ષિણામુત્તરાં ચાપરેણાગ્નિમુદગગ્રં કૂર્ચં નિધાય તસ્મિન્પ્રાઙ્મુખ ઉપવિશતિ યજ્ઞોપવીતં કૃત્વાપ આચમ્ય દક્ષિણતઃ કુમાર ઉપવિશ્યાન્વારભતે

અથ પરિષિઞ્ચત્યદિતેઽનુમન્યસ્વેતિ દક્ષિણતોઽનુમતેઽનુમન્યસ્વેતિ પશ્ચાત્સરસ્વતેઽનુમન્યસ્વેત્યુત્તરતો દેવ સવિતઃ પ્રસુવેતિ સમન્તમેવં હુત્વા પરિષિઞ્ચતિ કૃતવન્મન્ત્રાન્નમતીધ્મં ત્રેધાભ્યજ્ય સકૃદેવાદધાત્યયં ત ઇધ્મ આત્મા જાતવેદસ્તેન વર્ધસ્વ ચેન્દ્ધિ વર્ધય ચાસ્માન્પ્રજયા પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેનાન્નાદ્યેન સમેધય સ્વાહેત્યુત્તરં પરિધિસંધિમન્વવહૃત્ય દર્વીં દક્ષિણાપ્રાઞ્ચમાસીનઃ સંતતમૃજુમાઘારમાઘારયતિ પ્રજાપતિં મનસા ધ્યાયન્ન ચ સ્વાહા કરોતિ દક્ષિણં પરિધિસંધિમન્વવહૃત્યેન્દ્રાય સ્વાહેતિ પ્રાઞ્ચમુદઞ્ચં સંતતમૃજુમાઘારમાઘાર્યાજ્યભાગૌ જુહોત્યગ્નયે મેધપતયે સ્વાહેત્યુત્તરાર્ધપૂર્વાર્ધે સોમાય મેધપતયે સ્વાહેતિ દક્ષિણાર્ધપૂર્વાર્ધે તાવન્તરેણેતરા આહુતીર્જુહોતિ સર્વદર્વિહોમાણામેષ કલ્પો મન્ત્રાન્તે નિત્યઃ સ્વાહાકારોઽમન્ત્રાસ્વમુષ્મૈ સ્વાહેતિ યથાદેવતમાદિષ્ટદેવતેઽથાનાદિષ્ટદેવતેઽગ્નયે સ્વાહા સોમાય સ્વાહા પ્રજાપતયે સ્વાહા વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સ્વાહાગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહેતિ વ્યાહૃતીભિર્જુહોત્યેકૈકશઃ સમસ્તાભિશ્ચ

તત એતા આહુતીર્જુહોતિ યા તિરશ્ચી નિપદ્યસેઽહં વિધરણી ઇતિ । તાં ત્વા ઘૃતસ્ય ધારયા જુહોમિ વૈશ્વકર્મણીં સ્વાહા । યાનૂચી નિપદ્યસેઽહં સંરાધની ઇતિ । તાં ત્વા ઘૃતસ્ય ધારયાગ્નૌ સંરાધનીં યજે સ્વાહા । સંરાધન્યૈ દેવ્યૈ સ્વાહા । પ્રસાધન્યૈ દેવ્યૈ સ્વાહા । સદસસ્પતિમદ્ભુતં પ્રિયમિન્દ્રસ્ય કામ્યમ્ । સનિં મેધામયાસિષં સ્વાહા । યુક્તો વહ જાતવેદઃ પુરસ્તાદગ્ને વિદ્ધિ કર્મ ક્રિયમાણં યથેદમ્ । ત્વં ભિષગ્ભેષજસ્યાસિ કર્તા ત્વયા ગા અશ્વાન્પુરુષાન્સનેમ સ્વાહા । આયુર્દા દેવ જરસં ગૃણાનો ઘૃતપ્રતીકો ઘૃતપૃષ્ઠો અગ્ને । ઘૃતં પિબન્નમૃતં ચારુ ગવ્યં પિતેવ પુત્રં જરસે નયેમં સ્વાહેત્યથ વાસસોઽન્તાન્સંમાર્ષ્ટિ યા અકૃન્તન્નવયન્યા અતન્વત યાશ્ચ દેવીરન્તાનભિતોઽદદન્ત । તાસ્ત્વા દેવીર્જરસે સંવ્યયન્ત્વાયુષ્માનિદં પરિધત્સ્વ વાસ ઇત્યથૈનં પરિધાપયતિ પરિધત્ત ધત્ત વાસસૈનં શતાયુષં કૃણુત દીર્ઘમાયુઃ । બૃહસ્પતિઃ પ્રાયચ્છદ્વાસ એતત્સોમાય રાજ્ઞે પરિધાતવા ઉ । જરાં ગચ્છાસિ પરિધત્સ્વ વાસો ભવા કૃષ્ટીણામભિશસ્તિપાવા ।
શતં ચ જીવ શરદઃ સુવર્ચા રાયશ્ચ પોષમુપસંવ્યયસ્વેતિ

પરિહિતમભિમન્ત્રયતે પરીદં વાસો અધિધાઃ સ્વસ્તયેઽભૂરાપીનામભિશસ્તિપાવા । શતં ચ જીવ શરદઃ પુરૂચીર્વસૂનિ ચાર્યો વિભજાસિ જીવન્નિત્યથાસ્ય પ્રથમવાસ્યમાદત્તે યસ્ય તે પ્રથમવાસ્યં હરામસ્તં ત્વા વિશ્વે અવન્તુ દેવાઃ । તં વા ભ્રાતરઃ સુહૃદો વર્ધમાનમનુજાયન્તાં બહવઃ સુજાતમિત્યથૈનં મૌઞ્જ્યા મેખલયા ત્રિવૃતા મધ્યતઃ સંનહ્યતિ યા બૃહતી દુરિતા રરાણા શર્મ વરૂથં પુનતી ન આગાત્ । પ્રાણાપાનાભ્યાં બલમાભરન્તી સ્વસા દેવાનાં સુભગા મેખલેયમિતિ ગ્રન્થિં ગ્રથ્નાતિ પ્રાણાનાં ગ્રન્થિરસિ સ મા વિસ્રસ ઇત્યથાજિનમુત્તરં પરિધત્તે મિત્રસ્ય ચક્ષુર્ધરુણં બલીયસ્તેજો યશસ્વિ સ્થવિરં સમિદ્ધમ્ । અનાહનસ્યં વસનં જરિષ્ણુ પરીદં વાજ્યજિનં દધેઽહમિતિ જયાભ્યાતાનાન્નાષ્ટ્રભૃત ઇતિ હુત્વૈતા આહુતીર્જુહોતિ પૂર્ણા પશ્ચાદિમં મે વરુન તત્ત્વા યામિ ત્વં નોઽગ્ને સ ત્વં નો અગ્ને ત્વમગ્નેઽયાસ્યયાશ્ચાગ્નેઽસ્યનભિશસ્તીશ્ચ યદસ્ય કર્મણોઽત્યરીરિચં પ્રજાપત
ઇત્યુત્તમાં હુત્વા ગુરવે વરં દદાતિ

અપરેણાગ્નિં દ્વયાન્દર્ભાન્પૂર્વાપરાનુદગગ્રાન્સ્તૃણાતિ તેષુ પૂર્વાપરાવુપતિષ્ઠેતે પ્રાઙ્મુખઃ પ્રત્યઙ્મુખસ્ય હસ્તં ગૃહ્ણીયાદિત્યેકં પ્રત્યઙ્મુખઃ પ્રાઙ્મુખસ્યેત્યપરમથૈનયોઃ પ્રૈષકૃદઞ્જલી ઉદકેન પૂરયત્યથાસ્યાઞ્જલિનાઞ્જલાવદુકમાનયતિ શં નો દેવીરભિષ્ટય આપો ભવન્તુ પીતયે । શં યોરભિસ્રવન્તુ ન ઇત્યથાસ્ય દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણં હસ્તમભીવાઙ્ગુષ્ઠમભીવ લોમાનિ ગૃહ્ણાતિ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં હસ્તેન તે હસ્તં ગૃહ્ણામિ સવિત્રા પ્રસૂતઃ કો નામાસીત્યસાવિતીતરઃ પ્રત્યાહ તસ્ય નામાભિપદ્ય જપત્યસૌ સવિતા તે હસ્તમગ્રભીદગ્નિષ્ટ આચાર્યઃ કસ્ય બ્રહ્મચાર્યસિ કસ્મૈ ત્વા કાય ત્વા કમુપનયામ્યાગન્તા મા રિષેણ્યતઃ પ્રસ્થાવાનો ભાવસ્થાતુ સમન્યવો દૃઢાશ્ચિદમરિષ્ણવઃ કૃશાશ્ચિદમરિષ્ણવ આ ગન્ત સંરભાવહૈ પ્રેતો મૃત્યું નુદાવહૈ ન
મૃત્યુશ્ચરતીહ

પ્રાણાય ત્વાચાર્યાય પરિદદામિ કુબેરાય ત્વા મહારાજાય પરિદદામિ તક્ષકાય ત્વા વૈશાલેયાય પરિદદામ્યગ્નયે ત્વા પરિદદામિ વાયવે ત્વા પરિદદામિ સૂર્યાય ત્વા પરિદદામિ પ્રજાપતયે ત્વા પરિદદામિ પ્રજાપત ઇમં ગોપાયામુમિતિ પરિદાયાથાસ્ય દક્ષિણમંસં પ્રતિ બાહુમન્વવહૃત્ય નાભિદેશમભિમૃશતિ યુવા સુવાસાઃ પરિવીત આગાત્સ ઉ શ્રેયાન્ભવતિ જાયમાનઃ । તં ધીરાસઃ કવય અન્નયન્તિ સ્વાધિયો મનસા દેવયન્ત ઇત્યથાસ્ય દક્ષિણં કર્ણમાજપતિ ભૂસ્ત્વયિ દધામિ ભુવસ્ત્વયિ દધામીત્યુત્તરં સુવસ્ત્વયિ દધામીતિ દક્ષિણમપિ વોત્તરમેવ દ્વિઃ સકૃદેવ દક્ષિણમથૈનમશ્માનમાસ્થાપયત્યાતિષ્ઠેમમશ્માનમશ્મેવ ત્વં સ્થિરો ભવ પ્રમૃણીહિ દુરસ્યૂન્સહસ્વ પૃતન્યત ઇતિ તતઃ સમિધમાધાપયત્યગ્નયે સમિધમાહારિષં બૃહતે જાતવેદસે યથા ત્વમગ્ને સમિધા સમિધ્યસ એવં મામાયુષા વર્ચસા સન્યા મેધયા પ્રજયા પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેનાન્નાદ્યેન સમેધય સ્વાહેત્યેકામાદધાતિ તિસ્ર એકે સપ્તૈકે પ્રદક્ષિણમગ્નિં પરિક્રમ્ય દક્ષિણત
ઉદગાવૃત્યોપવિશ્યોપસંગૃહ્ય પૃચ્છતિ

સાવિત્રીં ભો અનુબ્રૂહીતિ તસ્મૈ સાવિત્રીં પચ્છોઽન્વાહ ભૂસ્તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભુવો ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ સુવર્ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાદિત્યથ દ્વિતીયં દ્વે ચ વ્યાહૃતી સાવિત્રીં ચાર્ધર્ચશોઽથ તૃતીયં સર્વાશ્ચ વ્યાહૃતીઃ સાવિત્રીં ચાનવાનં પુરસ્તાત્પ્રત્યઙ્મુખાયૈક આહુસ્તાં ખલ્વિમાં સાવિત્રીં સંવત્સરાદેક આહુર્દ્વાદશરાત્રાદેકે ત્રિરાત્રાદેકે સદ્ય એકેઽથૈનં પૌરોડાશીયાનાં પ્રથમમુપકારયત્યથાસ્મૈ દણ્ડં પ્રયચ્છન્નાહ બ્રહ્મચાર્યસિ સમિધ આધેહ્યપોઽશાન કર્મ કુરુ મા દિવા સુષુપ્થા ભિક્ષાચર્યં ચરાચાર્યાધીનો વેદમધીષ્વેત્યપ એવાચાર્યકુલેઽશ્નીયાદિત્યેકમપરં કામમશ્નીશ્વેતિ હાર્થો ભવતીતિ શાલ્મલીમૂલો ભારદ્વાજો વાથાસ્યાષ્ટાચત્વારિંશદ્વર્ષાણિ પુરાણં વેદબ્રહ્મચર્યં સંપ્રદિશન્ત્યા વેદાધ્યયનાદિત્યેક આહુરા ગોદાનકર્મણ ઇત્યેકેઽથૈનં દક્ષિણે પાણાવભિપદ્યોત્થાપયત્યુદાયુષા સ્વાયુષેત્યાદિત્યમુદીક્ષયતિ તચ્ચક્ષુર્દેવહિતં પુરસ્તાચ્છુક્રમુચ્ચરત્પશ્યેમ શરદઃ શતં જીવેમ શરદઃ શતં નન્દામ શરદઃ શતં મોદામ શરદઃ શતં ભવામ શરદઃ શતં શૃણવામ શરદઃ શતં પ્રબ્રવામ શરદઃ શતમજીતાઃ સ્યામ શરદહ્ શતં જ્યોક્ચ સૂર્યં દૃશ
ઇતિ

તતો ભિક્ષતે યાં મન્યત ઇયં મા ન પ્રત્યાખ્યાસ્યતીતિ તામાહૃત્યોપનિધાયાચાર્યાય પ્રાહ તિસ્રો ભિક્ષતેઽપરિમિતા વા ત્રિરાત્રમક્ષારલવણાશ્યધઃશાયી ભવત્યથાસ્ય ચતુર્થ્યાં મેધાજનનં કુર્વન્તિ યત્રૈકમૂલઃ પલાશઃ પ્રાચીં વોદીચીં વા દિશં તં પરિસમૂહ્ય પ્રક્ષાલ્ય પ્રદક્ષિણમાજ્યેનાભ્યઞ્જઞ્જપતિ સુશ્રવઃ સુશ્રવસં મા કુરુ યથા ત્વં સુશ્રવઃ સુશ્રવા અસ્યેવં માં સુશ્રવઃ સુશ્રવસં કુરુ યથા ત્વં સુશ્રવો દેવાનાં વેદેષુ નિધિગોપોઽસ્યેવમહં બ્રાહ્મણાનાં વેદેષુ નિધિગોપો ભૂયાસમિત્યથાસ્ય ષોડશવર્ષસ્ય ગોદાનં કુર્વન્તિ તસ્ય ચૌડેન કલ્પો વ્યાખ્યાત એતાવન્નાના સર્વાન્કેશાન્વાપયતે ગુરવે ગાં વરં દદાતિ ન પ્રાગ્ગોદાનકર્મણ સ્નાનીયમભિહરતે
ન ગન્ધાન્સંવત્સરં કૃતગોદાનો બ્રહ્મચર્યં ચરત્યગ્નિગોદાનો વા ભવતિ

ચત્વારિ વિવાહકરણાનિ વિત્તં રૂપં પ્રજ્ઞા બાન્ધવમિતિ તાનિ ચેત્સર્વાણિ ન શક્નુયાદ્વિત્તમુદસ્યેત્તતો રૂપં પ્રાજ્ઞાયાં ચ તુ બાન્ધવે ચ વિવદન્તે બાન્ધવમુદસ્યેદિત્યેક આહુરપ્રજ્ઞેન હિ કઃ સંવાસોઽથૈતદપરં ન ખલ્વિયમર્થેભ્ય ઊહ્યતે પ્રજનનાર્થોઽસ્યાં પ્રધાનઃ સ યોઽલં સંલક્ષણાય સ્યાત્સ તામાવહેત યસ્યાં પ્રશસ્તા જાયેરન્ન સ્વપન્તીમુપગૃહ્ણીત ન ચરન્તીં પ્રથમમભ્યાગચ્છંસ્તાં મઙ્ગલ્યાનિ પરિપૃચ્છેચ્ચતુરો લોષ્ટાનાહરેદ્વેદિલોષ્ટં ગોમયલોષ્ટં સીતાલોષ્ટં શ્મશાનલોષ્ટમિતિ તામાહૈષામેકમાદત્સ્વેતિ સા ચેદ્વેદિલોષ્ટમાદદીતાધ્યાપકં યાયજૂકં જનયિષ્યતીતિ વિદ્યાદ્યદિ ગોમયલોષ્ટં બહુપશું જનયિષ્યતીતિ વિદ્યાદ્યદિ સીતાલોષ્ટં કૃષ્ટરાધિકં જનયિષ્યતીતિ વિદ્યાદ્યદિ શ્મશાનલોષ્ટમાદહનશીક્ષ્ણી પરિખ્યાતેતિ વિદ્યાન્નૈનામુપગૃહ્ણીતાથ ખલુ બહૂનિ લક્ષણાનિ ભવન્તિ શ્લોકં તુ લાક્ષણા ઉદાહરન્તિ યસ્યાં મનોઽનુરમતે ચક્ષુશ્ચ પ્રતિપદ્યતે । તાં વિદ્યાત્પુણ્યલક્ષ્મીકાં કિં જ્ઞાનેન કરિષ્યતીત્યુદગયન ઉપગૃહ્ણીત વિજ્ઞાયત ઉદગયનં દેવાનામિતિ દૈવં
પુનરિદં કર્મ

દક્ષિણાયન ઇત્યપરં વિજ્ઞાયતે દક્ષિણાયનં પિતૄણામિતિ પિતૃસંયુક્તં પુનરિદં કર્મ પૂર્વપક્ષ ઉપગૃહ્ણીત વિજ્ઞાયતે પૂર્વપક્ષો દેવાનામિતિ દૈવં પુનરિદં કર્માપરપક્ષ ઇત્યપરં વિજ્ઞાયતેઽપરપક્ષઃ પિતૄણામિતિ પિતૃસંયુક્તં પુનરિદં કર્મ પૂર્વાહ્ણ ઉપગૃહ્ણીત વિજ્ઞાયતે પૂર્વાહ્ણો દેવાનામિતિ દૈવં પુનરિદં કર્મ મધ્યંદિન ઉપગૃહ્ણીત વિજ્ઞાયતે મધ્યંદિનમૃષીણામિત્યૃષિસંયુક્તં પુનરિદં કર્માથાપિ વિજ્ઞાયતે તસ્માન્મધ્યંદિને સર્વાણિ પુણ્યાનિ સંનિપતિતાનિ ભવન્તીત્યપરાહ્ણ ઉપગૃહ્ણીત વિજ્ઞાયતેઽપરાહ્ણઃ પિતૄણામિતિ પિતૃસંયુક્તં પુનરિદં કર્માથાપિ વિજ્ઞાયતે ભગસ્યાપરાહ્ણ ઇતિ ભગસંયુક્તં પુનરિદં કર્માથાપિ વિજ્ઞાયતે તસ્માદપરાહ્ણે કુમાર્યો ભગમિચ્છમાનાશ્ચરન્તીતિ પુણ્યાહ ઉપગૃહ્ણીતાપિ વૈ ખલુ લોકે પુણ્યાહ એવ કર્માણિ ચિકીર્ષન્તે તસ્માદશ્લીલનામંશ્ચિત્રે નાવસ્યેન્ન યજેત યથા પાપાહે કુરુતે તાદૃગેવ તદિતિ પરિચષ્ટ એવ પાપાહં વિજ્ઞાયતે તુ ખલ્વેકેષામિન્વકાભિઃ પ્રસૃજ્યન્તે તે વરાઃ પ્રતિનિન્દિતા મઘાભિર્ગાવો ગૃહ્યન્તે ફલ્ગુનીભ્યાં વ્યૂહ્યત ઇતિ યાં કામયેત દુહિતરં પ્રિયા સ્યાદિતિ તાં નિષ્ટ્યાયાં દદ્યાત્પ્રિયૈવ ભવતિ નૈવ તુ
પુનરાગચ્છતીતિ વિજ્ઞાયતે

તત આહ સ્નાપયતૈનામિતિ સ્નાતાયૈ વાસસી પ્રયચ્છતિ યા અકૃન્તન્નવયન્યા અતન્વત યાશ્ચ દેવીરન્તાનભિતોઽદદન્ત । તાસ્ત્વા દેવીર્જરસે સંવ્યયન્ત્વાયુષ્મતીદં પરિધત્સ્વ વાસ ઇત્યથૈનાં પરિધાપયતિ પરિધત્ત ધત્ત વાસસૈનાં શતાયુષીં કૃણુત દીર્ઘમાયુઃ । બૃહસ્પતિઃ પ્રયચ્છદ્વાસ એતત્સોમાય રાજ્ઞે પરિધાતવા ઉ । જરાં ગચ્છાસિ પરિધત્સ્વ વાસો ભવા કૃષ્ટીનામભિશસ્તિપાવતી । શતં ચ જીવ શરદઃ સુવર્ચા રાયશ્ચ પોષમુપસંવ્યયસ્વેતિ પરિહિતામભિમન્ત્રયતે પરીદં વાસો અધિધાઃ સ્વસ્તયેઽભૂરાપીનામભિશસ્તિપાવતી । શતં ચ જીવ શરદઃ પુનૃચીર્વસૂનિ ચાર્યા વિભજાસિ જીવતીત્યથાસ્યા અગ્રેણ જ્ઞાતિકુલમગ્નિમુપસમાધાયાઘારાવાઘાર્યાજ્યભાગૌ જુહોત્યગ્નયે જનિવિદે સ્વાહેત્યુત્તરાર્ધપૂર્વાર્ધે સોમાય જનિવિદે સ્વાહેતિ દક્ષિણાર્ધપૂર્વાર્ધે તત એતા આહુતીર્જુહોતિ ભૂઃ સ્વાહા ભુવઃ સ્વાહા સુવઃ સ્વાહા ભૂર્ભુવઃ સુવઃ સ્વાહા । યા તિરશ્ચી યાનૂચી સંરાધન્યૈ પ્રસાધન્યૈ સદસસ્પતિં યુક્તો વહ જાતવેદ ઇતિ
જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇતિ હુત્વૈતા આહુતીર્જુહોતિ

અગ્નિરૈતુ પ્રથમો દેવતાનાં સોઽસ્યૈ પ્રજાં મુઞ્ચતુ મૃત્યુપાશાત્ । તદયં રાજા વરુણોઽનુમન્યતાં યથેયં સ્ત્રી પૌત્રમઘં ન રોદાત્સ્વાહા । ઇમામગ્નિસ્ત્રાયતાં ગાર્હપત્યઃ પ્રજામસ્યૈ નયતુ દીર્ઘમાયુઃ । અશૂન્યોપસ્થા જીવતામસ્તુ માતા પૌત્રમાનન્દમભિપ્રબુધ્યતામિયં સ્વાહા । મા તે ગૃહે નિશિ ઘોષ ઉત્થાદન્યત્ર ત્વદ્રુદત્યઃ સંવિશન્તુ । મા ત્વં વિકેશ્યુર આવધિષ્ઠા જીવપત્ની પતિલોકે વિરાજ પશ્યન્તી પ્રજાં સુમનસ્યમાનાં સ્વાહા । દ્યૌસ્તે પૃષ્ઠં રક્ષતુ વાયુરૂરૂ અશ્વિનૌ ચ સ્તનં ધયન્તં સવિતાભિરક્ષતુ । આ વાસસઃ પરિધાનાદ્બૃહસ્પતિર્વિશ્વે દેવા અભિરક્ષન્તુ પશ્ચાત્સ્વાહા । અપ્રજસ્તાં પૌત્રમૃત્યું પાપ્માનમુત વાઘમ્ । શીર્ષ્ણઃ સ્રજમિવોન્મુચ્ય દ્વિષદ્ભ્યઃ પ્રતિમુઞ્ચામિ પાશં સ્વાહેતિ પૂર્ણા પશ્ચાદિમં મે વરુણ તત્ત્વા યામિ ત્વં નો અગ્ને સ ત્વં નો અગ્ને ત્વમગ્ને અયાસ્યયાશ્ચાગ્નેઽસ્યનભિશસ્તીશ્ચ યદસ્ય કર્મણોઽત્યરીરિચં પ્રજાપત ઇત્યુત્તમાં હુત્વા ગુરવે વરં દદાતિ

અપરેણાગ્નિં દ્વયાન્દર્ભાન્પૂર્વાપરાનુદગગ્રાન્સ્તૃણાતિ તેષુ પૂર્વાપરાવુપતિષ્ઠેતે પ્રાઙ્મુખઃ પ્રત્યઙ્મુખ્યા હસ્તં ગૃહ્ણીયાદિત્યેકં પ્રત્યઙ્મુખઃ પ્રાઙ્મુખ્યા ઇત્યપરમથૈનયોઃ પ્રૈષકૃદઞ્જલી ઉદકેન પૂરયત્યથાસ્યાઞ્જલિનાઞ્જલાવુદકમાનયતિ શં નો દેવીરભિષ્ટય આપો ભવન્તુ પીતયે । શં યોરભિસ્રવન્તુ ન ઇત્યથાસ્યા દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણં હસ્તમભીવાઙ્ગુષ્ઠમભીવ લોમાનિ ગૃહ્ણાતિ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ । હસ્તેન તે હસ્તં ગૃહ્ણામિ સૌભગત્વાય મયા પત્યા જરદષ્ટિર્યથાસઃ । ભગો અર્યમા સવિતા પુરંધિસ્તે ત્વા દેવા અદુર્મહ્યં પત્નીમ્ । અઘોરચક્ષુરપતિઘ્ન્યેધિ શિવા પશુભ્યઃ શન્તમા પ્રજાયૈ । ક્ષુરપવિર્જારેભ્યો જીવસૂર્વીરસૂઃ સ્યોના મહ્યં ત્વાદુર્ગાર્હપત્યાય દેવાઃ । તાં નઃ પૂષઞ્છિવતમામેરયસ્વ યસ્યાં બીજં મનુષ્યા વપન્તિ । યા ન ઊનૂ ઉશતી વિસ્રયાતૈ
યસ્યામુશન્તઃ પ્રહરેમ શેફમ્

સોમઃ પ્રથમો વિવિદે ગન્ધર્વસ્તતોઽપરઃ
તૃતીયો અગ્નિષ્ટે પતિસ્તુરીયસ્તે મનુષ્યજાઃ
સોમો દદદ્ગન્ધર્વાય ગન્ધર્વોઽગ્નયે દદત્
રયિં ચ પુત્રાંશ્ચાદાદગ્નિર્મહ્યમથો ઇમામ્
સરસ્વતિ પ્રેદમવ સુભગે વાજિનીવતિ
તાં ત્વા વિશ્વસ્ય ભૂતસ્ય પ્રગાયામસ્યગ્રત
ઇત્યથૈનૌ બ્રહ્માભિમન્ત્રયતે સમિતં સંકલ્પેથાં સં વાં સૃજામિ હૃદયે । સંસૃષ્ટં
મનો અસ્તુ વાં સંસૃષ્ટઃ પ્રાણો અસ્તુ વામિત્યથૈનામશ્માનમાસ્થાપયત્યાતિષ્ઠેમમશ્માનમશ્મેવ ત્વં સ્થિરા ભવ । પ્રમૃણીહિ દુરસ્યૂન્સહસ્વ પૃતનાયત ઇતિ પ્રદક્ષિણમગ્નિં પરિણયતિ વિશ્વા ઉત ત્વયા વયં ધારા ઉદન્યા ઇવ । અતિગાહેમહિ દ્વિષ ઇત્યથાસ્યા ભ્રાતાઞ્જલિનાઞ્જલાવુપસ્તીર્ણાભિઘારિતાન્લાજાનાવપતીયં નાર્યુપબ્રૂતેઽગ્નૌ લાજાનાવપન્તી । દીર્ઘાયુરસ્તુ મે પતિરેધન્તાં જ્ઞાતયો મમ । ભગેન ત્વા સંસૃજામિ માસરેણ સુરામિવેત્યથૈનાં વાચયતીમાન્લાજાનાવપામિ સમૃદ્ધિકરણાન્મમ । તુભ્યં ચ સંવનનાંસ્તદગ્નિરનુમન્યતામિયં સ્વાહેત્યેવમેવ
ત્રિરાસ્થાપયતિ ત્રિઃ પરિણયતિ ત્રિરાવપત્યથૈનાં પ્રાચીં વોદીચીં વા

સપ્ત પદાનિ પ્રક્રમયત્યેકમિષે વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ દ્વે ઊર્જે વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ ત્રીણિ વ્રતાય વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ ચત્વારિ માયોભવાય વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ પઞ્ચ પશુભ્યો વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ ષડ્રાયસ્પોષાય વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ સપ્ત સપ્તભ્યો હોત્રાભ્યો વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેત્વિતિ સપ્તમે પદે સમીક્ષમાણો જપતિ સખા સપ્તપદા ભવ સખાયૌ સપ્તપદાવભૂવ । સખ્યં તે ગમેયં સખ્યાત્તે મા યોષં સખ્યાન્મે મા યોષ્ઠા ઇત્યથાસ્યા દક્ષિણમંસં પ્રતિ બાહુમન્વવહૃત્ય હૃદયદેશમભિમૃશતિ મમ હૃદયે હૃદયં તે અસ્તુ મમ ચિત્તે ચિત્તમસ્તુ તે । મમ વાચમેકમના શૃણુ મામેવાનુવ્રતા ભવ
સહચર્યા મયા ભવેત્યથાસ્યા દક્ષિણં કર્ણમાજપતિ
માં તે ચિત્તં પ્રવિશતુ માં ચક્ષુર્મામુ તે મનઃ
મયિ સર્વાણિ ભૂતાનિ મયિ પ્રજ્ઞાનમસ્તુ તે
મધુ હે મધ્વાગાહે જિહ્વા મે મધુવાદિની
મુખે મે સારઘં મધુ દત્સુ સંવનનં કૃતમ્
ચાક્રવાકં સંવનનં યન્નદીભ્ય ઉદાહૃતમ્
યદ્દેવગન્ધર્વો વિત્તસ્તેન સંવનિનૌ સ્વઃ
માં ચૈવ પશ્ય સૂર્યં ચ માન્યેષુ મનઃ કૃથા ઇતિ

અથાસ્યાઃ સ્વધિતિં મૂર્ધ્નિ ધારયન્હિરણ્યં વોદકુમ્ભેનાવસિઞ્ચત્યાપો હિ ષ્ઠા મયોભુવ ઇતિ તિસૃભિર્હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકા ઇતિ ચતસૃભિઃ પવમાનઃ સુવર્જન ઇત્યેતેનાનુવાકેનાવસિચ્ય યથાર્થં વહન્ત્યુહ્યમાનામનુમન્ત્રયતે યે વધ્વશ્ચન્દ્રં વહતં યક્ષ્મા યન્તિ જનામનુ । પુનસ્તાન્યજ્ઞિયા દેવા નયન્તુ યત આગતા ઇત્યથૈનાં ગૃહાનુહ્યાનડુહે રોહિતે ચર્મણ્યુપવેશયતીહ ગાવો નિષીદન્ત્વિહાશ્વા ઇહ પુરુષાઃ । ઇહો સહસ્રદક્ષિણોઽભિ પૂષા નિષીદત્વિત્યથૈનામાગ્નેયેન સ્થાલીપાકેન યાજયત્યથૈતસ્ય સ્થાલીપાકસ્યોપહત્યાભિઘાર્ય જુહોત્યગ્નયે સ્વાહાગ્નયેઽગ્નિવતે સ્વાહાગ્નયેઽન્નાદાય સ્વાહાગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહેતિ યાવજ્જીવમેતમગ્નિં વ્રીહિભિર્યવૈર્વા સાયં પ્રાતઃ પરિચરત્યગ્નયે સ્વાહેતિ સાયં પૂર્વામાહુતિં જુહોતિ પ્રજાપતયે સ્વાહેત્યુત્તરાં સૌરીં પૂર્વાં પ્રાતરેકે સમામનન્ત્યૌપાસનો નિત્યો ધાર્યોઽનુગતો
મન્થ્યઃ શ્રોત્રિયાગારાદ્વાહાર્યોઽન્યતરસ્ય ચૈતદહરુપવાસઃ

અષ્ટમ્યઃ પર્વાણિ ચોપવસત્યાગ્નેયેન સ્થાલીપાકેન પર્વસુ યજતે વાગ્યત આસ્ત આ નક્ષત્રાણામુદયાદુદિતેષુ નક્ષત્રેષુ વત્સમન્વારભ્યોત્થાપયત્યુદાયુષા સ્વાયુષેત્યથૈનાં ધ્રુવમરુન્ધતીમન્યાનિ ચ નક્ષત્રાણ્યભિવીક્ષયતિ નમો બ્રહ્મણે ધ્રુવાયાચ્યુતાયાસ્ત્વિત્યેતેનાનુવાકેન ધ્રુવમુપતિષ્ઠતે ધ્રુવક્ષિતિર્ધ્રુવયોનિર્ધ્રુવમસિ ધ્રુવત સ્થિતમ્ । ત્વં નક્ષત્રાણાં મેથ્યસિ સ મા પાહિ પૃતન્યત ઇતિ સપ્તર્ષયઃ પ્રથમાં કૃત્તિકાનામરુન્ધતીં ધ્રુવતાં યે હ નિન્યુઃ । ષટ્કૃત્તિકા મુખ્યયોગં વહન્તીયમસ્માકં ભ્રાજત્વષ્ટમીત્યરુન્ધતીં ત્રિરાત્રમક્ષારલવણાશિનાવધઃશાયિનૌ બ્રહ્મચારિણૌ ભવતોઽથ ચતુર્થ્યામપરરાત્રેઽન્તરાગારેઽગ્નિમુપસમાધાય જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇતિ હુત્વૈતા આહુતીર્જુહોત્યગ્ને પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં દેવાનાં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ બ્રાહ્મણાસ્ત્વા નાથકામઃ પ્રપદ્યે । યાસ્યાં પતિઘ્ની તનૂઃ પ્રજાઘ્ની પશુઘ્ની લક્ષ્મિઘ્ની જારઘ્નીમસ્યૈ તાં કૃણોમિ સ્વાહા । વાયો પ્રાયશ્ચિત્ત આદિત્ય પ્રાયશ્ચિત્તે પ્રજાપતે પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં દેવાનાં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ બ્રાહ્મણસ્ત્વા નાથકામઃ પ્રપદ્યે । યાસ્યૈ
નિન્દિતા તનૂસ્તામિતો નાશયામસિ સ્વાહેતિ

અથૈનાં તૂષ્ણીં હિંકૃત્ય વાગ્યત ઉપેત્યામૂહમસ્મિ સા ત્વં દ્યૌરહં પૃથિવી ત્વં સામાહમૃક્ત્વં તાવેહિ સંભવાવ સહ રેતો દધાવહૈ પુંસે પુત્રાય વેત્તવૈ રાયસ્પોષાય સુપ્રજાસ્ત્વાય સુવીર્યાયેત્યથાસ્યા અપવૃત્તાર્થોઽપવૃત્તાર્થાયૈ મુખેન મુખં સંનિધાય પ્રાણિત્યેતં પ્રાણમપાનિહીતિ તં સા પ્રત્યપાનિત્યથાસ્યા આચાન્તોદકાયૈ પાણી પ્રક્ષાલ્યાભિમૃશતિ કરદ્દધચ્છિવેન ત્વા પઞ્ચશાખેન હસ્તેનાવિદ્વિષાવતા સાહસ્રેણ યશસ્વિનાભિમૃશામિ સુપ્રજાસ્ત્વાયેતિ ભસદ્દેશં યદા મલવદ્વાસા સ્યાદથૈનાં બ્રાહ્મણપ્રતિષિદ્ધાનિ વ્રતાનિ સંશાસ્તિ યાં મલવદ્વાસસમિતિ ચતુર્થ્યાં સ્નાતાં પ્રયતવસ્ત્રાં બ્રાહ્મણસંભાષાં સં તે મનસા મન ઇત્યેતેનાનુવાકેનોપસંવિશતિ સર્વાણ્યુપાયનાનિ મન્ત્રવન્તિ ભવન્તીત્યાશ્મરથ્યો યચ્ચાદૌ યચ્ચર્તાવિત્યા
લેખનઃ

અથાસ્યાઃ પ્રથમગર્ભિણ્યાશ્ચતુર્થે માસિ સીમન્તં કુર્વન્ત્યાપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે પયસિ સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વાન્તરાગારેઽગ્નિમુપસમાધાય જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇતિ હુત્વૈતા આહુતીર્જુહોતિ ભૂર્ભુવઃ સુવઃ પ્રજાપત ઇતિ ચતસ્રસ્ત્રેણ્યા શલલ્યા ત્રીણિ દર્ભપુઞ્જીલાનિ શલાલુગ્રપ્સમિત્યુપનિયમ્યોર્ધ્વં સીમન્તમુન્નયતિ ભૂર્ભુવઃ સુવો રાકામહં યાસ્તે રાકે । સોમ એવ નો રાજેત્યાહુર્બ્રાહ્મણીઃ પ્રજાઃ । વિવૃત્તચક્રા આસીનાસ્તીરેણ યમુને તવેતિ તીરેણાસૌ તવેતિ વા યસ્યાસ્તીરે વસતિ પુરસ્તાદગ્નેરેતાનિ નિધાય ત્રીનોદનાનુદ્ધૃત્ય સર્પિષોપસિચ્યોપનિદધાત્યુદશરાવં ચતુર્થં તેષામેકૈકમવેક્ષમાણાં પૃચ્છતિ કિં પશ્યસીતિ પુત્રાંશ્ચ પશૂંશ્ચેતિ પ્રત્યાહ તેષામેકં બ્રાહ્મણાન્ભોજયેદેકં બ્રાહ્મણીરેકં સહ કુમારૈઃ સા પ્રાશ્નાતિ વાગ્યત
આસ્ત આ નક્ષત્રાણામુદયાદુદિતેષુ નક્ષત્રેષ્વિતિ સમાનમ્

અથ પુંસવનં તૃતીયે માસિ ચતુર્થાદૌ વા તિષ્યેણ વા હસ્તેન વાનુરાધૈર્વોત્તરૈર્વા પ્રોષ્ઠપદૈર્ન્યગ્રોધાવરોધમાહૃત્યાનવસ્નાતયા કુમાર્યા દૃષત્પુત્રે દૃષત્પુત્રેણ પેષયિત્વાન્તરાગારેઽગ્નિમુપસમાધાય જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇતિ હુત્વૈતા આહુતીર્જુહોતિ યસ્ત્વા હૃદા કિરિણેતિ ચતસ્રોઽપરેણાગ્નિં પ્રાચીમુત્તાનાં નિપાત્યાથાસ્યા દક્ષિણે નાસિકાછિદ્રેઽઙ્ગુષ્ઠેનાનુનયતિ પુંસવનમસ્યમુષ્યા ઇતિ સા હેત્યાહ પુમાંસમેવ જનયત્યથ ક્ષિપ્રંસુવનં યજ્ઞોપવીતં કૃત્વાપ આચમ્યાનાપ્રીતેન શરાવેણાનુસ્રોતસમુદકમાહૃત્ય પત્તસ્તૂર્યન્તીં નિધાય મૂર્ધઞ્છોષ્યન્તીમભિમૃશતિ દશભિસ્ત્વાઙ્ગુલિભિરભિમૃશામિ દશમાસ્યાય સૂતવા ઇત્યથૈનામદ્ભિરવોક્ષતિ યથૈવ વાતઃ પવતે યથા સમુદ્ર એજતિ । એવં કુમાર એજતુ સહ જરાયુણાવપદ્યતામિત્યથ યદ્યપરા ન પતેત્પાણિનોદકમાદાય મૂર્ધન્યેનામવસિઞ્ચેત્તિલદેઽવપદ્યસ્વ ન માંસમસિ નો દલમવપદ્યસ્વાસાવિતિ યદિ ગર્ભઃ સ્રંસેદાર્દ્રેણ પાણિના ત્રિનૂર્ધ્વં નાભેરુન્મૃજેત્પરાઞ્ચં ત્વા નાર્વાઞ્ચં ત્વષ્ટા બધ્નાતુ બન્ધનૈઃ । સ ઋતૂનુપશેષ્વ દશમાસોઽવીરહેતિ

વિજાતાયાઃ પરિદાં કરોતિ દક્ષિણાર્ધેઽગારસ્યાગ્નિમુપસમાધાય સર્ષપાન્ફલીકરણમિશ્રાનઞ્જલાવધ્યુપ્ય જુહોતિ શણ્ડો મર્ક ઉપવીરસ્તુણ્ડિકેર ઉલૂખલઃ । ચ્યવનો નશ્યતાદિતઃ સ્વાહેત્યેવં દ્વિતીયામેવં તૃતીયામથાપરાં કેશિની શ્વલોમિની ખજાબોજોપકાશિની । અપેત નશ્યતાદિતઃ સ્વાહેત્યેવં દ્વિતીયામેવં તૃતીયામથાપરામર્યમ્ણઃ કુમ્ભીપાત્રઃ પાત્રપાણિર્નિપુણિઃ । અપેત નશ્યતાદિતઃ સ્વાહેત્યેવં દ્વિતીયામેવં તૃતીયામથાપરાં મિશ્રવાસસઃ કૌબેરકા રક્ષોરાજેન પ્રેષિતાઃ । ગ્રામં સજાનયો ગચ્છન્તીચ્છન્તોઽપરિદાકૃતાન્સ્વાહા । એતાન્ઘ્નતૈતાન્ગૃહ્ણીતેત્યયં બ્રાહ્મણો દૂતઃ । તાનગ્નિઃ પર્યસરત્તાનિન્દ્રસ્તાન્બૃહસ્પતિઃ । તાનહં વેદ બ્રાહ્મણઃ પ્રમૃશતઃ કૂટદન્તાન્વિકેશાન્લમ્બનસ્તનાન્સ્વાહા । નક્તંચારિણ ઉરસ્પેશાઞ્છૂલહસ્તાન્કપાલપાન્ । પૂર્વ એષાં પિતૈત્યુચ્ચૈઃ શ્રાવ્યકર્ણકઃ । માતા જઘન્યા સર્પતિ ગ્રામે વિધુરમિચ્છન્તી સ્વાહા । પ્રદોષચારિણી સ્વસા સંધિના પ્રેક્ષતે કુલમ્ । યા સ્વપન્તં બોધયતિ યસ્યૈ વિજાતાયાં મનઃ । તાસાં ત્વં કૃષ્ણવર્ત્મને ક્લોમાનં હૃદયં યકૃત્ । અગ્ને અક્ષીણિ નિર્દહ સ્વાહેત્યેવમેવ
નિષ્ક્રામતિ ચ પ્રપદ્યામાને ચાવપતાહરહરા નિર્દશતાયા ઇતિ

સા યદિ પુમાંસં જનયતિ તમભિમૃશતિ વૃધદિતિ મધ્યમં પલાશપલાશં સંવેષ્ટ્ય તેનાસ્ય દક્ષિણં કર્ણમાજપતિ ભૂસ્ત્વયિ દધામીતિ ભુવસ્ત્વયિ દધામીત્યુત્તરં સુવસ્ત્વયિ દધામીતિ દક્ષિણમપિ વોત્તરમેવ દ્વિઃ સકૃદેવ દક્ષિણમથૈનમભિમન્ત્રયતેઽશ્મા ભવ પરશુર્ભવ હિરણ્યમસ્તૃતં ભવ । વેદો વૈ પુત્રનામાસિ સ જીવ શરદઃ શતમ્ । મેધાં તે દેવઃ સવિતા મેધાં દેવી સરસ્વતી । મેધાં તે અશ્વિનાવુભાવાધત્તાં પુષ્કરસ્રજૌ । વેદો વૈ પુત્રનામાસિ સ જીવ શરદઃ શતમિત્યથૈનં દધિ મધુ ઘૃતમિતિ સંસૃજ્ય ત્રિભિર્દર્ભપુઞ્જીલૈર્હિરણ્યેન વા ત્રિઃ પ્રાશયત્યપાં ત્વૌષધીનાં રસં પ્રાશયામ્યાયુર્વર્ચો યશો મેધાં ત્વયિ દધામિ સવિત્રા પ્રસૂતસ્ત્વષ્ટા વીરમધાત્સ મે શતાયુરેધિ ભૂર્ભુવઃ સુવરિત્યથાસ્ય દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણં હસ્તમભીવાઙ્ગુષ્ઠમભીવ લોમાનિ ગૃહ્ણાત્યગ્નિરાયુષ્માનિત્યેતૈર્મન્ત્રૈર્નવનીતેન
પાણી અભ્યજ્ય હિરણ્યં હસ્તે કૃત્વા

અગ્નૌ પ્રતાપ્યાભિમૃશત્યગ્નેસ્ત્વા તેજસા સૂર્યસ્ય વર્ચસેન્દ્રસ્યેન્દ્રિયેણ વિશ્વેષાં ત્વા દેવાનાં ક્રતુનાભિમૃશામિ । અઙ્ગાદઙ્ગાત્સંભવસિ હૃદયાદધિ જાયસે । આત્મા વૈ પુત્રનામાસિ સ જીવ શરદઃ શતમિત્યથૈનં વાત્સપ્રેણાભિમૃશતિ દિવસ્પરીત્યનુવાકેન યત્ર શેતે તદભિમૃશતિ વેદ તે ભૂમિ હૃદયં દિવિ ચન્દ્રમસિ શ્રિતમ્ । વેદામૃતસ્ય ગોપ્તારં માહં પૌત્રમઘં રુદમિત્યથૈનં માતુરુપસ્થ આદધાતિ મા તે પુત્રં રક્ષો વધીન્મા ધેનુરત્યાસારિણી । પ્રિયા ધનસ્ય ભૂયા એધમાના સ્વે વશ ઇતિ સ્તનં પ્રતિધાપયત્યયં કુમારો જરાં ધયતુ દીર્ઘમાયુઃ । તસ્મૈ ત્વં સ્તન પ્રપ્યાયાયુર્વર્ચો યશો બલમિતિ સંવિષ્ટાભ્યાં પરિદાં કરોતિ નામયતિ ન રુદતિ યત્ર વયં વદામસિ યત્ર ચાભિમૃશામસીતિ શિરસ્ત ઉદકુમ્ભં નિદધાત્યાપઃ સુપ્તેષુ જાગ્રત રક્ષાંસિ નિરિતો નુદધ્વમિતિ નૈતાસામપામુદકાર્થં કુર્વન્ત્યથ યદિ ચિરં ન વિજાયતે સ્રજમેનાં દર્શયેત્પરિમુક્તાયાં ક્ષિપ્રમેવોપનિર્હરેદ્યદા યદા સૂતિકારોગઃ સ્યાદ્દક્ષિણસ્ય પદસ્તપ્તોદકેન પાર્ષ્ણિં ક્લેદયિત્વા તદા તદા તં દેશમવમાર્ષ્ટિ યત્રાસ્યા દુઃખં ભવતિ ધનુર્મટચી પુરુષસ્ય હસ્તયોરેકશતં શૃણોરઙ્ગ તે ધાપયિતારસ્ત્વં રોગસ્યેશિષે ત્વમુ રોગસ્ય સૂતિકારોગભૈષજ્યમસ્યમુષ્યા ઇતિ

ઉપનિર્હરન્તિ સૂતિકાગ્નિમૌપાસનમતિહરન્તિ સ એષ ઉત્તપનાર્થો ભવતિ નાસ્મિન્કિં ચન કર્મ ક્રિયતે દશમ્યાં સ્નાતૌ માતાપુત્રૌ શુચ્યગારં કુર્વન્ત્યુપનિર્હરન્ત્યૌપાસનં સૂતિકાગ્નિમતિહરન્ત્યન્તરાગારેઽગ્નિમુપસમાધાય જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇતિ હુત્વૈતા આહુતીર્જુહોતિ ધાતા દદાતુ નો રયિમિત્યષ્ટૌ દશમ્યાં પુત્રસ્ય નામ દધાતિ દ્વ્યક્ષરં ચતુરક્ષરં વા ઘોષવદાદ્યન્તરન્તસ્થં દીર્ઘાભિનિષ્ટાનાન્તં તદ્ધિ પ્રતિષ્ઠિતમિતિ વિજ્ઞાયતે પિતા માતેત્યગ્રેઽભિવ્યાહરેયાતાં વિજ્ઞાયતે મમ નામ પ્રથમં જાતવેદઃ પિતા માતા ચ દધતુર્યદગ્ર ઇતિ દ્વે નામની કુર્યાદ્વિજ્ઞાયતે ચ તસ્માદ્દ્વિનામા બ્રાહ્મણોઽર્ધુક ઇતિ નક્ષત્રનામ દ્વિતીયં
સ્યાદન્યતરદ્ગુહ્યં સ્યાદન્યતરેણૈનમામન્ત્રયેરન્

વિપ્રોષ્ય હરિણી દૂર્વે આદાય ગૃહાનુપોદેતિ ગૃહા મા બિભીત મા વેપિઢ્વમૂર્જં બિભ્રત એમસિ । ઊર્જં બિભ્રદ્વઃ સુમનાઃ સુવર્ચા ગૃહાનેમિ મનસા મોદમાનઃ । યેષાં પ્રવસન્નધ્યેતિ યેષુ સૌમનસો બહુઃ । ગૃહાનુપહ્વયામહે તે નો જાનન્તુ જાનતઃ । ઇમે ગૃહાઃ પ્રતિ જીવેષ્વસ્થુરૂર્જં બિભ્રતો જગતઃ સુશેવાઃ । એહ વત્સઃ ક્રન્દત્વા કુમાર આ ધેનવો બહુલા નિત્યવત્સાઃ । ઉપહૂતં ગોઅશ્વમુપહૂતા અજાવયઃ । અથો અન્નસ્ય કીલાલ ઉપહૂતો ગૃહેષુ મે । ઊર્જં બિભ્રત એમસ્યૂર્જા વઃ સંસૃજામિ રમધ્વં મા બિભીતનેતિ તૃણે પ્રાસ્યતિ શિવા ઉપમિતઃ પ્રમિતશ્ચ સન્ત્વિતિ દ્વાર્યે સંમૃશતિ ક્ષેમાય વઃ શિવઃ શાન્ત્યૈ પ્રપદ્ય ઇતિ પ્રપદ્યતે દક્ષિણપૂર્વાભ્યામનુવીક્ષતેઽભયં વોઽસ્ત્વભયં મે અસ્ત્વિતિ ભાર્યાં સંગચ્છમ્નાનામનુમન્ત્રયતે વિશ્વા ઉત ત્વયા વયમિત્યેતયા પુત્રં સંગચ્છમાનમનુમન્ત્રયતેઽઙ્ગાદઙ્ગાત્સંભવસીતિ દ્વાભ્યામથૈનં મૂર્ધંસ્ત્રિરવજિઘ્રેત્પશૂનાં ત્વા હિંકારેણાભિજિઘ્રામિ પ્રજાપતયે ત્વા હિંકારેણાભિજિઘ્રામિ પ્રજાપતિસ્ત આયુર્દધાતુ સ મે શતાયુરેધિ ભૂર્ભુવઃ સુવરિતિ સર્વેભ્યઃ પ્રાણેભ્યો જાતાસિ સા જીવ શરદઃ શતમિતિ દુહિતુરથૈનં ષષ્ઠે માસ્યન્નં પ્રાશયતિ તસ્ય સ એવ પ્રાશનકલ્પો યો મેધાજનન એતાવન્નાના ભૂરિત્યગ્રે પ્રાશયતિ ભુવ ઇતિ દ્વિતીયં સુવરિતિ તૃતીયમ્

અથાસ્ય સાંવત્સરિકસ્ય ચૌડં કુર્વન્તિ યથર્ષિ યથોપજ્ઞં વા વિજ્ઞાયતે ચ યત્ર બાણાઃ સંપતન્તિ કુમારા વિશિખા ઇવેતિ બહુશિખા ઇવેત્યથાન્નં સંસ્કૃત્ય બ્રાહ્મણાન્ભોજયિત્વાશિષો વાચયિત્વાન્તરાગારેઽગ્નિમુપસમાધાય જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇતિ હુત્વૈતા આહુતીર્જુહોતિ પૂર્ણા પશ્ચાદિમં મે વરુણ તત્ત્વા યામિ ત્વં નો અગ્ને સ ત્વં નો અગ્ને ત્વમગ્નેઽયાસ્યનભિશસ્તીશ્ચ યદસ્ય કર્મણોઽત્યરીરિચં પ્રજાપત ઇત્યુત્તમાં હુત્વા ગુરવે વરં દદાત્યપરેણાગ્નિં ગોમયપિણ્ડં સર્વબીજાનીત્યુપનિયમ્ય સર્વબીજાનામગ્રં ગોમયપિણ્ડે ન્યુપ્ય શીતોષ્ણા અપઃ સમાનીય તાભિરસ્ય દક્ષિણં ગોદાનમુનત્ત્યાપ ઉન્દન્તુ જીવસે દીર્ઘાયુત્વાય વર્ચસ ઇતિ ત્રેણ્યા શલલ્યા વિનીય ત્રીણિ દર્ભપુઞ્જીલાન્યૂર્ધ્વાગ્રાણ્યુપનિયચ્છત્યોષધે ત્રાયસ્વૈનં સ્વધિતે મૈનં હિંસીરિતિ લોહિતાયસં ક્ષુરં તિર્યઞ્ચં નિધાય પ્રવપતિ યદૃષીણાં ત્ર્યાયુષં જમદગ્નેઃ કશ્યપસ્ય ત્ર્યાયુષમ્ । યદ્દેવાનાં ત્ર્યાયુષં તન્મેઽસ્તુ ત્ર્યાયુષમ્ । યેન પૂષા બૃહસ્પતેરગ્નેરિન્દ્રસ્ય ચાયુષેઽવપત્તેન તે વપામ્યસૌ દીર્ઘાયુત્વાય વર્ચસ ઇત્યેવમેવોત્તરં ગોદાનં વાપયતે કેશાન્વાપયિત્વા ગોમયપિણ્ડે નિદધાત્યથૈનં ગોમયપિણ્ડં ગોષ્ઠ ઉદકાન્ત ઉદુમ્બરમૂલે દર્ભસ્તમ્બે વા
નિદધાત્યથૈનં સ્નાતમલંકુર્વન્તિ

ઇતિ ભારદ્વાજસૂત્રે પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ
દ્વિતીયઃ પ્રશ્નઃ
શ્રવણકર્મ વ્યાખ્યાસ્યામઃ શ્રાવણ્યાં પૌર્ણમાસ્યામુપકલ્પયતેઽક્ષતધાનાશ્ચાક્ષતસક્તૂંશ્ચ જાત્યં ચાઞ્જનમસ્તમિત આદિત્યેઽન્તરાગારેઽગ્નિમુપસમાધાય જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇતિ હુત્વાક્ષતધાનાનાં ચાક્ષતસક્તૂનાં ચ સમવદાયાભિઘાર્ય જુહોત્યાગ્નેયાય પાણ્ડરાય પાર્થિવાનામધિપતયે સ્વાહેતિ પ્રથમામાહુતિં જુહોતિ શ્વેતાય વાયવ્યાયાન્તરિક્ષાણામધિપતયે સ્વાહેતિ દ્વિતીયામભિભુવે સૂર્યાય દિવ્યાનામધિપતયે સ્વાહેતિ તૃતીયામુપનિષ્ક્રમ્ય સ્થણ્ડિલ એવૈતા આહુતીર્જુહોત્યપિ વા સમીચી નામાસિ પ્રાચી દિગિતિ સર્પાહુતીઃ પ્રાશનાર્થા ધાના ઉપકલ્પ્યાક્ષતધાનાશ્ચાક્ષતસક્તૂંશ્ચ જાત્યં ચાઞ્જનં સ્થણ્ડિલે ન્યુપ્યાભિમન્ત્રયતે નમોઽસ્તુ સર્પેભ્ય ઇતિ તિસૃભિસ્તતો યાવન્તં દેશં કામયત ઇમં સર્પા નાગચ્છેયુરિતિ તં સંતતયોદધારયાનુપરિષિઞ્ચત્યપ શ્વેત પદા જહિ પૂર્વેણ ચાપરેણ ચ । સપ્ત ચ માનવૈરિમાસ્તિસ્રશ્ચ રાજબન્ધવૈઃ । ન વૈ શ્વેતસ્યાધ્યાચારેઽહિર્દદંશ કાં ચન । શ્વેતાય વૈદર્વ્યાય નમ ઇતિ તત એતા ધાના અસમેત્યાવગિરન્તિ યાવન્તો હવિરુચ્છિષ્ટાશા ભવન્તિ તત એતાંશ્ચતુરો માસાન્સર્પેભ્યો બલિં હરન્તિ
સક્તૂન્વૈવમર્થાન્કુર્વન્ત્યપિ વા યદ્યદન્નં ક્રિયતે તસ્ય તસ્ય

તત આગ્રહાયણ્યાં પૌર્ણમાસ્યામેવમેવૈતત્કર્મ ક્રિયતે યદન્યદ્ધાનાપ્રાશનાત્પરિષેચનાદિતિ સર્વં તત્ક્રિયત આગ્નેયેન સ્થાલીપાકેન પર્વસુ યજતે તસ્ય પુરસ્તાત્સ્વિષ્ટકૃત એતા આહુતીર્જુહોતીડાયાઃ પદં ઘૃતવચ્ચરાચરં જાતવેદો
હવિરિદં જુષસ્વ । યે ગ્રામ્યાઃ પશવો વિશ્વનૂપાસ્તેષાં સપ્તાનામિહ રન્તિરસ્તુ
પુષ્ટ્યૈ સ્વાહા
યાં દેવાઃ પ્રતિનન્દન્તિ રાત્રિં ધેનુમિવાયતીમ્
સંવત્સરસ્ય યા પત્ની સા નો અસ્તુ સુમઙ્ગલી સ્વાહા
પૌર્ણમાસી પૂરયન્ત્યાયાત્યપરાપરમ્
અર્ધમાસાન્વિભજન્તી સા નઃ પૂર્ણાભિરક્ષતુ સ્વાહા
શિવા પશુભ્યો દારેભ્યઃ શિવા નક્તં શિવા દિવા
સંવત્સરં કલ્પયન્તી સા નઃ કામદુઘા ભવત્સ્વાહા
પૂર્ણા પશ્ચાત્ત્વમગ્ને અયાસિ પ્રજાપત ઇતિ તિસ્રસ્તતઃ સૌવિષ્ટકૃતં જુહોત્યગ્નયે
સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહેત્યથ હેમન્તપ્રત્યવરોહણં યત્ર પ્રત્યવરોક્ષ્યન્ભવતિ તદુપતિષ્ઠતે પ્રતિ ક્ષત્રે પ્રતિ તિષ્ઠામિ રાષ્ટ્રે પ્રત્યશ્વેષુ પ્રતિ તિષ્ઠામિ ગોષુ । પ્રતિ પ્રજાયાં પ્રતિ તિષ્ઠામિ ભવ્યે । સ્યોના પૃથિવિ નો ભવાનૃક્ષરા નિવેશની । યચ્છા નઃ શર્મ
સપ્રથા ઇતિ

શાલાકર્મ વ્યાખ્યાસ્યામઃ શાલાં કારયિષ્યમાણ આપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પરિલિખ્યેહૈવ ધ્રુવાં નિમિનોમિ શાલાં ક્ષેમે તિષ્ઠતુ ઘૃતમુક્ષમાણા । તાં ત્વા શાલે સર્વવીરાઃ સુવીરા અરિષ્ટવીરા અનુસંચરેમેતિ દક્ષિણાં દ્વારસ્થૂણામુચ્છ્રયતીહૈવ ધ્રુવા પ્રતિતિષ્ઠ શાલેઽશ્વવતી ગોમતી સૂનૃતાવતી । ઊર્જસ્વતી પયસ્વતી ઘૃતવત્યુચ્છ્રયસ્વ મહતે સૌભગાયેત્યુત્તરામા ત્વા કુમારસ્તરુણ આ વત્સો જગતા સહ । આ ત્વા પરિસ્રુતઃ કુમ્ભ આ દધ્નઃ કલશીરયન્નિતિ સંમિતે અભિમૃશત્યેવમેવ સ્થૂણારાજાવુચ્છ્રયત્યેવમભિમૃશત્યૃતેન સ્થૂણાવધિરોહ વંશોગ્રો વિરાજન્નપસેધ શત્રૂન્ । અથાસ્મભ્યં સર્વવીરાં રયિં દા ઇતિ પૃષ્ઠવંશમધિરોપયતિ માનસ્ય પત્નિ શરણા સ્યોના દેવેભિર્વિમિતાસ્યગ્રે । તૃણં વસાના સુમના અસસ્ત્વં શં ન એધિ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદ ઇતિ
છન્નામભિમૃશતિ

અગારપ્રવેશં વ્યાખ્યાસ્યામ આપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રેઽન્તરાગારેઽગ્નિમુપસમાધાય જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇતિ હુત્વૈતા આહુતીર્જુહોતિ વાસ્તોષ્પત ઇતિ દ્વે વાસ્તોષ્પતે પ્રતરણો ન એધિ ગયસ્ફાનો ગોભિરશ્વેભિરિન્દો । અજરાસસ્તે સખ્યે સ્યામ પિતેવ પુત્રાન્પ્રતિ નો જુષસ્વ સ્વાહા । પરં મૃત્યો અનુપરેહિ પન્થાં યસ્તે સ્વ ઇતરો દેવયાનાત્ । વાસ્તોષ્પતે શૃણ્વતે તે બ્રવીમિ મા નઃ પ્રજાં રીરિષો મોત વિરાન્સ્વાહેતિ ભૂમિમભિમૃશતિ પ્રતિ ક્ષત્રે પ્રતિ તિષ્ઠામિ રાષ્ટ્ર ઇતિ દ્વાભ્યામિદં શ્રેયોઽવસાનં યદાગાં સ્યોને મે દ્યાવાપૃથિવી અભૂતામ્ । અનમીવાઃ પ્રદિશઃ સન્તુ મહ્યં ગોમદ્ધનવદશ્વવદૂર્જસ્વત્સુવીરવદિતિ ચૈતયાહતં વાસ આચ્છાદ્ય તદ્વાસ્તુ પરિમાપયેદૃતં વૃણીષ્વ માવાર્યં મા નો હિંસીઃ કદાચન । સ્યોના પૃથિવિ ભવાનૃક્ષરા નિવેશની । યચ્છા નઃ શર્મ સપ્રથા ઇત્યુદાયુષા સ્વાયુષેત્યુપોત્થાયોપસમૂહ્ય બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવેષયેત્

તત્પૂર્વં વાસ્તુશમનમથાન્યચ્છરણે કૃત ઉદુમ્બરપલાશાનિ સસુષિરાણિ યવૈઃ સહ ગોમયં શાડ્વલં રાસભં મધુ ચૈવાત્ર સપ્તમં તૈરગારં વાસ્તુ ચ પરિપ્રોક્ષેત્પૂર્ણ ઉદધિર્ભવતિ પ્રજ્વલિતોઽગ્નિર્ભવતિ બ્રાહ્મણમગ્રે પ્રવેશયતિ બ્રાહ્મણમાહ પ્રવિશાનીતિ પ્રવિશતુ ભવાનાયુષા વર્ચસા શ્રિયાવૃત ઇતિ બ્રાહ્મણાનુમતઃ પ્રવિશતિ ભૂઃ પ્રપદ્યે ભુવઃ પ્રપદ્યે શ્રિયં પ્રપદ્યે શ્રીર્મા પ્રવિશત્વિતિ બ્રાહ્મણમનુ પ્રવિશ્ય જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇતિ હુત્વાગ્નિં દેવાનાં મહયત્યગ્નિર્દેવાનામધિપતિઃ પુરીષ્યો હવ્યવાહનઃ । તં ત્વૈમિ શરણં દેવ સપુત્રઃ સહ જ્ઞાનિભિઃ સ્વાહા । સદાસભાર્યઃ સામાત્યઃ સાયામગ્નયે સ્વાહેત્યગ્નિં મહયિત્વાથ રાજાનમીડતે ત્વદ્દત્તં વૈ બલં રાજ્યે ત્વત્પૂર્તમિહ જીવતે । હિરણ્યવર્ણ હર્યક્ષ અર્થં મહ્યં સાધય સ્વાહા । કુબેરાય સ્વાહા મહારાજાય સ્વાહા વૈશ્રવણાય સ્વાહેતિ રાજાનં મહયિત્વાથેન્દ્રં દેવાનાં મહયતિ ત્રાતારમિન્દ્રમિન્દ્રં વિશ્વા અવીવૃધન્નિતીન્દ્રં મહયિત્વા વિશ્વાન્દેવાન્મહયતિ વિશ્વે દેવા વિશ્વે દેવા ઇતિ દ્વાભ્યાં
વિશ્વાન્દેવાન્મહયિત્વા

અથ પઞ્ચેધ્માનભ્યાધાય જુહોતિ મેધાં મનસિ જુહોમિ સ્વાહા । મનો મેધાયાં જુહોમિ સ્વાહા । શ્રદ્ધાં તપસિ જુહોમિ સ્વાહા । તપઃ શ્રદ્ધાયાં જુહોમિ સ્વાહા । મૃત્યોર્મુખં વિદધામિ સ્વાહા । યે દેવાઃ પુરઃ સદોઽગ્નિનેત્રા રક્ષોહણસ્તે નઃ પાન્તુ તે નોઽવન્તુ તેભ્યો નમસ્તેભ્યઃ સ્વાહા । શાન્તમિદમવસાનં પ્રપદ્યે સ્વાહા । યે દેવા દક્ષિણાસદો યે દેવાઃ પશ્ચાત્સદો યે દેવા ઉત્તરસદો યે દેવા ઉપરિષદો બૃહસ્પતિનેત્રા રક્ષોહણસ્તે નઃ પાન્તુ તે નોઽવન્તુ તેભ્યો નમસ્તેભ્યઃ સ્વાહા । શાન્તમિદમવસાનં પ્રપદ્યે સ્વાહા । પૂર્ણા પશ્ચાદિમં મે વરુણ તત્ત્વા યામિ ત્વં નો અગ્ને સ ત્વં નો અગ્ને ત્વમગ્ને અયાસ્યયાશ્ચાગ્નેઽસ્યનભિશસ્તીશ્ચ યદસ્ય કર્મણોઽત્યરીરિચં પ્રજાપત ઇત્યુત્તમાં હુત્વા બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવેષયેદ્યદ્વાસ્તુ ગર્હિતં યત્ર વાન્યઃ પરિભવેત્તત્રાપિ સુખમાસીત શમયન્વાસ્ત્વૃતાવૃતાવેતદ્ધૌમ્યસ્ય વચનમસિતસ્ય તુરઙ્ગસ્ય ચ મુનેઃ કાવ્યસ્ય દાલ્ભ્યસ્ય નૈતદ્વિદ્વાન્પરાભવેત્

શ્વગ્રહપ્રાયશ્ચિત્તં શ્વોપસ્પૃષ્ટે તદ્યજ્ઞોપવીતં કૃત્વાપ આચમ્યાનાપ્રીતેન શરાવેણાનુસ્રોતસમુદકમાહૃત્યાથ સભાયાં મધ્યેઽધિદેવનમુદ્ધત્યાવોક્ષ્યાક્ષાન્ન્યુપ્યાક્ષેષુ હિરણ્યં નિધાયોપરિષ્ટાત્સભાયાં વ્યૂહ્ય તૃણાનિ તેન કુમારમન્વવહૃત્યાક્ષેષૂત્તાનં નિપાત્ય દધ્ના લવણોદકમિશ્રેણાભ્યુક્ષ્ય જપત્યાઘ્નન્તિ કંસં દક્ષિણતઃ
કુર્કુરઃ સુકુર્કુરઃ કુર્કુરો બાલબન્ધનઃ
ઉપરિષ્ટાદ્યદેજાયતૃતીયસ્યામિતો દિવિ
ઔલબ ઇત્તમુપાહ્વયાથાર્જીચ્છ્યામઃ શબલઃ
અધોરામ ઉલુમ્બલઃ સારમેયો હ ધાવતિ સમુદ્રમિવ ચાકશત્
બિભ્રન્નિષ્કં ચ રુક્મં ચ શુનામગ્રં સુબીરિણઃ
સુબીરિણ સૃજ સૃજૈકવ્રાત્ય શુનક સૃજ છત્
તત્સત્યં યત્ત્વેન્દ્રોઽબ્રવીદ્રા સ્પાશયસ્વેતિ તાસ્ત્વં સ્પાશયિત્વાગચ્છસ્તં ત્વાબ્ર
વીદવિદહા ઇત્યવિદં હીતિ વરં વૃણીષ્વેતિ કુમારમેવાહં વરં વૃણ ઇત્યબ્રવીઃ
નિગૃહ્ય બાહૂ પ્લવસે દ્યામિવ ચાકશત્
બિભ્રન્નિષ્કં ચ રુક્મં ચ શુનામગ્રં સુબીરિણઃ
સુબીરિણ સૃજ સૃજૈકવ્રાત્ય શુનક સૃજ છત્
તત્સત્યં યત્તે સરમા માતા લોહિતઃ પિતા
અમી યે કે સરસ્યકા અવધાવતિ તૃતીયસ્યામિતો દિવિ
તેકશ્ચ સસરમતણ્ડુલઃ કુલશ્ચ વિકુલશ્ચાર્જુનશ્ચ લોહિતશ્ચ
ઉત્સૃજેમં શુચીમનસ્ત્વં પિશઙ્ગલોહિતઃ
દુલા હ નામ વો માતા મણ્ડાકકો હ વઃ પિતા
છદપેહિ સીસરમ સારમેય નમસ્તે અસ્તુ સીસર
સં તક્ષા હન્તિ ચક્રી વો ન સીસરીદત
છદપેહિ સીસરમ સારમેય નમસ્તે અસ્તુ સીસર
સમશ્વા વૃષણઃ પદો ન સીસરીદત
શ્વાનમિચ્છાદન્ન પુરુષં છદિતિ ત્રિઃ પ્રાતર્મધ્યંદિને સાયમગદો હૈવ ભવતીત્યાહ
તતઃ કુર્યાદ્યદિ નાગદઃ સ્યાત્

શૂલગવં વ્યાખ્યાસ્યામ આપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે પયસિ સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વા પ્રાચીં વોદીચીં વા દિશમુપનિષ્ક્રમ્ય સ્થણ્ડિલં કલ્પયિત્વાગ્નિમુપસમાધાય સંપરિસ્તીર્યાપરેણાગ્નિં દ્વે કુટી કૃત્વા શૂલગવમાવાહયત્યા ત્વા વહન્તુ હરયઃ સુચેતસઃ શ્વેતૈરશ્વૈઃ સહ કેતુમદ્ભિઃ । વાતાજિરૈર્મમ હવ્યાય શર્વોમિતિ દક્ષિણસ્યાં શૂલગવમુત્તરસ્યાં મીઢુષીં મધ્યે જયન્તં યથોઢમુદકાનિ પ્રદાય ત્રીનોદનાનુદ્ધૃત્ય યથોઢમેવોપસ્પર્શયત્યુપસ્પૃશતુ મીઢ્વાન્મીઢુષે સ્વાહોપસ્પૃશતુ મીઢુષી મીઢુષ્યૈ સ્વાહા જયન્તોપસ્પૃશ જયન્તાય સ્વાહેતિ શૂલગવસ્યાગ્નિમભ્યુદાહૃત્ય જુહોતિ ભવાય દેવાય સ્વાહા શર્વાય દેવાય સ્વાહેશાનાય દેવાય સ્વાહોગ્રાય દેવાય સ્વાહા ભીમાય દેવાય સ્વાહા રુદ્રાય દેવાય
સ્વાહા પશુપતયે દેવાય સ્વાહા મહતે દેવાય સ્વાહેતિ

પત્ન્યોદનસ્ય પત્નીભ્યો જુહોતિ ભવસ્ય દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહા શર્વસ્ય દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહેશાનસ્ય દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહોગ્રસ્ય દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહા ભીમસ્ય દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહા રુદ્રસ્ય દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહા પશુપતેર્દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહા મહતો દેવસ્ય પત્ન્યૈ સ્વાહેતિ જયન્તાય સ્વાહેતિ મધ્યમસ્ય જુહોતિ સર્વેષામોદનાનાં સકૃત્સકૃત્સમવદાયાભિઘાર્ય જુહોત્યગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહેત્યથોપતિષ્ઠતે સ્વસ્તિ નઃ પૂર્ણમુખઃ પરિક્રામત્વિત્યથાતઃ પર્ણવિહારો ગૃહપોપસ્પૃશ ગૃહપાય સ્વાહા ગૃહપ્યુપસ્પૃશ ગૃહપ્યૈ સ્વાહા જયન્તોપસ્પૃશ જયન્તાય સ્વાહેતિ ષટ્ પલાશાન્યથાપરાણિ ઘોષિણ ઉપસ્પૃશત ઘોષિભ્યઃ સ્વાહા શ્વાસિન ઉપસ્પૃશત શ્વાસિભ્યઃ સ્વાહા વિચિન્વન્ત ઉપસ્પૃશત વિચિન્વદ્ભ્યઃ સ્વાહા પ્રચિન્વન્ત ઉપસ્પૃશત પ્રચિન્વદ્ભ્યઃ સ્વાહા સમશ્નન્ત ઉપસ્પૃશત સમશ્નદ્ભ્યઃ સ્વાહેતિ દશાથાપરાણિ દેવસેના ઉપસ્પૃશત દેવસેનાભ્યઃ સ્વાહેતિ દશૈવાથાપરાણિ યા
આખ્યાતા દેવસેના યાશ્ચાનાખ્યાતાશ્ચ તા ઉપસ્પૃશત તાભ્યઃ સ્વાહેતિ દશૈવ

અથાપરાણિ દ્વારપોપસ્પૃશ દ્વારપાય સ્વાહા દ્વારપ્યુપસ્પૃશ દ્વારપ્યૈ સ્વાહેતિ ચત્વાર્યથ પર્ણપુટં કૃત્વા તસ્મિન્નુપસ્તીર્ણાભિઘારિતમોદનપિણ્ડં સમવદાય પરોગોષ્ઠે વૃક્ષ આસજતિ નિષઙ્ગિણ ઉપસ્પૃશત નિષઙ્ગિભ્યઃ સ્વાહેત્યથોપતિષ્ઠતે નમો નિષઙ્ગિણ ઇષુધિમત ઇત્યપ્રતીક્ષમેત્યાથાન્વાસારિભ્યો જુહોત્યન્વાસારિણ ઉપસ્પૃશતાન્વાસારિભ્યઃ સ્વાહેતિ દ્વે પલાશે અથોપતિષ્ઠતે નમસ્તે રુદ્ર મન્યવ ઇત્યેતૈરેકાદશભિરનુવાકૈઃ પ્રથમોત્તમાભ્યાં વાભિત એતમગ્નિં ગા સ્થાપયતિ યથા ધૂમમાજિઘ્રેયુરિત્યાજ્યશેષમોદનશેષમુદકુમ્ભશેષમિત્યેકધા સમવનીયોદુમ્બરશાખયા પ્રદક્ષિણં ગાસ્ત્રિઃ પ્રોક્ષતિ શિવં ગોભ્યઃ શિવં ગોપતય ઇત્યૃષભસ્ય પૃષ્ઠે શેષં નિનયત્યેતં યુવાનમિત્યેતાભિઃ પઞ્ચભિરથાતઃ ક્ષૈત્રપત્યસ્ય ગવાં માર્ગેઽનગ્નૌ ક્ષેત્રસ્ય પતિં યજતે ક્ષેત્રસ્ય પતયે સ્વાહેતિ ચતુર્ષુ સપ્તસુ વા પલાશેષુ તં તથાવાહયતિ યથા શૂલગવં તૂર્ણં યજતે પાકો દેવ ઉપતિષ્ઠતે ક્ષેત્રસ્ય પતિના વયમિતિ દ્વાભ્યામથૈનં ક્ષૈત્રપત્યં યે સનાભયો ભવન્તિ તે પ્રાશ્નન્તિ યથા વૈષાં
કુલધર્મો ભવતિ

અમાવાસ્યાયામપરાહ્ણે માસિશ્રાદ્ધમપરપક્ષસ્ય વાયુક્ષ્વહઃસુ પિતૃભ્યોઽન્નં સંસ્કૃત્ય પ્રાચીનાવીતં કૃત્વાગ્નિમુપસમાધાય દક્ષિણાપ્રાગગ્રૈર્દર્ભૈરગ્નિં પરિસ્તીર્ય દક્ષિણપૂર્વમવાન્તરદેશમભિમુખઃ પિતૄનાવાહયત્યાયાત પિતરઃ સોમ્યા ગમ્ભીરૈઃ પથિભિઃ પૂર્વ્યૈઃ । પ્રજામસ્મભ્યં દદતો રયિં ચ દીર્ઘાયુત્વં ચ શતશારદં ચ । આયાત પિતામહાઃ પ્રપિતામહાશ્ચાનુગૈઃ સહ । અસુંગમાઃ સત્યયુજોઽવૃકાસઃ । આ નો હવં પિતરોઽદ્યાગમન્તુ । એહ ગચ્છન્તુ પિતરો હવિષે અત્તવા ઇત્યેતામેવ દિશમભ્યપઃ પ્રસિઞ્ચત્યાપો દેવીઃ પ્રહિણુતેમં યજ્ઞં પિતરો નો જુષન્તાં માસીનામૂર્જમુત યે ભજન્તે તે નો રયિં સર્વવીરાં નિયચ્છન્ત્વિતિ પરિષિચ્ય જુહોતિ યાઃ પ્રાચીઃ સંભવન્ત્યાપ ઉત્તરતશ્ચ યાઃ । અદ્ભિર્વિશ્વસ્ય ભુવનસ્ય ધર્ત્રીભિરન્તરન્યં પિતુર્દધેઽમુષ્મૈ સ્વાહા । અન્તર્દધે પર્વતૈરન્તર્મહ્યા પૃથિવ્યા । દિવા દિગ્ભિરનન્તાભિરૂતિભિરન્તરન્યં પિતામહાદ્દધેઽમુષ્મૈ સ્વાહા । અન્તર્દધ ઋતુભિહોરાત્રૈઃ સસંધિકૈઃ । અર્ધમાસૈશ્ચ માસૈશ્ચાન્તરન્યં પ્રપિતામહાદ્દધેઽમુષ્મૈ સ્વાહા । યદ્વઃ ક્રવ્યાદઙ્ગમદહલ્લોકાનયં પ્રણયઞ્જાતવેદાઃ । તદ્વો અહં પુનરાવેશયામ્યરિષ્ટાઃ સર્વૈરઙ્ગૈઃ સંભવત પિતરઃ સ્વધા નમઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહેતિ

અથાન્નસ્ય જુહોત્યગ્નયે પિતૃમતે સ્વાહા સોમાય પિતૃમતે સ્વાહા યમાયાઙ્ગિરસ્વતે પિતૃમતે સ્વાહા સ્વધા નમઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહાગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વિષ્ટકૃતે સ્વધા નમઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહેતિ પરિષિચ્ય દક્ષિણતો દર્ભમુષ્ટિં નિધાય તસ્મિન્દક્ષિણાપવર્ગાંસ્ત્રીનુદકાઞ્જલીનુપનિનયત્યસાવવનેનિક્ષ્વેતિ પિતરમસાવવનેનિક્ષ્વેતિ પિતામહમસાવવનેનિક્ષ્વેતિ પ્રપિતામહમત્રૈવ નામાદેશમવાચીનપાણિસ્તસ્મિન્દક્ષિણાપવર્ગાંસ્ત્રીન્પિણ્ડાન્નિદધાત્યેતત્તે તતાસૌ મધુમદન્નં સરસ્વતો યાવાનગ્નિશ્ચ પૃથિવી ચ તાવત્યસ્ય માત્રા તાવતીં ત એતાં માત્રાં ભૂતાં દદામિ યથાગ્નિરક્ષિતોઽનુપદસ્ત એવં મહ્યં પિત્રેઽક્ષિતોઽનુપદસ્તઃ સ્વધા ભવતાં ત્વં સ્વધામક્ષિતં તૈઃ સહોપજીવ યાંશ્ચ ત્વમત્રાન્વસિ યે ચ ત્વામનુ । એતત્તે પિતામહાસૌ મધુમદન્નં સરસ્વતો યાવાન્વાયુશ્ચાન્તરિક્ષં ચ તાવત્યસ્ય માત્રા તાવતીં ત એતાં માત્રાં ભૂતાં દદામિ યથા વાયુરક્ષિતોઽનુપદસ્ત એવં મહ્યં પિતામહાયાક્ષિતોઽનુપદસ્તઃ સ્વધા ભવતાં ત્વં સ્વધામક્ષિતં તૈઃ સહોપજીવ યાંશ્ચ
ત્વમત્રાન્વસિ યે ચ ત્વામનુ

એતત્તે પ્રપિતામહાસૌ મધુમદન્નં સરસ્વતો યાવાનાદિત્યશ્ચ દ્યૌશ્ચ તાવત્યસ્ય માત્રા તાવતીં ત એતાં માત્રાં ભૂતાં દદામિ યથાદિત્યોઽક્ષિતોઽનુપદસ્ત એવં મહ્યં પ્રપિતામહાયાક્ષિતોઽનુપદસ્તઃ સ્વધા ભવતાં ત્વં સ્વધામક્ષિતં તૈઃ સહોપજીવ યાંશ્ચ ત્વમત્રાન્વસિ યે ચ ત્વામનુ । અત્ર પિતરો યથાભાગં મન્દધ્વમિત્યુક્ત્વા પરાઙાવર્તત ઓષ્મણો વ્યાવૃત ઉપાસ્તે વ્યાવૃત્ત ઊષ્મણ્યભિપર્યાવર્તતેઽવ્યાવૃત્તે વામીમદન્ત પિતરઃ સોમ્યા ઇત્યભિપર્યાવૃત્ય નમસ્કારૈરુપતિષ્ઠતે નમો વઃ પિતરો રસાયેતિ પ્રતિપદ્યાહં તેષાં વસિષ્ઠો ભૂયાસમિત્યન્તેનાદ્ભિઃ પાત્રં પ્રક્ષાલ્ય પૂરયિત્વા પ્રસવ્યં ત્રિઃ પરિષિઞ્ચતિ પુત્રાન્પૌત્રાનભિતર્પયન્તીરાપો ભધુમતીરિમાઃ । સ્વધાં પિતૃભ્યો અમૃતં દુહાના આપો દેવીરુભયાંસ્તર્પયન્તુ । ઊર્જં વહન્તીઃ ક્ષીરમુદકં ઘૃતં પયઃ કીલાલં પરિસ્રુતં નદીરિમા ઉદન્વતીર્વેતસ્વિનીઃ સુતીર્થ્યા અમુષ્મિન્લોક ઉપ વઃ ક્ષરન્તુ । ઊર્જસ્વતીઃ પયસ્વતીર્મધુના ઘૃતેન સ્વધા સ્થ તર્પયત
મે પિતૄનિત્યપ્રતીક્ષમેત્ય

અથાન્નમભિમૃશતિ પૃથિવી તે પાત્રં દ્યૌરપિધાનં બ્રહ્મણસ્ત્વા મુખે જુહોમિ બ્રાહ્મણાનાં ત્વા પ્રાણાપાનયોર્જુહોમ્યક્ષિતમસિ મૈષાં ક્ષેષ્ઠા અમુત્રામુષ્મિન્લોકે પૃથિવી સમા તસ્યાગ્નિરુપદ્રષ્ટર્ચસ્તે મહિમા । પૃથિવી તે પાત્રં દ્યૌરપિધાનં બ્રહ્મણસ્ત્વા મુખે જુહોમિ બ્રાહ્મણાનાં ત્વા પ્રાણાપાનયોર્જુહોમ્યક્ષિતમસિ મૈષાં ક્ષેષ્ઠા અમુત્રામુષ્મિન્લોકે અન્તરિક્ષાં સમં તસ્ય વાયુરુપદ્રષ્ટા સામાનિ તે મહિમા । પૃથિવી તે પાત્રં દ્યૌરપિધાનં બ્રહ્મણસ્ત્વા મુખે જુહોમિ બ્રાહ્મણાનાં ત્વા પ્રાણાપાનયોર્જુહોમ્યક્ષિતમસિ મૈષાં ક્ષેષ્ઠા અમુત્રામુષ્મિન્લોકે દ્યૌઃ સમા તસ્યાદિત્ય ઉપદ્રષ્ટા યજૂંષિ તે મહિમેતિ બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પ્રદિષ્ટમુદપાત્રં ચાદાય દક્ષિણપૂર્વમવાન્તરદેશં ગત્વા પ્રદિષ્ટમુદપાત્રેણોપપ્રવર્તયતિ પરાયાત પિતરઃ સોમ્યા ગમ્ભીરૈઃ પથિભિઃ પૂર્વ્યૈઃ । અથ માસિ પુનરાયાત નો ગૃહાન્હવિરત્તું સુપ્રજસઃ સુવીરા ઇતિ સર્વતઃ સમવદાય શેષસ્ય પ્રાશ્નાતીદમન્નં પૂર્યતાં ચાપૂર્યતાં
ચ તન્નઃ સહ દેવૈરમૃતમસ્તુ પ્રાણેષુ ત્વામૃતં જુહોમિ સ્વાહેતિ

અષ્ટકાં વ્યાખ્યાસ્યામ ઉપરિષ્ટાન્માઘ્યાઃ પ્રાક્ફાલ્ગુન્યા યો બહુલસ્તસ્યાષ્ટમી જ્યેષ્ઠયા સંપદ્યતે તામેકાષ્ટકેત્યાચક્ષતે તસ્યાં સંભારાનુપકલ્પયતે ગાં પ્રશસ્યાષ્ટકાપૂપં ચતુઃશરાવં તૂષ્ણીં નિર્વપતિ ષટ્કપાલો ભવત્યેકકપાલો વા તસ્ય દાર્વિહોમિકઃ સંસ્કારસ્તમૌપાસને શ્રપયિત્વૌપાસન એવ જુહોત્યુલૂખલા ગ્રાવાણો ઘોષમક્રત હવિઃ કૃણ્વન્તઃ પરિવત્સરીણમ્ । એકાષ્ટકે સુપ્રજા વીરવન્તો વયં સ્યામઃ પતયો રયીણાં સ્વધા નમઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહા । અયં ચતુઃશરાવા ઘૃતવાનપૂપઃ પયસ્વાનગ્ને રયિમાન્પુષ્ટિમાંશ્ચ । પ્રતિગૃહ્ણન્તુ પિતરઃ સંવિદાનાઃ સ્વિષ્ટઃ સુહુતોઽયં મમાસ્તુ સ્વધા નમઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહા । વહાપૂપં જાતવેદઃ પિતૃભ્યો યત્રૈનાન્વેત્થ નિહિતાન્પરાકે । અપૂપકુલ્યા ઉપ તાન્ક્ષરન્તુ સત્યા એષામાશિષઃ સન્તુ કામૈઃ સ્વધા નમઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહેતિ પુરસ્તાત્સ્વિષ્ટકૃત એતા આહુતીર્જુહોતિ પૂર્ણા પશ્ચાત્ત્વમગ્ને અયાસિ પ્રજાપત ઇતિ તિસ્રસ્તતઃ સૌવિષ્ટકૃતં
જુહોત્યગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વિષ્ટકૃતે સ્વધા નમઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહેતિ

શ્વો ભૂતે પિતૃભ્યો ગામાલભતેઽગ્નિમુપસમાધાય યથા પુરસ્તાદાજ્યેન પ્રાયશ્ચિત્તં હુત્વૈકેન બર્હિષૈકશૂલયા ચ વપાશ્રપણ્યોપાકરોતિ પિતૃભ્યસ્ત્વા જુષ્ટામુપાકરોમીતીમાં પિતૃભ્યો ગામુપાકરોત્યૂર્જસ્વતીં પયસ્વતીં તાં મે જુષન્તાં પિતરઃ સમેતાઃ । મેદસ્વતી ઘૃતવતી સ્વધાવતી સા મે પિતૃન્સાંપરાયૈ ધિનોત્વિત્યુપાકરણીયાં હુત્વા પિતૃભ્યસ્ત્વા જુષ્ટાં પ્રોક્ષામીતિ પ્રોક્ષિતાં પર્યગ્નિકૃતાં પ્રત્યક્શિરસં દક્ષિણાપદીં સંજ્ઞપયન્તિ સંજ્ઞપ્તાયા અદ્ભિઃ પ્રાણાનાપ્યાય્ય તૂષ્ણીમેવ વપામુદ્ધૃત્ય હૃદયમુદ્ધરતિ પ્રજ્ઞાતે ચ મતસ્ને ઔદુમ્બર્યાં વપાશ્રપણ્યાં વપાં શ્રપયિત્વૌદુમ્બરેષુ શૂલેષુ પૃથગિતરાણિ શ્રપયિત્વૌદુમ્બર્યા દર્વ્યોપસ્તીર્ણાભિઘારિતાં વપાં જુહોતિ વહ વપાં જાતવેદઃ પિતૃભ્યો યત્રૈનાન્વેત્થ નિહિતાન્પરાકે । મેદસઃ કુલ્યા ઉપ તાન્ક્ષરન્તુ સત્યા એષામાશિષઃ સન્તુ કામૈઃ સ્વધા નમઃ
પિતૃભ્યઃ સ્વાહેતિ

ઉપસ્થિતેઽન્ને ઓદનસ્ય માંસાનામિતિ સમવદય સર્પિર્મિશ્રસ્ય જુહોત્યેકાષ્ટકાં પશ્યત દોહમાનામન્નં માંસવદ્ઘૃતવત્સ્વધાવત્ । તદ્બ્રાહ્મણૈરતિપૂતમનન્તમક્ષય્યં મે અસ્તુ સ્વધા નમઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહા । એકાષ્ટકા તપસા તપ્યમાના સંવત્સરસ્ય પત્ની દુદુહે પ્રપીના । તાં દોહમુપજીવાથ પિતરઃ સહસ્રધા મુચ્યમાનાં પુરસ્તાત્સ્વધા નમઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહા । વહાન્નં જાતવેદઃ પિતૃભ્યો યત્રૈનાન્વેત્થ નિહિતાન્પરાકે । અન્નસ્ય કુલ્યા ઉપ તાન્ક્ષરન્તુ સત્યા એષામાશિષઃ સન્તુ કામૈઃ સ્વધા નમઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહેતિ પુરસ્તાત્સ્વિષ્ટકૃત એતાનુપહોમાન્જુહોતીયમેવ સા યા પ્રથમા વ્યૌચ્છદેકાષ્ટકા તપસા તપ્યમાના યા પ્રથમા વ્યૌચ્છત્સંવત્સરસ્ય પ્રતિમાં પ્રજાપત ઇતિ પઞ્ચ તતઃ સૌવિષ્ટકૃતં જુહોત્યગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વિષ્ટકૃતે સ્વધા નમઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહેતિ શ્વો ભૂતે પિતૃભ્યો માંસશેષેણ માસિશ્રાદ્ધસ્યાવૃતા
શ્રાદ્ધં કરોતિ

વેદમધીત્ય સ્નાત્યન્નુપકલ્પયતે પાલાશીં સમિધમુદપાત્રં ચૈરકાં ચીપબર્હણં ચ સ્નાનીયપિણ્ડં ચ સાર્વસુરભિપિષ્ટં ચન્દનં ચ સૂત્રં સોપધાનં મણિં સપાશં બાદરં મણિમુત્તરાસઙ્ગં ચ સાન્તરમહતે ચ પ્રવર્તૌ ચ સ્રજં ચાઞ્જનં ચાદર્શોપાનહૌ દણ્ડં ચ છત્રં ચાથ નક્ષત્રાણિ તિષ્ય ઉત્તરે ફલ્ગુની હસ્તશ્ચિત્રા સ્વાતિ વિશાખે ઇત્યેતેષામેકસ્મિન્પુરોદયાદાદિત્યસ્ય વ્રજં પ્રપદ્યત એતદહઃસ્નાતાનાં હ વા એષ એતત્તેજસા તપતિ તસ્માદેનમેતદહર્નાભિતપેદન્તર્લોમ્ના ચર્મણા દ્વારમપિધાય પૂર્વાર્ધે વ્રજસ્યાગ્નિમુપસમાધાય મધ્યંદિને પાલાશીં સમિધમાદધાતીમં સ્તોમમર્હતે જાતવેદસે રથમિવ સંમહેમા મનીષયા । ભદ્રા હિ નઃ પ્રમતિરસ્ય સંસદ્યગ્ને સખ્યે મા રિષામા વયં તવ સ્વાહેતિ તત એતાન્સંભારાન્સકૃદેવ સર્વાનાહૃત્ય તાનુત્તરતોઽગ્નેર્નિધાયાપરેણાગ્નિમુત્તરતઃપરિષેવનામેરકામાસ્તીર્ય તસ્યામુદક્શિરા
નિપદ્યતે

દક્ષિણતો નાપિત ઉપવિશતિ તસ્ય ક્ષુરમભિમન્ત્રયતે શિવો નામાસિ સ્વધિતિસ્તે પિતા । નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિંસીરિત્યદ્ભિરુદ્યમાનમભિમન્ત્રયતે શિવા મે ભવથ સંસ્પૃશ ઇતિ ક્ષુરમભિનિધીયમાનમભિમન્ત્રયતે યદૃષીણાં ત્ર્યાયુષં જમદગ્નેઃ કશ્યપસ્ય ત્ર્યાયુષમ્ । યદ્દેવાનાં ત્ર્યાયુષં તન્મે અસ્તુ ત્ર્યાયુષમિતિ વપન્તં યત્ક્ષુરેણ મર્ચયતા સુપેશસા વપ્ત્રા વપસિ વર્ચસા મુખં મા ન આયુઃ પ્રમોષીરિતિ શ્મશ્રૂણિ વાપયિત્વોપપક્ષૌ નિવાપયતેઽથ કેશાન્યથોપપાદમઙ્ગાન્યેવમેવાત ઊર્ધ્વં વાપયતે પશ્ચાર્ધે વ્રજસ્યોપવિશ્ય મેખલાં વિસ્રસ્ય પરિકર્મણે પ્રયચ્છતીમાં હૃત્વા સ્તમ્બ ઉપગૂહેતિ તાં સ હૃત્વા સ્તમ્બ ઉપગૂહતીદમહમમુષ્યામુષ્યાયણસ્ય દ્વિષન્તં ભ્રાતૃવ્યમુપગૂહામ્યુત્તરોઽસૌ દ્વિષદ્ભ્ય ઇતિ તત આપ ઉપશેરત ઉષ્ણાશ્ચ શીતાશ્ચ શીતાસૂષ્ણા આનયતિ દૈવમાનુષસ્ય વ્યાવૃત્યા ઇતિ વિજ્ઞાયતે સંસૃષ્ટાભિરદ્ભિરભિષિઞ્ચત્યાપો હિ ષ્ઠા મયોભુવ ઇતિ તિસૃભિર્હિરણ્યવર્ણાઃ શ્રુચયઃ પાવકા ઇતિ ચતસૃભિઃ પવમાનઃ સુવર્જન ઇત્યેતેનાનુવાકેન
સ્નાનીયેન પ્રતાપ્ય

દન્તાન્પ્રક્ષાલયતેઽન્નાદ્યાય વ્યૂહધ્વં સોમો રાજેદમાગમત્ । સ મા પ્રવિશત્વન્નાદ્યેન ભગેન ચ દીર્ઘાયુરહમન્નાદો ભૂયાસમિતિ સાર્વસુરભિણા પ્રલેપ્સ્યમાનઃ પ્રોક્ષતિ નમઃ શાકજઞ્જભાભ્યાં નમસ્તાભ્યો દેવતાભ્યો યા અભિગ્રાહિણીરિત્યથાનુલિમ્પેદ્યદ્વર્ચો અપસરાસુ ચ ગન્ધર્વેષુ ચ યદ્યશઃ । દિવ્યો યો માનુષો ગન્ધશ્ચ સ માવિશતાદિહેતિ સમુન્નીય ચન્દનેનાનુલેપ્સ્યમાન એવં પ્રોક્ષત્યેવમનુલિમ્પેદથાહતમન્તરં પરિધત્ત આયુરસીતિ જરામશીયેત્યુત્તરં યજ્ઞોપવીતં કૃત્વાપ આચમ્ય જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇતિ હુત્વૈતા આહુતીર્જુહોતિ દીક્ષા તપો મનસો માતરિશ્વા બૃહસ્પતિર્વાચો અસ્યાઃ સ યોનિઃ । વેદાંસિ વિદ્યા મયિ સન્તુ ચારવોઽગ્નિષોમા યશો અસ્માસુ ધત્તમ્ । અગ્નિર્યેન વિરાજતિ સોમો યેન વિરાજતિ સૂર્યો યેન વિરાજતિ વિરાડ્યેન વિરાજતિ તેનાહં વિશ્વતઃ
પરિવિરાજ્યાસમિહૈકવૃત્સ્વાહેતિ

અપરેણાગ્નિં પ્રાઙ્મુખ ઉપવિશ્ય સોપધાનં મણિં પ્રવયતિ સપાશં બાદરં મણિમુદપાત્રેઽવધાય પ્રદક્ષિણં પર્યાપ્લાવયતીયમોષધે ત્રાયમાણા સહમાના સહસ્વતી સા મા હિરણ્યવર્ચસં બ્રહ્મવર્ચસિનં મા કરોત્વિત્યુદ્ધૃત્યાક્ષ્ણયૈવ પર્યાહૃત્ય પ્રતિમુઞ્ચતેઽપાશોઽસીત્યુરસિ સ્થાપયત્યુરો મે મા સંશારીઃ શિવો મોપશેષ્વ મહ્યં દીર્ઘાયુત્વાય શતશારદાયેતિ હસ્તેન બાદરં મણિમૂર્ગસીત્યર્કી મણિર્બ્રાહ્મણસ્ય પુલકો વૈશ્યસ્ય રાજ્ઞો ગર્દભસુગ્રીવોઽર્કો મણિર્બ્રાહ્મણસ્ય વૈશ્યસ્ય પુલકો મણિઃ । રાજ્ઞો ગર્દભસુગ્રીવો યસ્ય કસ્ય કપિત્થક ઇતિ મણિધારણે ગાથા ભવતિ નિધાયાહતમન્તરં પરિધત્ત આયુષે ત્વેતિ જરામશીયેત્યુત્તરમહતસ્ય દશાયાં પ્રવર્તૌ પ્રબધ્ય દર્વ્યામાધાયાજ્યસ્યોપઘાતં જુહોત્યાયુષ્યં વર્ચસ્યં સુવીર્યં રાયસ્પોષમૌદ્ભિદ્યમિદં
હિરણ્યમાયુષે વર્ચસે
જૈત્રિયાયાવિશતાન્માં સ્વાહા
ઉચ્ચૈર્વાજિ પૃતનાજિત્સત્રાસાહં ધનંજયમ્
સર્વાઃ સમૃદ્ધીરૃદ્ધયો હિરણ્યેઽસ્મિન્સમાહિતાઃ સ્વાહા
શુનમડં હિરણ્યસ્ય પિતુરિવ નામાગ્રભૈષમ્
તં મા હિરણ્યવર્ચસં પુરુષુ પ્રિયં કુરુ સ્વાહા
પ્રિયં મા દેવેષુ કુરુ પ્રિયં મા બ્રાહ્મણે કુરુ
પ્રિયં વિશ્વેષુ શૂદ્રેષુ પ્રિયં રાજસુ મા કુરુ સ્વાહા
સંરાજં ચ સ્વરાજં ચાભિષ્ટીર્યા ચ નો ગૃહે
લક્ષ્મી રાષ્ટ્રસ્ય યા મુખે તયા મા સંસૃજામસિ સ્વાહેતિ

ઉદ્ધૃત્ય પ્રક્ષાલ્ય દક્ષિણમેવાગ્રે પ્રતિમુઞ્ચત આયુષ્યં વર્ચસ્યમિત્યેતદેવ
મણિકુણ્ડલબન્ધને વિદ્યાદથ સ્રજં પ્રતિમુઞ્ચતે
શ્રુભિકે શિર આરોહ શોભયન્તી મુખં મમ ।
મુખં હિ મમ શોભય ભૂયાંસં ચ ભગં કુરુ ॥
યામાહરજ્જમદગ્નિઃ શ્રદ્ધાયૈ કામાયાન્યૈ ।
ઇમાં તાં પ્રતિમુઞ્ચેઽહં ભગેન સહ વર્ચસેતિ
અથાઙ્ક્તે યદાઞ્જનં ત્રૈકકુદં જાતં હિમવત ઉપરિ મયિ પર્વતવર્ચસમિત્યાદર્શમવેક્ષતે યન્મે વર્ચઃ પરાપતિતમાત્માનં પરિપશ્યતઃ । ઇદં તત્પુનરાદદે ભગેન સહ વર્ચસેતિ વાગ્યત આસ્ત આ નક્ષત્રાણામુદયાદુદિતેષુ નક્ષત્રેષૂપાનહાવુપમુઞ્ચતે દ્યૌરસીતિ દક્ષિણાં પૃથિવ્યસીત્યુત્તરામુપમુચ્યાભિમન્ત્રયતે પ્રતિષ્ઠે સ્થો દેવતે મા મા સંતાપ્તમિતિ દણ્ડમાદત્તે લોકે વેદાયાસ્મિ દ્વિષતો વધાય સપત્નાઞ્છ્વાપદાન્સરીસૃપાન્હસ્તિનશ્ચેતિ છત્રમાદત્તે પ્રજાપતેઃ શરણમસિ બ્રહ્મણઃ છદિરિત્યુપનિષ્ક્રમ્ય દિશોઽનુવીક્ષતે દેવીઃ ષડુર્વીરુરુ નઃ કૃણોતેતિ ચન્દ્રમસમુદીક્ષતે મા રધાય દ્વિષતે સોમ રાજન્નિતિ યત્રાસ્ય રાતિર્ભવતિ તેન સંભાષ્ય યથર્થમેતીત્યેકમથૈતદપરં તૂષ્ણીમેવ તીર્થે સ્નાત્વોદેત્ય તૂષ્ણીં પાલાશીં સમિધમાદધાતિ
સંવત્સરં ન મૈથુનં ચરતિ દ્વાદશરાત્રં ત્રિરાત્રં વા સર્વા સ્થિતયઃ

અથાર્ઘ્યં જિહીર્ષન્નર્ધ્યં વેદયતે જિહીર્ષામેતિ કુરુતેત્યાહ કંસે દધ્યાનીય મધ્વાનયતિ હ્રસીયસ્યાનીય વર્ષીયસાપિદધાતિ પૂર્વઃ કૂર્ચેન પ્રતિપદ્યતેઽન્વઙ્પાદ્યેનાન્વઙ્ઙર્ઘ્યેણાન્વઙ્ઙાચમનીયેનાન્વઙ્મધુપર્કેણાનુસંવ્રજત્યથાસ્મા આસનમિતિ વેદયતે તત્પ્રતિમન્ત્રયતે રાષ્ટ્રભૃદસ્યાચાર્યાસન્દી મા ત્વદ્યોષમિતિ રાજા બ્રાહ્મણો વા રાષ્ટ્રભૃદસ્યધિપત્યાસન્દી મા ત્વદ્યોષમિતિ ગ્રામણીઃ સેનાનીર્વાથાસ્મૈ પાદ્યમિતિ વેદયતે તત્પ્રતિમન્ત્રયત આપઃ પાદાવનેજનીર્દ્વિષન્તં નાશયન્તુ મે । અસ્મિન્કુલે બ્રહ્મવર્ચસ્યસાનિ મયિ મહો મયિ યશો મયીન્દ્રિયં વીર્યમ્ । આ મા ગન્યશસા વર્ચસા સંસૃજ પયસા તેજસા ચ તં મા પ્રિયં પ્રજાનાં કુર્વધિપતિં પશૂનામિતિ સવ્યં પાદં પ્રતિગૃહ્ય દક્ષિણં પ્રતિગૃહ્ણીયાદ્દક્ષિણં
રાજા ગ્રામણીઃ સેનાનીર્વા

અથાસ્મા અર્ઘ્યમિતિ વેદયતે તદેતેનૈવ પ્રતિમન્ત્ર્ય વિરાજો દોહોઽસિ વિરાજો દોહમશીય મયિ દોહઃ પદ્યાયૈ વિરાજ ઇતિ પ્રતિગૃહ્ય નિનયતિ સમુદ્રં વઃ પ્રહિણોમિ સ્વાં યોનિમપિગચ્છત । અછિદ્રઃ પ્રજયા ભૂયાસં મા પરાસેચિ મત્પય મત્પય ઇત્યથાસ્મા આચમનીયમિતિ વેદયત આચામત્યમૃતોપસ્તરણમસીત્યાચાન્તોદકાયાથાસ્મૈ મધુપર્ક ઇતિ વેદયતે તત્પ્રતિમન્ત્રયતે યન્મધુનો મધવ્યં પરમમન્નાદ્યં રૂપં તેનાહં મધુનો મધવ્યેન પરમેણાન્નાદ્યેન રૂપેણ પરમોઽન્નાદો મધવ્યો ભૂયાસમિતિ પ્રતિગૃહ્ય પ્રાશ્નાતિ ત્રય્યૈ વિદ્યાયૈ યશોઽસિ યશસો યશોઽસિ બ્રહ્મણો દીપ્તિરસિ તં મા પ્રિયં પ્રજાનાં કુર્વધિપતિં પશૂનામિતિ ભૂર્ભુવઃ સુવરિતિ ત્રિરાચમ્યાથ રાતયે પ્રયચ્છતિ સ્વયં વા સર્વં પ્રાશ્નાત્યથાસ્મા આચમનીયમિતિ વેદયત આચામત્યમૃતાપિધાનમસીત્યાચાન્તોદકાયાથાસ્મૈ ગૌરિતિ વેદયતે તાં પ્રતિમન્ત્રયતે ગૌરસ્યપહતપાપ્માપ પાપ્માનં જહિ પાપ્માનં મમ
ચામુષ્ય ચ જહિ દ્વિષન્તં હનીથા મમ દ્વિષં કુરુતેતિ

અથાસ્મા અન્નં સંસ્કૃત્ય ભૂતમિતિ વેદયતે તત આહ બ્રાહ્મણાંશ્ચતુરો નાનાગોત્રાન્ભોજયતેતિ તેષુ ભુક્તવત્સ્વન્નમાહરન્તિ તદેતેનૈવ પ્રતિમન્ત્ર્ય પ્રતિગૃહ્ય પ્રત્યવરુહ્ય પ્રાશ્નાતિ યથા મધુપર્કં પ્રત્યવરુહ્યૈવાત ઊર્ધ્વમન્નાનિ પ્રાશ્નીયાદિત્યેકમથૈતદપરમર્ધ્યેષ્વેવૈષ નિયમઃ સ્યાદ્યથાકામીતરેષ્વથ યદિ ગામુત્સૃજેત્તામભિમન્ત્રયતે ગૌર્ધેનુભવ્યા માતા રુદ્રાણાં દુહિતા વસૂનાં સ્વસાદિત્યાનામમૃતસ્ય નાભિઃ । પ્ર ણુ વોચં ચિકિતુષે જનાય મા ગામદિતિં વધિષ્ટ । પિબતૂદકં તૃણાન્યત્તુ । ઓમુત્સૃજતેત્યથ સોમપ્રવાકાય યત્રાસ્મૈ સોમં પ્રાહ તદ્યજ્ઞોપવીતં કૃત્વાપ આચમ્ય પ્રાઙ્વોદઙ્વા તિષ્ઠઞ્જપત્યાસીનો વા ભૂર્ભુવઃ સુવરાયુર્મે પ્રાવોચો વર્ચો મે પ્રાવોચો યશો મે પ્રાવોચઃ શ્રિયં મે પ્રાવોચ આયુષ્માનહં વર્ચસ્વી યશસ્વી શ્રીમાનપચિતિમાન્ભૂયાસં ભૂર્ભુવઃ સુવઃ સર્વં ભૂયાસમિત્યુક્ત્વા પ્રતિ વાચષ્ટે પ્રતિ વાં જાનીત એતેનૈવ ભૂતપ્રવાકાયૐ તન્મા
ક્ષાયીત્યન્તેન

અથાસ્મા અન્નં સનિમિત્વાભિમન્ત્રયતેઽન્નમિવ તે દૃશે ભૂયાસં વિત્તમિવ તે દૃશે ભૂયાસં શ્રીરસ્યર્વાચ્યાવિશાસ્માન્સંસ્રવન્તુ દિશો મહીઃ સમાગચ્છન્તુ સૂનૃતાઃ । સર્વે કામા અભિયન્તુ મા પ્રિયા અભિરક્ષન્તુ મા પ્રિયાઃ । યશોઽસિ યશોઽહં ત્વયિ ભૂયાસમસાવિત્યભિમન્ત્ર્યાર્થં બ્રુવતે વ્યવજિહીર્ષમાણઃ પણ્યસ્યાવદાય જુહોતિ યદહં ધનેન પ્રપણં ચરામિ ધનેન દેવા ધનમિચ્છમાનઃ । તસ્મિન્સોમો રુચમાદધાત્વગ્નિરીશાન ઇન્દ્રો બૃહસ્પતિશ્ચ સ્વાહેત્યથ સંવાદજયનં સંવાદમેષ્યન્નાત્તછત્રઃ સવ્યેન હસ્તેન છત્રં સમાવૃત્ય દક્ષિણેન ફલીકરણમુષ્ટિં જુહોત્યવજિહ્વક નિજિહ્વકાવ ત્વા હવિષા યજે । તત્સત્યં યદહં વદામ્યધરો મદસૌ વદાત્સ્વાહેતિ યેન સંવદતે તમભિમન્ત્રયત આ તે વાચમાસ્યાં દદ આ મનસ્યાં હૃદયાદધિ । અઙ્ગાદઙ્ગાત્તે વાચમાદદે યત્ર યત્ર તે વાઙ્નિહિતા તાં
ત આદદે । તત્સત્યં યદહં વદામ્યધરો મત્પદ્યસ્વાસાવિતિ

યદ્યસ્મૈ સુભૃત્યાઃ પ્રવ્રજેયુરગ્નિમુપસમાધાયેણ્ડ્વાનિ જુહુયાદનુ પોઽહ્વદનુહ્વયો નિવૃત્તો વો ન્યવીવૃતત્ । ઐન્દ્રઃ પરિક્રોશો વઃ પરિક્રોશતુ સર્વતઃ । યદિ મામતિમન્યધ્વમદેવા દેવવત્તરમ્ । ઇન્દ્રઃ પાશેન સિત્વા વો મહ્યમિત્પુનરાનયાદિતિ વદેદ્વા ખાદિરં શઙ્કું નિહત્ય નીલલોહિતાભ્યાં સૂત્રાભ્યામપસવ્યૈસ્ત્રિઃ પરિવેષ્ટયેદાવર્તન વર્તયેત્યપિ વૈ યદિ દૂરગા ભવન્તીહ હૈવ વર્તન્તે યં કામયેત નાયં મત્પદ્યેતેતિ દક્ષિણે પાણાવભિપદ્યેત યસ્મિન્ભૂતં ચ ભવ્યં ચ વિશ્વે દેવાઃ સમાહિતાઃ । તેન ગૃહ્ણામિ ત્વામહં મહ્યં ગૃહ્ણામિ ત્વામહં બ્રહ્મણે ત્વા ગૃહ્ણામીતિ ન હૈવાસ્માત્પદ્યતે યં કામયેત નાયં મચ્છિદ્યેતેત્યમાવાસ્યાં રાત્રિં સુપ્તં જીવવિષણે સ્વં મૂત્રમાનીયાપસવ્યૈસ્ત્રિઃ પરિષિઞ્ચન્પરીયાત્પરિ ત્વા ગિરેરમિહં પરિ ભ્રાતુઃ પરિ ષ્વસુઃ । પરિ સર્વેભ્યો જ્ઞાતિભ્યઃ પરિષીતઃ દ્વેષ્યસિ ॥ શશ્વત્પરિકુપિતેન સંક્રામેણાવછિદા । ઉલેન પરિમીઢોઽસિ પરિમીઢોઽસ્યુલેનેતિ ન હૈવાસ્માત્પદ્યતે
દીર્ઘસત્ત્રમાસિષ્યમાણઃ

પ્રવાસમેષ્યન્ભાર્યાયાઃ પરિદાં કરોતિ સ્થૂલાઢારિકા જીવચૂર્ણાનિ કારયિત્વામાવાસ્યાયાં રાત્ર્યાં સુપ્તાયામુપસ્થં પ્રતિવપતિ સોમાવાસ્ય પરિઘમન્યેભ્યઃ પુરુષેભ્યોઽન્યત્ર મદિતિ યદ્યસ્યાં બહુતયાપીચ્છન્તિ ન હૈવ સિધ્યન્તિ યદિ કામયેત સિધ્યેયુરિતિ બભ્રુમૂત્રેણ પક્ષાલયસ્વેત્યેનાં બ્રૂયાત્પ્રવાસમેષ્યન્નામન્ત્રયત ઇદં વત્સ્યામઃ પ્રાણ આયુષિ વત્સ્યામ ઇત્યથૈનમભિમન્ત્રયત આ મન્દ્રૈરિન્દ્ર હરિભિર્યાહિ મયૂરરોમભિઃ । મા ત્વા કે ચિન્ન્યેમુરિન્ન પાશિનઃ । દધન્વેવ તા ઇહિ । પ્રાણ આયુષિ વસાસૌ પૃથિવ્યામગ્નૌ પ્રતિતિષ્ઠ વાયાવન્તરિક્ષે સૂર્યે દિવિ યાં સ્વસ્તિમગ્નિર્વાયુઃ સૂર્યશ્ચન્દ્રમા આપોઽનુસંચરન્તિ તાં સ્વસ્તિમનુસંચરાસૌ । પ્રચ્યવસ્વ ભુવસ્પત ઇતિ પ્રતિપદ્ય શ્યેનો ભૂત્વા પરાપતેત્યન્તેન યં કામયેત સ્વસ્ત્યયં પુનરાગચ્છેદિતિ તમેતેન ત્ર્યૃચેનાન્વીક્ષેત મહિ ત્રીણામવોઽસ્ત્વિતીહૈવ પુનરાગચ્છતિ યં કામયેત નાયં પુનરાગચ્છેદિતિ તમન્વીક્ષેત સાકં યક્ષ્મ પ્રપતેત્યેતયાથૈનમભિમન્ત્રયતે પરમાં ત્વા પરાવતમિન્દ્રો નયતુ વૃત્રહા
। યતો ન પુનરાયસિ શાશ્વતીભ્યઃ સમાભ્ય ઇતિ ન હૈવ પુનરાગચ્છતિ

અથ રથારોહણં યદિ રથં લભત આપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે યોજયિત્વાસ્થાસ્યન્પક્ષસી અભિમૃશતિ બૃહદસીતિ દક્ષિણં રથંતરમસીત્યુત્તરં વામદેવ્યમસીતિ મધ્યમમશ્વમાસ્થાય ચક્રે સંમાર્ષ્ટ્યઙ્કૌ ન્યઙ્કાવભિત ઇત્યનુવાકશેષેણ યદિ શમરથો ભવતિ તદ્યજ્ઞોપવીતં કૃત્વાપ આચમ્ય ભૂમિમભિમૃશતીહ ધૃતિરિહ સ્વધૃતિરિહ રન્તિરિહ રમતિરિત્યથ હસ્ત્યારોહણં યદિ હસ્તિનં લભત આપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે કલ્પયિત્વાભ્યુપવિશતીદમહમમુમામુષ્યાયણમિન્દ્રસ્ય વજ્રેણાભિવિશામ્યુત્તરોઽહં દ્વિષદ્ભ્ય ઇત્યથૈનમભિક્રામયતિ વહ કાલ વહ શ્રિયં માભિવહેતિ સમાનં શમરથેન યદ્યનુપસ્તીર્ણે સ્થણ્ડિલ ઉપવિશેત્તદનુમન્ત્રયતે નમઃ પૃથિવીષદે રુદ્રાય વાતેષવે રુદ્રાય નમો રુદ્રાય પૃથિવીષદ ઇતિ સર્પસૃતૌ સૃજતિ નમઃ સર્પસૃતે રુદ્રાય વાતેષવે રુદ્રાય નમો રુદ્રાય સર્પસૃત ઇતિ શકૃદ્રીતૌ જપતિ નમઃ શકૃત્સદે રુદ્રાય વાતેષવે રુદ્રાય નમો રુદ્રાય શકૃત્સદ ઇતિ યદિ નવાનિ ગોમયાન્યન્તરાતિક્રામેદ્ગોષ્ઠમસીત્યુક્ત્વાતિક્રામેત્

યદિ ચતુષ્પથં સમયા વ્રજેત્તદનુમન્ત્રયતે નમઃ પૃથિવીષદે રુદ્રાય વાતેષવે રુદ્રાય નમો રુદ્રાય પૃથિવીષદ ઇતિ યદિ શ્મશાનં સમયા વ્રજેત્તદનુમન્ત્રયતે નમસ્તત્સદે રુદ્રાય વાતેષવે રુદ્રાય નમો રુદ્રાય તત્સદ ઇતિ નદીમુદ્રન્વતીં દૃષ્ટ્વા જપતિ નમોઽપ્સુષદે રુદ્રાય વાતેષવે રુદ્રાય નમો રુદ્રાયાપ્સુષદ ઇતિ યદ્યેનં સંવર્તવાત આગચ્છેત્તદનુમન્ત્રયતે નમોઽન્તરિક્ષસદે રુદ્રાય વાતેષવે રુદ્રાય નમો રુદ્રાયાન્તરિક્ષસદ ઇતિ યદ્યેનં સિચોપસૃજેત્તદનુમન્ત્રયતે સિગસિ ન સિગસિ વજ્રો નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિંસીરિત્યદ્ભિરભ્યુક્ષેદ્યદ્યેનં વયોઽભિવિક્ષિપેત્તદનુમન્ત્રયતે યે પક્ષિણઃ પ્રથયન્તિ બિભ્યતો નિરૃતૈઃ સહ । તે મા શિવેન તિગ્મેન તેજસોન્દન્તુ વર્ચસેત્યદ્ભિરભ્યુક્ષેદ્યદ્યેનં ફલમભિનિપતેત્તદનુમન્ત્રયતે યદિ વૃક્ષાદભ્યપતત્ફલં યદ્યન્તરિક્ષાત્તદુ વાયુરેવ । યત્રાસ્પૃક્ષત્તનુવં યત્ર વાસ આપો બાધન્તાં નિરૃતિં પરાચીરિત્યદ્ભિરભ્યુક્ષેદ્યદ્યેનમવર્ષે પ્રુષિતમવવર્ષેત્તદનુમન્ત્રયતે દિવો નુ મા બૃહતો અન્તરિક્ષાદપાં સ્તોકો અભ્યપતચ્છિવેન સમિન્દ્રિયેણ મનસાહમાગાં બ્રહ્મણા
કૢપ્તઃ સુકૃતેનેત્યદ્ભિરભ્યુક્ષેત્

ચિત્ર્યં વનસ્પતિં દૃષ્ટ્વા જપત્યારાત્તે અગ્નિર્જ્વલત્વારાત્પરશુરસ્તુ તે । નિવાતે ત્વાભિવર્ષતુ જીવ વર્ષસહસ્રં ત્વમ્ । નમસ્તેઽસ્તુ વનસ્પતે સ્વસ્તિ મેઽસ્તુ વનસ્પત ઇતિ પ્રાઙ્મધ્યંદિનાત્ક્ષીરિણો વૃક્ષાનુપસ્પૃશેન્નિત્યં ન્યગ્રોધં ચ સર્વત્ર સ્વયંપ્રજ્વલિતેઽગ્નૌ સમિધાવાદધ્યાદુદ્દીપ્યસ્વ જાતવેદોઽપઘ્નન્નિરૃતિં મમ । પશૂંશ્ચ મહ્યમાવહ જીવનં ચ દિશો દિશઃ સ્વાહા । મા નો હિંસીર્જાતવેદો ગામશ્વં પુરુષં પશુમ્ । અહિંસન્નગ્ન આગહિ શ્રિયં મયિ પરિપાલય સ્વાહેત્યાધાયોપતિષ્ઠતે નમો અગ્નિષદે રુદ્રાય વાતેષવે રુદ્રાય નમો રુદ્રાયાગ્નિષદ ઇત્યનુભવં પરિભવં પરિવાદં પરિક્ષવમ્ । દુઃસ્વપ્નં દુરુદિતં શકુનૈસ્તદ્દ્વિષદ્ભ્યો દિશામ્યહમ્ । અનુભૂતં પરિભૂતં શકુનૈર્યદશાકુનમ્ । મૃગસ્ય સૃતમક્ષ્ણયા તદ્દ્વિષદ્ભ્યો દિશામ્યહમ્ । પરેણૈતુ પાપશકુનિઃ પરેણૈતુ પરિક્ષવઃ । અક્ષિસ્પન્દો દુઃસ્વપ્ન ઇષ્ટિરસંપદ્યો નો દ્વેષ્ટિ તમૃચ્છત્વિત્યેતં મન્ત્રં જપત્યુપબાધ ઉપબાધે ચ
યથાલિઙ્ગં સર્વત્રૈવાપ ઉપસ્પૃશેત્

અથૈતાન્યદ્ભુતપ્રાયશ્ચિત્તાનિ ભવન્તિ કુપ્ત્વાં કપોત ઉપાવેક્ષીન્મધ્વાગાર ઉપાવેક્ષીત્સ્થૂણા વ્યરૌક્ષીદ્વલ્મીક ઉદેતિ સોઽહઃક્ષાન્તઃ પ્રયતવસ્ત્રો બ્રાહ્મણસંભાષોઽસ્તમિત આદિત્યેઽન્તરાગારેઽગ્નિમુપસમાધાય જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇતિ હુત્વૈતા આહુતીર્જુહોતિ પૂર્ણા પશ્ચાદિમં મે વરુણ તત્ત્વા યામિ ત્વં નો અગ્ને સ ત્વં નો અગ્ને ત્વમગ્ને અયાસ્યયાશ્ચાગ્નેઽસ્યનભિશસ્તીશ્ચ યદસ્ય કર્મણોઽત્યરીરિચં પ્રજાપત ઇત્યુત્તમાં હુત્વા બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવેષયેદથૈવ પયસિ સ્થાલીપાકઃ પૌત્ર્યઃ પશવ્યઃ સ્વર્ગ્ય આયુષ્યઃ સ્વયંભોજ્યસ્તેન યજેત સર્વેષુ પર્વસ્વૌદુમ્બરમિધ્મમભ્યાધાયૌદુમ્બર્યા દર્વ્યોપસ્તીર્ણાભિઘારિતં સ્થાલીપાકં જુહોતિ સહસ્રમેતુ પ્રથમં બભ્રૂય યશસા સહ । આગત્ય બભ્રુઃ પિઙ્ગાક્ષઃ સહસ્રેણાવકાઙ્ક્ષતુ સ્વાહા । દિશો દિશો જાતવેદો મહ્યં જીવનમાવહ । પશૂનાં વિશ્વરૂપાણાં યથાહં સુમતે વસાનિ સ્વાહા । દેવાનાં સંભૃતો રસઃ પ્રાજાપત્યં યશો મહત્ । જુહોમ્યન્નાનાં રસમછિદ્રા કીર્તિરસ્તુ મે સ્વાહા । અગ્નાવગ્નિશ્ચરતિ પ્રવિષ્ટ ઋષીણાં પુત્રોઽધિરાજા એષઃ । સ્વાહાકૃત્ય બ્રહ્મણા તે જુહોમિ મા દેવાનાં મિથુયા કર્ભાગધેયમ્ । મોઽસ્માકં મોમુહદ્ભાગધેયં સ્વાહેતિ યથોપદેશં કામ્યાનિ
બલયશ્ચ

ઇતિ ભારદ્વાજસૂત્રે દ્વિતીયઃ પ્રશ્નઃ
તૃતીય્ઃ પ્રશ્નઃ
એકાગ્નિર્દ્વાદશાહં વિછિન્નઃ પુનરાધેયઃ સ એષ ઔપનાયનિકોઽગ્નિરુક્તસ્તસ્ય પરિચર્યા સમિદ્ભિર્બ્રહ્મચર્યે સાયં પ્રાતર્યથોપદેશં સ્નાત ઓષધીભિર્યથોપપન્નેન વાન્નેન સ્ત્રી ચૈવં ભર્તરિ પ્રમીતે પાણિગ્રહણાદૂર્ધ્વં પાર્વણઃ પૌર્ણમાસ્યામમાવાસ્યાયાં વા રોહિણ્યાં મૃગશિરસિ પુનર્વસ્વોર્વા મધ્યંદિન આદધીતોદ્ધતેઽવોક્ષિતે સિકતોપોપ્તે પરિશ્રિતે નિદધાતિ યાજ્ઞિકાત્કાષ્ઠાદગ્નિં મથિત્વા લૌકિકં વાહૃત્ય પ્રણવેનાહરતિ બ્રહ્મા પ્રણવેન પ્રસૌત્યાસીનો વ્યાહૃતીભિઃ પ્રણવેનાદધાતિ ભૂર્ભુવઃ સુવરૐ પૃથિવ્યાં ત્વામૃત આદધામિ સત્યે ત્વામૃત આદધામ્યૃતે ત્વામૃત આદધામ્યમૃતે ત્વામૃત આદધામિ વિહાય દૌષ્કૃત્યં સાધુકૃત્યમિતિ તત એતૈઃ પૃથિવ્યાં ત્વામૃત આદધામિ સત્યે ત્વામૃત આદધામ્યૃતે ત્વામૃત આદધામ્યમૃતે ત્વામૃત આદધામીત્યાજ્યેન ચૌષધીભિશ્ચ શમનીયાભિરહુતીભિસ્તિસૃભિઃ શમયતિ યા તે અગ્ને પવમાના પશુષુ પ્રિયા તનૂર્યા પૃથિવ્યાં યાગ્નૌ યા રથંતરે યા ગાયત્રે છન્દસીદં તે તામવરુન્ધે તસ્યૈ તે સ્વાહા । યા તે અગ્ને પાવકાપ્સુ પ્રિયા તનૂર્યાન્તરિક્ષે યા વાયૌ યા વામદેવ્યે યા ત્રૈષ્ટુભે છન્દસીદં તે તામવરુન્ધે તસ્યૈ તે સ્વાહા । યા તે અગ્ને સૂર્યે શુચિઃ પ્રિયા તનૂર્યા દિવિ યાદિત્યે યા બૃહતિ યા જાગતે છન્દસીદં તે તામવરુન્ધે તસ્યૈ તે સ્વાહેતિ તિસ્ર આશ્વત્થીઃ સમિધો ઘૃતાન્વક્તા આદધાત્યગ્ન આયૂંષિ પવસ ઇતિ તિસૃભિઃ સમુદ્રાદૂર્મિર્મધુમાઁ ઉદારદિતિ તિસ્રઃ શમીમયીઃ પ્રેદ્ધો અગ્ને દીદિહિ પુરો ન ઇત્યૌદુમ્બરીં વિધેમ તે પરમે જન્મન્નગ્ન ઇતિ વૈકઙ્કતીં તાં સવિતુર્વરેણ્યસ્ય ચિત્રામિતિ શમીમયીં તતસ્તૂંષ્ણીમૌપાસનં હુત્વા યાસ્તે અગ્ને ઘોરાસ્તનુવઃ સ્નિક્ચ સ્નીહિતિશ્ચેત્યેતાભ્યામનુવાકાભ્યામુપસ્થાય સમાનં દાર્વિહોમિકા પરિચેષ્ટા
દાર્વિહોમિકાં પરિચેષ્ટાં કૃત્વા

આજ્યમધિશ્રિત્યોત્પૂય સ્રુવં ચ જુહૂં ચ નિષ્ટપ્ય સંમૃજ્ય ચતુર્ગૃહીતેન સ્રુચં પૂરયિત્વા દ્વાદશગૃહીતેન વા પૂર્ણાહુતિં જુહોતિ સપ્ત તે અગ્ને સમિધઃ સપ્ત જિહ્વા ઇત્યેતામનુદ્રુત્ય સ્વાહાકારેણ જુહોતિ હુતાયાં પૂર્ણાહુતૌ વરં દદાતિ ધેનું વાસોઽનડ્વાહં હિરણ્યં વા સ્રુચિ ચતુર્ગૃહીતં ગૃહીત્વા તિસ્રસ્તન્તુમતીર્જુહોતિ તન્તું તન્વન્નુદ્બુધ્યસ્વાગ્ને ત્રયસ્ત્રિંશત્તન્તવ ઇત્યપરં ચતુર્ગૃહીતં ગૃહીત્વા ચતસ્રોઽભ્યાવર્તિનીર્જુહોત્યગ્નેઽભ્યાવર્તિન્નગ્ને અઙ્ગિરઃ પુનરૂર્જા સહ રય્યેત્યપરં ચતુર્ગૃહીતં ગૃહીત્વાનુખ્યાં જુહોત્યન્વગ્નિરુષસામગ્રમખ્યદિત્યેતયાપરં ચતુર્ગૃહીતં ગૃહીત્વા મનસ્વત્યા જુહોતિ મનો જ્યોતિર્જુષતામિત્યેતયાપરં ચતુર્ગૃહીતં ગૃહીત્વા પ્રાજાપત્યા જુહોતિ પ્રજાપતય ઇત્યેતયાપરં ચતુર્ગૃહીતં ગૃહીત્વા વ્યાહૃતીભિર્જુહોત્યેકૈકશઃ સમસ્તાભિશ્ચ પ્રત્યેકં ચતુર્ગૃહીતં જુહુયાદિત્યેકં યથા સમાદિષ્ટમિત્યપરં યથાકામી સર્વદર્વિહોમેષુ જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃત ઇતિ હુત્વા

એતસ્મિન્નેવાગ્નાવોદનં શ્રપયિત્વા ચતસ્રોઽન્નાહુતીર્જુહોત્યગ્નયે સ્વાહાગ્નયે પવમાનાય સ્વાહાગ્નયે પાવકાય સ્વાહાગ્નયે શુચયે સ્વાહેતિ નવેન ચ સસ્યે સસ્યે તત્રેમાભ્ય આગ્રયણદેવતાભ્યઃ સ્વિષ્ટકૃચ્ચતુર્થીભ્યઃ સ્વિષ્ટકૃત્પઞ્ચમીભ્યો વા જુહોતીન્દ્રાગ્નિભ્યાં સ્વાહા વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સ્વાહા સોમાય સ્વાહા દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં સ્વાહાગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહેતિ પુરસ્તાત્સ્વિષ્ટકૃત ઉપહોમં જુહોતિ શતાયુધાય શતવીર્યાયેતિ પઞ્ચ તતો બ્રાહ્મણાન્ભોજયેદ્યાવજ્જીવમેતમગ્નિં વ્રીહિભિર્યવૈર્વા સાયં પ્રાતઃ પરિચરત્યગ્નયે સ્વાહેતિ સાયં પૂર્વામાહુતિં જુહોતિ પ્રજાપતયે સ્વાહેત્યુત્તરાં સૂર્યાય સ્વાહેતિ પ્રાતઃ પ્રજાપતયે સ્વાહેત્યુત્તરામથ યદિ પ્રયિયાસેત્પ્રવસથકલ્પો વ્યાખ્યાતઃ સમિત્સમારોપણોપાવરોહણમાત્મન્યરણ્યોર્વા સમિત્સમારોપણમેકે સમામનન્તિ લૌકિકે ચોપાવરોહણં વ્યાખ્યાતમેકાગ્નિવિધાનં સંતિષ્ઠત ઔપાસનકલ્પઃ સંતિષ્ઠત ઔપાસનકલ્પઃ

અથાતો વ્રતાદેશવિસર્જને વ્યાખ્યાસ્યામઃ પર્વણ્યુદગયન આપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રેઽગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તે હોતૃભ્યઃ સ્વાહા પ્રજાપતયે સ્વાહા વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સ્વાહા સ્વયંભુવે સ્વાહેતિ હોતૃષુ સાંહિતીભ્યો દેવતાભ્ય ઉપનિષદ્ભ્યઃ સ્વાહા વારુણીભ્યો દેવતાભ્ય ઉપનિષદ્ભ્યઃ સ્વાહા સર્વાભ્યો દેવતાભ્ય ઉપનિષદ્ભ્યઃ સ્વાહેત્યુપનિષત્સુ ચતસ્રઃ પાલાશીઃ સમિધો ઘૃતાન્વક્તા આદધાતિ યાજ્ઞિકાનાં વા વૃક્ષાણામન્યતમસ્યાગ્ને વ્રતપતે હોતૃભ્યો વ્રતં ચરિષ્યામિ તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતાં સ્વાહા । વાયો વ્રતપત આદિત્ય વ્રતપતે વ્રતાનાં વ્રતપતે હોતૃભ્યો વ્રતં ચરિષ્યામિ તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતાં સ્વાહેત્યુપનિષત્સૂપનિષદ્ભ્યો વ્રતં ચરિષ્યામિ તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતાં સ્વાહેતિ ચિત્તં ચ ચિત્તિશ્ચેતિ જયાદિ પ્રતિપદ્યતે પરિષેચનાન્તં કૃત્વાથૈનં સંશાસ્તિ બ્રહ્મચાર્યસિ સમિધ આધેહ્યપોઽશાન કર્મ કુરુ મા દિવા સુષુપ્થા ભિક્ષાચર્યં ચરાચાર્યાધીનો વેદમધીષ્વેતિ

ચત્વારિંશતમષ્ટૌ ચતુર્વિંશતિરેવ વા સર્વદૈવ બ્રહ્મચર્યં ગ્રહણાન્તં વા વર્ષાણિ દ્વાદશાવરાર્ધ્યમિત્યપરં સંવત્સરમેતદ્વ્રતં ચરેત્સંવત્સરે પર્યવેતેઽગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તે યન્મ આત્મનો મિન્દાભૂત્પુનરગ્નિશ્ચક્ષુરદાદિતિ દ્વે મિન્દાહુતી જુહોતિ પૂર્વવત્પ્રધાનાહુતીર્હુત્વા વ્રતપતિભ્ય આધાપયત્યગ્ને વ્રતપતે હોતૃભ્યો વ્રતમચારિષં તદશકં તન્મેઽરાધિ સ્વાહા । વાયો વ્રતપત આદિત્ય વ્રતપતે વ્રતાનાં વ્રતપતે હોતૃભ્યો વ્રતમચારિષં તદશકં તન્મેઽરાધિ સ્વાહેત્યુપનિષત્સૂપનિષદ્ભ્યો વ્રતમચારિષં તદશકં તન્મેઽરાધિ સ્વાહેતિ ચિત્તં ચ ચિત્તિશ્ચેતિ જયાદિ પ્રતિપદ્યતે પરિષેચનાન્તં કૃત્વાથૈનં વ્રતાન્તેઽધ્યાપયતે શ્રાવયતે વા મહા હોતાર ઉપનિષદ ઇતિ સંતિષ્ઠતે વ્રતાદેશવિસર્જને સંતિષ્ઠતે વ્રતાદેશવિસર્જને

અથાતોઽવાન્તરદીક્ષાં વ્યાખ્યાસ્યામઃ પર્વણ્યુદગયન આપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રેઽપરાહ્ણે કેશશ્મશ્રૂ વાપયિત્વા પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમુપનિષ્ક્રમ્ય ખિલેઽછદિર્દર્શેઽગ્નિમુપસમાધાય સંપરિસ્તીર્ય પૂર્વવદુપાકૃત્ય મદન્તીરુપસ્પૃશ્ય પ્રથમેનાનુવાકેન શાન્તિં કૃત્વા ચતસ્ર ઔદુમ્બરીઃ સમિધો ઘૃતાન્વક્તા આદધાતિ પૃથિવી સમિદિત્યેતૈર્મન્ત્રૈરથ દેવતા ઉપતિષ્ઠતેઽગ્ને વ્રતપતે શુક્રિયં વ્રતં ચરિષ્યામિ તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતાં વાયો વ્રતપત આદિત્ય વ્રતપતે વ્રતાનાં વ્રતપતે શુક્રિયં વ્રતં ચરિષ્યામિ તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતામિત્યથૈનં સર્વેષામનુવાકાનાં પ્રભૃતીરભિવ્યાહારયતિ પ્રથમોત્તમયોર્વા જયાદિ પ્રતિપદ્યતે પરિષેચનાન્તં કૃત્વા મદન્તીરુપસ્પૃશ્યોત્તમેનાનુવાકેન શાન્તિં કૃત્વા તતઃ સંમીલયતિ વાચં ચ યચ્છત્યથાસ્યાહતેન વાસસા શિરઃ સંમુખં વેષ્ટયત્યસ્તમિત આદિત્યે ગ્રામં પ્રપાદયતિ વાગ્યત એતાં રાત્રિં તિષ્ઠત્યાસ્તે વા શ્વો ભૂતે ખિલેઽછદિર્દર્શેઽગ્નિમુપસમાધાય સંપરિસ્તીર્યાથાસ્ય ષટ્ત્રયમભિવિદર્શયતિ સપ્તતયમિત્યેકેઽગ્નિમાદિત્યમુદકુમ્ભમશ્માનં વત્સં મહાનગ્નાં હિરણ્યં સપ્તમમપિ વાદિતસ્ત્રીણ્યમિવિદર્શયતિ તત આદિત્યમુપતિષ્ઠતે વયઃ સુપર્ણા ઇત્યેતયાત્રૈતદ્વાસો ગુરવે દત્ત્વાથાસ્ય બ્રહ્મચર્યમધિ નિત્યે ન નક્તં ભુઞ્જીત યદિ ભુઞ્જીતાપજ્વલિતં ભુઞ્જીત ન મૃન્મયં પ્રતિ ધયીત ન સ્ત્રિયા ન શૂદ્રેણ સમ્ભાષેત ન ચક્રીવન્તમારોહેન્ન કૂપમવરોહેન્નોપાનહૌ ન છત્રં ધારયીત ન સમાજમીક્ષેત ન હર્મ્યાણિ ન શરીરાણિ ન
શવં નાન્તાવસાયિનમ્

સંવત્સરમેતદ્વ્રતં ચરેત્સંવત્સરે પર્યવેતે ખિલેઽછદિર્દર્શેઽગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તે દ્વે મિન્દાહુતી હુત્વા પૂર્વવત્પ્રધાનાહુતીર્જુહુયાન્મદન્તીરુપસ્પૃશ્ય પ્રથમેનાનુવાકેન શાન્તિં કૃત્વા તત આવૃત્તૈઃ પૃથિવી સમિદિત્યેતૈર્મન્ત્રૈશ્ચતસ્ર ઓદુમ્બરીઃ સમિધ આધાયાવૃત્તૈર્દેવતા ઉપતિષ્ઠતેઽથૈનં સર્વેષામનુવાકાનાં પ્રભૃતીરભિવ્યાહારયતિ પ્રથમોત્તમયોર્વોત્તમેન શાન્તિં કૃત્વા જયાદિ પ્રતિપદ્યતે પરિષેચનાન્તં કૃત્વાથૈનં સંશાસ્તિ બ્રહ્મચાર્યસીત્યાદ્યન્તાવસાયિનમિત્યન્તં
પૂર્વવદાદેશઃ

અથાત ઉપાકરણવિસર્જને વ્યાખ્યાસ્યામઃ શ્રવણાપક્ષ ઓષધીષુ જાતાસુ હસ્તેન પૌર્ણમાસ્યાં વોપાકર્માગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તે કાણ્ડર્ષીન્જુહોતિ કાણ્ડનામાનિ વા પ્રજાપતયે કાણ્ડર્ષયે સ્વાહેતિ પ્રાજાપત્યાનાં પ્રજાપતયે સ્વાહેતિ વા સોમાય કાણ્ડર્ષયે સ્વાહેતિ સૌમ્યાનાં સોમાય સ્વાહેતિ વાગ્નયે કાણ્ડર્ષયે સ્વાહેત્યાગ્નેયાનામગ્નયે સ્વાહેતિ વા વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ કાણ્ડર્ષિભ્યઃ સ્વાહેતિ વૈશ્વદેવાનાં વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સ્વાહેતિ વા સ્વયંભુવે સ્વાહેતિ સર્વેષાં સદસસ્પતિર્દ્વિતીયસ્ત્રીનાદિતોઽનુવાકાનધીયન્તે કાણ્ડાદીન્વા સર્વાંસ્ત્ર્યહમેકાહં વાક્ષામ્યેતાથાધીયીત માસં પ્રદોષે નાધીયીત તૈષીપક્ષસ્ય રોહિણ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં વોત્સર્ગોઽપિ વા માઘ્યાં સહાન્તેવાસિભિઃ પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમુપનિષ્ક્રમ્ય યત્રાપઃ સુખાવગાહા અવકિન્યઃ શંખિન્યસ્તત્ર ગત્વાપો હિ ષ્ઠા મયોભુવ ઇતિ તિસૃભિર્હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકા ઇતિ ચતસૃભિઃ પવમાનઃ
સુવર્જન ઇત્યેતેનાનુવાકેન માર્જયિત્વા

અઘમર્ષણેન ત્રીન્પ્રાણાયામાન્ધારયન્ત્યૃતં ચ સત્યં ચાભીદ્ધાત્તપસોઽધ્યજાયત ।
તતો રાત્રિરજાયત તતઃ સમુદ્રો અર્ણવઃ
સમુદ્રાદર્ણવાદધિ સંવત્સરો અજાયત
અહોરાત્રાણિ વિદધદ્વિશ્વસ્ય મિષતો વશી
સૂર્યાચન્દ્રમસૌ ધાતા યથાપૂર્વમકલ્પયત્
દિવં ચ પૃથિવીં ચાન્તરિક્ષમથો સુવરિતિ
દર્ભાનન્યોઽન્યસ્મૈ પ્રદાયાથાસનાનિ કલ્પયન્તે બ્રહ્મણે પ્રજાપતયેઽગ્નયે બૃહસ્પતયે
વાયવે સૂર્યાય ચન્દ્રમસે નક્ષત્રેભ્ય ઇન્દ્રાય રાજ્ઞે સોમાય રાજ્ઞે યમાય રાજ્ઞે વરુણાય રાજ્ઞે વૈશ્રવણાય રાજ્ઞે રુદ્રાય સ્કન્દાય વિષ્ણવેઽશ્વિભ્યાં ધન્વન્તરયે વસુભ્યો રુદ્રેભ્ય આદિત્યેભ્યો વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સાધ્યેભ્ય ઋભુભ્યો ભૃગુભ્યો મરુદ્ભ્યોઽથર્વભ્યોઽઙ્ગિરોભ્ય ઇતિ ગણાનામ્

વિશ્વામિત્રાય જમદગ્નયે ભરદ્વાજાય ગૌતમાયાત્રયે વસિષ્ઠાય કશ્યપાયારુન્ધત્યૈ કલ્પયામીતિ દક્ષિણતોઽગસ્ત્યાય કલ્પયન્ત્યુત્તરતઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનાય જાતૂકર્ણાય તરુક્ષાય બૃહદુક્થાય તૃણબિન્દવે સોમશ્રવસે સોમશુષ્મિણે વાજશ્રવસે વાજરત્નાય વર્મિણે વરૂથિને સત્વવતે હર્યજ્વને વામદેવાયોદમયાયર્ણંજયાયર્તંજયાય કૃતંજયાય ધનંજયાય બભ્રવે ત્ર્યરુણાય ત્રિવર્ષાય ત્રિધાતવેઽશ્વયજ્ઞાય પરાશરાય વસિષ્ઠાયેન્દ્રાય મૃત્યવે કર્ત્રે ત્વષ્ટ્રે ધાત્રે વિધાત્રે સવિત્રે સુશ્રવસે સત્યશ્રવસે સાવિત્ર્યૈ છન્દોભ્ય ઋગ્વેદાય યજુર્વેદાય સામવેદાયાથર્વાઙ્ગિરોભ્ય ઇતિહાસપુરાણેભ્યઃ સર્પદેવજનેભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યશ્ચ કલ્પયામીતિ

દક્ષિણતઃ પ્રાચીનાવીતી વૈશમ્પાયનાય ફલિઙ્ગવે તિત્તિરય ઉખાયાત્રેયાય પદકારાય કૌણ્ડિણ્યાય વૃત્તિકારાય કણ્વાય બોધાયનાય ભરદ્વાજાય સૂત્રકારાયાપસ્તમ્બાય સર્વેભ્યઃ સૂત્રકારેભ્ય આચાર્યેભ્યઃ ઋષિભ્યો વાનપ્રસ્થેભ્ય ઊર્ધ્વરેતોભ્ય એકપત્નીભ્યશ્ચ કલ્પયામીતિ યથાસ્વં પિતૃભ્યશ્ચ કલ્પયન્તિ માતામહેભ્યશ્ચ પૃથક્પૃથગિત્યેતૈરેવ નામધેયૈર્ગન્ધપુષ્પધૂપદીપાન્નફલોદકૈરમષ્મૈ નમોઽમુષ્મૈ નમ ઇતિ ગન્ધપુષ્પધૂપદીપૈરમુષ્મૈ સ્વાહામુષ્મૈ સ્વાહેત્યન્નેનામું તર્પયામ્યમું તર્પયામીતિ ફલોદકેનાત્ર નમસ્યન્તિ ત્રીનાદિતોઽનુવાકાનધીયન્તે કાણ્ડાદીન્વા સર્વાન્ક્રાણ્ડાત્કાણ્ડાત્પ્રરોહન્તીતિ દ્વાભ્યામુદકાન્તે દૂર્વા રોપયન્ત્યથોદધિં કુર્વન્ત્યુન્નમ્ભય પૃથિવીમિતિ હસ્તેન સંસર્ગાસ્ત્રિરુદ્વિધ્યા તમિતોરાજિં ધાવન્ત્યેવં પારાયણસમાપ્તાવનશ્નત્પારાયણમધીત્યૈતત્કુર્વન્ત્યુદકાન્તે દૂર્વારોપણોદધિધાવનવર્જં પ્રત્યેત્ય ગૃહાન્બ્રાહ્મણાન્ભોજયેદપૂપૈર્ધાનાભિઃ સક્તુભિરોદનેનેત્યેવમેવાદ્ભિરહરહર્દેવાનૃષીન્પિતૄંશ્ચ તર્પયેત્તર્પયેત્

સર્વેષુ પાકયજ્ઞેષુ સ્ત્રિયાશ્ચાનુપેતસ્ય બલિમન્ત્રો ન વિદ્યતેઽપિ વા સ્ત્રી જુહુયાન્મન્ત્રવર્જં ન ચાનુપેત ઉપેતો વ્યાખ્યાતો ગૃહપેધિનો યદશનીયસ્ય હોમા બલયશ્ચ સ્વર્ગપુષ્ટિસંયુક્તાસ્તેષાં મન્ત્રાણામુપયોગે દ્વાદશાહમધઃશય્યા બ્રહ્મચર્યં ક્ષારલવણવર્જનં ચોત્તમસ્યૈકરાત્રમુપવાસઃ સ્ત્રી વૈશ્વદેવં નિર્વપેદ્યુક્તો વા સ્વયં નિર્વપેદ્દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો જુષ્ટં નિર્વપામીતિ ત્રિર્યજુષા તૂષ્ણીં ચતુર્થં પત્ની પ્રયતા ફલીકરોતિ પત્ન્યા ઉપદિશતિ પ્રક્ષાલિતપાણિપાદાધિશ્રયીત શૃતં વેદયીત ભૂતમિતિ ભર્તુઃ પ્રતિવેદયતે તત્સુભૃતં વિરાડન્નં તન્મા ક્ષાયીતિ વચનમભિઘાર્યોદ્વાસ્ય પ્રતિષ્ઠિતમભિઘાર્યોપરિષ્ટાદદ્ભિર્માર્જયિત્વાધસ્તાદ્ગોમયેન નાત્રેધ્માબર્હિર્ભવતિ નાઘારૌ નાજ્યભાગૌ વ્યાહૃતીભિશ્ચતસ્રઃ સમિધોઽભ્યાધાય પરિષિચ્ય હસ્તેન જુહોત્યગ્નયે સ્વાહા સોમાય સ્વાહા પ્રજાપતયે સ્વાહા ધન્વન્તરયે સ્વાહા ધ્રુવાય સ્વાહા ધ્રુવાય ભૌમાય સ્વાહા ધ્રુવક્ષિતયે સ્વાહાચ્યુતક્ષિતયે સ્વાહા વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સ્વાહા સર્વાભ્યો દેવતાભ્યઃ સ્વાહાગ્નયે સ્વાહાગ્નયેઽમવતે સ્વાહાગ્નયેઽન્નાદાય સ્વાહાગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહેતિ વ્યાહૃતીભિર્જુહોત્યેકૈકશઃ સમસ્તાભિશ્ચ મા નસ્તોકે તનયે મા ન આયુષિ મા નો ગોષુ મા નો અશ્વેષુ રીરિષઃ । વીરાન્મા નો રુદ્ર ભામિતો વધિર્હવિષ્મન્તો નમસા વિધેમ તે સ્વાહા । કામાય સ્વાહા મન્યવે સ્વાહેત્યથ પરિષિઞ્ચતિ મન્ત્રાંશ્ચ સંનમતિ

અપરેણાગ્નિં હસ્તેન પરિમૃજ્ય ધર્માય સ્વાહાધર્માય સ્વાહા ધ્રુવાય સ્વાહા ક્ષયાય સ્વાહેત્યન્નં પ્રાણઃ પ્રજાપતિઃ પરમેષ્ઠિને સ્વાહેત્યુખાયામદ્ભ્યઃ સ્વાહા વરુણાય સ્વાહેત્યુદધાન્યાં રુદ્રાણ્યૈ સ્વાહા રુદ્રાય સ્વાહેતિ રુદ્રાણ્યાં ભૂઃ સ્વાહેતિ સર્વદેવતાભ્યોઽન્તરિક્ષાય સ્વાહૌષધિવનસ્પતિભ્યઃ સ્વાહેતિ મધ્યેઽગારે કામાય સ્વાહેતિ શયનદેશે વનસ્પતિભ્યઃ સ્વાહેતિ સ્થૂણાદેશ ઓષધિવનસ્પતિભ્યઃ સ્વાહેતિ સ્થૂણારાજયોર્ગૃહ્યાભ્યઃ સ્વાહા ગૃહપતિભ્યઃ સ્વાહાવસાનેભ્યઃ સ્વાહાવસાનપતિભ્યઃ સ્વાહેત્યુત્તરપૂર્વે દેશે ભૂતેભ્યઃ સ્વાહેત્યુદ્ઘાટે યદેજતિ જગતિ યચ્ચ ચેષ્ટતિ નામ્નો ભાગો યન્નામ્ને સ્વાહેતિ સંવદાન્યામથ દેહલ્યાં મરુદ્ભ્યઃ સ્વાહેતિ મધ્યે ધાત્રે સ્વાહા વિધાત્રે સ્વાહેતિ દ્વયોર્વાહયોર્ગૃહાદુપનિષ્ક્રમ્યાહ્ને સ્વાહા રાત્ર્યૈ સ્વાહેત્યથોપલબ્ધે પિઙ્ક્ષાણ્યૈ સ્વાહા પિઙ્ક્ષાણ્યૈ સ્વાહેતિ પિઙ્ક્ષાણ્યાં વિષ્ણવે સ્વાહા વિષ્ણવે સ્વાહેત્યુલૂખલમુસલેઽનસે સ્વાહેતિ શકટે સોમાય સ્વાહેતિ ધાન્યે શ્રિયૈ સ્વાહા પુષ્ટ્યૈ સ્વાહેતિ ધાન્યનિચતેઽથ પ્રદક્ષિણં બલિં નિનયતિ પ્રાચ્યૈ દિશે સ્વાહા દક્ષિણાયૈ દિશે સ્વાહા પ્રતીચ્યૈ દિશે સ્વાહોદીચ્યૈ દિશે સ્વાહોર્ધ્વાયૈ દિશે સ્વાહાગ્નેય્યૈ દિશે સ્વાહા નૈરૃત્યૈ દિશે સ્વાહા વાયવ્યૈ દિશે સ્વાહૈશાન્યૈ દિશે સ્વાહા બ્રહ્મણે સ્વાહા પ્રજાપતયે સ્વાહેતિ મધ્યે

ઇન્દ્રાય સ્વાહેન્દ્રપુરુષેભ્યઃ સ્વાહેતિ પુરસ્તાદ્યમાય સ્વાહા યમપુરુષેભ્યઃ સ્વાહેતિ દક્ષિણતો વરુણાય સ્વાહા વરુણપુરુષેભ્યઃ સ્વાહેતિ પશ્ચાત્સોમાય સ્વાહા સોમપુરુષેભ્યઃ સ્વાહેત્યુત્તરતોઽગ્નયે સ્વાહેતિ પુરસ્તાદ્યમાય સ્વાહેતિ દક્ષિણતો વરુણાય સ્વાહેતિ પશ્ચાત્સોમાય સ્વાહેત્યુત્તરતઃ સપ્તર્ષિભ્યઃ સ્વાહા સર્વભૂતેભ્યઃ સ્વાહેત્યુત્તરપૂર્વે દેશેઽથ દક્ષિણતઃ પ્રાચીનાવીતી જુહોતિ પિતૃભ્યઃ સ્વધા નમઃ પિતામહેભ્યઃ સ્વધા નમઃ પ્રપિતામહેભ્યઃ સ્વધા નમો માતામહેભ્યઃ સ્વધા નમો માતુઃ પિતામહેભ્યઃ સ્વધા નમો માતુઃ પ્રપિતામહેભ્યઃ સ્વધા નમ ઇતિ ત્રીનનુગેભ્યઃ સ્વધા નમ ઇતિ મધ્યેઽપ ઉપસ્પૃશ્યોત્તરતો યજ્ઞોપવીતી જુહોત્યૃગ્વેદાય સ્વાહા યજુર્વેદાય સ્વાહા સામવેદાય સ્વાહાથર્વવેદાય સ્વાહાથર્વાઙ્ગિરોભ્યઃ સ્વાહેતિહાસપુરાણેભ્યઃ સ્વાહા સર્વદેવજનેભ્યઃ સ્વાહા સર્વભૂતેભ્યઃ સ્વાહેત્યથોર્ધ્વં બલિં નિનયતિ યે ભૂતાઃ પ્રચરન્તિ દિવા બલિમિચ્છન્તો વિતુદસ્ય પ્રેષ્યાઃ । તેભ્યો બલિં પુષ્ટિકામો હરામિ મયિ પુષ્ટિં પુષ્ટિપતિર્દધાતુ સ્વાહેતિ નક્તં બલિમિચ્છન્ત ઇતિ રાત્ર્યામથાર્કેણૈકપર્ણેન બલિમ્ નિનયતિ યેષાં ન માતા પચતે યેષાં રાત્ર્યાં સમાગમમ્ । તેષામહં તુ ભૂતાનાં પિણ્ડં દાસ્યામ્યયાચિતઃ । ભયે મેઽભયમસ્તુ દુર્ભિક્ષે ચ સુભિક્ષણમ્ । જનનમારકે મૃત્યુજાતિપ્રાયે ચ કાલ્યતાં સ્વાહેતિ પાત્રસંક્ષાલનં નિનયતિ નિશિ શ્રિતેભ્યઃ સ્વાહા રુદ્રાય સ્વાહેતિ વા વૈશ્વદેવં હુત્વાતિથિમાકાઙ્ક્ષેતાગોદોહનકાલમગ્રં વોદ્ધૃત્ય નિદધ્યાદ્યજ્ઞો વા એષ પઞ્ચમો યદતિથિઃ

અપરેણ ગાર્હપત્યમુપવિશ્યાધીહિ ભો ઇત્યુક્ત્વા સાવિત્રીં સહસ્રકૃત્વ આવર્તયેચ્છતકૃત્વો વા દશવારં વેદાદીન્જપેચ્છન્દાંસિ કૂશ્માણ્ડાનિ ચાધિયીતાગ્નિમીલે પુરોહિતમિત્યૃગ્વેદસ્યેષે ત્વોર્જે ત્વેતિ યજુર્વેદસ્યાગ્ન આયાહિ વીતય ઇતિ સામવેદસ્ય શન્નો દેવીરભિષ્ટય ઇત્યથર્વવેદસ્યાગ્નિર્મૂર્ધેતિ છન્દાંસિ યદ્દેવા દેવહેડનમિતિ કૂશ્માણ્ડ્યો યદધીતે સ બ્રહ્મયજ્ઞો યજ્જુહોતિ સ દેવયજ્ઞો યત્પિતૃભ્યઃ સ્વધા કરોતિ સ પિતૃયજ્ઞો યદ્ભૂતેભ્યો બલિં હરતિ સ ભૂતયજ્ઞો યદતિથિભ્યોઽન્નં દદાતિ સ મનુષ્યયજ્ઞ ઇત્યેતે વૈ પઞ્ચ મહાયજ્ઞાઃ સતતિ સુપ્રયુક્તા નયન્તિ પરમાં ગતિમ્ એતેભ્યો યસ્ય પઞ્ચભ્યો યજ્ઞ એકોઽપિ હીયતે । મનસ્વત્યાહુતિસ્તસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે । દ્વ્યહં ત્ર્યહં વાપિ પ્રમાદાદકૃતેષુ તિસ્રસ્તન્તુમતીર્હુત્વા ચતસ્રો વારુણીર્જપેદ્દશાહં દ્વાદશાહં વા વિછિન્નેષુ સ્વસ્ત્યયનેષુ તુ સર્વશશ્ચતસ્રોઽભ્યાવર્તિનીર્હુત્વા કાર્યસ્તાન્તુમતશ્ચરુઃ
યસ્ય સ્ત્રી વાનુપેતો વા ગૃહેષ્વેતાન્બલીન્હરેત્
કૂશ્માણ્ડ્યસ્તત્ર હોતવ્યા હુત્વા યજ્ઞસમૃદ્ધયે
પ્રવાસં ગચ્છતો યસ્ય ગૃહે કર્તા ન વિદ્યતે
પઞ્ચાનાં મહતામેષાં સ યજ્ઞૈઃ સહ ગચ્છતિ
પ્રવાસે કુરુતે ચૈતાન્યદન્નમુપપદ્યતે
ન ચેદુત્પદ્યતે ત્વન્નમદ્ભિરેનાન્સમાપયેત્
અડ્ભિરેવ વ્રતં કૃત્વા યથાલાભમનુવ્રતઃ
દેવાનાં દેવયજ્ઞેન દ્વિજા ગચ્છન્તિ સાત્મતામ્
પિતૄણાં પિતૃયજ્ઞેન ભૂતિયજ્ઞેન ભૂતીનામ્
મનોર્મનુષ્યયજ્ઞેન બ્રહ્મયજ્ઞેન બ્રહ્મણઃ
એતેષાં સાત્મતાં ગત્વા દેવતાનાં શતં સમાઃ
આનન્દં બ્રહ્મ ગચ્છન્તિ ધ્રુવં શાશ્વતમવ્યયમિતિ

નાન્દીશ્રાદ્ધસ્ય પૂર્વપક્ષે યથોપદેશં પૂર્વેદ્યુર્વા યુગ્માન્બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્પ્રદક્ષિણમુપચારોઽગ્નિમિદ્ધ્વા દૂર્વાભિઃ સંસ્તીર્ય ભોજનસ્થાનેષુ ચ પવિત્રે કૃત્વા પાત્રે નિધાયોત્પૂય યવાન્નિધાય પ્રણીતાવદુપચારં હવિષ્યં ચ દધ્યોદનં ચાસાદ્ય નાન્દીમુખાઃ પિતરઃ પ્રિયન્તામિત્યપાં પ્રતિગ્રહણં વિસર્જનં ચ પશ્ચાદેવં વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો નાન્દીમુખેભ્યઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહેતિ હુત્વોપસ્તીર્ય સર્વં દ્વિર્દ્વિરવદ્યત્યભિઘાર્ય વૈષ્ણવ્યર્ચોપસ્પર્શયિત્વાચાન્તેષુ પૂર્ણપાત્રં દત્ત્વા ગોમયેનોપલિપ્ય દધ્યોદનશેષં યવોદકેનાવોક્ષ્ય ન્યુપ્ય પશ્ચાત્પરિષેચનં સંપન્નમિતિ પૃષ્ટ્વેડા દેવ
હૂરિત્યનુવાકશેષં જપેદ્બ્રાહ્મણાન્ભોજયિત્વાશિષો વાચયતિ

સંવત્સરે સપિણ્ડીકરણમેકાદશે માસિ ષષ્ઠે ચતુર્થે દ્વાદશેઽહનિ યદિ પુણ્યાહકાલ ઉપવ્યાવર્તેત પિતૄણામાવાહનં સવ્યસ્ય પાણેરઙ્ગુષ્ઠેનોપમધ્યમયા ચાઙ્ગુલ્યાલભ્ય પૃથિવીં જપેદ્યે પાર્થિવાસઃ પિતરો યે અન્તરિક્ષે યે દિવિ યે વામૃતા બભૂવુઃ । તેઽસ્મિન્યજ્ઞેઽમૃતા માદયન્તામિતિ ચત્વારિ પાત્રાણિ સતિલગન્ધોદકેન પૂરયિત્વૈકં પ્રેતસ્ય ત્રીણિ પિતૄણામેકં વા પિતૄણાં પ્રેતપાત્રં પિતૃપાત્રેષ્વાસિઞ્ચતિ યે સમાના યે સજાતા ઇતિ દ્વાભ્યામસૌ પિતૃભિઃ પિતામહેભિઃ પ્રપિતામહેભિઃ સહૈતત્તે તિલોદકં તસ્મૈ તે સ્વધા નમ ઇતિ તિલોદકપ્રદાનમગ્નૌકરણમનુદેશનીયં ચ યથાર્થમૂહેદાસેચને સપિણ્ડી વ્યાખ્યાતા યથાશ્રદ્ધં
દક્ષિણા ભવન્ત્યત ઊર્ધ્વં માસિશ્રાદ્ધેન

અથ ગૃહ્યપ્રાયશ્ચિત્તાનિ યાનિ સ્મર્યન્તે તાનિ વક્ષ્યામઃ શેષાણિ વૈતાનિકાનિ સ્યુર્હોમદેવતાયાઃ સમામ્નાનાત્ફલશ્રુતેશ્ચ યા એવાગ્નિહોત્રે દેવતાસ્તા ઔપાસને ય એવાહિતાગ્નેર્ધર્મઃ સ એવ ધર્મો ય એવાહિતાગ્નેર્લોકઃ સ એવૌપાસનિકસ્યેતિ શાટ્યાયનિબ્રાહ્મણં ભવતિ તત્ર યે પુરોડાશાસ્ત ઇહ ચરવઃ પયોદધિપૃષદાજ્યાનામાજ્યવત્સંસ્કારો ન દધ્નોઽધિશ્રયણં પ્રત્યસને પરિપેચનમદ્ભી રૌદ્રરાક્ષસનૈરૃતપૈતૃકછેદનભેદનખનનનિરસનાવઘ્રાણાત્માભિમર્શનાનિ ચ કૃત્વાપ ઉપસ્પૃશેત્સર્વત્ર સ્કન્ને ભિન્ને ક્ષામે દગ્ધે વિપર્યાસેઽન્તરિતે ચ દ્વે મિન્દાહુતી જુહોતિ યન્મ આત્મનો મિન્દાભૂત્પુનરગ્નિશ્ચક્ષુરદાદિતિ દ્વાભ્યામથ સ્કન્ને સં ત્વા સિઞ્ચામીતિ સ્કન્નમભિમન્ત્ર્યોન્નમ્ભય પૃથિવીમિત્યપોઽભ્યવહૃત્ય ભૂરિત્યુપસ્થાયાસ્કાન્દ્યૌઃ પૃથિવીમિત્યાહુતિં જુહોત્યથાજ્યં ચેદ્દેવાઞ્જનમગન્યજ્ઞ ઇતિ ચાનુમન્ત્રણં કિં ચિચ્ચ દદ્યાદ્ભિન્ને ભૂમિર્ભૂમિમગાદિતિ ભિન્નમભિમન્ત્ર્યોન્નમ્ભય પૃથિવીમિત્યપોઽભ્યવહૃત્ય ત્રયસ્ત્રિંશત્તન્તવ ઇત્યેતયા જુહુયાદગ્નૌપ્રક્ષેપણં દારુમયેઽથ ક્ષામે નિરૃત્યૈ ત્વેતિ વિદગ્ધમભિમન્ત્ર્ય ત્વં પરાચી ત્વમવાચી ત્વં રક્ષાંસિ ગચ્છેતિ દક્ષિણાપરમુત્તરાપરં વા દિશં તં પ્રતિ નિરસ્યત્યગ્ની રક્ષાંસિ
સેધતીતિ તિસ્ર આજ્યાહુતીર્જુહુયાત્

અહવિષ્ય આગમનમન્યસ્યૈકદેશશ્ચેદુદ્ધૃત્યૈતત્કૃત્વૈતયા જુહુયાદેતેનાશૃતદુઃશૃતે વ્યાખ્યાતે અપોઽભ્યવહરેદ્યત્ર ક્વ ચેન્ધનમગ્નાવાદધ્યાત્સ્વાહાકારેણાદધાતીતિ વિજ્ઞાયતે રુદ્રાય ત્વેત્યશૃતમભિમન્ત્ર્ય યમાય ત્વેતિ દુઃશૃતમથ પરિસ્તરણદાહેઽગ્નયે ક્ષામવતે નમો નમઃ ક્ષામવાન્મા મા હિંસીન્મા મે ગૃહં મા મે ધનં મા મે પ્રજાં મા મે પશૂનિત્યભિમન્ત્ર્યાગ્નયે ક્ષામવતે નમો નમ ઇત્યાહુતિં જુહુયાદિન્દ્રં વો વિશ્વતઃ પરીતિ પુનઃ પરિસ્તીર્યેન્દ્રાય સ્વાહેત્યાહુતિં જુહુયાદથ પરિધિદાહે પ્રદાવ્યાયાગ્નયે નમો નમઃ પ્રદાવ્યાયેતિ સમાનમત ઊર્ધ્વમગ્નેઃ સમિદસીતિ પશ્ચાર્ધં યમસ્ય સમિદસીતિ દક્ષિણાર્ધં સોમસ્ય સમિદસીત્યુત્તરાર્ધમિન્ધાનાસ્ત્વા શતં હિમા ઇત્યાહુતિં જુહુયાદ્દુષ્ટેઽન્યં પરિદધ્યાદ્ગન્ધર્વોઽસીતિ પ્રતિમન્ત્રમથ વિપર્યાસે ત્વં નો અગ્ને સ ત્વં નો અગ્ને ત્વમગ્ને અયાસિ પ્રજાપત ઇતિ ચતસ્ર આહુતીર્જુહુયાદેતા એવાન્તરિતે મનો જ્યોતિર્જુષતામિતિ પઞ્ચમીમન્તરિતં ચ કુર્યાત્સંસ્થિતે ચેજ્જાનીયાત્કિં ચિચ્ચ દદ્યાત્

ઉત્તરસ્મિન્કાલ આગતે હોમશ્ચેતિ નિવૃત્તઃ પૂર્વસ્ય સેયં કાલાતિપત્તિસ્તસ્યાં પ્રાયશ્ચિત્તં મનો જ્યોતિરિતિ પૂર્વસ્ય હુત્વાપરસ્ય જુહુયાદેવં પ્રતિહોમમા દશરાત્રાત્પ્રાણાયામશ્ચૈકાદશીપ્રભૃત્યા વિંશતિરાત્રાદુપવાસશ્ચા ત્રિંશદ્રાત્રાદત ઊર્ધ્વમા ષષ્ટિરાત્રાત્તિસ્રો રાત્રીરુપવસેદત ઊર્ધ્વં પ્રાજાપત્યં વિહિતમેકાદશીપ્રભૃતિ તિસ્રશ્ચ તન્તુમતીસ્તન્તું તન્વન્નુદ્બુધ્યસ્વાગ્ને ત્રયસ્ત્રિંશત્તન્તવ ઇત્યુક્તમનુગત ઇત્યપિ વાયાશ્ચાગ્નેઽસીતિ જુહુયાદા ત્રિરાત્રાન્મનો જ્યોતિરિત્યા સપ્તરાત્રાદત ઊર્ધ્વમા દ્વાદશરાત્રાત્તિસ્રો રાત્રીરુપવસેદત ઊર્ધ્વં પ્રાજાપત્યં વિહિતમેકાદશીપ્રભૃતિ તિસ્રશ્ચ
તન્તુમતીરુક્તં દ્વાદશાહં વિછિન્ન ઇત્યેકાદશીપ્રભૃત્યુપવાસઃ પૂર્વવત્

અથ પર્વણ્યતીતે મનો જ્યોતિરયાશ્ચાગ્ને યદસ્મિન્નગ્ને સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્ર ઇતિ ચતસ્ર આજ્યાહુતીર્જુત્વા સ્થાલીપાકં ચ કુર્યાત્પ્રાગષ્ટમ્યા અત ઊર્ધ્વં સોપવાસઃ કાર્યો દ્વયોર્દ્વૌ ત્રિષુ ત્રય ઇત્યેવં નૈમિત્તિકેષ્વતીતેષુ પ્રાયશ્ચિત્તં પાર્વણવદ્ધોમઃ પિતૃયજ્ઞેઽતીતે પક્ષાત્યયે સોપવાસઃ કાર્ય ઇતિ સિદ્ધં નિત્યેષુ ચૈવમેવ સ્યાદથ મહાયજ્ઞાનાં મનો જ્યોતિરિતિ દ્વયોસ્ત્રયાણાં ચતુર્ણાં પઞ્ચાનાં વા ષષ્ઠપ્રભૃતિ તિસ્રસ્તન્તુમતીર્હુત્વા ચતસ્રો વારુણીર્જપેદિમં મે વરુણ તત્ત્વા યામિ યચ્ચિદ્ધિ તે યત્કિં ચેત્યા નવરાત્રાદત ઊર્ધ્વમા દશરાત્રાચ્ચતસ્રોઽભ્યાવર્તિનીર્હુત્વા કાર્યસ્તાન્તુમતશ્ચરુઃ સ્નાતકસ્યાપિ હોમવિછિત્તાવુક્તં પ્રાપ્તે પ્રાજાપત્યે તસ્ય વિછિત્તિસ્તસ્ય તુ પુનરાધેયં મનો જ્યોતિસ્તન્તુમતીઃ પુનસ્ત્વાદિત્યા રુદ્રા ઇતિ ચ પૂર્ણાહુતિં પ્રતીયાદેતામગ્ન્યુપઘાતેષુ સર્વત્ર સ્ત્રિયાશ્ચૈવં હોમાભિગમનસ્થાલીપાકેષુ
સર્વેષામન્તતો વ્યાહૃતીરિતિ સિદ્ધં નમ આચાર્યેભ્યો નમ આચાર્યેભ્યઃ

ઇતિ ભારદ્વાજસૂત્રે તૃતીયઃ પ્રશ્નઃ સમાપ્તઃ
ભારદ્વાજીયં ગૃહ્યસૂત્રં સમાપ્તમ્