બૌધાયનધર્મસૂત્રમ્ · અધ્યાય 1

અથ બૌધાયનધર્મસૂત્રમ્
૧।૧।૧।૧ ઉપદિષ્ટો ધર્મઃ પ્રતિવેદમ્ ॥
૧।૧।૧।૨ તસ્યાનુ વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
૧।૧।૧।૩ સ્માર્તો દ્વિતીયઃ ॥
૧।૧।૧।૪ તૃતીયઃ શિષ્ટાગમઃ ॥
૧।૧।૧।૫ શિષ્ટાઃ ખલુ વિગતમત્સરા નિરહંકારાઃ કુમ્ભીધાન્યા અલોલુપા દમ્ભદર્પલોભમોહક્રોધવિવર્જિતાઃ ॥
૧।૧।૧।૬કખ ધર્મેણાધિગતો યેષાં વેદઃ સપરિબૃંહણઃ ।
૧।૧।૧।૬ગઘ શિષ્ટાસ્ તદનુમાનજ્ઞાઃ શ્રુતિપ્રત્યક્ષહેતવઃ ॥ ઇતિ ॥ [ચ્f. વ ૬।૪૩; મ્ ૧૨।૧૦૯]
૧।૧।૧।૭ તદભાવે દશાવરા પરિષત્ ॥
૧।૧।૧।૮ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૧।૧।૧।૮કખ ચાતુર્વૈદ્યં વિકલ્પી ચ અઙ્ગવિદ્ ધર્મપાઠકઃ ।
૧।૧।૧।૮ગઘ આશ્રમસ્થાસ્ ત્રયો વિપ્રાઃ પર્ષદ્ એષા દશાવરા ॥
૧।૧।૧।૯કખ પઞ્ચ વા સ્યુસ્ ત્રયો વા સ્યુર્ એકો વા સ્યાદ્ અનિન્દિતઃ ।
૧।૧।૧।૯ગઘ પ્રતિવક્તા તુ ધર્મસ્ય નેતરે તુ સહસ્રશઃ ॥
૧।૧।૧।૧૦કખ યથા દારુમયો હસ્તી યથા ચર્મમયો મૃગઃ ।
૧।૧।૧।૧૦ગઘ બ્રાહ્મણશ્ ચાનધીયાનસ્ ત્રયસ્ તે નામધારકાઃ ॥
૧।૧।૧।૧૧કખ યદ્ વદન્તિ તમોમૂઢા મૂર્ખા ધર્મમ્ અજાનતઃ ।
૧।૧।૧।૧૧ગઘ તત્ પાપં શતધા ભૂત્વા વક્તૄન્ સમધિગચ્છતિ ॥
૧।૧।૧।૧૨કખ બહુદ્વારસ્ય ધર્મસ્ય સૂક્ષ્મા દુરનુગા ગતિઃ ।
૧।૧।૧।૧૨ગઘ તસ્માન્ ન વાચ્યો હ્ય્ એકેન બહુજ્ઞેનાપિ સંશયે ॥
૧।૧।૧।૧૩કખ ધર્મશાસ્ત્રરથારૂઢા વેદખડ્ગધરા દ્વિજાઃ ।
૧।૧।૧।૧૩ગઘ ક્રીડાર્થમ્ અપિ યદ્ બ્રૂયુઃ સ ધર્મઃ પરમઃ સ્મૃતઃ ॥
૧।૧।૧।૧૪કખ યથાશ્મનિ સ્થિતં તોયં મારુતાર્કૌ પ્રણાશયેત્ ।
૧।૧।૧।૧૪ગઘ તદ્વત્ કર્તરિ યત્ પાપં જલવત્ સંપ્રલીયતે ॥
૧।૧।૧।૧૫કખ શરીરં બલમ્ આયુશ્ ચ વયઃ કાલં ચ કર્મ ચ ।
૧।૧।૧।૧૫ગઘ સમીક્ષ્ય ધર્મવિદ્ બુદ્ધ્યા પ્રાયશ્ચિત્તાનિ નિર્દિશેત્ ॥
૧।૧।૧।૧૬કખ અવ્રતાનામ્ અમન્ત્રાણાં જાતિમાત્રોપજીવિનામ્ ।
૧।૧।૧।૧૬ગઘ સહસ્રશઃ સમેતાનાં પરિષત્ત્વં ન વિદ્યતે ॥ ઇતિ ॥
૧।૧।૨।૧ પઞ્ચધા વિપ્રતિપત્તિર્ દક્ષિણતસ્ તથોત્તરતઃ ॥
૧।૧।૨।૨ યાનિ દક્ષિણતસ્ તાનિ વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
૧।૧।૨।૩ યથૈતદ્ અનુપેતેન સહ ભોજનં સ્ત્રિયા સહ ભોજનંપર્યુષિતભોજનં માતુલપિતૃસ્વસૃદુહિતૃગમનમ્ ઇતિ ॥
૧।૧।૨।૪ અથોત્તરત ઊર્ણાવિક્રયઃ સીધુપાનમ્ ઉભયતોદદ્ભિર્વ્યવહાર આયુધીયકં સમુદ્રસંયાનમ્ ઇતિ ॥
૧।૧।૨।૫ ઇતરદ્ ઇતરસ્મિન્ કુર્વન્ દુષ્યતીતરદ્ ઇતરસ્મિન્ ॥
૧।૧।૨।૬ તત્ર તત્ર દેશપ્રામાણ્યમ્ એવ સ્યાત્ ॥
૧।૧।૨।૭ મિથ્યૈતદ્ ઇતિ ગૌતમઃ ॥
૧।૧।૨।૮ ઉભયં ચૈવ । નાદ્રિયેત શિષ્ટસ્મૃતિવિરોધદર્શનાત્ ॥
૧।૧।૨।૯ પ્રાગ્ આદર્શાત્ પ્રત્યક્ કનખલાદ્ દક્ષિણેનહિમવન્તમ્ ઉદક્ પારિયાત્રમ્ એતદ્ આર્યાવર્તમ્ । તસ્મિન્ ય આચારઃ સપ્રમાણમ્ ॥ [ક્: કાલકવનાદ્]
૧।૧।૨।૧૦ ગઙ્ગાયમુનયોર્ અન્તરમ્ ઇત્ય્ એકે ॥
૧।૧।૨।૧૧ અથાપ્ય્ અત્ર ભાલ્લવિનો ગાથામ્ ઉદાહરન્તિ ॥
૧।૧।૨।૧૨કખ પશ્ચાત્ સિન્ધુર્ વિધરણી સૂર્યસ્યોદયનં પુરઃ ।
૧।૧।૨।૧૨ગઘ યાવત્ કૃષ્ણા વિધાવન્તિ તાવદ્ ધિ બ્રહ્મવર્ચસમ્ ॥ ઇતિ ॥
૧।૧।૨।૧૩કખ અવન્તયોઽઙ્ગમગધાઃ સુરાષ્ટ્રા દક્ષિણાપથાઃ ।
૧।૧।૨।૧૩ગઘ ઉપાવૃદ્સિન્ધુસૌવીરા એતે સંકીર્ણયોનયઃ ॥
૧।૧।૨।૧૪ આરટ્ટાન્ કારસ્કરાન્ પુણ્ડ્રાન્ સૌવીરાન્ વઙ્ગાન્ કલિઙ્ગાન્પ્રાનૂનાન્ ઇતિ ચ ગત્વા પુનસ્તોમેન યજેત સર્વપૃષ્ઠયા વા ॥
૧।૧।૨।૧૫-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૧।૧।૨।૧૫-૨કખ પદ્ભ્યાં સ કુરુતે પાપં યઃ કલિઙ્ગાન્ પ્રપદ્યતે ।
૧।૧।૨।૧૫-૨ગઘ ઋષયો નિષ્કૃતિં તસ્ય પ્રાહુર્ વૈશ્વાનરં હવિઃ ॥
૧।૧।૨।૧૬કખ બહૂનામ્ અપિ દોષાણાં કૃતાનાં દોષનિર્ણયે ।
૧।૧।૨।૧૬ગઘ પવિત્રેષ્ટિં પ્રશંસન્તિ સા હિ પાવનમુત્તમમ્ ॥ ઇતિ ॥ [ન્।બ્।: ગેન્દેર્ દિસગ્રેએમેન્ત્]
૧।૧।૨।૧૭-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૧।૧।૨।૧૭-૨કખ વૈશ્વાનરીં વ્રાતપતીં પવિત્રેષ્ટિં તથૈવ ચ ।
૧।૧।૨।૧૭-૨ગઘ ઋતવ્ ઋતૌ પ્રયુઞ્જાનઃ પાપેભ્યો વિપ્રમુચ્યતે ॥ પાપેભ્યોવિપ્રમુચ્યત ઇતિ ॥
૧।૨।૩।૧ અષ્ટાચત્વારિંશદ્ વર્ષાણિ પૌરાણં વેદબ્રહ્મચર્યમ્ ॥
૧।૨।૩।૨ ચતુર્વિંશતિં દ્વાદશ વા પ્રતિવેદમ્ ॥
૧।૨।૩।૩ સંવત્સરાવમં વા પ્રતિકાણ્ડમ્ ॥
૧।૨।૩।૪ ગ્રહણાન્તં વા જીવિતસ્યાસ્થિરત્વાત્ ॥
૧।૨।૩।૫ કૃષ્ણકેશોઽગ્નીન્ આદધીતેતિ શ્રુતિઃ ॥
૧।૨।૩।૬કખ નાસ્ય કર્મ નિયચ્છન્તિ કિંચિદ્ આ મૌઞ્જિબન્ધનાત્ ।
૧।૨।૩।૬ગઘ વૃત્ત્યા શૂદ્રસમો હ્ય્ એષ યાવદ્ વેદેન જાયતે ॥ ઇતિ ॥
૧।૨।૩।૭ ગર્ભાદિઃ સંખ્યા વર્ષાણામ્ । તદષ્ટમેષુ બ્રાહ્મણમુપનયીત ॥
૧।૨।૩।૮ ત્ર્યધિકેષુ રાજન્યમ્ ॥
૧।૨।૩।૯ તસ્માદ્ એકાધિકેષુ વૈશ્યમ્ ॥
૧।૨।૩।૧૦ વસન્તો ગ્રીષ્મઃ શરદ્ ઇત્ય્ ઋતવો વર્ણાનુપૂર્વ્યેણ ॥
૧।૨।૩।૧૧ ગાયત્રીત્રિષ્ટુબ્જગતીભિર્ યથાક્રમમ્ ॥
૧।૨।૩।૧૨ આ ષોડશાદ્ આ દ્વાવિંશાદ્ આ ચતુર્વિંશાદ્ અનાત્યય એષાં ક્રમેણ ॥
૧।૨।૩।૧૩ મૌઞ્જી ધનુર્જ્યા શાણીતિ મેખલાઃ ॥
૧।૨।૩।૧૪ કૃષ્ણરુરુબસ્તાજિનાન્ય્ અજિનાનિ ॥
૧।૨।૩।૧૫ મૂર્ધલલાટનાસાગ્રપ્રમાણા યાજ્ઞિકસ્ય વૃક્ષસ્ય દણ્ડાઃ ॥
૧।૨।૩।૧૬ ભવત્પૂર્વાં ભિક્ષામધ્યાં યાચ્ઞાન્તાં ભિક્ષાં ચરેત્ સપ્તાક્ષરાં ક્ષાં ચ હિં ચ ન વર્ધયેત્ ॥
૧।૨।૩।૧૭ ભવત્પૂર્વાં બ્રાહ્મણો ભિક્ષેત ભવન્મધ્યાં રાજન્યોભવદન્તાં વૈશ્યઃ સર્વેષુ વર્ણેષુ ॥
૧।૨।૩।૧૮ તે બ્રાહ્મણાદ્યાઃ સ્વકર્મસ્થાઃ ॥
૧।૨।૩।૧૯ સદારણ્યાત્ સમિધ આહૃત્યાદધ્યાત્ ॥
૧।૨।૩।૨૦ સત્યવાદી હ્રીમાન્ અનહંકારઃ ॥
૧।૨।૩।૨૧ પૂર્વોત્થાયી જઘન્યસંવેશી ॥
૧।૨।૩।૨૨ સર્વત્રાપ્રતિહતગુરુવાક્યોઽન્યત્ર પાતકાત્ ॥
૧।૨।૩।૨૩ યાવદર્થસંભાષી સ્ત્રીભિઃ ॥
૧।૨।૩।૨૪ નૃત્તગીતવાદિત્રગન્ધમાલ્યોપાનક્છત્ત્રધારણાઞ્જનાભ્યઞ્જનવર્જી ॥
૧।૨।૩।૨૫ દક્ષિણં દક્ષિણેન સવ્યં સવ્યેન ચોપસંગૃહ્ણીયાત્ ॥
૧।૨।૩।૨૬ દીર્ઘમ્ આયુઃ સ્વર્ગં ચેપ્સન્ કામમ્ અન્યસ્મૈ સાધુવૃત્તાયગુરુણાનુજ્ઞાતઃ ॥
૧।૨।૩।૨૭ અસાવ્ અહં ભો ઇતિ શ્રોત્રે સંસ્પૃશ્ય મનઃસમાધાનાર્થમ્ ॥
૧।૨।૩।૨૮ અધસ્તાજ્ જાન્વોર્ આ પદ્ભ્યામ્ ॥
૧।૨।૩।૨૯ નાસીનો નાસીનાય ન શયાનો ન શયાનાય નાપ્રયતોનાપ્રયતાય ॥
૧।૨।૩।૩૦ શક્તિવિષયે મુહૂર્તમ્ અપિ નાપ્રયતઃ સ્યાત્ ॥
૧।૨।૩।૩૧ સમિદ્ધાર્ય્ ઉદકુમ્ભપુષ્પાન્નહસ્તો નાભિવાદયેદ્ યચ્ચાન્યદ્ અપ્ય્ એવંયુક્તમ્ ॥
૧।૨।૩।૩૨ ન સમવાયેઽભિવાદયેદ્ અત્યન્તશઃ ॥
૧।૨।૩।૩૩ ભ્રાતૃપત્નીનાં યુવતીનાં ચ ગુરુપ્ત્નીનાં જાતવીર્યઃ ॥
૧।૨।૩।૩૪ નૌશિલાફલકકુઞ્જરપ્રાસાદકટેષુ ચક્રવત્સુ ચાદોષમ્સહાસનમ્ ॥
૧।૨।૩।૩૫ પ્રસાધનોત્સાદનસ્નાપનોચ્છિષ્ટબોજનાનીતિ ગુરોઃ ॥ [ક્: ઉચ્છાદન]
૧।૨।૩।૩૬ ઉચ્છિષ્ટવર્જનં તત્પુત્રેઽનૂચાને વા ॥ [ક્: વર્જં]
૧।૨।૩।૩૭ પ્રસાધનોત્સાદનસ્નાપનવર્જનં ચ તત્પત્ન્યામ્ ॥ [ક્: ઉચ્છાદન ॥। વર્જં]
૧।૨।૩।૩૮ ધાવન્તમ્ અનુધાવેદ્ ગચ્છન્તમ્ અનુગચ્છેત્ તિષ્ઠન્તમનુતિષ્ઠેત્ ॥
૧।૨।૩।૩૯ નાપ્સુ શ્લાઘમાનઃસ્નાયાત્ ॥ [ક્: શ્લઘમાનઃ]
૧।૨।૩।૪૦ દણ્ડ ઇવ પ્લવેત્ ॥
૧।૨।૩।૪૧ અબ્રાહ્મણાદ્ અધ્યયનમ્ આપદિ ॥
૧।૨।૩।૪૨ શુશ્રૂષાનુવ્રજ્યા ચ યાવદધ્યયનમ્ ॥
૧।૨।૩।૪૩ તયોસ્ તદ્ એવ પાવનમ્ ॥
૧।૨।૩।૪૪ ભ્રાતૃપુત્રશિષ્યેષુ ચૈવમ્ ॥
૧।૨।૩।૪૫ ઋત્વિજ્શ્વશુરપિતૃવ્યમાતુલાનાં તુ યવીયસાંપ્રત્યુત્થાયાભિભાષણમ્ ॥
૧।૨।૩।૪૬ પ્રત્યભિવાદ ઇતિ કાત્યઃ ॥
૧।૨।૩।૪૭ શિશાવ્ આઙ્ગિરસે દર્શનાત્ ॥
૧।૨।૪।૧કખ ધર્માર્થૌ યત્ર ન સ્યાતાં શુશ્રૂષા વાપિ તદ્વિધા ।
૧।૨।૪।૧ગઘ વિદ્યયા સહ મર્તવ્યં ન ચૈનામ્ ઊષરે વપેત્ ॥ [ચ્f. મ્ ૨।૧૧૨]
૧।૨।૪।૨કખ અગ્નિર્ ઇવ કક્ષં દહતિ બ્રહ્મ પૃષ્ટમ્ અનાદૃતમ્ ।
૧।૨।૪।૨ગઘ તસ્માદ્ વૈ શક્યં ન બ્રૂયાદ્ બ્રહ્મ માનમ્ અકુર્વતામ્ ॥ ઇતિ ॥
૧।૨।૪।૩ એવાસ્મૈ [ક્: અત્રૈવાસ્મૈ] વચો વેદયન્તે ॥
૧।૨।૪।૪ બ્રહ્મ વૈ મૃત્યવે પ્રજાઃ પ્રાયચ્છત્ । તસ્મૈ બ્રહ્મચારિણમેવ ન પ્રાયચ્છત્ । સોઽબ્રવીદ્ અસ્તુ મહ્યમ્ અપ્ય્ એતસ્મિન્ ભાગ ઇતિ । યામ્ એવ રાત્રિં સમિધં નાહરાતઈતિ ॥

૧।૨।૪।૫ તસ્માદ્ બ્રહ્મચારી યાં રાત્રિં સમિધં નાહરત્ય્ આયુષએવ તામ્ અવદાય વસતિ । તસ્માદ્ બ્રહ્મચારી સમિધમ્ આહરેન્ નેદાયુષોઽવદાય વસાનીતિ ॥
૧।૨।૪।૬ દીર્ગસત્ત્રં વય્ એષ ઉપૈતિ યો બ્રહ્મચર્યમ્ ઉપૈતિ । સ યામુપયન્ સમિધમ્ આદધાતિ સા પ્રાયણીયાથ યાં સ્નાસ્યન્સોદયનીયાથ યા અન્તરેણ સત્ત્ર્યા એવાસ્ય તાઃ ॥
૧।૨।૪।૭-૧ બ્રાહ્મણો વૈ બ્રહ્મચર્યમ્ ઉપયંશ્ ચતુર્ધા ભૂતાનિપ્રવિશત્ય્ અગ્નિં પદા મૃત્યું પદાચાર્યં પદાત્મન્ય્ એવાસ્યચતુર્થઃ પાદઃ પરિશિષ્યતે ।
૧।૨।૪।૭-૨ સ યદ્ અગ્નૌ સમિધમ્ આદધાતિ ય એવાસ્યાગ્નૌ પાદસ્ તમેવ તેન પરિક્રીણાતિ તં સંસ્કૃત્યાત્મન્ ધત્તે સ એનમ્ આવિશતિ ।
૧।૨।૪।૭-૩ અથ યદ્ આત્માનં દરિદ્રીક્રિત્યાહ્રીર્ ભૂત્વા ભિક્ષતેબ્રહ્મચર્યં ચરતિ ય એવાસ્ય મૃત્યૌ પાદસ્ તમ્ એવ તેન પરિક્રીણાતિતં સંસ્કૃત્યાત્મન્ ધત્તે સ એનમ્ આવિશતિ ।
૧।૨।૪।૭-૪ અથ યદ્ આચાર્યવચઃ કરોતિ ય એવાસ્યાચાર્યે પાદસ્ તમેવ તેન પરિક્રીણાતિ તં સંસ્કૃત્યાત્મન્ ધત્તે સ એનમ્ આવિશતિ ।
૧।૨।૪।૭-૫ અથ યત્ સ્વાધ્યાયમ્ અધીતે ય એવાસ્યાત્મનિ પાદસ્ તમેવ તેન પરિક્રીણાતિ તં સંસ્કૃત્યાત્મન્ ધત્તે સ એનમ્ આવિશતિ ।
૧।૨।૪।૭-૬ ન હ વૈ સ્નાત્વા ભિક્ષેત । અપિ હ વૈ સ્નાત્વા ભિક્ષાંચરત્ય્ અપિ જ્ઞાતીનામ્ અશનાયાપિ પિતૄણામ્ અન્યાભ્યઃ ક્રિયાભ્યઃ ।
૧।૨।૪।૭-૭ સ યદ્ અન્યાં ભિક્ષિતવ્યાં ન વિન્દેતાપિ સ્વામેવાચાર્યજાયાં ભિક્ષેતાથો સ્વાં માતરમ્ ।
૧।૨।૪।૭-૮ નૈનં સપ્તમ્ય્ અભિક્ષિતાતીયાત્ ।
૧।૨।૪।૭-૯કખ ભૈક્ષસ્યાચરણે દોષઃ પાવકસ્યાસમિન્ધને ।
૧।૨।૪।૭-૯ગઘ સપ્તરાત્રમ્ અકૃત્વૈતદ્ અવકીર્ણિવ્રતં ચરેત્ ॥
૧।૨।૪।૭-૧૦ તમ્ એવં વિદ્વાંસમ્ એવં ચરન્તં સર્વે વેદા આવિશન્તિ ॥
૧।૨।૪।૮ યથા હ વા અગ્નિઃ સમિદ્ધો રોચત એવં હ વય્ એષ સ્નાત્વારોચતે ય એવં વિદ્વાન્ બ્રહ્મચર્યં ચરતીતિ બ્રાહ્મણમ્ । ઇતિબ્રાહ્મણમ્ ॥
૧।૩।૫।૧ અથ સ્નાતકસ્ય ॥
૧।૩।૫।૨ અન્તર્વાસ ઉત્તરીયમ્ ॥
૧।૩।૫।૩ વૈણવં દણ્ડં ધારયેત્ ॥
૧।૩।૫।૪ સોદકં ચ કમણ્ડલુમ્ ॥
૧।૩।૫।૫ દ્વિયજ્ઞોપવીતી ॥
૧।૩।૫।૬ ઉષ્ણીષમ્ અજિનમ્ ઉત્તરીયમ્ ઉપાનહૌ છત્ત્રં ચોપાસનંદર્શપૂર્ણમાસૌ ॥
૧।૩।૫।૭ પર્વસુ ચ કેશશ્મશ્રુલોમનખવાપનમ્ ॥
૧।૩।૫।૮ તસ્ય વૃત્તિઃ ॥
૧।૩।૫।૯ બ્રાહ્મણરાજન્યવૈશ્યરથકારેષ્વ્ આમં લિપ્સેત ॥
૧।૩।૫।૧૦ ભૈક્ષં વા ॥
૧।૩।૫।૧૧ વાગ્યતસ્ તિષ્ઠેત્ ॥
૧।૩।૫।૧૨ સર્વાણિ ચાસ્ય દેવપિતૃસંયુક્તાનિ પાકયજ્ઞસંસ્થાનિભૂતિકર્માનિ કુર્વીતેતિ ॥
૧।૩।૫।૧૩ એતેન વિધિના પ્રજાપતેઃ પરમેષ્ઠિનઃ પરમઋષયઃ પરમાંકાષ્ઠાં ગચ્છન્તીતિ બૌધાયનઃ ॥
૧।૪।૬।૧ અથ કમણ્ડલુચર્યામ્ ઉપદિશન્તિ ॥
૧।૪।૬।૨-૧કખ છાગસ્ય દક્ષિણે કર્ણે પાણૌ વિપ્રસ્ય દક્ષિણે ।
૧।૪।૬।૨-૧ગઘ અપ્સુ ચૈવ કુશસ્તમ્બે પાવકઃ પરિપઠ્યતે ॥
૧।૪।૬।૨-૨ તસ્માચ્ છૌચં કૃત્વા પાણિના પરિમૃજીત પર્યગ્નિકરણં હિતત્ । ઉદ્દીપ્યસ્વ જાતવેદ ઇતિ પુનર્દાહાદ્ વિશિષ્યતે ॥
૧।૪।૬।૩ તત્રાપિ કિંચિત્ સંસ્પૃષ્ટં મનસિ મન્યેત [ક્: મન્યતે] કુશૈર્વા તૃણૈર્ વા પ્રજ્વાલ્ય પ્રદક્ષિણં પરિદહનમ્ ॥
૧।૪।૬।૪ અત ઊર્ધ્વં શ્વવાયસપ્રભૃત્યુપહતાનામ્ અગ્નિવર્ણ ઇત્યુપદિશન્તિ ॥
૧।૪।૬।૫ મૂત્રપુરીષલોહિત[ક્: રોહિત]રેતઃપ્રભૃત્યુપહતાનામુત્સર્ગઃ ॥
૧।૪।૬।૬ ભગ્ને કમણ્ડલૌ વ્યાહૃતિભિઃ શતં જુહુયાજ્ જપેદ્ વા ॥
૧।૪।૬।૭-૧ ભૂમિર્ ભૂમિમ્ અગાન્ માતા માતરમ્ અપ્ય્ અગાત્ । ભૂયાસ્મપુત્રૈઃ પશુભિર્ યો નો દ્વેષ્ટિ સ ભિદ્યતામ્ ઇતિ ॥ [= આશ્વ્શ્સ્ ૩।૧૪।૧૨, અપ્શ્સ્ ૩૦।૨૦।૯, આપ્મ્પ્ ૨।૧૫।૧૭; ચ્f. શડ્વ્બ્ર્ ૧।૬।૨૦, કૌશ્શ્સ્ ૩૦।૨૦।૯, કૌશ્સ્ ૧૩૬।૨]
૧।૪।૬।૭-૨ કપાલાનિ સંહૃત્યાપ્સુ પ્રક્ષિપ્ય સાવિત્રીં દશાવરાંકૃત્વા પુનર્ એવાન્યં ગૃહ્ણીયાત્ ॥
૧।૪।૬।૮ વરુણમ્ આશ્રિત્ય । એતત્ તે વરુણ પુનર્ એવ મામ્ ઓમ્ ઇતિ । અક્ષરં ધ્યાયેત્ ॥
૧।૪।૬।૯કખ શૂદ્રાદ્ ગૃહ્ય શતં કુર્યાદ્ વૈશ્યાદ્ અર્ધશતં સ્મૃતમ્ ।
૧।૪।૬।૯ગઘ ક્ષત્રિયાત્ પઞ્ચવિંશત્ તુ બ્રાહ્મણાદ્ દશ કીર્તિતાઃ ॥
૧।૪।૬।૧૦ અસ્તમિત આદિત્ય ઉદકં ગૃહ્ણીયાન્ ન ગૃહ્ણીયાદ્ ઇતિમીમાંસન્તે બ્રહ્મવાદિનઃ ॥
૧।૪।૬।૧૧ ગૃહ્ણીયાદ્ ઇત્ય્ એતદ્ અપરમ્ ॥
૧।૪।૬।૧૨ યાવદ્ ઉદકં ગૃહ્ણીયાત્ તાવત્ પ્રાણમ્ [ક્: પ્રાણાન્] આયચ્છેત્ ॥
૧।૪।૬।૧૩ અગ્નિર્ હ વૈ હ્ય્ ઉદકં ગૃહ્ણાતિ ॥
૧।૪।૬।૧૪ કમણ્ડલૂદકેનાભિષિક્તપાણિપાદો યાવદ્ આર્દ્રં તાવદશુચિઃ પરેષામ્ । આત્માનમ્ એવ પૂતમ્ કરોતિ । નાન્યત્ કર્મકુર્વીતેતિ વિજ્ઞાયતે ॥
૧।૪।૬।૧૫ અપિ વા પ્રતિશૌચમ્ આ મણિબન્ધાચ્ છુચિર્ ઇતિ બૌધાયનઃ ॥
૧।૪।૬।૧૬ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ॥
૧।૪।૭।૧-૧કખ કમણ્ડલુર્ દ્વિજાતીનાં શૌચાર્થં વિહિતઃ પુરા ।
૧।૪।૭।૧-૧ગઘ બ્રહ્મણા મુનિમુખ્યૈશ્ ચ તસ્માત્ તં ધારયેત્ સદા ॥
૧।૪।૭।૧-૨કખ તતઃ શૌચં તતઃ પાનં સંધ્યોપાસનમ્ એવ ચ ।
૧।૪।૭।૧-૨ગઘ નિર્વિશઙ્કેન કર્તવ્યં યદીચ્છેચ્ છ્રેય આત્મનઃ ॥
૧।૪।૭।૨ કુર્યાચ્ છુદ્ધેન મનસા ન ચિત્તં દૂષયેદ્ બુધઃ । સહકમણ્ડલુનોત્પન્નઃ સ્વયંભૂસ્ તસ્માત્ કમણ્ડલુના ચરેત્ ॥
૧।૪।૭।૩ મૂત્રપુરીષે કુર્વન્ દક્ષિણે હસ્તે ગૃહ્ણાતિ સવ્ય આચમનીયમ્ । એતત્ સિધ્યતિ સાધૂનામ્ ॥
૧।૪।૭।૪કખ યથા હિ સોમસંયોગાચ્ ચમસો મેધ્ય ઉચ્યતે ।
૧।૪।૭।૪ગઘ અપાં તથૈવ સંયોગાન્ નિત્યો મેધ્યઃ કમણ્ડલુઃ ॥
૧।૪।૭।૫ પિતૃદેવાગ્નિકાર્યેષુ તસ્માત્ તં પરિવર્જયેત્ ॥
૧।૪।૭।૬ તસ્માદ્ વિના કમણ્ડલુના નાધ્વાનં વ્રજેન્ ન સીમન્તં નગૃહાદ્ ગૃહમ્ ॥
૧।૪।૭।૭ પદમ્ અપિ ન ગચ્છેદ્ ઇષુમાત્રાદ્ ઇત્ય્ એકે ॥
૧।૪।૭।૮ યદ્ ઇચ્છેદ્ ધર્મસંતતિમ્ ઇતિ બૌધાયનઃ ॥
૧।૪।૭।૯ ઋગ્વિધેનેતિ વાગ્ વદતિ । ઋગ્વિધેનેતિ વાગ્ વદતિ ॥ [ક્: ઋગ્વિધમ્ ઋગ્વિધાનં વાગ્ વદતિ ઋગ્વિધમ્ ઋગ્વિધાનં વાગ્ વદતિ ॥]
૧।૫।૮।૧ અથાતઃ શૌચાધિષ્ઠાનમ્ ॥
૧।૫।૮।૨કખ અદ્ભિઃ શુધ્યન્તિ ગાત્રાણિ બુદ્ધિર્ જ્ઞાનેન શુધ્યતિ ।
૧।૫।૮।૨ગઘ અહિંસયા ચ ભૂતાત્મા મનઃ સત્યેન શુધ્યતિ ॥ ઇતિ ॥
૧।૫।૮।૩ મનઃશુદ્ધિર્ અન્તઃશૌચમ્ ॥
૧।૫।૮।૪ બહિઃશૌચં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
૧।૫।૮।૫ કૌશં સૌત્રં વા ત્રિસ્ત્રિવૃદ્ યજ્ઞોપવીતમ્ ॥
૧।૫।૮।૬ આ નાભેઃ ॥
૧।૫।૮।૭ દક્ષિણં બાહુમ્ ઉદ્ધૃત્ય સવ્યમ્ અવધાય શિરોઽવદધ્યાત્ ॥
૧।૫।૮।૮ વિપરીતં પિતૃભ્યઃ ॥
૧।૫।૮।૯ કણ્ઠેઽવસક્તં નિવીતમ્ ॥
૧।૫।૮।૧૦ અધોઽવસક્તં અધોવીતમ્ ॥
૧।૫।૮।૧૧ પ્રાઙ્મુખ ઉદઙ્મુખો વાસીનઃ શૌચમ્ આરભેત શુચૌ દેશેદક્ષિણમ્ બાહું જાન્વન્તરા કૃત્વા પ્રક્ષાલ્ય પાદૌ પાણી ચામણિબન્ધાત્ ॥
૧।૫।૮।૧૨ પાદપ્રક્ષાલનોચ્છેષણેન નાચામેત્ ॥
૧।૫।૮।૧૩ યદ્ય્ આચામેદ્ ભૂમૌ સ્રાવયિત્વાચામેત્ ॥
૧।૫।૮।૧૪ બ્રાહ્મેણ તીર્થેનાચામેત્ ॥
૧।૫।૮।૧૫ અઙ્ગુષ્ઠમૂલં બ્રાહ્મં તીર્થમ્ ॥
૧।૫।૮।૧૬ અઙ્ગુષ્ઠાગ્રં પિત્ર્યમ્ અઙ્ગુલ્યગ્રં દૈવમ્ અઙ્ગુલિમૂલમ્ આર્ષમ્ ॥
૧।૫।૮।૧૭ નાઙ્ગુલીભિર્ ન સબુદ્બુદાભિર્ ન સફેનાભિર્ નોષ્ણાભિર્ન ક્ષારાભિર્ ન લવણાભિર્ ન કલુષાભિર્ ન વિવર્ણાભિર્ નદુર્ગન્ધરસાભિઃ ॥
૧।૫।૮।૧૮ ન હસન્ ન જલ્પન્ ન તિષ્ઠન્ ન વિલોકયન્ ન પ્રહ્વો ન પ્રણતોન મુક્તશિખો ન પ્રાવૃતકણ્ઠો ન વેષ્ટિતશિરા ન ત્વરમાણોનાયજ્ઞોપવીતી ન પ્રસારિતપાદો ન બદ્ધકક્ષ્યો ન બહિર્જાનુઃશબ્દમ્ અકુર્વન્ ॥
૧।૫।૮।૧૯ ત્રિર્ અપો હૃદયંગમાઃ પિબેત્ ॥
૧।૫।૮।૨૦ ત્રિઃ પરિમૃજેત્ ॥
૧।૫।૮।૨૧ દ્વિર્ ઇત્ય્ એકે ॥
૧।૫।૮।૨૨ સકૃદ્ ઉભયં શૂદ્રસ્ય સ્ત્રિયાશ્ ચ ॥
૧।૫।૮।૨૩-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૧।૫।૮।૨૩-૨કખ ગતાભિર્ હૃદયં વિપ્રઃ કણ્ઠ્યાભિઃ ક્ષત્રિયઃ શુચિઃ ।
૧।૫।૮।૨૩-૨ગઘ વૈશ્યોઽદ્ભિઃ પ્રાશિતાભિઃ સ્યાત્ સ્ત્રીશૂદ્રૌ સ્પૃશ્યચાન્તતઃ ॥ ઇતિ ॥
૧।૫।૮।૨૪કખ દન્તવદ્ દન્તસક્તેષુ દન્તવત્ તેષુ ધારણાત્ ।

૧।૫।૮।૨૪ગઘ સ્રસ્તેષુ તેષુ નાચામેત્ તેષાં સંસ્રાવવચ્ છુચિઃ ॥ ઇતિ ॥
૧।૫।૮।૨૫-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૧।૫।૮।૨૫-૨કખ દન્તવદ્ દન્તલગ્નેષુ યચ્ ચાપ્ય્ અન્તર્ મુખે ભવેત્ ।
૧।૫।૮।૨૫-૨ગઘ આચાન્તસ્યાવશિષ્ટં સ્યાન્ નિગિરન્ન્ એવ તચ્ છુચિઃ ॥ ઇતિ ॥
૧।૫।૮।૨૬ ખાન્ય્ અદ્ભિઃ સંસ્પૃશ્ય પાદૌ નાભિં શિરઃ સવ્યં પાણિમન્તતઃ ॥
૧।૫।૮।૨૭ તૈજસં ચેદ્ આદાયોચ્છિષ્ટી સ્યાત્ તદુદસ્યાચમ્યાદાસ્યન્ન્ અદ્ભિઃ પ્રોક્ષેત્ ॥
૧।૫।૮।૨૮ અથ ચેદ્ અન્નેનોચ્છિષ્ટી સ્યાત્ તદ્ ઉદસ્યાચમ્યાદાસ્યન્નદ્ભિઃ પ્રોક્ષેત્ ॥
૧।૫।૮।૨૯ અથ ચેદ્ અદ્ભિર્ ઉચ્છિષ્ટી સ્યાત્ તદ્ ઉદસ્યાચમ્યાદાસ્યન્નદ્ભિઃ પ્રોક્ષેત્ ॥
૧।૫।૮।૩૦ એતદ્ એવ વિપરીતમ્ અમત્રે ॥
૧।૫।૮।૩૧ વાનસ્પત્યે વિકલ્પઃ ॥
૧।૫।૮।૩૨ તૈજસાનામ્ ઉચ્છિષ્ટાનાં ગોશકૃન્મૃદ્ભસ્મભિઃ પરિમાર્જનમન્યતમેન વા ॥
૧।૫।૮।૩૩ તામ્રરજતસુવર્ણાનામ્ અમ્લૈઃ ॥
૧।૫।૮।૩૪ અમત્રાણાં દહનમ્ ॥
૧।૫।૮।૩૫ દારવાણાં તક્ષણમ્ ॥
૧।૫।૮।૩૬ વૈણવાનાં ગોમયેન ॥
૧।૫।૮।૩૭ ફલમયાનાં ગોવાલરજ્જ્વા ॥
૧।૫।૮।૩૮ કૃષ્ણાજિનાનાં બિલ્વતણ્ડુલૈઃ ॥
૧।૫।૮।૩૯ કુતપાનામ્ અરિષ્ટૈઃ ॥
૧।૫।૮।૪૦ ઔર્ણાનામ્ આદિત્યેન ॥
૧।૫।૮।૪૧ ક્ષૌમાણાં ગૌરસર્ષપકલ્કેન ॥
૧।૫।૮।૪૨ મૃદા ચેલાનામ્ ॥
૧।૫।૮।૪૩ ચેલવચ્ ચર્મણામ્ ॥
૧।૫।૮।૪૪ તૈજસવદ્ ઉપલમણીનામ્ ॥
૧।૫।૮।૪૫ દારુવદ્ અસ્થ્નામ્ ॥
૧।૫।૮।૪૬ ક્ષૌમવચ્ છઙ્ખશૃઙ્ગશુક્તિદન્તાનામ્ ॥
૧।૫।૮।૪૭ પયસા વા ॥
૧।૫।૮।૪૮ ચક્ષુર્ઘ્રાણાનુકૂલ્યાદ્ વામૂત્રપુરીષાસૃજ્શુક્રકુણપસ્પૃષ્ટાનાં પૂર્વોક્તાનામ્ અન્યતમેનત્રિઃસપ્તકૃત્વઃ પરિમાર્જનમ્ ॥
૧।૫।૮।૪૯ અતૈજસાનામ્ એવંભૂતાનામ્ ઉત્સર્ગઃ ॥
૧।૫।૮।૫૦ વચનાદ્ યજ્ઞે ચમસપાત્રાનામ્ ॥
૧।૫।૮।૫૧ ન સોમેનોચ્છિષ્ટા ભવન્તીતિ શ્રુતિઃ ॥
૧।૫।૮।૫૨કખ કાલોઽગ્નિર્ મનસઃ શુદ્ધિર્ ઉદકાદ્યુપલેપનમ્ ।
૧।૫।૮।૫૨ગઘ અવિજ્ઞાતં ચ ભૂતાણાં ષડ્વિધં શૌચમ્ ઉચ્યતે ॥ ઇતિ ॥
૧।૫।૮।૫૩-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૧।૫।૮।૫૩-૨ કાલં દેશં તથાત્માનં દ્રવ્યં દ્રવ્યપ્રયોજનમ્ । ઉપપત્તિમ્ અવસ્થાં ચ વિજ્ઞાય શૌચં શૌચજ્ઞઃ કુશલો ધર્મેપ્સુઃસમાચરેત્ ॥
૧।૫।૯।૧કખ નિત્યં શુદ્ધઃ કારુહસ્તઃ પણ્યં યચ્ ચ પ્રસારિતમ્ ।
૧।૫।૯।૧ગઘ બ્રહ્મચારિગતં ભૈક્ષં નિત્યં મેધ્યમ્ ઇતિ શ્રુતિઃ ॥
૧।૫।૯।૨કખ વત્સઃ પ્રસ્નવને મેધ્યઃ શકુનિઃ ફલશાતને ।
૧।૫।૯।૨ગઘ સ્ત્રિયશ્ ચ રતિસંસર્ગે શ્વા મૃગગ્રહણે શુચિઃ ॥
૧।૫।૯।૩કખ આકરાઃ શુચયઃ સર્વે વર્જયિત્વા સુરાકરમ્ ।
૧।૫।૯।૩ગઘ અદૂષ્યાઃ સંતતા ધારા વાતોદ્ભૂતાશ્ ચ રેણવઃ ॥
૧।૫।૯।૪કખ અમેધ્યેષુ ચ યે વૃક્ષા ઉપ્તાઃ પુષ્પફલોપગાઃ ।
૧।૫।૯।૪ગઘ તેષામ્ અપિ ન દુષ્યન્તિ પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ॥
૧।૫।૯।૫કખ ચૈત્યવૃક્ષં ચિતિં યૂપં ચણ્ડાલં વેદવિક્રયમ્ ।
૧।૫।૯।૫ગઘ એતાનિ બ્રાહ્મણઃ સ્પૃષ્ટ્વા સચેલો જલમ્ આવિશેત્ ॥
૧।૫।૯।૬કખ આત્મશય્યાસનં વસ્ત્રં જાયાપત્યં કમણ્ડલુઃ ।
૧।૫।૯।૬ગઘ શુચીન્ય્ આત્મન એતાનિ પરેષામ્ અશુચીનિ તુ ॥
૧।૫।૯।૭કખ આસનં શયનં યાનં નાવઃ પથિ તૃણાનિ ચ ।
૧।૫।૯।૭ગઘ ચણ્ડાલપતિતસ્પૃષ્ટં મારુતેનૈવ શુધ્યતિ ॥
૧।૫।૯।૮કખ ખલક્ષેત્રેષુ યદ્ ધાન્યં કૂપવાપીષુ યજ્ જલમ્ ।
૧।૫।૯।૮ગઘ અભોજ્યાદ્ અપિ તદ્ ભોજ્યં યચ્ ચ ગોષ્ઠગતં પયઃ ॥
૧।૫।૯।૯કખ ત્રીણિ દેવાઃ પવિત્રાણિ બ્રાહ્મણાનામ્ અકલ્પયન્ ।
૧।૫।૯।૯ગઘ અદૃષ્ટમ્ અદ્ભિર્ નિર્ણિક્તં યચ્ ચ વાચા પ્રશસ્યતે ॥
૧।૫।૯।૧૦કખ આપઃ પવિત્રં ભૂમિગતા ગોતૃપ્તિર્ યાસુ જાયતે ।
૧।૫।૯।૧૦ગઘ અવ્યાપ્તાશ્ ચેદ્ અમેધ્યેન ગન્ધવર્ણરસાન્વિતાઃ ॥
૧।૫।૯।૧૧ ભૂમેસ્ તુ સંમાર્જનપ્રોક્ષણોપલેપનાવસ્તરણોલ્લેખનૈર્યથાસ્થાનં દોષવિશેષાત્ પ્રાયત્યમ્ ॥
૧।૫।૯।૧૨ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ॥
૧।૫।૧૦।૧કખ ગોચર્મમાત્રમ્ અબ્બિન્દુર્ ભૂમેઃ શુધ્યતિ પાતિતઃ ।
૧।૫।૧૦।૧ગઘ સમૂઢમ્ અસમૂઢં વા યત્રામેધ્યં ન લક્ષ્યતે ॥ ઇતિ ॥
૧।૫।૧૦।૨ પરોક્ષમ્ અધિશ્રિતસ્યાન્નસ્યાવદ્યોત્યાભ્યુક્ષણમ્ ॥
૧।૫।૧૦।૩ તથાપણેયાનાં ચ ભક્ષાણામ્ ॥
૧।૫।૧૦।૪ બીભત્સવઃ શુચિકામા હિ દેવા નાશ્રદ્દધાનસ્ય હવિર્જુષન્ત ઇતિ ॥
૧।૫।૧૦।૫-૧કખ શુચેર્ અશ્રદ્દધાનસ્ય શ્રદ્દધાનસ્ય ચાશુચેઃ ।
૧।૫।૧૦।૫-૧ગઘ મીમાંસિત્વોભયં દેવાઃ સમમ્ અન્નમ્ અકલ્પયન્ ॥
૧।૫।૧૦।૫-૨કખ પ્રજાપતિસ્ તુ તાન્ આહ ન સમં વિષમં હિ તત્ ।
૧।૫।૧૦।૫-૨ગઘ હતમ્ અશ્રદ્દધાનસ્ય શ્રદ્ધાપૂતં વિશિષ્યતે ॥ ઇતિ ॥
૧।૫।૧૦।૬-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૧।૫।૧૦।૬-૨કખ અશ્રદ્ધા પરમઃ પાપ્મા શ્રદ્ધા હિ પરમં તપઃ ।
૧।૫।૧૦।૬-૨ગઘ તસ્માદ્ અશ્રદ્ધયા દત્તં હવિર્ નાશ્નન્તિ દેવતાઃ ॥
૧।૫।૧૦।૭ ઇષ્ટ્વા દત્ત્વાપિ વા મૂર્ખઃ સ્વર્ગં નહિ સ ગચ્છતિ ॥
૧।૫।૧૦।૮કખ શઙ્કાવિહતચારિત્રો યઃ સ્વાભિપ્રાયમ્ આશ્રિતઃ ।
૧।૫।૧૦।૮ગઘ શાસ્ત્રાતિગઃ સ્મૃતો મૂર્ખો ધર્મતન્ત્રોપરોધનાત્ ॥ ઇતિ ॥
૧।૫।૧૦।૯ શાકપુષ્પફલમૂલૌષધીનાં તુ પ્રક્ષાલનમ્ ॥
૧।૫।૧૦।૧૦ શુષ્કં તૃણમ્ અયાજ્ઞિકં કાષ્ઠં લોષ્ટં વાતિરસ્કૃત્યાહોરાત્રયોર્ ઉદગ્દક્ષિણામુખઃ પ્રવૃત્ય શિર ઉચ્ચરેદવમેહેદ્ વા ॥
૧।૫।૧૦।૧૧ મૂત્રે મૃદાદ્ભિઃ પ્રક્ષાલનમ્ ॥
૧।૫।૧૦।૧૨ ત્રિઃ પાણેઃ ॥
૧।૫।૧૦।૧૩ તદ્વત્ પુરીષે ॥
૧।૫।૧૦।૧૪ પર્યાયાત્ ત્રિસ્ ત્રિઃ પાયોઃ પાણેશ્ ચ ॥
૧।૫।૧૦।૧૫ મૂત્રવદ્ રેતસ ઉત્સર્ગે ॥
૧।૫।૧૦।૧૬ નીવીં વિસ્રસ્ય પરિધાયાપ ઉપસ્પૃશેત્ ॥
૧।૫।૧૦।૧૭ આર્દ્રં તૃણં ગોમયં ભૂમિં વા સમુપસ્પૃશેત્ ॥
૧।૫।૧૦।૧૮ નાભેર્ અધઃ સ્પર્શનં કર્મયુક્તો વર્જયેત્ ॥
૧।૫।૧૦।૧૯ ઊર્ધ્વં વૈ પુરુષસ્ય નાભ્યૈ મેધ્યમ્ અવાચીનમ્ અમેધ્યમ્ ઇતિશ્રુતિઃ ॥
૧।૫।૧૦।૨૦ શૂદ્રાણામ્ આર્યાધિષ્ઠિતાનામ્ અર્ધમાસિ માસિ વા વપનમાર્યવદાચમનકલ્પઃ ॥
૧।૫।૧૦।૨૧ વૈશ્યઃ કુસીદમ્ ઉપજીવેત્ ॥
૧।૫।૧૦।૨૨ પઞ્ચવિંશતિસ્ ત્વ્ એવ પઞ્ચમાષિકી સ્યાત્ ॥
૧।૫।૧૦।૨૩-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૧।૫।૧૦।૨૩-૨કખ યઃ સમર્ઘમ્ ઋણં ગૃહ્ય મહાર્ઘં સંપ્રયોજયેત્ ।
૧।૫।૧૦।૨૩-૨ગઘ સ વૈ વાર્દ્ધુષિકો નામ સર્વધર્મેષુ ગર્હિતઃ ॥
૧।૫।૧૦।૨૩-૩કખ વૃદ્ધિં ચ ભ્રૂણહત્યાં ચ તુલયા સમતોલયત્ ।
૧।૫।૧૦।૨૩-૩ગઘ અતિષ્ઠદ્ ભ્રૂણહા કોટ્યાં વાર્દ્ધુષિઃ સમકમ્પત ॥ ઇતિ ॥
૧।૫।૧૦।૨૪કખ ગોરક્ષકાન્ વાણિજકાંસ્ તથા કારુકુશીલવાન્ ।
૧।૫।૧૦।૨૪ગઘ પ્રેષ્યાન્ વાર્દ્ધુષિકાંશ્ ચૈવ વિપ્રાઞ્ છૂદ્રવદ્ આચરેત્ ॥
૧।૫।૧૦।૨૫ કામં તુ પરિલુપ્તકૃત્યાય કદર્યાય નાસ્તિકાય પાપીયસેપૂર્વૌ દદ્યાતામ્ ॥
૧।૫।૧૦।૨૬કખ અયજ્ઞેનાવિવાહેન વેદસ્યોત્સાદનેન ચ ।
૧।૫।૧૦।૨૬ગઘ કુલાન્ય્ અકુલતાં યાન્તિ બ્રાહ્મણાતિક્રમેણ ચ ॥
૧।૫।૧૦।૨૭કખ બ્રાહ્મણાતિક્રમો નાસ્તિ મૂર્ખે મન્ત્રવિવર્જિતે ।
૧।૫।૧૦।૨૭ગઘ જ્વલન્તમ્ અગ્નિમ્ ઉત્સૃજ્ય નહિ ભસ્મનિ હૂયતે ॥
૧।૫।૧૦।૨૮કખ ગોભિર્ અશ્વૈશ્ ચ યાનૈશ્ ચ કૃષ્યા રાજોપસેવયા ।
૧।૫।૧૦।૨૮ગઘ કુલાન્ય્ અકુલતાં યાન્તિ યાનિ હીનાનિ મન્ત્રતઃ ॥
૧।૫।૧૦।૨૯કખ મન્ત્રતસ્ તુ સમૃદ્ધાનિ કુલાન્ય્ અલ્પધનાન્ય્ અપિ ।
૧।૫।૧૦।૨૯ગઘ કુલસંખ્યાં ચ ગચ્છન્તિ કર્ષન્તિ ચ મહદ્યશઃ ॥
૧।૫।૧૦।૩૦કખ વેદઃ કૃષિવિનાશાય કૃષિર્ વેદવિનાશિની ।
૧।૫।૧૦।૩૦ગઘ શક્તિમાન્ ઉભયં કુર્યાદ્ અશક્તસ્ તુ કૃષિં ત્યજેત્ ॥
૧।૫।૧૦।૩૧કખ ન વૈ દેવાન્ પીવરોઽસંયતાત્મા રોરૂયમાણઃ કકુદીસમશ્નુતે ।
૧।૫।૧૦।૩૧ગઘ ચલત્તુન્દી રભસઃ કમવાદી કૃશાસ ઇત્ય્ અણવસ્ તત્રયાન્તિ ॥
૧।૫।૧૦।૩૨કખ યદ્ યૌવને ચરતિ વિભ્રમેણ સદ્ વાસદ્ વા યાદૃશં વાયદા વા ।
૧।૫।૧૦।૩૨ગઘ ઉત્તરે ચેદ્ વયસિ સાધુવૃત્તસ્ તદ્ એવાસ્ય ભવતિનેતરાણિ ॥
૧।૫।૧૦।૩૩કખ શોચેત મનસા નિત્યં દુષ્કૃતાન્ય્ અનુચિન્તયન્ ।
૧।૫।૧૦।૩૩ગઘ તપસ્વી ચાપ્રમાદી ચ તતઃ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ॥
૧।૫।૧૦।૩૪કખ સ્પૃશન્તિ બિન્દવઃ પાદૌ ય આચામયતઃ પરાન્ ।

૧।૫।૧૦।૩૪ગઘ ન તૈર્ ઉચ્છિષ્ટભાવઃ સ્યાત્ તુલ્યાસ્ તે ભૂમિગૈઃ સહ ॥ ઇતિ ॥
૧।૫।૧૧।૧ સપિણ્ડેષ્વ્ આ દશાહમ્ આશૌચમ્ ઇતિ જનનમરણયોર્ અધિકૃત્યવદન્ત્ય્ ઋત્વિગ્દીક્ષિતબ્રહ્મચારિવર્જમ્ ॥
૧।૫।૧૧।૨ સપિણ્ડતા ત્વ્ આ સપ્તમાત્ સપિણ્ડેષુ ॥
૧।૫।૧૧।૩ આ સપ્તમાસાદ્ આ દન્તજનનાદ્ વોદકોપસ્પર્શનમ્ ॥
૧।૫।૧૧।૪કખ પિણ્ડોદકક્રિયા પ્રેતે નાત્રિવર્ષે વિધીયતે ।
૧।૫।૧૧।૪ગઘ આ દન્તજનનાદ્ વાપિ દહનં ચ ન કારયેત્ ॥
૧।૫।૧૧।૫ અપ્રત્તાસુ ચ કન્યાસુ ॥
૧।૫।૧૧।૬ પ્રત્તાસ્વ્ એકે હ કુર્વતે ॥
૧।૫।૧૧।૭ લોકસંગ્રહણાર્થં હિ તદ્ અમન્ત્રાઃ સ્ત્રિયો મતાઃ ॥
૧।૫।૧૧।૮કખ સ્ત્રીણામ્ અકૃતવિવાહાનાં ત્ર્યહાચ્ છુધ્યન્તિ બાન્ધવાઃ ।
૧।૫।૧૧।૮ગઘ યથોક્તેનૈવ કલ્પેન શુધ્યન્તિ ચ સનાભય ઇતિ ॥
૧।૫।૧૧।૯ અપિ ચ પ્રપિતામહઃ પિતામહઃ પિતા સ્વયં સોદર્યા ભ્રાતરઃસવર્ણાયાઃ પુત્રઃ પૌત્રઃ પ્રપૌત્રસ્ તત્પુત્રવર્જં તેષાં ચપુત્રપૌત્રમ્ અવિભક્તદાયમ્ સપિણ્ડાન્ આચક્ષતે ॥
૧।૫।૧૧।૧૦ વિભક્તદાયાન્ અપિ સકુલ્યાન્ આચક્ષતે ॥
૧।૫।૧૧।૧૧ અસત્સ્વ્ અન્યેષુ તદ્ગામી હ્ય્ અર્થો ભવતિ ॥
૧।૫।૧૧।૧૨ સપિણ્ડાભાવે સકુલ્યઃ ॥
૧।૫।૧૧।૧૩ તદભાવે પિતાચાર્યોઽન્તેવાસ્ય્ ઋત્વિગ્ વા હરેત્ ॥
૧।૫।૧૧।૧૪ તદભાવે રાજા તદ્સ્વં ત્રૈવિદ્યવૃદ્ધેભ્યઃસંપ્રયચ્છેત્ ॥ [ક્: સત્સ્વં]
૧।૫।૧૧।૧૫ ન ત્વ્ એવ કદા ચિત્ સ્વયં રાજા બ્રાહ્મણસ્વમ્ આદદીત ॥
૧।૫।૧૧।૧૬-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૧।૫।૧૧।૧૬-૨કખ બ્રહ્મસ્વં પુત્રપૌત્રઘ્નં વિષમ્ એકાકિનં હરેત્ ।
૧।૫।૧૧।૧૬-૨ગઘ ન વિષં વિષમ્ ઇત્ય્ આહુર્ બ્રહ્મસ્વં વિષમ્ ઉચ્યતે ॥
૧।૫।૧૧।૧૬-૩ તસ્માદ્ રાજા બ્રાહ્મણસ્વં નાદદીત । પરમં હ્ય્ એતદ્વિષં યદ્ બ્રાહ્મણસ્વમ્ ઇતિ ॥
૧।૫।૧૧।૧૭ જનનમરણયોઃ સંનિપાતે સમાનો દશરાત્રઃ ॥
૧।૫।૧૧।૧૮ અથ યદિ દશરાત્રાઃ સંનિપતેયુર્ આદ્યં દશરાત્રમાશૌચમ્ આ નવમાદ્ દિવસાત્ ॥
૧।૫।૧૧।૧૯ જનને તાવન્ માતાપિત્રોર્ દશાહમ્ આશૌચમ્ ॥
૧।૫।૧૧।૨૦ માતુર્ ઇત્ય્ એકે તત્પરિહરણાત્ ॥
૧।૫।૧૧।૨૧ પિતુર્ ઇત્ય્ અપરે શુક્રપ્રાધાન્યાત્ ॥
૧।૫।૧૧।૨૨ અયોનિજા હ્ય્ અપિ પુત્રાઃ શ્રૂયન્તે ॥
૧।૫।૧૧।૨૩ માતાપિત્રોર્ એવ તુ સંસર્ગસામાન્યાત્ ॥
૧।૫।૧૧।૨૪ મરણે તુ યથાબાલં પુરસ્કૃત્ય યજ્ઞોપવીતાન્ય્ અપસવ્યાનિકૃત્વા તીર્થમ્ અવતીર્ય સકૃત્ સકૃત્ ત્રિર્ નિમજ્જ્યોન્મજ્જ્યોત્તીર્યાચમ્ય તત્પ્રત્યયમ્ ઉદકમ્ આસિચ્યાત એવોત્તીર્યાચમ્ય ગૃહદ્વાર્યઙ્ગારમ્ ઉત્કમ્ ઇતિ સંસ્પૃશ્યાક્ષારલવણાશિનો દશાહં કટમાસીરન્ ॥
૧।૫।૧૧।૨૫ એકાદશ્યાં દ્વાદશ્યાં વા શ્રાદ્ધકર્મ ॥
૧।૫।૧૧।૨૬ શેષક્રિયાયાં લોકોઽનુરોદ્ધવ્યઃ ॥
૧।૫।૧૧।૨૭ અત્રાપ્ય્ અસપિણ્ડેષુ યથાસન્નં ત્રિરાત્રમ્ અહોરાત્રમેકાહમ્ ઇતિ કુર્વીત ॥
૧।૫।૧૧।૨૮ આચાર્યોપાધ્યાયતત્પુત્રેષુ ત્રિરાત્રમ્ ॥
૧।૫।૧૧।૨૯ ઋત્વિજાં ચ ॥
૧।૫।૧૧।૩૦ શિષ્યસતીર્થ્યસબ્રહ્મચારિષુ ત્રિરાત્રમ્ અહોરાત્રમેકાહમ્ ઇતિ કુર્વીત ॥
૧।૫।૧૧।૩૧ ગર્ભસ્રાવે ગર્ભમાસસંમિતા રાત્રયઃ સ્ત્રીણામ્ ॥
૧।૫।૧૧।૩૨ પરશવોપસ્પર્શનેઽનભિસંધિપૂર્વં સચેલોઽપઃસ્પૃષ્ટ્વા સદ્યઃ શુદ્ધો ભવતિ ॥
૧।૫।૧૧।૩૩ અભિસંધિપૂર્વં ત્રિરાત્રમ્ ॥
૧।૫।૧૧।૩૪ ઋતુમત્યાં ચ ॥
૧।૫।૧૧।૩૫ યસ્ તતો જાયતે સોઽભિશસ્ત ઇતિ વ્યાખ્યાતાન્ય્ અસ્યૈ વ્રતાનિ ॥
૧।૫।૧૧।૩૬કખ વેદવિક્રયિણં યૂપં પતિતં ચિતિમ્ એવ ચ ।
૧।૫।૧૧।૩૬ગઘ સ્પૃષ્ટ્વા સમાચરેત્ સ્નાનં શ્વાનં ચણ્ડાલમ્ એવ ચ ॥
૧।૫।૧૧।૩૭કખ બ્રાહ્મણસ્ય વ્રણદ્વારે પૂયશોણિતસંભવે ।
૧।૫।૧૧।૩૭ગઘ કૃમિર્ ઉત્પદ્યતે તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તં કથં ભવેત્ ॥
૧।૫।૧૧।૩૮કખ ગોમૂત્રં ગોમયં ક્ષીરં દધિ સર્પિઃ કુશોદકમ્ ।
૧।૫।૧૧।૩૮ગઘ ત્ર્યહં સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ કૃમિદષ્ટઃ શુચિર્ ભવેત્ ॥
૧।૫।૧૧।૩૯ શુનોપહતઃ સચેલોઽવગાહેત ॥
૧।૫।૧૧।૪૦ પ્રક્ષાલ્ય વા તં દેશમ્ અગ્નિના સંસ્પૃશ્ય પુનઃ પ્રક્ષાલ્યપાદૌ ચાચમ્ય પ્રયતો ભવતિ ॥
૧।૫।૧૧।૪૧-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૧।૫।૧૧।૪૧-૨કખ શુના દષ્ટસ્ તુ યો વિપ્રો નદીં ગત્વા સમુદ્રગામ્ ।
૧।૫।૧૧।૪૧-૨ગઘ પ્રાણાયામશતં કૃત્વા ઘૃતં પ્રાશ્ય વિશુધ્યતિ ॥
૧।૫।૧૧।૪૧-૩કખ સુવર્ણરજતાભ્યાં વા ગવાં શૃઙ્ગોદકેન વા ।
૧।૫।૧૧।૪૧-૩ગઘ નવૈશ્ ચ કલશૈઃ સ્નાત્વા સદ્ય એવ શુચિર્ ભવેત્ ॥ ઇતિ ॥
૧।૫।૧૨।૧ અભક્ષ્યાઃ પશવો ગ્રામ્યાઃ ॥
૧।૫।૧૨।૨ ક્રવ્યાદાઃ શકુનયશ્ ચ ॥
૧।૫।૧૨।૩ તથા કુક્કુટસૂકરમ્ ॥
૧।૫।૧૨।૪ અન્યત્રાજાવિભ્યઃ ॥
૧।૫।૧૨।૫ ભક્ષ્યાઃ શ્વાવિદ્ગોધાશશશલ્યકકચ્છપખઙ્ગાઃખઙ્ગવર્જાઃ પઞ્ચ પઞ્ચનખાઃ ॥
૧।૫।૧૨।૬ તથા ઋશ્યહરિણપૃષતમહિષવરાહકુલુઙ્ગાઃકુલુઙ્ગવર્જાઃ પઞ્ચ દ્વિખુરિણઃ ॥
૧।૫।૧૨।૭ પક્ષિણસ્તિત્તિરિકપોતકપિઞ્જલવાર્ધ્રાણસમયૂરવારણાવારણવર્જાઃ પઞ્ચ વિષ્કિરાઃ ॥
૧।૫।૧૨।૮ મત્સ્યાઃ સહસ્રદંષ્ટ્રશ્ ચિલિચિમોવર્મિબૃહચ્છિરોમશકરિરોહિતરાજીવાઃ ॥
૧।૫।૧૨।૯ અનિર્દશાહસંધિનીક્ષીરમ્ અપેયમ્ ॥
૧।૫।૧૨।૧૦ વિવત્સાન્યવત્સયોશ્ ચ ॥
૧।૫।૧૨।૧૧ આવિકમ્ ઔષ્ટ્રિકમ્ ઐકશફમ્ અપેયમ્ ॥
૧।૫।૧૨।૧૨ અપેયપયઃપાને કૃચ્છ્રોઽન્યત્ર ગવ્યાત્ ॥
૧।૫।૧૨।૧૩ ગવ્યે તુ ત્રિરાત્રમ્ ઉપવાસઃ ।
૧।૫।૧૨।૧૪ પર્યુષિતંશાકયૂષમાંસસર્પિઃશૃતધાનાગુડદધિમધુસક્તુવર્જમ્ ॥
૧।૫।૧૨।૧૫ શુક્તાનિ તથાજાતો ગુડઃ ॥
૧।૫।૧૨।૧૬ શ્રાવણ્યાં પૌર્ણમાસ્યામ્ આષાઢ્યાં વોપાકૃત્ય તૈષ્યાંમાઘ્યાં વોત્સૃજેયુઃ । ઉત્સૃજેયુઃ ॥
૧।૬।૧૩।૧ શુચિમ્ અધ્વરં દેવા જુષન્તે ॥
૧।૬।૧૩।૨ શુચિકામા હિ દેવાઃ શુચયશ્ ચ ॥
૧।૬।૧૩।૩-૧ તદ્ એશાભિવદતિ । [ઓમ્]
૧।૬।૧૩।૩-૨કખ શુચી વો હવ્યા મરુતઃ શુચીનાં શુચિં હિનોમ્ય્ અધ્વરંશુચિભ્યઃ ।
૧।૬।૧૩।૩-૨ગઘ ઋતેન સત્યમ્ ઋતસાપ આયઞ્ છુચિજન્માનઃ શુચયઃપાવકાઃ ॥ ઇતિ ॥
૧।૬।૧૩।૪-૧ અહતં વાસસાં શુચિ ।
૧।૬।૧૩।૪-૨ તસ્માદ્ યત્ કિં ચેજ્યાસંયુક્તં સ્યાત્ સર્વં તદ્ અહતૈર્વાસોભિઃ કુર્યાત્ ॥
૧।૬।૧૩।૫ પ્રક્ષાલિતોપવાતાન્ય્ અક્લિષ્ટાનિ વાસાંસિ પત્નીયજમાનાવૃત્વિજશ્ ચ પરિદધીરન્ ॥
૧।૬।૧૩।૬ એવં પ્રક્રમાદ્ ઊર્ધ્વમ્ ॥
૧।૬।૧૩।૭ દીર્ઘસોમેષુ સત્ત્રેષુ ચૈવમ્ ॥
૧।૬।૧૩।૮ યથાસમામ્નાતં ચ ॥
૧।૬।૧૩।૯ યથૈતદ્ અભિચરણીયેષ્વ્ ઇષ્ટિપશુસોમેષુ લોહિતોષ્ણીષાલોહિતવાસસશ્ ચ ર્ત્વિજઃ પ્રચરેયુશ્ ચિત્રવાસસશ્ ચિત્રાસઙ્ગાવૃષાકપાવ્ ઇતિ ચ ॥
૧।૬।૧૩।૧૦ અગ્ન્યાધાને ક્ષૌમાણિ વાસાંસિ તેષામ્ અલાભે કાર્પાસિકાન્યૌર્ણાનિ વા ભવન્તિ ॥
૧।૬।૧૩।૧૧ મૂત્રપુરીષલોહિતરેતઃપ્રભૃત્યુપહતાનાં મૃદાદ્ભિરિતિ પ્રક્ષાલનમ્ ॥
૧।૬।૧૩।૧૨ વાસોવત્ તાર્પ્યવલ્કલાનામ્ [ક્: વૃકલાનામ્] ॥
૧।૬।૧૩।૧૩ વલ્કલવત્ કૃષ્ણાજિનાનામ્ ॥
૧।૬।૧૩।૧૪ ન પરિહિતમ્ અધિરૂઢમ્ અપ્રક્ષાલિતં પ્રાવરણમ્ ॥
૧।૬।૧૩।૧૫ નાપલ્પૂલિતં મનુષ્યસંયુક્તં દેવત્રા યુઞ્જ્યાત્ ॥
૧।૬।૧૩।૧૬ ઘનાયા ભૂમેર્ ઉપઘાત ઉપલેપનમ્ ॥
૧।૬।૧૩।૧૭ સુષિરાયાઃ કર્ષણમ્ ॥
૧।૬।૧૩।૧૮ ક્લિન્નાયા મેધ્યમ્ આહૃત્ય પ્રચ્છાદનમ્ ॥
૧।૬।૧૩।૧૯ ચતુર્ભિઃ શુધ્યતે ભૂમિર્ ગોભિર્ આક્રમણાત્ ખનનાદ્દહનાદ્ અભિવર્ષણાત્ ॥
૧।૬।૧૩।૨૦ પઞ્ચમાચ્ ચોપલેપનાત્ ષષ્ઠાત્ કાલાત્ ॥
૧।૬।૧૩।૨૧ અસંસ્કૃતાયાં ભૂમૌ ન્યસ્તાનાં તૃણાનાં પ્રક્ષાલનમ્ ॥
૧।૬।૧૩।૨૨ પરોક્ષોપહતાનામ્ અભ્યુક્ષણમ્ ॥
૧।૬।૧૩।૨૩ એવં ક્ષુદ્રસમિધામ્ ॥
૧।૬।૧૩।૨૪ મહતાં કાષ્ઠાનામ્ ઉપઘાતે પ્રક્ષાલ્યાવશોષણમ્ ॥
૧।૬।૧૩।૨૫ બહૂનાં તુ પ્રોક્ષણમ્ ॥
૧।૬।૧૩।૨૬ દારુમયાણાં પાત્રાણામ્ ઉચ્છિષ્ટસમન્વારબ્ધાનામવલેખનમ્ ॥
૧।૬।૧૩।૨૭ ઉચ્છિષ્ટલેપોપહતાનામ્ અવતક્ષણમ્ ॥।
૧।૬।૧૩।૨૮ મૂત્રપુરીષલોહિતરેતઃપ્રભૃત્યુપહતાનામ્ ઉત્સર્ગઃ ॥
૧।૬।૧૩।૨૯ તદ્ એતદ્ અન્યત્ર નિર્દેશાત્ ॥

૧।૬।૧૩।૩૦ યથૈતદ્ અગ્નિહોત્રે ઘર્મોચ્છિષ્ટે ચ દધિઘર્મે ચકુણ્ડપાયિનામ્ અયને ચોત્સર્ગિણામ્ અયને ચ દાક્ષાયણયજ્ઞેચેડાદધે ચ ચતુશ્ચક્રે ચ બ્રહ્મૌદનેષુ ચતેષુ સર્વેષુ દર્ભૈર્ અદ્ભિઃ પ્રક્ષાલનમ્ ॥ [ક્ ચૈડાદધે]
૧।૬।૧૩।૩૧ સર્વેષ્વ્ એવ સોમભક્ષેષ્વ્ અદ્ભિર્ એવ માર્જાલીયે પ્રક્ષાલનમ્ ॥
૧।૬।૧૩।૩૨ મૂત્રપુરીષલોહિતરેતઃપ્રભૃત્યુપહતાનામ્ ઉત્સર્ગઃ ॥
૧।૬।૧૪।૧ મૃન્મયાનાં પાત્રાણામ્ ઉચ્છિષ્ટસમન્વારબ્ધાનામ્ અવકૂલનમ્ ॥
૧।૬।૧૪।૨ ઉચ્છિષ્ટલેપોપહતાનાં પુનર્દહનમ્ ॥
૧।૬।૧૪।૩ મૂત્રપુરીષલોહિતરેતઃપ્રભૃત્યુપહતાનામ્ ઉત્સર્ગઃ ॥
૧।૬।૧૪।૪ તૈજસાનાં પાત્રાણાં પૂર્વવત્ પરિમૃષ્ટાનાં પ્રક્ષાલનમ્ ॥
૧।૬।૧૪।૫ પરિમાર્જનદ્રવ્યાણિ ગોશકૃન્મૃદ્ભસ્મેતિ ॥
૧।૬।૧૪।૬ મૂત્રપુરીષલોહિતરેતઃપ્રભૃત્યુપહતાનાં પુનર્કરણમ્ ॥
૧।૬।૧૪।૭ ગોમૂત્રે વા સપ્તરાત્રં પરિશાયનં મહાનદ્યાં વા ॥ [ક્: -દ્યાં વૈવમ્]
૧।૬।૧૪।૮ એવમ્ અશ્મમયાનામ્ ॥
૧।૬।૧૪।૯ અલાબુબિલ્વવિનાડાનાં ગોવાલૈઃ પરિમાર્જનમ્ ॥
૧।૬।૧૪।૧૦ નડવેણુશરકુશવ્યૂતાનાં ગોમયેનાદ્ભિર્ ઇતિ પ્રક્ષાલનમ્ ॥
૧।૬।૧૪।૧૧ વ્રીહીણામ્ ઉપઘાતે પ્રક્ષાલ્યાવશોષણમ્ ॥
૧।૬।૧૪।૧૨ બહૂનાં તુ પ્રોક્ષણમ્ ॥
૧।૬।૧૪।૧૩ તણ્ડુલાનામ્ ઉત્સર્ગઃ ॥
૧।૬।૧૪।૧૪ એવં સિદ્ધહવિષામ્ ॥
૧।૬।૧૪।૧૫ મહતાં શ્વવાયસપ્રભૃત્યુપહતાનાં તં દેશંપુરુષાન્નમ્ ઉદ્ધૃત્ય । પવમાનઃ સુવર્જન ઇતિ । એતેનાનુવાકેનાભ્યુક્ષણમ્ ॥
૧।૬।૧૪।૧૬ મધૂદકે પયોવિકારે ચ પાત્રાત્ પાત્રાન્તરાનયનેશૌચમ્ ॥
૧।૬।૧૪।૧૭ એવં તૈલસર્પિષી ઉચ્છિષ્ટસમન્વારબ્ધેઉદકેઽવધાયોપયોજયેત્ ॥
૧।૬।૧૪।૧૮ અમેધ્યાભ્યાધાને સમારોપ્યાગ્નિં મથિત્વા પવમાનેષ્ટિઃ ॥
૧।૬।૧૪।૧૯ શૌચદેશમન્ત્રાવૃદર્થદ્રવ્યસંસ્કારકાલભેદેષુપૂર્વપૂર્વપ્રાધાન્યમ્ । પૂર્વપૂર્વપ્રાધાન્યમ્ ॥
૧।૭।૧૫।૧ ઉત્તરત ઉપચારો વિહારઃ ॥
૧।૭।૧૫।૨ તથાપવર્ગઃ ॥
૧।૭।૧૫।૩ વિપરીતં પિત્ર્યેષુ ॥
૧।૭।૧૫।૪ પાદોપહતં પ્રક્ષાલયેત્ ॥
૧।૭।૧૫।૫ અઙ્ગમ્ ઉપસ્પૃશ્ય સિચં વાપ ઉપસ્પૃશેત્ ॥
૧।૭।૧૫।૬ એવંછેદનભેદનખનનનિરસનપિત્ર્યરાક્ષસનૈરૃતરૌદ્રાભિચરણીયેષુ ॥
૧।૭।૧૫।૭ ન મન્ત્રવતા યજ્ઞાઙ્ગેનાત્માનમ્ અભિપરિહરેત્ ॥
૧।૭।૧૫।૮ અભ્યન્તરાણિ યજ્ઞાઙ્ગાનિ ॥
૧।૭।૧૫।૯ બાહ્યા ઋત્વિજઃ ॥
૧।૭।૧૫।૧૦ પત્નીયજમાનાવ્ ઋત્વિગ્ભ્યોઽન્તરતમૌ ॥
૧।૭।૧૫।૧૧ યજ્ઞાન્ગેભ્ય આજ્યમ્ આજ્યાદ્ ધવીંષિ હવિર્ભ્યઃ પશુઃ પશોઃસોમઃ સોમાદ્ અગ્નયઃ ॥
૧।૭।૧૫।૧૨ યથાકર્મ ર્ત્વિજો ન વિહારાદ્ અભિપર્યાવર્તેરન્ ॥
૧।૭।૧૫।૧૩ પ્રાઙ્મુખશ્ ચેદ્ દક્ષિણમ્ અંસમ્ અભિપર્યાવર્તેત ॥
૧।૭।૧૫।૧૪ પ્રત્યઙ્મુખઃ સવ્યમ્ ॥
૧।૭।૧૫।૧૫ અન્તરેણ ચાત્વાલોત્કરૌ યજ્ઞસ્ય તીર્થમ્ ॥
૧।૭।૧૫।૧૬ અચાત્વાલ આહવનીયોત્કરૌ ॥
૧।૭।૧૫।૧૭ તતઃ કર્તારો યજમાનઃ પત્ની ચ પ્રપદ્યેરન્ ॥
૧।૭।૧૫।૧૮ વિસંસ્થિતે ॥
૧।૭।૧૫।૧૯ સંસ્થિતે ચ સંચરોઽનુત્કરદેશાત્ ॥ [ક્:ઽનૂત્કરદેશાત્]
૧।૭।૧૫।૨૦ નાપ્રોક્ષિતમ્ અપ્રપન્નં ક્લિન્નં કાષ્ઠં સમિધંવાભ્યાદધ્યાત્ ॥
૧।૭।૧૫।૨૧ અગ્રેણાહવનીયં બ્રહ્મયજમાનૌ પ્રપદ્યેતે ॥
૧।૭।૧૫।૨૨ જઘનેનાહવનીયમ્ ઇત્ય્ એકે ॥
૧।૭।૧૫।૨૩ દક્ષિણેનાહવનીયં બ્રહ્માયતનં તદપરેણ યજમાનસ્ય ॥
૧।૭।૧૫।૨૪ ઉત્તરાં શ્રોણિમ્ ઉત્તરેણ હોતુઃ ॥
૧।૭।૧૫।૨૫ ઉત્કર આગ્નીધ્રસ્ય ॥
૧।૭।૧૫।૨૬ જઘનેન ગાર્હપત્યં પત્ન્યાઃ ॥
૧।૭।૧૫।૨૭ તેષુ કાલે કાલ એવ દર્ભાન્ સંસ્તૃણાતિ ॥
૧।૭।૧૫।૨૮ એકૈકસ્ય ચોદકમણ્ડલુર્ ઉપાત્તઃ સ્યાદ્ આચમનાર્થઃ ॥
૧।૭।૧૫।૨૯ વ્રતોપેતો દીક્ષિતઃ સ્યાત્ ॥
૧।૭।૧૫।૩૦ ન પરપાપં વદેન્ ન ક્રુધ્યેન્ ન રોદેન્ મૂત્રપુરીષેનાવેક્ષેત ॥
૧।૭।૧૫।૩૧ અમેધ્યં દૃષ્ટ્વા જપતિ । અબદ્ધં મનો દરિદ્રં ચક્ષુઃસૂર્યો જ્યોતિષાં શ્રેષ્ઠો દીક્ષે મા મા હાસીર્ ઇતિ ॥
૧।૭।૧૫।૩૨ અથ યદ્ય્ એનમ્ અભિવર્ષતિ । ઉન્દતીર્ બલં ધત્તૌજો ધત્તબલં ધત્ત મા મે દીક્ષાં મા તપો નિર્વધિષ્ટેતિ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્]
૧।૮।૧૬।૧ ચત્વારો વર્ણા બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવિટ્શૂદ્રાઃ ॥
૧।૮।૧૬।૨ તેષાં વર્ણાનુપૂર્વ્યેણ ચતસ્રો ભાર્યા બ્રાહ્મણસ્ય ॥
૧।૮।૧૬।૩ તિસ્રો રાજન્યસ્ય ॥
૧।૮।૧૬।૪ દ્વે વૈશ્યસ્ય ॥
૧।૮।૧૬।૫ એકા શૂદ્રસ્ય ॥
૧।૮।૧૬।૬ તાસુ પુત્રાઃ સવર્ણાનન્તરાસુ સવર્ણાઃ ॥
૧।૮।૧૬।૭ એકાન્તરદ્વ્યન્તરાસ્વ્ અમ્બષ્ઠૌગ્રનિષાદાઃ ॥
૧।૮।૧૬।૮ પ્રતિલોમાસ્વ્ આયોગવમાગધવૈણક્ષત્તૃપુલ્કસકુક્કુટવૈદેહકચણ્ડાલઃ ॥ [ક્: ક્ષત્તુ]
૧।૮।૧૬।૯ અમ્બષ્ઠાત્ પ્રથમાયાં શ્વપાકઃ ॥
૧।૮।૧૬।૧૦ ઉગ્રાદ્ દ્વિતીયાયાં વૈણઃ ॥
૧।૮।૧૬।૧૧ નિષાદાત્ તૃતીયાયાં પુલ્કસઃ ॥
૧।૮।૧૬।૧૨ વિપર્યયે કુક્કુટઃ ॥
૧।૮।૧૬।૧૩ નિષાદેન નિષાદ્યામ્ આ પઞ્ચમાજ્ જાતોઽપહન્તિ શૂદ્રતામ્ ॥
૧।૮।૧૬।૧૪ તમ્ ઉપનયેત્ ષષ્ઠં યાજયેત્ ॥
૧।૮।૧૬।૧૫ સપ્તમોઽવિકૃતબીજઃ સમબીજઃ સમ ઇત્ય્ એષાં સંજ્ઞાઃક્રમેણ નિપતન્તિ ॥ [ક્ તોગેથેર્ wઇથ્ ૧।૮।૧૬।૧૪: તમ્ ઉપનયેત્ ષષ્ઠંયાજયેત્ સપ્તમોઽવિકૃતો ભવતિ]
૧।૮।૧૬।૧૬-૧કખ ત્રિષુ વર્ણેષુ સાદૃશ્યાદ્ અવ્રતો જનયેત્ તુ યાન્ । [ક્ ઓમિત્સ્]
૧।૮।૧૬।૧૬-૧ગઘ તાન્ સાવિત્રીપરિભ્રષ્ટાન્ વ્રાત્યાન્ આહુર્ મનીષિણઃ । [ક્ ઓમિત્સ્]
૧।૮।૧૬।૧૬-૨ વ્રાત્યાન્ આહુર્ મનીષિણ ઇતિ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્]
૧।૯।૧૭।૧ રથકારામ્બષ્ઠસૂતોગ્રમાગધાયોગવવૈણક્ષત્તૃપુલ્કસકુક્કુટવૈદેહકચણ્ડાલશ્વપાકપ્રભૃતયઃ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્]
૧।૯।૧૭।૨ તત્ર સવર્ણાસુ સવર્ણાઃ ॥
૧।૯।૧૭।૩ બ્રાહ્મણાત્ ક્ષત્રિયાયાં બ્રાહ્મણો વૈશ્યાયામ્ અમ્બષ્ઠઃશૂદ્રાયાં નિષાદઃ ॥
૧।૯।૧૭।૪ પારશવ ઇત્ય્ એકે ॥
૧।૯।૧૭।૫ ક્ષત્રિયાદ્ વૈશ્યાયાં ક્ષત્રિયઃ શૂદ્રાયામ્ ઉગ્રઃ ॥
૧।૯।૧૭।૬ વૈશ્યાચ્ છૂદ્રાયાં રથકારઃ ॥
૧।૯।૧૭।૭ શૂદ્રાદ્ વૈશ્યાયાં માગધઃ ક્ષત્રિયાયાં ક્ષત્તાબ્રાહ્મણ્યાં ચણ્ડાલઃ ॥
૧।૯।૧૭।૮ વૈશ્યાત્ ક્ષત્રિયાયામ્ આયોગવો બ્રાહ્મણ્યાં વૈદેહકઃ । ક્ષત્રિયાદ્ બ્રાહ્મણ્યાં સૂતઃ ॥
૧।૯।૧૭।૯ તત્રામ્બષ્ઠોઽગ્રયોઃ સંયોગે ભવત્ય્ અનુલોમઃ ॥ [ક્: અત્ર]
૧।૯।૧૭।૧૦ ક્ષત્તૃવૈદેહકયોઃ પ્રતિલોમઃ ॥
૧।૯।૧૭।૧૧ ઉગ્રાજ્ જાતઃ ક્ષત્ત્ર્યાં શ્વપાકઃ ॥
૧।૯।૧૭।૧૨ વૈદેહકાદ્ અમ્બષ્ઠાયાં વૈણઃ ॥
૧।૯।૧૭।૧૩ નિષદાચ્ છૂદ્રાયાં પુલ્કસઃ ॥
૧।૯।૧૭।૧૪ શૂદ્રાન્ નિષાદ્યાં કુક્કુટઃ ॥
૧।૯।૧૭।૧૫ વર્ણસંકરાદ્ ઉત્પન્નાન્ વ્રાત્યાન્ આહુર્ મનીષિણઃ । વ્રાત્યાન્ આહુર્ મનીષિણ ઇતિ ॥
૧।૧૦।૧૮।૧ ષડ્ભાગભૃતો રાજા રક્ષેત્ પ્રજાઃ ॥
૧।૧૦।૧૮।૨ બ્રહ્મ વૈ સ્વં મહિમાનં બ્રાહ્મણેષ્વ્ અદધાદધ્યયનાધ્યાપનયજનયાજનદાનપ્રતિગ્રહસંયુક્તં વેદાનાંગુપ્ત્યૈ ॥
૧।૧૦।૧૮।૩ ક્ષત્રે બલમધ્યયનયજનદાનશસ્ત્રકોશભૂતરક્ષણસંયુક્તં ક્ષત્રસ્યવૃદ્ધ્યૈ ॥
૧।૧૦।૧૮।૪ વિટ્સ્વધ્યયનયજનદાનકૃષિવાણિજ્યપશુપાલનસંયુક્તં કર્મણાંવૃદ્ધ્યૈ ॥
૧।૧૦।૧૮।૫ શૂદ્રેષુ પૂર્વેષાં પરિચર્યામ્ ॥
૧।૧૦।૧૮।૬ પત્તો હ્ય્ અષૃજ્યન્તેતિ ॥
૧।૧૦।૧૮।૭ સર્વતોધુરં પુરોહિતં વૃણુયાત્ ॥
૧।૧૦।૧૮।૮ તસ્ય શાસને વર્તેત ॥
૧।૧૦।૧૮।૯ સંગ્રામે ન નિવર્તેત ॥
૧।૧૦।૧૮।૧૦ ન કર્ણિભિર્ ન દિગ્ધૈઃ પ્રહરેત્ ॥
૧।૧૦।૧૮।૧૧ ભીતમત્તોન્મત્તપ્રમત્તવિસંનાહસ્ત્રીબાલવૃદ્ધબ્રાહ્મણૈર્ નયુધ્યેત ॥
૧।૧૦।૧૮।૧૨ અન્યત્રાતતાયિનઃ ॥
૧।૧૦।૧૮।૧૩-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૧।૧૦।૧૮।૧૩-૨કખ અધ્યાપકં કુલે જાતં યો હન્યાદ્ આતતાયિનમ્ ।
૧।૧૦।૧૮।૧૩-૨ગઘ ન તેન ભ્રૂણહા ભવતિ મન્યુસ્ તન્ મન્યુમ્ ઋચ્છતિ ॥ ઇતિ ॥
૧।૧૦।૧૮।૧૪ સામુદ્રશુલ્કો વરં રૂપમ્ ઉદ્ધૃત્ય દશપણં શતમ્ ॥
૧।૧૦।૧૮।૧૫ અન્યેષામ્ અપિ સારાનુરૂપ્યેણાનુપહત્ય ધર્મ્યં પ્રકલ્પયેત્ ॥
૧।૧૦।૧૮।૧૬ અબ્રાહ્મણસ્ય પ્રનષ્ટસ્વામિકં રિક્થં સંવત્સરંપરિપાલ્ય રાજા હરેત્ ॥
૧।૧૦।૧૮।૧૭ અવધ્યો વૈ બ્રાહ્મણઃ સર્વાપરાધેષુ ॥

૧।૧૦।૧૮।૧૮ બ્રાહ્મણસ્યબ્રહ્મહત્યાગુરુતલ્પગમનસુવર્ણસ્તેયસુરાપાનેષુ કુસિન્ધભગસૃગાલસુરાધ્વજાંસ્ તપ્તેનાયસા લલાટેઽઙ્કયિત્વા વિષયાન્ નિર્ધમનમ્ ॥
૧।૧૦।૧૮।૧૯ ક્ષત્રિયાદીનાં બ્રાહ્મણવધે વધઃ સર્વસ્વહરણમ્ ચ ॥
૧।૧૦।૧૮।૨૦ તેષામ્ એવ તુલ્યાપકૃષ્ટવધે યથાબલમ્ અનુરૂપાન્દણ્ડાન્ પ્રકલ્પયેત્ ॥
૧।૧૦।૧૯।૧ ક્ષત્રિયવધે ગોસહસ્રમ્ ઋષભાધિકં રાજ્ઞ ઉત્સૃજેદ્વૈરનિર્યાતનાર્થમ્ [ક્: વૈરનિર્યાતનામ્] ॥
૧।૧૦।૧૯।૨ શતં વૈશ્યે દશ શૂદ્ર ઋષભશ્ ચાત્રાધિકઃ ॥
૧।૧૦।૧૯।૩ શૂદ્રવધેન સ્ત્રીવધો ગોવધશ્ ચવ્યાખ્યાતોઽન્યત્રાત્રેય્યા વધાદ્ ધેન્વનડુહોશ્ ચ ॥
૧।૧૦।૧૯।૪ વધે ધેન્વનડુહોર્ અન્તે ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ॥
૧।૧૦।૧૯।૫ આત્રેય્યા વધઃ ક્ષત્રિયવધેન વ્યાખ્યાતઃ ॥
૧।૧૦।૧૯।૬ હંસભાસબર્હિણચક્રવાકપ્રચલાકકાકોલૂકમણ્ડૂક[ક્:કણ્ટક]ડિડ્ડિક[ક્: ડિડ્ડિકમણ્ડૂક]ડેરિકાશ્વબભ્રુનકુલાદીનાંવધે શૂદ્રવત્ ॥
૧।૧૦।૧૯।૭ લોકસંગ્રહણાર્થં યથા દૃષ્ટં શ્રુતં વા સાક્ષીસાક્ષ્યં બ્રૂયાત્ ॥
૧।૧૦।૧૯।૮-૧કખ પાદોઽધર્મસ્ય કર્તારં પાદો ગચ્છતિ સાક્ષિણમ્ ।
૧।૧૦।૧૯।૮-૧ગઘ પાદઃ સભાસદઃ સર્વાન્ પાદો રાજાનમ્ ઋચ્છતિ ॥
૧।૧૦।૧૯।૮-૨કખ રાજા ભવત્ય્ અનેનાશ્ ચ મુચ્યન્તે ચ સભાસદઃ ।
૧।૧૦।૧૯।૮-૨ગઘ એનો ગચ્છતિ કર્તારં યત્ર નિન્દ્યો હ નિન્દ્યતે ॥
૧।૧૦।૧૯।૯ સાક્ષિણં ચૈવમ્ ઉદ્દિષ્ટં યત્નાત્ પૃચ્છેદ્ વિચક્ષણઃ ॥
૧।૧૦।૧૯।૧૦કખ યાં રાત્રિમ્ અજનિષ્ઠાસ્ ત્વં યાં ચ રાત્રિં મરિષ્યસિ ।
૧।૧૦।૧૯।૧૦ગઘ એતયોર્ અન્તરા યત્ તે સુકૃતં સુકૃતં ભવેત્ ।
૧।૧૦।૧૯।૧૦એ તત્ સર્વં રાજગામિ સ્યાદ્ અનૃતં બ્રુવતસ્ તવ ॥
૧।૧૦।૧૯।૧૧કખ ત્રીન્ એવ ચ પિતૄન્ હન્તિ ત્રીન્ એવ ચ પિતામહાન્ ।
૧।૧૦।૧૯।૧૧ગઘ સપ્ત જાતાન્ અજાતાંશ્ ચ સાક્ષી સાક્ષ્યં મૃષા વદન્ ॥
૧।૧૦।૧૯।૧૨-૧કખ હિરણ્યાર્થે અનૃતે હન્તિ ત્રીન્ એવ ચ પિતામહાન્ ।
૧।૧૦।૧૯।૧૨-૧ગઘ પઞ્ચ પશ્વનૃતે હન્તિ દશ હન્તિ ગવાનૃતે ॥
૧।૧૦।૧૯।૧૨-૨કખ શતમ્ અશ્વાનૃતે હન્તિ સહસ્રં પુરુષાનૃતે ।
૧।૧૦।૧૯।૧૨-૨ગઘ સર્વં ભૂમ્યનૃતે હન્તિ સાક્ષી સાક્ષ્યં મૃષા વદન્ ॥
૧।૧૦।૧૯।૧૩ ચત્વારો વર્ણાઃ પુત્રિણઃ સાક્ષિણઃ સ્યુર્ અન્યત્રશ્રોત્રિયરાજન્યપ્રવ્રજિતમાનુષ્યહીનેભ્યઃ ॥
૧।૧૦।૧૯।૧૪ સ્મૃતૌ પ્રધાનતઃ પ્રતિપત્તિઃ ॥
૧।૧૦।૧૯।૧૫ અતોઽન્યથા કર્તપત્યમ્ ॥
૧।૧૦।૧૯।૧૬ દ્વાદશરાત્રં તપ્તં પયઃ પિબેત્ કૂશ્માણ્ડૈર્ વાજુહુયાદ્ ઇતિ । કૂશ્માણ્ડૈર્ વા જુહુયાદ્ ઇતિ ॥
૧।૧૧।૨૦।૧ અષ્ટૌ વિવાહાઃ ॥
૧।૧૧।૨૦।૨ શ્રુતશીલે વિજ્ઞાય બ્રહ્મચારિણેઽર્થિને દીયતે સ બ્રાહ્મઃ ॥
૧।૧૧।૨૦।૩ આચ્છાદ્યાલંકૃત્ય । એષા સહ ધર્મશ્[ક્: ધર્મં]ચર્યતામ્ ઇતિ । પ્રાજાપ્ત્યઃ ॥
૧।૧૧।૨૦।૪ પૂર્વાં લાજાહુતિં હુત્વા ગોભ્યાં સહાર્ષઃ ॥ [ક્:પૂર્વાં લાજાહુતિં હુત્વા ગોમિથુનં કન્યાવતે દત્ત્વા ગ્રહણમાર્ષઃ]
૧।૧૧।૨૦।૫ દક્ષિણાસુ નીયમાનાસ્વ્ અન્તર્વેદ્ય્ ઋત્વિજે સ દૈવઃ ॥
૧।૧૧।૨૦।૬ ધનેનોપતોષ્યાસુરઃ ॥ [ક્: સકામેન સકામાયા મિથસ્સંયોગો ગાન્ધર્વઃ]
૧।૧૧।૨૦।૭ સકામેન સકામાયા મિથઃ સંયોગો ગાન્ધર્વઃ ॥ [ક્:ધનેનોપતોષ્યાસુરઃ]
૧।૧૧।૨૦।૮ પ્રસહ્ય હરણાદ્ રાક્ષસઃ ॥
૧।૧૧।૨૦।૯ સુપ્તાં મત્તાં પ્રમત્તાં વોપગચ્છેદ્ ઇતિ પૈશાચઃ ॥
૧।૧૧।૨૦।૧૦ તેષાં ચત્વારઃ પૂર્વે બ્રાહ્મણસ્ય તેષ્વ્ અપિ પૂર્વઃ પૂર્વઃશ્રેયાન્ ॥
૧।૧૧।૨૦।૧૧ ઉત્તરેષામ્ ઉત્તર ઉત્તરઃ પાપીયાન્ ॥ [ક્: ઉત્તરોત્તરઃ]
૧।૧૧।૨૦।૧૨ અત્રાપિ ષષ્ઠસપ્તમૌ ક્ષત્રધર્માનુગતૌ તત્પ્રત્યયત્વાત્ ક્ષત્રસ્ય ॥
૧।૧૧।૨૦।૧૩ પઞ્ચમાષ્ટમૌ વૈશ્યશૂદ્રાણામ્ ॥
૧।૧૧।૨૦।૧૪ અયન્ત્રિતકલત્રા હિ વૈશ્યશૂદ્રા ભવન્તિ ॥
૧।૧૧।૨૦।૧૫ કર્ષણશુશ્રૂષાધિકૃતત્વાત્ ॥
૧।૧૧।૨૦।૧૬ ગાન્ધર્વમ્ અપ્ય્ એકે પ્રશંસન્તિ સર્વેષાં સ્નેહાનુગતત્વાત્ ॥
૧।૧૧।૨૧।૧ યથા યુક્તો વિવાહસ્ તથા યુક્તા પ્રજા ભવતીતિવિજ્ઞાયતે ॥
૧।૧૧।૨૧।૨-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ । [ક્ અદ્દ્સ્: સાધવસ્ ત્રિપુરુષમ્ આર્ષાદ્દશ દૈવાદ્ દશ પ્રાજાપત્યાદ્ દશ પૂર્વાન્ દશાપરાન્ આત્માનં ચબ્રાહ્મીપુત્ર ઇતિ વિજ્ઞાયતે ॥ વેદસ્વીકરણશક્તિર્ અપ્ય્ એવંવિધાનામેવ પુત્રાણામ્ ભવતીતિ ॥]
૧।૧૧।૨૧।૨-૨કખ ક્રીતા દ્રવ્યેણ યા નારી સા ન પત્ની વિધીયતે ।
૧।૧૧।૨૧।૨-૨ગઘ સા ન દૈવે ન સા પિત્ર્યે દાસીં તાં કાશ્યપોઽબ્રવીત્ ॥
૧।૧૧।૨૧।૩-૧કખ શુલ્કેન યે પ્રયચ્છન્તિ સ્વસુતાં લોભમોહિતાઃ ।
૧।૧૧।૨૧।૩-૧ગઘ આત્મવિક્રયિણઃ પાપા મહાકિલ્બિષકારકાઃ ॥
૧।૧૧।૨૧।૩-૨કખ પતન્તિ નરકે ઘોરે ઘ્નન્તિ ચા સપ્તમં કુલમ્ ।
૧।૧૧।૨૧।૩-૨ગઘ ગમનાગમનં ચૈવ સર્વં શુલ્કે વિધીયતે ॥
૧।૧૧।૨૧।૪ પૌર્ણમસ્યષ્ટકામાવાસ્યાગ્ન્યુત્પાતભૂમિકમ્પશ્મશાનદેશપતિશ્રોત્રિયૈકતીર્થપ્રયાણેષ્વ્ અહોરાત્રમ્ અનધ્યાયઃ ॥
૧।૧૧।૨૧।૫ વાતે પૂતિગન્ધે નીહારે ચનૃત્તગીતવાદિત્રરુદિતસામશબ્દેષુ તાવન્તં કાલમ્ ॥
૧।૧૧।૨૧।૬ સ્તનયિત્નુવર્ષવિદ્યુદ્સંનિપાતે ત્ર્યહમ્ અનધ્યાયોઽન્યત્રવર્ષાકાલાત્ ॥
૧।૧૧।૨૧।૭ વર્ષાકાલેઽપિ વર્ષવર્જમ્ અહોરાત્રયોશ્ ચ તત્કાલમ્ ॥
૧।૧૧।૨૧।૮ પિત્ર્યપ્રતિગ્રહભોજનયોશ્ ચ તદ્દિવસશેષમ્ ॥
૧।૧૧।૨૧।૯ ભોજનેષ્વ્ આ જરણમ્ ॥
૧।૧૧।૨૧।૧૦ પાણિમુખો હિ બ્રાહ્મણઃ ॥
૧।૧૧।૨૧।૧૧-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૧।૧૧।૨૧।૧૧-૨કખ ભુક્તં પ્રતિગૃહીતં ચ નિર્વિશેષમ્ ઇતિ શ્રુતિઃ ॥
૧।૧૧।૨૧।૧૨ પિતર્ય્ ઉપરતે ત્રિરાત્રમ્ ॥ [ક્: પિતુર્ય્]
૧।૧૧।૨૧।૧૩ દ્વયમ્ ઉ હ વૈ સુશ્રવસોઽનૂચાનસ્ય રેતોબ્રાહ્મણસ્યોર્ધ્વં નાભેર્ અધસ્તાદ્ અન્યત્ । સ યદ્ ઊર્ધ્વં નાભેસ્તેન હૈતત્ પ્રજાયતે યદ્ બ્રાહ્મણાન્ ઉપનયતિ યદ્ અધ્યાપયતિ યદ્યાજયતિ યત્ સાધુ કરોતિ । સર્વાસ્યૈષા પ્રજા ભવતિ । અથ યદવાચીણં નાભેસ્ તેન હાસ્યૌરસી પ્રજા ભવતિ । તસ્માચ્ છ્રોત્રિયમનૂચાનમ્ અપ્રજોઽસીતિ ન વદન્તિ ॥
૧।૧૧।૨૧।૧૪ તસ્માદ્ દ્વિનામા દ્વિમુખો વિપ્રો દ્વિરેતા દ્વિજન્મા ચેતિ ॥
૧।૧૧।૨૧।૧૫ શૂદ્રાપપાત્રશ્રવણસંદર્શનયોશ્ ચ તાવન્તં કાલમ્ ॥
૧।૧૧।૨૧।૧૬ નક્તં શિવાવિરાવે નાધીયીત સ્વપ્નાન્તમ્ ॥
૧।૧૧।૨૧।૧૭ અહોરાત્રયોશ્ ચ સંધ્યયોઃ પર્વસુ ચ નાધીયીત ॥
૧।૧૧।૨૧।૧૮ ન માંસમ્ અશ્નીયાન્ ન સ્ત્રિયમ્ ઉપેયાત્ ॥
૧।૧૧।૨૧।૧૯ પર્વસુ હિ રક્ષઃપિશાચા વ્યભિચારવન્તો ભવન્તીતિવિજ્ઞાયતે ॥
૧।૧૧।૨૧।૨૦ અન્યેષુ ચાદ્ભુતોત્પાતેષ્વ્ અહોરાત્રમ્ અનધ્યાયોઽન્યત્રમાનસાત્ ॥
૧।૧૧।૨૧।૨૧ માનસેઽપિ જનનમરણયોર્ અનધ્યાયઃ ॥
૧।૧૧।૨૧।૨૨-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૧।૧૧।૨૧।૨૨-૨કખ હન્ત્ય્ અષ્ટમી હ્ય્ ઉપાધ્યાયં હન્તિ શિષ્યં ચતુર્દશી ।
૧।૧૧।૨૧।૨૨-૨ગઘ હન્તિ પઞ્ચદશી વિદ્યાં તસ્માત્ પર્વણિ વર્જયેત્ ।
૧।૧૧।૨૧।૨૨-૩ તસ્માત્ પર્વણિ વર્જયેદ્ ઇતિ ॥
૨।૧।૧।૧ અથાતઃ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ ॥
૨।૧।૧।૨ ભ્રૂણહા દ્વાદશ સમાઃ ॥
૨।૧।૧।૩ કપાલી ખટ્વાઙ્ગી ગર્દભચર્મવાસા અરણ્યનિકેતનઃશ્મશાને ધ્વજં શવશિરઃ કૃત્વા કુટીં કારયેત્ । તામ્ આવસેત્ । સપ્તાગારાણિ ભૈક્ષં ચરન્ સ્વકર્માચક્ષાણસ્ તેન પ્રાણાન્ધારયેત્ । અલબ્ધ્વોપવાસઃ ॥
૨।૧।૧।૪ અશ્વમેધેન ગોસવેનાગ્નિષ્ટુતા વા યજેત ॥
૨।૧।૧।૫ અશ્વમેધાવભૃથે વાત્માનં પાવયેત્ ॥
૨।૧।૧।૬-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૧।૧।૬-૨કખ અમત્યા બ્રાહ્મણં હત્વા દુષ્ટો ભવતિ ધર્મતઃ ।
૨।૧।૧।૬-૨ગઘ ઋષયો નિષ્કૃતિં તસ્ય વદન્ત્ય્ અમતિપૂર્વકે ।
૨।૧।૧।૬-૨એ મતિપૂર્વં ઘ્નતસ્ તસ્ય નિષ્કૃતિર્ નોપલભ્યતે ॥
૨।૧।૧।૭કખ અપગૂર્ય ચરેત્ કૃચ્છ્રમ્ અતિકૃચ્છ્રં નિપાતને ।
૨।૧।૧।૭ગઘ કૃચ્છ્રં ચાન્દ્રાયણં ચૈવ લોહિતસ્ય પ્રવર્તને ।
૨।૧।૧।૭એ તસ્માન્ નૈવાપગુરેત ન ચ કુર્વીત શોણિતમ્ ॥ ઇતિ ॥
૨।૧।૧।૮ નવ સમા રાજન્યસ્ય ॥
૨।૧।૧।૯ તિસ્રો વૈશ્યસ્ય ॥
૨।૧।૧।૧૦ સંવત્સરં શૂદ્રસ્ય ॥
૨।૧।૧।૧૧ સ્ત્રિયાશ્ ચ ॥
૨।૧।૧।૧૨ બ્રાહ્મણવદ્ આત્રેય્યાઃ ॥

૨।૧।૧।૧૩ ગુરુતલ્પગસ્ તપ્તે લોહશયને શયીત ॥
૨।૧।૧।૧૪ સૂર્મિં વા જ્વલન્તીં શ્લિષ્યેત્ ॥
૨।૧।૧।૧૫ લિઙ્ગં વા સવૃષણં પરિવાસ્યાઞ્જલાવ્ આધાયદક્ષિણાપ્રતીચ્યોર્ દિશોર્ અન્તરેણ ગચ્છેદ્ આ નિપતનાત્ ॥
૨।૧।૧।૧૬ સ્તેનઃ પ્રકીર્ય કેશાન્ સૈધ્રકમ્ મુસલમ્ આદાય સ્કન્ધેનરાજાનં ગચ્છેદ્ અનેન માં જહીતિ । તેનૈનં હન્યાત્ ॥
૨।૧।૧।૧૭-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૧।૧।૧૭-૨કખ સ્કન્ધેનાદાય મુસલં સ્તેનો રાજાનમ્ અન્વિયાત્ ।
૨।૧।૧।૧૭-૨ગઘ અનેન શાધિ માં રાજન્ ક્ષત્રધર્મમ્ અનુસ્મરન્ ॥
૨।૧।૧।૧૭-૩કખ શાસને વા વિસર્ગે વા સ્તેનો મુચ્યેત કિલ્બિષાત્ ।
૨।૧।૧।૧૭-૩ગઘ અશાસનાત્ તુ તદ્ રાજા સ્તેનાદ્ આપ્નોતિ કિલ્બિષમ્ ॥ ઇતિ ॥
૨।૧।૧।૧૮ સુરાં પીત્વોષ્ણયા કાયં દહેત્ ॥
૨।૧।૧।૧૯ અમત્યા પાને કૃચ્છ્રાબ્દપાદં ચરેત્ પુનરુપનયનં ચ ॥
૨।૧।૧।૨૦ વપનવ્રતનિયમલોપશ્ ચ પૂર્વાનુષ્ઠિતત્વાત્ ॥
૨।૧।૧।૨૧-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૧।૧।૨૧-૨કખ અમત્યા વારુણીં પીત્વા પ્રાશ્ય મૂત્રપુરીષયોઃ ।
૨।૧।૧।૨૧-૨ગઘ બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વૈશ્યઃ પુનઃસંસ્કારમ્ અર્હતિ ॥
૨।૧।૧।૨૨કખ સુરાધાને તુ યો ભાણ્ડે અપઃ પર્યુષિતાઃ પિબેત્ ।
૨।૧।૧।૨૨ગઘ શઙ્ખપુષ્પીવિપક્વેન ષડહં ક્ષીરેણ વર્તયેત્ ॥
૨।૧।૧।૨૩ ગુરુપ્રયુક્તશ્ ચેન્ મ્રિયેત ગુરુસ્ ત્રીન્ કૃચ્છ્રાંશ્ ચરેત્ ॥
૨।૧।૧।૨૪ એતદ્ એવાસંસ્કૃતે ॥
૨।૧।૧।૨૫ બ્રહ્મચારિણઃ શવકર્મણા વ્રતાવૃત્તિર્ અન્યત્રમાતાપિત્રોર્ આચાર્યાચ્ ચ ॥
૨।૧।૧।૨૬ સ ચેદ્ વ્યાધીયીત કામં ગુરોર્ ઉચ્છિષ્ટં ભૈષજ્યાર્થેસર્વં પ્રાશ્નીયાત્ ॥
૨।૧।૧।૨૭ યેનેચ્છેત્ તેન ચિકિત્સેત્ ॥
૨।૧।૧।૨૮ સ યદા ગદી સ્યાત્ તદ્ ઉત્થાયાદિત્યમ્ ઉપતિષ્ઠેત । હંસઃ શુચિષદ્ ઇતિ । એતયા ॥ [ક્:ઉપતિષ્ઠતે]
૨।૧।૧।૨૯ દિવા રેતઃ સિક્ત્વા ત્રિર્ અપો હૃદયંગમાઃ પિબેદ્ રેતસ્યાભિઃ ॥
૨।૧।૧।૩૦ યો બ્રહ્મચારી સ્ત્રિયમ્ ઉપેયાત્ સોઽવકીર્ણી ॥
૨।૧।૧।૩૧ સ ગર્દભં પશુમ્ આલભેત ॥
૨।૧।૧।૩૨ નૈરૃતઃ પશુઃ પુરોડાશશ્ ચ રક્ષોદેવતો યમદેવતો વા ॥ [ક્: -દૈવતો ॥। -દૈવતો]
૨।૧।૧।૩૩ શિશ્નાત્ પ્રાશિત્રમ્ અપ્સ્વ્ અવદાનૈશ્ ચરન્તીતિ વિજ્ઞાયતે ॥
૨।૧।૧।૩૪ અપિ વામાવાસ્યાયાં નિશ્ય્ અગ્નિમ્ ઉપસમાધાયદાર્વિહોમિકીં પરિચેષ્ટાં કૃત્વા દ્વે આજ્યાહુતીજુહોતિ । કામાવકીર્ણોઽસ્મ્ય્ અવકીર્ણોઽસ્મિ કામ કામાય સ્વાહા । કામાભિદ્રુગ્ધોઽસ્મ્ય્ અભિદ્રુગ્ધોઽસ્મિ કામ કામાય સ્વાહેતિ ॥ [ક્: દાવિંહોમિકીં]
૨।૧।૧।૩૫ હુત્વા પ્રયતાઞ્જલિઃ કવાતિર્યઙ્ઙ્ અગ્નિમ્ અભિમન્ત્રયેત[ક્:ઉપતિષ્ઠેત] । સં મા સિઞ્ચન્તુ મરુતઃ સમ્ ઇન્દ્રઃ સં બૃહસ્પતિઃ । સંમાયમ્ અગ્નિઃ સિઞ્ચત્વ્ આયુષા ચ બલેન ચાયુષ્મન્તં કરોત મેતિ ॥
૨।૧।૧।૩૬ અથાસ્ય જ્ઞાતયઃ પરિષદ્ય્ ઉદપાત્રંનિનયેયુર્ અસાવ્ અહમ્ ઇત્થંભૂત ઇતિ । ચરિત્વાપઃ પયો ઘૃતં મધુલવણમ્ ઇત્ય્ આરબ્ધવન્તં બ્રાહ્મણા બ્રૂયુશ્ ચરિતં ત્વયેતિ । ઓમ્ ઇતીતરઃ પ્રત્યાહ । ચરિતનિર્વેશં સવનીયં કુર્યુઃ ॥ [ક્: અથ યસ્ય]
૨।૧।૧।૩૭ સગોત્રાં ચેદ્ અમત્યોપગચ્છેન્ માતૃવદ્ એનાંબિભૃયાત્ ॥ [ક્: ઉપયચ્છેન્]
૨।૧।૧।૩૮ પ્રજાતા ચેત્ કૃચ્છ્રાબ્દપાદં ચરિત્વા । યન્ મઆત્મનો મિન્દાભૂત્ । પુનર્ અગ્નિશ્ ચક્ષુર્ અદાદ્ ઇતિ । એતાભ્યાંજુહુયાત્ ॥ [ક્: -આબ્દષાદં]
૨।૧।૧।૩૯કખ પરિવિત્તઃ પરિવેત્તા યા ચૈનં પરિવિન્દતિ ।
૨।૧।૧।૩૯ગઘ સર્વે તે નરકં યાન્તિ દાતૃયાજકપઞ્ચમાઃ ॥
૨।૧।૧।૪૦કખ પરિવિત્તઃ પરિવેત્તા દાતા યશ્ ચાપિ યાજકઃ ।
૨।૧।૧।૪૦ગઘ કૃચ્છ્રદ્વાદશરાત્રેણ સ્ત્રી ત્રિરાત્રેણ શુધ્યતિ ॥ ઇતિ ॥
૨।૧।૨।૧ અથ પતનીયાનિ ॥
૨।૧।૨।૨ સમુદ્રસંયાનમ્ ॥
૨।૧।૨।૩ બ્રહ્મસ્વન્યાસાપહરણમ્ ॥
૨।૧।૨।૪ ભૂમ્યનૃતમ્ ॥
૨।૧।૨।૫ સર્વપણ્યૈર્ વ્યવહરણમ્ ॥
૨।૧।૨।૬ શૂદ્રસેવનમ્ ॥
૨।૧।૨।૭ શૂદ્રાભિજનનમ્ ॥
૨।૧।૨।૮ તદપત્યત્વં ચ ॥
૨।૧।૨।૯ એતેષામ્ અન્યતમં કૃત્વા ॥ [ક્: એષામ્ અન્યતમત્ કૃત્વા]
૨।૧।૨।૧૦કખ ચતુર્થકાલા મિતભોજિનઃ સ્યુર્ અપોઽભ્યવેયુઃસવનાનુકલ્પમ્ । [ક્ ઓમિત્સ્: અપોઽભ્યવેયુઃ]
૨।૧।૨।૧૦ગઘ સ્થાનાસનાભ્યાં વિહરન્ત એતે ત્રિભિર્ વર્ષૈસ્ તદપઘ્નન્તિ પાપમ્ ॥ [ક્: અપહન્તિ]
૨।૧।૨।૧૧કખ યદ્ એકરાત્રેણ કરોતિ પાપં કૃષ્ણં વર્ણં બ્રાહ્મણઃસેવમાનઃ ।
૨।૧।૨।૧૧ગઘ ચતુર્થકાલ ઉદકાભ્યવાયી ત્રિભિર્ વર્ષૈસ્ તદ્ અપહન્તિપાપમ્ ॥ ઇતિ ॥
૨।૧।૨।૧૨ અથોપપાતકાનિ ॥
૨।૧।૨।૧૩ અગમ્યાગમનં ગુર્વીસખીં ગુરુસખીમ્ અપપાત્રાં પતિતાંચ ગત્વા ભેષજકરણં ગ્રામયાજનં રઙ્ગોપજીવનંનાટ્યાચાર્યતા ગોમહિષીરક્ષણં યચ્ ચાન્યદ્ અપ્ય્ એવંયુક્તંકન્યાદૂષણમ્ ઇતિ ॥
૨।૧।૨।૧૪ તેષાં તુ નિર્વેશઃ પતિતવૃત્તિર્ દ્વૌ સંવત્સરૌ ॥
૨।૧।૨।૧૫ અથાશુચિકરાણિ ॥
૨।૧।૨।૧૬ દ્યૂતમ્ અભિચારોઽનાહિતાગ્નેર્ ઉઞ્છવૃત્તિતા સમાવૃત્તસ્યભૈક્ષચર્યા તસ્ય ચૈવ ગુરુકુલે વાસ ઊર્ધ્વં ચતુર્ભ્યો માસેભ્યસ્તસ્ય ચાધ્યાપનં નક્ષત્રનિર્દેશશ્ ચેતિ ॥
૨।૧।૨।૧૭ તેષાં તુ નિર્વેશો દ્વાદશ માસાન્ દ્વાદશ અર્ધમાસાન્દ્વાદશ દ્વાદશાહાન્ દ્વાદશ ષડહાન્ દ્વાદશ ત્ર્યહાન્ દ્વાદશાહંષડહં ત્ર્યહમ્ અહોરાત્રમ્ એકાહમ્ ઇતિ યથા કર્માભ્યાસઃ ॥
૨।૧।૨।૧૮ અથ પતિતાઃ સમવસાય ધર્માંશ્ ચરેયુર્ ઇતરેતરયાજકાઇતરેતરાધ્યાપકા મિથો વિવહમાનાઃ । પુત્રાન્ સંનિષ્પાદ્ય બ્રૂયુર્વિપ્રવ્રજતાસ્મત્ ત એવમ્ આર્યાન્ સંપ્રતિપત્સ્યથેતિ ॥
૨।૧।૨।૧૯ અથાપિ ન સેન્દ્રિયઃ પતતિ ॥
૨।૧।૨।૨૦ તદ્ એતેન વેદિતવ્યમ્ । અઙ્ગહીનોઽપિ સાઙ્ગંજનયેત્ ॥ [ક્: અપિ હિ સાઙ્ગં જનયતીતિ]
૨।૧।૨।૨૧ મિથ્યૈતદ્ ઇતિ હારીતઃ ॥
૨।૧।૨।૨૨ દધિધાનીસધર્માઃ સ્ત્રિયઃ સ્યુઃ । યો હિ દધિધાન્યામપ્રયતં પય આતચ્ય મન્થતિ ન તચ્ છિષ્ટા ધર્મકૃત્યેષૂપયોજયન્તિ ॥
૨।૧।૨।૨૩ એવમ્ અશુચિ શુક્રં યન્ નિર્વર્તતે ન તેન સહ સંપ્રયોગો વિદ્યતે ॥
૨।૧।૨।૨૪ અશુચિશુક્રોત્પન્નાનાં તેષામ્ ઇચ્છતાં પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥
૨।૧।૨।૨૫ પતનીયાનાં તૃતીયોંઽશઃ સ્ત્રીણામ્ અંશસ્ તૃતીયઃ ॥
૨।૧।૨।૨૬-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ । [ક્ ઓમિત્સ્]
૨।૧।૨।૨૬-૨કખ ભોજનાભ્યઞ્જનાદ્ દાનાદ્ યદ્ અન્યત્ કુરુતે તિલૈઃ ।
૨।૧।૨।૨૬-૨ગઘ શ્વવિષ્ઠાયાં કૃમિર્ ભૂત્વા પિતૃભિઃ સહમજ્જતિ ॥ ઇતિ ॥
૨।૧।૨।૨૭ પિતૄન્ વા એષ વિક્રીણીતે યસ્ તિલાન્ વિક્રીણીતે । પ્રાણાન્વા એષ વિક્રીણીતે યસ્ તણ્ડુલાન્ વિક્રીણીતે । સુકૃતાંશાન્ વા એષવિક્રીણીતે યઃ પણમાનો દુહિતરં દદાતિ ॥
૨।૧।૨।૨૮ તૃણકાષ્ઠમ્ અવિકૃતં વિક્રેયમ્ ॥ [ક્: તૃણં કાષ્ઠમ્]
૨।૧।૨।૨૯-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ । [ક્: ઉદારન્તિ]
૨।૧।૨।૨૯-૨કખ પશવશ્ ચૈકતોદન્તા અશ્મા ચ લવણોદ્ધૃતઃ ।
૨।૧।૨।૨૯-૨ગઘ એતદ્ બ્રાહ્મણ તે પણ્યં તન્તુશ્ ચારજનીકૃતઃ ॥ ઇતિ ॥
૨।૧।૨।૩૦ પાતકવર્જં વા બભ્રું પિઙ્ગલાં ગાં રોમશાંસર્પિષાવસિચ્ય કૃષ્ણૈસ્ તિલૈર્ અવકીર્યાનૂચાનાય દદ્યાત્ ॥
૨।૧।૨।૩૧ કૂશ્માણ્ડૈર્ વા દ્વાદશાહમ્ ॥
૨।૧।૨।૩૨ યદ્ અર્વાચીનમ્ એનો ભ્રૂણહત્યાયાસ્ તસ્માન્ મુચ્યત ઇતિ ॥
૨।૧।૨।૩૩ પાતકાભિશંસને કૃચ્છ્રઃ ॥
૨।૧।૨।૩૪ તદબ્દોઽભિશંસિતુઃ ॥ [ક્: તદશબ્દો]
૨।૧।૨।૩૫ સંવત્સરેણ પતતિ પતિતેન સમાચરન્ । યાજનાધ્યાપનાદ્યૌનાન્ ન તુ યાનાસનાશનાદ્ ઇતિ ॥
૨।૧।૨।૩૬ અમેધ્યપ્રાશને પ્રાયશ્ચિત્તિર્ [ક્: પ્રાયશ્ચિત્તં] નૈષ્પુરીષ્યમ્ । તત્ સપ્તરાત્રેણાવાપ્યતે ॥
૨।૧।૨।૩૭ અપઃ પયો ઘૃતં પરાક ઇતિ પ્રતિત્ર્યહમ્ ઉષ્ણાનિ સતપ્તકૃચ્છ્રઃ ॥
૨।૧।૨।૩૮ ત્ર્યહં પ્રાતસ્ તથા સાયમ્ અયાચિતં પરાક ઇતિ કૃચ્છ્રઃ ॥ [ક્: સાયમ્ ત્ર્યહમ્ અન્યદ્ અયાચિતં ત્ર્યહં પરં તુ નાશ્નીયાત્ પરાક]
૨।૧।૨।૩૯ પ્રાતઃ સાયમ્ અયાચિતં પરાક ઇતિ ત્રયશ્ ચતૂરાત્રાઃ સ એષસ્ત્રીબાલવૃદ્ધાનાં કૃચ્છ્રઃ ॥
૨।૧।૨।૪૦ યાવત્ સકૃદ્ આદદીત તાવદ્ અશ્નીયાત્ પૂર્વવત્ સોઽતિકૃચ્છ્રઃ ॥
૨।૧।૨।૪૧ અબ્ભક્ષસ્ તૃતીયઃ સ કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રઃ ॥

૨।૧।૨।૪૨ કૃચ્છ્રે ત્રિષવણમ્ ઉદકોપસ્પર્શનમ્ ॥
૨।૧।૨।૪૩ અધઃશયનમ્ ॥
૨।૧।૨।૪૪ એકવસ્ત્રતા કેશશ્મશ્રુલોમનખવાપનમ્ ॥
૨।૧।૨।૪૫ એતદ્ એવ સ્ત્રિયાઃ કેશવપનવર્જમ્ । કેશવપનવર્જમ્ ॥
૨।૨।૩।૧કખ નિત્યોદકી નિત્યયજ્ઞોપવીતી નિત્યસ્વાધ્યાયીવૃષલાન્નવર્જી ।
૨।૨।૩।૧ગઘ ઋતૌ ચ ગચ્છન્ વિધિવચ્ ચ જુહ્વન્ ન બ્રાહ્મણશ્ ચ્યવતેબ્રહ્મલોકાત્ ॥
૨।૨।૩।૨ મનુઃ પુત્રેભ્યો દાયં વ્યભજદ્ ઇતિ શ્રુતિઃ ॥
૨।૨।૩।૩ સમશઃ સર્વેષામ્ અવિશેષાત્ ॥
૨।૨।૩।૪ વરં વા રૂપમ્ ઉદ્ધરેજ્ જ્યેષ્ઠઃ ॥
૨।૨।૩।૫ તસ્માજ્ જ્યેષ્ઠં પુત્રં ધનેન નિરવસાયયન્તીતિ શ્રુતિઃ ॥
૨।૨।૩।૬ દશાનાં વૈકમ્ ઉદ્ધરેજ્ જ્યેષ્ઠઃ ॥
૨।૨।૩।૭ સમમ્ ઇતરે વિભજેરન્ ॥
૨।૨।૩।૮ પિતુર્ અનુમત્યા દાયવિભાગઃ સતિ પિતરિ ॥
૨।૨।૩।૯ ચતુર્ણાં વર્ણાનાં ગોઅશ્વાજાવયો જ્યેષ્ઠાંશઃ ॥
૨।૨।૩।૧૦ નાનાવર્ણસ્ત્રીપુત્રસમવાયે દાયં દશાંશાન્ કૃત્વાચતુરસ્ ત્રીન્ દ્વાવ્ એકમ્ ઇતિ યથાક્રમં વિભજેરન્ ॥
૨।૨।૩।૧૧ ઔરસે તૂત્પન્ને સવર્ણાસ્ તૃતીયાંશહરાઃ ॥
૨।૨।૩।૧૨ સવર્ણાપુત્રાનન્તરાપુત્રયોર્ અનન્તરાપુત્રશ્ ચેદ્ ગુણવાન્સ જ્યેષ્ઠાંશં હરેત્ ॥
૨।૨।૩।૧૩ ગુણવાન્ હિ શેષાણાં ભર્તા ભવતિ ॥
૨।૨।૩।૧૪-૧ સવર્ણાયાં સંસ્કૃતાયાં સ્વયમુત્પાદિતમ્ ઔરસં પુત્રંવિદ્યાત્ ।
૨।૨।૩।૧૪-૨ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ । [ક્ ઓમિત્સ્]
૨।૨।૩।૧૪-૩કખ અઙ્ગાદ્ અઙ્ગાત્ સંભવસિ હૃદયાદ્ અધિ જાયસે । [ક્ ઓમિત્સ્]
૨।૨।૩।૧૪-૩ગઘ આત્મા વૈ પુત્રનામાસિ સ જીવ શરદઃ શતમ્ ॥ ઇતિ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્]
૨।૨।૩।૧૫ અભ્યુપગમ્ય દુહિતરિ જાતં પુત્રિકાપુત્રમ્ અન્યં દૌહિત્રમ્ ॥
૨।૨।૩।૧૬-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૨।૩।૧૬-૨કખ આદિશેત્ પ્રથમે પિણ્ડે માતરં પુત્રિકાસુતઃ ।
૨।૨।૩।૧૬-૨ગઘ દ્વિતીયે પિતરં તસ્યાસ્ તૃતીયે ચ પિતામહમ્ ॥ ઇતિ ॥
૨।૨।૩।૧૭ મૃતસ્ય પ્રસૂતો યઃ ક્લીબવ્યાધિતયોર્ વાન્યેનાનુમતે સ્વે ક્ષેત્રે સ ક્ષેત્રજઃ ॥ [ક્:ઽનુમતેન]
૨।૨।૩।૧૮ સ એષ દ્વિપિતા દ્વિગોત્રશ્ ચ દ્વયોર્ અપિ સ્વધારિક્થભાગ્ભવતિ ॥
૨।૨।૩।૧૯-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૨।૩।૧૯-૨કખ દ્વિપિતુઃ પિણ્ડદાનં સ્યાત્ પિણ્ડેપિણ્ડે ચ નામની ।
૨।૨।૩।૧૯-૨ગઘ ત્રયશ્ ચ પિણ્ડાઃ ષણ્ણાં સ્યુર્ એવં કુર્વન્ ન મુહ્યતિ ॥ ઇતિ ॥
૨।૨।૩।૨૦ માતાપિતૃભ્યાં દત્તોઽન્યતરેણ વા યોઽપત્યાર્થેપરિગૃહ્યતે સ દત્તઃ ॥
૨।૨।૩।૨૧ સદૃશં યં સકામં સ્વયં કુર્યાત્ સ કૃત્રિમઃ ॥
૨।૨।૩।૨૨ ગૃહે ગૂઢોત્પન્નોઽન્તે જ્ઞાતો ગૂઢજઃ ॥ [ક્: ગૂઢોઃ]
૨।૨।૩।૨૩ માતાપિતૃભ્યામ્ ઉત્સૃષ્ટોઽન્યતરેણ વા યોઽપત્યાર્થેપરિગૃહ્યતે સોઽપવિદ્ધઃ ॥
૨।૨।૩।૨૪ અસંસ્કૃતામ્ અનતિસૃષ્ટાં યામ્ ઉપગચ્છેત્ તસ્યાં યો જાતઃ સ કાનીનઃ ॥ [ક્: ઉપયચ્છેત્]
૨।૨।૩।૨૫ યા ગર્ભિણી સંસ્ક્રિયતે વિજ્ઞાતા વાવિજ્ઞાતા વા તસ્યાંયો જાતઃ સ સહોઢઃ ॥
૨।૨।૩।૨૬ માતાપિત્રોર્ હસ્તાત્ ક્રીતોઽન્યતરેણ વા યોઽપત્યાર્થેપરિગૃહ્યતે સ ક્રીતઃ ॥
૨।૨।૩।૨૭ ક્લીબં ત્યક્ત્વા પતિતં વા યાન્યં પતિં વિન્દેત્ તસ્યાંપુનર્ભ્વાં યો જાતઃ સ પૌનર્ભવઃ ॥
૨।૨।૩।૨૮ માતાપિતૃવિહીનો યઃ સ્વયમ્ આત્માનં દદ્યાત્ સ સ્વયંદત્તઃ ॥
૨।૨।૩।૨૯ દ્વિજાતિપ્રવરાચ્ છૂદ્રાયાં જાતો નિષાદઃ ॥
૨।૨।૩।૩૦ કામાત્ પારશવ ઇતિ પુત્રાઃ ॥
૨।૨।૩।૩૧-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૨।૩।૩૧-૨કખ ઔરસં પુત્રિકાપુત્રં ક્ષેત્રજં દત્તકૃત્રિમૌ ।
૨।૨।૩।૩૧-૨ગઘ ગૂઢજં ચાપવિદ્ધં ચ રિક્થભાજઃ પ્રચક્ષતે ॥
૨।૨।૩।૩૨કખ કાનીનં ચ સહોઢં ચ ક્રીતં પૌનર્ભવં તથા ।
૨।૨।૩।૩૨ગઘ સ્વયંદત્તં નિષાદં ચ ગોત્રભાજઃ પ્રચક્ષતે ॥
૨।૨।૩।૩૩ તેષાં પ્રથમ એવેત્ય્ આહૌપજઙ્ઘનિઃ ॥
૨।૨।૩।૩૪-૧કખ ઇદાનીમ્ અહમ્ ઈર્ષ્યામિ સ્ત્રીણાં જનક નો પુરા ।
૨।૨।૩।૩૪-૧ગઘ યતો યમસ્ય સદને જનયિતુઃ પુત્રમ્ અબ્રુવન્ ॥
૨।૨।૩।૩૪-૨કખ રેતોધાઃ પુત્રં નયતિ પરેત્ય યમસાદને ।
૨।૨।૩।૩૪-૨ગઘ તસ્માત્ સ્વભાર્યાં રક્ષન્તુ બિભ્યતઃ પરરેતસઃ ॥ [ક્: તસ્માદ્ ભાર્યાં રક્ષન્તિ બિભ્યન્તઃ પરરેતસઃ]
૨।૨।૩।૩૫કખ અપ્રમત્તા રક્ષત તન્તુમ્ એતં મા વઃ ક્ષેત્રેપરબીજાનિ વાપ્સુઃ । [ક્: રક્ષથ ॥। વપ્સુઃ]
૨।૨।૩।૩૫ગઘ જનયિતુઃ પુત્રો ભવતિ સાંપરાયે મોઘંવેત્તા કુરુતે તન્તુમ્ એતમ્ ॥ ઇતિ ॥ [ક્: સામ્ષરાયે]
૨।૨।૩।૩૬ તેષામ્ અપ્રાપ્તવ્યવહારાણામ્ અંશાન્ સોપચયાન્ સુનિગુપ્તાન્નિદધ્યુર્ આ વ્યવહારપ્રાપણાત્ ॥
૨।૨।૩।૩૭ અતીતવ્યવહારાન્ ગ્રાસાચ્છાદનૈર્ બિભૃયુઃ ॥
૨।૨।૩।૩૮ અન્ધજડક્લીબવ્યસનિવ્યાધિતાદીંશ્ ચ ॥
૨।૨।૩।૩૯ અકર્મિણઃ ॥
૨।૨।૩।૪૦ પતિતતગ્જાતવર્જમ્ ॥
૨।૨।૩।૪૧ ન પતિતૈઃ સંવ્યવહારો વિદ્યતે ॥
૨।૨।૩।૪૨ પતિતામ્ અપિ તુ માતરં બિભૃયાદ્ અનભિભાષમાણઃ ॥
૨।૨।૩।૪૩ માતુર્ અલંકારં દુહિતરઃ સાંપ્રદાયિકં લભેરન્ન્ અન્યદ્ વા ॥
૨।૨।૩।૪૪ ન સ્ત્રિયાઃ સ્વાતન્ત્ર્યં વિદ્યતે ॥ [ક્: ન સ્ત્રી ॥। વિદન્તે]
૨।૨।૩।૪૫-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૨।૩।૪૫-૨કખ પિતા રક્ષતિ કૌમારે ભર્તા રક્ષતિ યૌવને ।
૨।૨।૩।૪૫-૨ગઘ પુત્રસ્ તુ સ્થવિરીભાવે ન સ્ત્રીસ્વાતન્ત્ર્યમ્ અર્હતિ ॥ ઇતિ ॥ [ક્: સ્થાવિરે ભાવે]
૨।૨।૩।૪૬ નિરિન્દ્રિયા હ્ય્ અદાયાશ્ ચ સ્ત્રિયો મતા ઇતિ શ્રુતિઃ ॥
૨।૨।૩।૪૭ ભર્તૃહિતે યતમાનાઃ સ્વર્ગં લોકં જયેરન્ ॥
૨।૨।૩।૪૮ વ્યતિક્રમે કૃચ્છ્રઃ ॥
૨।૨।૩।૪૯ શૂદ્રે ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ॥
૨।૨।૩।૫૦ વૈશ્યાદિષુ પ્રતિલોમં કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રાદીંશ્ ચરેત્ ॥
૨।૨।૩।૫૧ પુંસાં બ્રાહ્મણાદીનાં સંવત્સરં બ્રહ્મચર્યમ્ ॥
૨।૨।૩।૫૨ શૂદ્રં કટાગ્નિના દહેત્ ॥ [ક્: કટારિનના]
૨।૨।૩।૫૩ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ॥
૨।૨।૪।૧કખ અબ્રાહ્મણસ્ય શારીરો દણ્ડઃ સંગ્રહણે ભવેત્ ॥
૨।૨।૪।૨કખ સર્વેષામ્ એવ વર્ણાનાં દારા રક્ષ્યતમા ધનાત્ ॥
૨।૨।૪।૩કખ ન તુ ચારણદારેષુ ન રઙ્ગાવતરે વધઃ । [ક્: રઙ્ગાવતારે]
૨।૨।૪।૩ગઘ સંસર્જયન્તિ તા હ્ય્ એતાન્ નિગુપ્તાંશ્ ચાલયન્ત્ય્ અપિ ॥
૨।૨।૪।૪કખ સ્ત્રિયઃ પવિત્રમ્ અતુલં નૈતા દુષ્યન્તિ કર્હિચિત્ ।
૨।૨।૪।૪ગઘ માસિમાસિ રજો હ્ય્ આસાં દુરિતાન્ય્ અપકર્ષતિ ॥
૨।૨।૪।૫કખ સોમઃ શૌચં દદૌ તાસાં ગન્ધર્વઃ શિક્ષિતાં ગિરમ્ । [ક્: દદત્]
૨।૨।૪।૫ગઘ અગ્નિશ્ ચ સર્વભક્ષત્વં તસ્માન્ નિષ્કલ્મષાઃ સ્ત્રિયઃ ॥ [ક્: સર્વભક્ષ્યત્વં]
૨।૨।૪।૬કખ અપ્રજાં દશમે વર્ષે સ્ત્રીપ્રજાં દ્વાદશે ત્યજેત્ ।
૨।૨।૪।૬ગઘ મૃતપ્રજાં પઞ્ચદશે સદ્યસ્ ત્વ્ અપ્રિયવાદિનીમ્ ॥
૨।૨।૪।૭ સંવત્સરં પ્રેતપત્ની મધુમાંસમદ્યલવણાનિ વર્જયેદધઃ શયીત ॥
૨।૨।૪।૮ ષણ્માસાન્ ઇતિ મૌદ્ગલ્યઃ ॥
૨।૨।૪।૯ અત ઊર્ધ્વં ગુરુભિર્ અનુમતા દેવરાજ્ જનયેત્ પુત્રમ્ અપુત્રા ॥
૨।૨।૪।૧૦-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૨।૪।૧૦-૨કખ વશા ચોત્પન્નપુત્રા ચ નીરજસ્કા ગતપ્રજા ।
૨।૨।૪।૧૦-૨ગઘ નાકામા સંનિયોજ્યા સ્યાત્ ફલં યસ્યાં ન વિદ્યતે ॥ ઇતિ ॥
૨।૨।૪।૧૧ માતુલપિતૃસ્વસા ભગિની ભાગિનેયી સ્નુષા માતુલાનીસખિવધૂર્ ઇત્ય્ અગમ્યાઃ ॥
૨।૨।૪।૧૨ અગમ્યાનાં ગમને કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રૌ ચાન્દ્રાયણમ્ ઇતિપ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥
૨।૨।૪।૧૩ એતેન ચણ્ડાલીવ્યવાયો વ્યાખ્યાતઃ ॥
૨।૨।૪।૧૪-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૨।૪।૧૪-૨કખ ચણ્ડાલીં બ્રાહ્મણો ગત્વા ભુક્ત્વા ચ પ્રતિગૃહ્ય ચ ।
૨।૨।૪।૧૪-૨ગઘ અજ્ઞાનાત્ પતિતો વિપ્રો જ્ઞાનાત્ તુ સમતાં વ્રજેત્ ॥
૨।૨।૪।૧૫કખ પિતુર્ ગુરોર્ નરેન્દ્રસ્ય ભાર્યાં ગત્વા પ્રમાદતઃ ।
૨।૨।૪।૧૫ગઘ ગુરુતલ્પી ભવેત્ તેન પૂર્વોક્તસ્ તસ્ય નિષ્ક્રયઃ ॥ ઇતિ ॥ [ક્:નિશ્ચયઃ]
૨।૨।૪।૧૬ અધ્યાપનયાજનપ્રતિગ્રહૈર્ અશક્તઃ ક્ષત્રધર્મેણ જીવેત્પ્રત્યનન્તરત્વાત્ ॥
૨।૨।૪।૧૭ નેતિ ગૌતમઃ । અત્યુગ્રો હિ ક્ષત્રધર્મો બ્રાહ્મણસ્ય ॥
૨।૨।૪।૧૮-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૨।૪।૧૮-૨કખ ગવાર્થે બ્રાહ્મણાર્થે વા વર્ણાનાં વાપિ સંકરે ।
૨।૨।૪।૧૮-૨ગઘ ગૃહ્ણીયાતાં વિપ્રવિશૌ શસ્ત્રં ધર્મવ્યપેક્ષયા ॥

૨।૨।૪।૧૯ વૈશ્યવૃત્તિર્ અનુષ્ઠેયા પ્રત્યનન્તરત્વાત્ ॥
૨।૨।૪।૨૦ પ્રાક્ પ્રાતરાશાત્ કર્ષી સ્યાત્ ॥
૨।૨।૪।૨૧ અસ્યૂતનાસિકાભ્યાં સમુષ્કાભ્યામ્ અતુદન્ન્ આરયામુહુર્મુહુર્ અભ્યુચ્છન્દયન્ ॥ [૨।૨।૪।૨૦-૨૧ = ૩।૨।૩]
૨।૨।૪।૨૨ ભાર્યાદિર્ અગ્નિઃ । તસ્મિન્ કર્મકરણં પ્રાગ્ અગ્ન્યાધેયાત્ ॥
૨।૨।૪।૨૩ અગ્ન્યાધેયપ્રભૃત્ય્ અથેમાન્ય્ અજસ્રાણિ ભવન્તિ યથૈતદગ્ન્યાધેયમ્ અગ્નિહોત્રં દર્શપૂર્ણમાસાવ્ આગ્રયણમુદગયનદક્ષિણાયનયોઃ પશુશ્ ચાતુર્માસ્યાન્ય્ ઋતુમુખે ષડ્ઢોતા વસન્તેજ્યોતિષ્તોમ ઇત્ય્ એવં ક્ષેમપ્રાપણમ્ ॥
૨।૨।૪।૨૪ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૨।૪।૨૪કખ ન દિવાસ્વપ્નશીલેન ન ચ સર્વાન્નભોજિના ।
૨।૨।૪।૨૪ગઘ કામં શક્યં નભો ગન્તુમ્ આરૂઢપતિતેન વા ॥
૨।૨।૪।૨૫ દૈન્યં શાઠ્યં જૈહ્મ્યં ચ વર્જયેત્ ॥
૨।૨।૪।૨૬-૧ અથાપ્ય્ અત્રોશનસશ્ ચ વૃષપર્વણશ્ ચ દુહિત્રોઃ સંવાદેગાથામ્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૨।૪।૨૬-૨કખ સ્તુવતો દુહિતા ત્વં વૈ યાચતઃ પ્રતિગૃહ્ણતઃ ।
૨।૨।૪।૨૬-૨ગઘ અથાહં સ્તૂયમાનસ્ય દદતોઽપ્રતિગૃહ્ણતઃ ।
૨।૨।૪।૨૬-૩ દદતોઽપ્રતિગૃહ્ણત ઇતિ ॥
૨।૩।૫।૧ તપસ્યમ્ અપોવગાહનમ્ ॥ [ક્: તપસ્યમ્ અવગાહનમ્]
૨।૩।૫।૨ દેવતાસ્ તર્પયિત્વા પિતૃતર્પણમ્ ॥
૨।૩।૫।૩ અનુતીર્થમ્ અપ ઉત્સિઞ્ચતિ । ઊર્જં વહન્તીર્ ઇતિ ॥ [ક્: ઉત્સિઞ્ચેદ્]
૨।૩।૫।૪-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૩।૫।૪-૨કખ સ્રવન્તીષ્વ્ અનિરુદ્ધાસુ ત્રયો વર્ણા દ્વિજાતયઃ ।
૨।૩।૫।૪-૨ગઘ પ્રાતરુત્થાય કુર્વીરન્દેવઋષિપિતૃતર્પણમ્ ॥ [ક્: પ્રાતરુત્થાયાય]
૨।૩।૫।૫ નિરુદ્ધાસુ ન કુર્વીરન્ન્ અંશભાક્ તત્ર સેતુકૃત્ ॥
૨।૩।૫।૬ તસ્માત્ પરકૃતાન્ સેતૂન્ કૂપાંશ્ ચ પરિવર્જયેદ્ ઇતિ ॥
૨।૩।૫।૭-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૩।૫।૭-૨કખ ઉદ્ધૃત્ય વાપિ ત્રીન્ પિણ્ડાન્ કુર્યાદ્ આપત્સુ નો સદા ।
૨।૩।૫।૭-૨ગઘ નિરુદ્ધાસુ તુ મૃત્પિણ્ડાન્ કૂપાત્ ત્રીન્ અબ્ઘટાંસ્ તથા ॥ ઇતિ ॥
૨।૩।૫।૮ બહુપ્રતિગ્રાહ્યસ્યાપ્રતિગ્રાહ્યસ્ય વા પ્રતિગૃહ્યાયાજ્યં વાયાજયિત્વાનાશ્યાન્નસ્ય વાન્નમ્ અશિત્વા તરત્સમન્દીયં જપેદ્ ઇતિ ॥ [ક્: બહુપ્રતિગ્રાહ્યસ્ય પ્રતિગૃહ્યાપ્રતિગ્રાહ્યસ્ય વા]
૨।૩।૫।૯-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૩।૫।૯-૨કખ ગુરુસંકરિણશ્ ચૈવ શિષ્યસંકરિણશ્ ચ યે ।
૨।૩।૫।૯-૨ગઘ આહારમન્ત્રસંકીર્ણા દીર્ઘં તમ ઉપાસતે ॥ ઇતિ ॥
૨।૩।૫।૧૦ અથ સ્નાતકવ્રતાનિ ॥
૨।૩।૫।૧૧ સાયં પ્રાતર્ યદ્ અશનીયં સ્યાત્ તેનાન્નેન વૈશ્વદેવંબલિમ્ ઉપહૃત્ય બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવિટ્શૂદ્રાન્ અભ્યાગતાન્ યથાશક્તિપૂજયેત્ ॥
૨।૩।૫।૧૨ યદિ બહૂનાં ન શક્નુયાદ્ એકસ્મૈ ગુણવતે દદ્યાત્ ॥
૨।૩।૫।૧૩ યો વા પ્રથમમ્ ઉપગતઃ સ્યાત્ ॥ [ક્: ઉપાગતઃ]
૨।૩।૫।૧૪ શૂદ્રશ્ ચેદ્ આગતસ્ તં કર્મણિ નિયુઞ્જ્યાત્ ॥
૨।૩।૫।૧૫ શ્રોત્રિયાય વાગ્રં દદ્યાત્ ॥
૨।૩।૫।૧૬ યે નિત્યા ભાક્તિકાઃ સ્યુસ્ તેષામનુપરોધેન સંવિભાગો વિહિતઃ ॥ [ક્: નિત્યાભક્તિકાસ્]
૨।૩।૫।૧૭ ન ત્વ્ એવ કદાચિદ્ અદત્ત્વા ભુઞ્જીત ॥
૨।૩।૫।૧૮-૧ અથાપ્ય્ અત્રાન્નગીતૌ શ્લોકાવ્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૩।૫।૧૮-૨કખ યો મામ્ અદત્ત્વા પિતૃદેવતાભ્યોભૃત્યાતિથીનાં ચ સુહૃગ્જનસ્ય ।
૨।૩।૫।૧૮-૨ગઘ સંપન્નમ્ અશ્નન્ વિષમ્ અત્તિ મોહાત્ તમ્ અદ્મ્ય્ અહં તસ્ય ચમૃત્યુર્ અસ્મિ ॥
૨।૩।૫।૧૮-૩કખ હુતાગ્નિહોત્રઃ કૃતવૈશ્વદેવઃ પૂજ્યાતિથીન્ ભૃત્યજનાવશિષ્ટમ્ ।
૨।૩।૫।૧૮-૩ગઘ તુષ્ટઃ શુચિઃ શ્રદ્દધદ્ અત્તિ યો માં તસ્યામૃતં સ્યાંસ ચ માં ભુનક્તિ [ક્: ભુનક્તીતિ] ॥
૨।૩।૫।૧૯ સુબ્રાહ્મણશ્રોત્રિયવેદપારગેભ્યોગુર્વર્થનિવેશાઉષધાર્થવૃત્તિક્ષીણયક્ષ્યમાણાધ્યયનાધ્વસંયોગવૈશ્વજિતેષુ દ્રવ્યસંવિભાગો યથાશક્તિ કાર્યો બહિર્વેદિભિક્ષમાણેષુ ॥
૨।૩।૫।૨૦ કૃતાન્નમ્ ઇતરેષુ ॥
૨।૩।૫।૨૧ સુપ્રક્ષાલિતપાદપાણિર્ આચાન્તઃ શુચૌ સંવૃતે દેશેઽન્નમુપહૃતમ્ ઉપસંગૃહ્ય કામક્રોધદ્રોહલોભમોહાન્ અપહત્ય સર્વાભિરઙ્ગુલીભિઃ શબ્દમ્ અકુર્વન્ પ્રાશ્નીયાત્ ॥
૨।૩।૬।૧ ન પિણ્ડશેષં પાત્ર્યામ્ ઉત્સૃજેત્ ॥
૨।૩।૬।૨ માંસમત્સ્યતિલસંસૃષ્ટપ્રાશનેઽપ ઉપસ્પૃશ્યાગ્નિમભિમૃશેત્ ॥
૨।૩।૬।૩ અસ્તમિતે ચ સ્નાનમ્ ॥
૨।૩।૬।૪ પાલાશમ્ આસનં પાદુકે દન્તધાવનમ્ ઇતિ વર્જયેત્ ॥
૨।૩।૬।૫ નોત્સઙ્ગેઽન્નં ભક્ષયેત્ ॥
૨।૩।૬।૬ આસન્દ્યાં ન ભુઞ્જીત ॥
૨।૩।૬।૭ વૈણવં દણ્ડં ધારયેદ્ રુક્મકુણ્ડલે ચ ॥
૨।૩।૬।૮ પદા પાદસ્ય પ્રક્ષાલનમ્ અધિષ્ઠાનં ચ વર્જયેત્ ॥
૨।૩।૬।૯ ન બહિર્માલાં ધારયેત્ ॥
૨।૩।૬।૧૦ સૂર્યમ્ ઉદયાસ્તમયે ન નિરીક્ષેત ॥
૨।૩।૬।૧૧ નેન્દ્રધનુર્ ઇતિ પરસ્મૈ પ્રબ્રૂયાત્ ॥
૨।૩।૬।૧૨ યદિ બ્રૂયાન્ મણિધનુર્ ઇત્ય્ એવ બ્રૂયાત્ ॥
૨।૩।૬।૧૩ પુરદ્વારીન્દ્રકીલપરિઘાવ્ અન્તરેણ નાતીયાત્ ॥
૨।૩।૬।૧૪ પ્લેઙ્ખયોર્ [ક્: પ્રેઙ્ખયોર્] અન્તરેણ ન ગચ્છેત્ ॥
૨।૩।૬।૧૫ વત્સતન્તીં ચ નોપરિ ગચ્છેત્ ॥
૨।૩।૬।૧૬ ભસ્માસ્થિરોમતુષકપાલાપસ્નાનાનિ નાધિતિષ્ઠેત્ ॥
૨।૩।૬।૧૭ ગાં ધયન્તીં ન પરસ્મૈ પ્રબ્રૂયાત્ ॥
૨।૩।૬।૧૮ નાધેનુમ્ અધેનુર્ ઇતિ બ્રૂયાત્ ॥
૨।૩।૬।૧૯ યદિ બ્રૂયાદ્ ધેનું ભવ્યેત્ય્ [ક્: ધેનુભવ્યેત્ય્] એવ બ્રૂયાત્ ॥
૨।૩।૬।૨૦ શુક્તા રૂક્ષાઃ પરુષા વાચો ન બ્રૂયાત્ ॥
૨।૩।૬।૨૧ નૈકોઽધ્વાનં વ્રજેત્ ॥
૨।૩।૬।૨૨ ન પતિતૈર્ ન સ્ત્રિયા ન શૂદ્રેણ ॥
૨।૩।૬।૨૩ ન પ્રતિસાયં વ્રજેત્ ॥
૨।૩।૬।૨૪ ન નગ્નઃ સ્નાયાત્ ॥
૨।૩।૬।૨૫ ન નક્તં સ્નાયાત્ ॥
૨।૩।૬।૨૬ ન નદીં બાહુકસ્ તરેત્ ॥
૨।૩।૬।૨૭ ન કૂપમ્ અવેક્ષેત ॥
૨।૩।૬।૨૮ ન ગર્તમ્ અવેક્ષેત ॥
૨।૩।૬।૨૯ ન તત્રોપવિશેદ્ યત એનમ્ અન્ય ઉત્થાપયેત્ ॥
૨।૩।૬।૩૦કખ પન્થા દેયો બ્રાહ્મણાય ગવે રાજ્ઞે હ્ય્ અચક્ષુષે ।
૨।૩।૬।૩૦ગઘ વૃદ્ધાય ભારતપ્તાય ગર્ભિણ્યૈ દુર્બલાય ચ ॥
૨।૩।૬।૩૧ પ્રભૂતૈધોદકયવસસમિત્કુશમાલ્યોપનિષ્ક્રમણમાઢ્યજનાકુલમ્ અનલસસમૃદ્ધમ્ આર્યજનભૂયિષ્ઠમદસ્યુપ્રવેશ્યં ગ્રામમ્ આવસિતું યતેત ધાર્મિકઃ ॥ [ક્: પ્રભૂતધોદક]
૨।૩।૬।૩૨કખ ઉદપાનોદકે ગ્રામે બ્રાહ્મણો વૃષલીપતિઃ ।
૨।૩।૬।૩૨ગઘ ઉષિત્વા દ્વાદશ સમાઃ શૂદ્રસાધર્મ્યમ્ ઋચ્છતિ ॥
૨।૩।૬।૩૩કખ પુરરેણુકુણ્ઠિતશરીરસ્ તત્પરિપુર્ણનેત્રવદનશ્ ચ । [ક્: તત્પરિપૂર્ણ]
૨।૩।૬।૩૩ગઘ નગરે વસન્ સુનિયતાત્મા સિદ્ધિમ્ અવાપ્સ્યતીતિ ન તદસ્તિ ॥
૨।૩।૬।૩૪કખ રથાશ્વગજધાન્યાનાં ગવાં ચૈવ રજઃ શુભમ્ ।
૨।૩।૬।૩૪ગઘ અપ્રશસ્તં સમૂહન્યાઃ શ્વાજાવિખરવાસસામ્ ॥
૨।૩।૬।૩૫ પૂજ્યાન્ પૂજયેત્ ॥
૨।૩।૬।૩૬કખ ઋષિવિદ્વન્નૃપવરમાતુલશ્વશુરઋત્વિજઃ ।
૨।૩।૬।૩૬ગઘ એતેઽર્ઘ્યાઃ શાસ્ત્રવિહિતાઃ સ્મૃતાઃ કાલવિભાગશઃ ॥
૨।૩।૬।૩૭કખ ઋષિવિદ્વન્નૃપાઃ પ્રાપ્તાઃ ક્રિયારમ્ભે વરઋત્વિજૌ ।
૨।૩।૬।૩૭ગઘ માતુલશ્વશુરૌ પૂજ્યૌ સંવત્સરગતાગતૌ ॥ ઇતિ ॥
૨।૩।૬।૩૮કખ અગ્ન્યગારે ગવાં મધ્યે બ્રાહ્મણાનાં ચ સંનિધૌ ।
૨।૩।૬।૩૮ગઘ સ્વાધ્યાયે ભોજને ચૈવ દક્ષિણં બાહુમ્ ઉદ્ધરેત્ ॥
૨।૩।૬।૩૯કખ ઉત્તરં વાસઃ કર્તવ્યં પઞ્ચસ્વ્ એતેષુ કર્મસુ ।
૨।૩।૬।૩૯ગઘ સ્વાધ્યાયોત્સર્ગદાનેષુ ભોજનાચામયોસ્ [ક્:ભોજનાચમનયોસ્] તથા ॥
૨।૩।૬।૪૦કખ હવનં ભોજનં દાનમ્ ઉપહારઃ પ્રતિગ્રહઃ ।
૨।૩।૬।૪૦ગઘ બહિર્જાનુ ન કાર્યાણિ તદ્વદ્ આચમનં સ્મૃતમ્ ॥
૨।૩।૬।૪૧કખ અન્ને શ્રિતાનિ ભૂતાનિ અન્નં પ્રાણમ્ ઇતિ શ્રુતિઃ ।
૨।૩।૬।૪૧ગઘ તસ્માદ્ અન્નં પ્રદાતવ્યમ્ અન્નં હિ પરમં હવિઃ ॥
૨।૩।૬।૪૨-૧કખ હુતેન શામ્યતે પાપં હુતમ્ અન્નેન શામ્યતિ ।
૨।૩।૬।૪૨-૧ગઘ અન્નં દક્ષિણયા શાન્તિમ્ ઉપયાતીતિ ન શ્રુતિઃ [ક્: નશ્શ્રુતિર્ ઇતિ] ।
૨।૩।૬।૪૨-૨ ઉપયાતીતિ નઃ શ્રુતિર્ ઇતિ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્]
૨।૪।૭।૧ અથાતઃ સંધ્યોપાસનવિધિં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥

૨।૪।૭।૨ તીર્થં ગત્વાપ્રયતોઽભિષિક્તઃ પ્રયતો વાનભિષિક્તઃપ્રક્ષાલિતપાદપાણિર્ અપ આચમ્ય સુરભિમત્યાબ્લિઙ્ગાભિર્વારુણીભિર્ હિરણ્યવર્ણાભિઃ પાવમાનીભિર્ વ્યાહૃતિભિર્ અન્યૈશ્ ચપવિત્રૈર્ આત્માનં પ્રોક્ષ્ય પ્રયતો ભવતિ ॥
૨।૪।૭।૩-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૪।૭।૩-૨કખ અપોવગાહનં સ્નાનં વિહિતં સાર્વવર્ણિકમ્ ।
૨।૪।૭।૩-૨ગઘ મન્ત્રવત્પ્રોક્ષણં ચાપિ દ્વિજાતીનાં વિશિષ્યતે ॥ ઇતિ ॥
૨।૪।૭।૪ સર્વકર્મણાં ચૈવારમ્ભેષુ પ્રાક્ સંધ્યોપાસનકાલાચ્ચૈતેનૈવ પવિત્રસમૂહેનાત્માનં પ્રોક્ષ્ય પ્રયતો ભવતિ ॥
૨।૪।૭।૫ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ । દર્ભેષ્વ્ આસીનો દર્ભાન્ ધારયમાણઃસોદકેન પાણિના પ્રત્યઙ્મુખઃ સાવિત્રીં સહસ્રકૃત્વ આવર્તયેત્ ॥
૨।૪।૭।૬ પ્રાણાયામશો વા શતકૃત્વઃ ॥
૨।૪।૭।૭ ઉભયતઃપ્રણવાં સસપ્તવ્યાહૃતિકાં મનસા વા દશકૃત્વઃ ॥
૨।૪।૭।૮ ત્રિભિશ્ ચ પ્રાણાયામૈસ્ તાન્તો બ્રહ્મહૃદયેન ॥
૨।૪।૭।૯ વારુણીભ્યાં રાત્રિમ્ ઉપતિષ્ઠતે । ઇમં મે વરુણ । તત્ ત્વાયામીતિ । દ્વાભ્યામ્ ॥
૨।૪।૭।૧૦ એવમ્ એવ પ્રાતઃ પ્રાઙ્મુખસ્ તિષ્ઠન્ ॥
૨।૪।૭।૧૧ મૈત્રીભ્યામ્ અહર્ ઉપતિષ્ઠતે । મિત્રસ્ય ચર્ષણીધૃતઃ । મિત્રોજનાન્ યાતયતીતિ । દ્વાભ્યામ્ ॥
૨।૪।૭।૧૨ સુપૂર્વામ્ અપિ પૂર્વામ્ ઉપક્રમ્યોદિત આદિત્યે સમાપ્નુયાત્ ॥
૨।૪।૭।૧૩ અનસ્તમિત ઉપક્રમ્ય સુપશ્ચાદ્ અપિ પશ્ચિમામ્ ॥
૨।૪।૭।૧૪ સંધ્યયોશ્ ચ સંપત્તાવ્ અહોરાત્રયોશ્ ચ સંતત્યૈ [ક્: સન્તતિઃ] ॥
૨।૪।૭।૧૫-૧ અપિ ચાત્ર પ્રજાપતિગીતૌ શ્લોકૌ ભવતઃ ।
૨।૪।૭।૧૫-૨કખ અનાગતાં તુ યે પૂર્વામ્ અનતીતાં તુ પશ્ચિમામ્ ।
૨।૪।૭।૧૫-૨ગઘ સંધ્યાં નોપાસતે વિપ્રાઃ કથં તે બ્રાહ્મણાઃ સ્મૃતાઃ ॥
૨।૪।૭।૧૫-૩કખ સાયં પ્રાતઃ સદા સંધ્યાં યે વિપ્રા નો ઉપાસતે ।
૨।૪।૭।૧૫-૩ગઘ કામં તાન્ ધાર્મિકો રાજા શૂદ્રકર્મસુ યોજયેદ્ ॥ ઇતિ ॥
૨।૪।૭।૧૬ તત્ર સાયમતિક્રમે રાત્ર્યુપવાસઃપ્રાતરતિક્રમેઽહરુપવાસઃ ॥
૨।૪।૭।૧૭ સ્થાનાસનફલમ્ અવાપ્નોતિ ॥
૨।૪।૭।૧૮-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૪।૭।૧૮-૨કખ યદ્ ઉપસ્થકૃતં પાપં પદ્ભ્યાં વા યત્ કૃતં ભવેત્ ।
૨।૪।૭।૧૮-૨ગઘ બાહુભ્યાં મનસા વાપિ વાચા વા યત્ કૃતં ભવેત્ ।
૨।૪।૭।૧૮-૨ચછ સાયં સંધ્યામ્ ઉપસ્થાય તેન તસ્માત્ પ્રમુચ્યતે ॥
૨।૪।૭।૧૯ રાત્ર્યા ચાપિ સંધીયતે ન ચૈનં વરુણો ગૃહ્ણાતિ ॥
૨।૪।૭।૨૦ એવમ્ એવ પ્રાતર્ ઉપસ્થાય રાત્રિકૃતાત્ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ॥
૨।૪।૭।૨૧ અહ્ના ચાપિ સંધીયતે મિત્રશ્ ચૈનં ગોપાયત્ય્ આદિત્યશ્ચૈનં સ્વર્ગં લોકમ્ ઉન્નયતિ ॥
૨।૪।૭।૨૨ સ એવમ્ એવાહરહર્ અહોરાત્રયોઃ સંધિષૂપતિષ્ઠમાનોબ્રહ્મપૂતો બ્રહ્મભૂતો બ્રાહ્મણઃ શાસ્ત્રમ્ અનુવર્તમાનો બ્રહ્મલોકમભિજયતીતિ વિજ્ઞાયતે । બ્રહ્મલોકમ્ અભિજયતીતિ વિજ્ઞાયતે ॥
૨।૫।૮।૧ અથ હસ્તૌ પ્રક્ષાલ્ય કમણ્ડલું મૃત્પિણ્ડં ચ સંગૃહ્ય [ક્:ગૃહ્ય] તીર્થં ગત્વા ત્રિઃ પાદૌ પ્રક્ષાલયતે ત્રિર્ આત્માનં ॥
૨।૫।૮।૨ અથ હૈકે બ્રુવતે । શ્મશાનમ્ આપો દેવગૃહં ગોષ્ઠં યત્ર ચબ્રાહ્મણા અપ્રક્ષાલ્ય પાદૌ તન્ ન પ્રવેષ્ટવ્યમ્ ઇતિ ॥
૨।૫।૮।૩-૧ અથાપોઽભિપ્રપદ્યતે ।
૨।૫।૮।૩-૨કખ હિરણ્યશૃઙ્ગં વરુણં પ્રપદ્યે તીર્થં મે દેહિ યાચિતઃ ।
૨।૫।૮।૩-૨ગઘ યન્ મયા ભુક્તમ્ અસાધૂનાં પાપેભ્યશ્ ચ પ્રતિગ્રહઃ ॥
૨।૫।૮।૩-૩કખ યન્ મે મનસા વાચા કર્મણા વા દુષ્કૃતં કૃતમ્ ।
૨।૫।૮।૩-૩ગઘ તન્ ન ઇન્દ્રો વરુણો બૃહસ્પતિઃ સવિતા ચ પુનન્તુપુનઃપુનઃ ॥ ઇતિ ॥ [ક્: તન્ મ]
૨।૫।૮।૪ અથાઞ્જલિનાપ ઉપહન્તિ । સુમિત્રા ન આપ ઓષધયઃ સન્ત્વ્ ઇતિ ॥ [ક્: અથાઞ્જલિના ઉપહન્તિ]
૨।૫।૮।૫ તાં દિશં નિરુક્ષતિ યસ્યામ્ અસ્ય દિશિ દ્વેષ્યો ભવતિ ।દુર્મિત્રાસ્ તસ્મૈ ભૂયાસુર્ યોઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મ ઇતિ ॥
૨।૫।૮।૬ અથાપ ઉપસ્પૃશ્ય ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમ્ ઉદકમ્ આવર્તયતિ । યદપાં ક્રુરં યદ્ અમેધ્યં યદ્ અશાન્તં તદપગચ્છતાદ્ ઇતિ ॥ [ક્: યદ્ અર્પાં ક્રૂરં॥। અપ ગચ્છતાદ્]
૨।૫।૮।૭ અપ્સુ નિમજ્જ્યોન્મજ્જ્ય ॥
૨।૫।૮।૮ નાપ્સુ સતઃ પ્રયમણં વિદ્યતે ન વાસઃપલ્પૂલનંનોપસ્પર્શનમ્ ॥
૨।૫।૮।૯ યદ્ય્ ઉપરુદ્ધાઃ સ્યુર્ એતેનોપતિષ્ઠતે । નમોઽગ્નયેઽપ્સુમતેનમ ઇન્દ્રાય નમો વરુણાય નમો વારુણ્યૈ નમોઽદ્ભ્ય ઇતિ ॥
૨।૫।૮।૧૦-૧ ઉત્તીર્યાચમ્યાચાન્તઃ પુનર્ આચામેત્ ।
૨।૫।૮।૧૦-૨ આપઃ પુનન્તુ પૃથિવીં પૃથિવી પૂતાપુનાતુ મામ્ । પુનન્તુ બ્રહ્મણસ્પતિર્ બ્રહ્મ પૂતા પુનાતુ મામ્ ॥ [ક્: પૃથિવી પૃથિવી]
૨।૫।૮।૧૦-૩ યદ્ ઉચ્છિષ્ટમ્ અભોજ્યં યદ્ વા દુશ્ચરિતં મમ । સર્વંપુનન્તુ મામ્ આપોઽસતાં ચ પ્રતિગ્રહં સ્વાહેતિ ॥
૨।૫।૮।૧૧ પવિત્રે કૃત્વાદ્ભિર્ માર્જયતિ । આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવ ઇતિતિસૃભિઃ । હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકા ઇતિ ચતસૃભિઃ । પવમાનઃ સુવર્જન ઇતિ । એતેનાનુવાકેનમાર્જયિત્વાન્તર્જલગતોઽઘમર્ષણેન ત્રીન્ પ્રાણાયામાન્ધારયિત્વોત્તીર્ય વાસઃ પીડયિત્વા પ્રક્ષાલિતોપવાતાન્યક્લિષ્ટાનિ વાસાંસિ પરિધાયાપ આચમ્ય દર્ભેષ્વ્ આસીનો દર્ભાન્ધારયમાણઃ પ્રાઙ્મુખઃ સાવિત્રીં સહસ્રકૃત્વઆવર્તયેચ્ છતકૃત્વોઽપરિમિતકૃત્વો વા દશાવરમ્ ॥ [ક્: સુવર્ચન]
૨।૫।૮।૧૨ અથાદિત્યમ્ ઉપતિષ્ઠતે । ઉદ્ વયં તમસસ્ પરિ । ઉદ્ ઉ ત્યમ્ । ચિત્રમ્ । તચ્ ચક્ષુર્ દેવહિતમ્ । ય ઉદગાદ્ ઇતિ ॥
૨।૫।૮।૧૩ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ । પ્રણવો વ્યાહૃતયઃ સાવિત્રી ચેત્ય્ એતેપઞ્ચ બ્રહ્મયજ્ઞા અહરહર્ બ્રાહ્મણં કિલ્બિષાત્ પાવયન્તિ ॥
૨।૫।૮।૧૪ પૂતઃ પઞ્ચભિર્ બ્રહ્મયજ્ઞૈર્ અથોત્તરં દેવતાસ્ તર્પયતિ ॥
૨।૫।૯।૧ ઓમ્ અગ્નિઃ પ્રજાપતિઃ સોમો રુદ્રોઽદિતિર્ બૃહસ્પતિઃસર્પા ઇત્ય્ એતાનિ પ્રાગ્દ્વારાણિ દૈવતાનિ સનક્ષત્રાણિ સગ્રહાણિસાહોરાત્રાણિ સમુહૂર્તાનિ તર્પયામિ । ૐ વસૂંશ્ ચ તર્પયામિ ॥
૨।૫।૯।૨ ૐ પિતરોઽર્યમા ભગઃ સવિતા ત્વષ્ટા વાયુરિન્દ્રાગ્ની ઇત્ય્ એતાનિ દક્ષિણદ્વારાણિ દૈવતાનિ સનક્ષત્રાણિસગ્રહાણિ સાહોરાત્રાણિ સમુહૂર્તાનિ તર્પયામિ । ૐ રુદ્રાંશ્ ચતર્પયામિ ॥ [ક્ ગેનેરલ્લ્ય્ ઓમિત્સ્: ૐ]
૨।૫।૯।૩ ૐ મિત્ર ઇન્દ્રો મહાપિતર આપો વિશ્વે દેવા બ્રહ્માવિષ્ણુર્ ઇત્ય્ એતાનિ પ્રત્યગ્દ્વારાણિ દૈવતાનિ સનક્ષત્રાણિ સગ્રહાણિસાહોરાત્રાણિ સમુહૂર્તાનિ તર્પયામિ । ઓમ્ આદિત્યાંશ્ ચ તર્પયામિ ॥
૨।૫।૯।૪ ૐ વસવો વરુણોઽજ એકપાદ્ અહિર્બુધ્ન્યઃપૂષાશ્વિનૌ યમ ઇત્ય્ એતાન્ય્ ઉદગ્દ્વારાણિ દૈવતાનિ સનક્ષત્રાણિસગ્રહાણિ સાહોરાત્રાણિ સમુહૂર્તાનિ તર્પયામિ । ૐ વિશ્વાન્દેવાંસ્ તર્પયામિ । ૐ સાધ્યાંશ્ ચ તર્પયામિ [ક્: સાધ્યાંસ્તર્પયામિ] ॥
૨।૫।૯।૫ ૐ બ્રહ્માણં તર્પયામિ । ૐ પ્રજાપતિં તર્પયામિ । ૐ ચતુર્મુખં તર્પયામિ । ૐ પરમેષ્ઠિનં તર્પયામિ । ૐ હિરણ્યગર્ભંતર્પયામિ । ૐ સ્વયંભુવં તર્પયામિ । ૐ બ્રહ્મપાર્ષદાંસ્ તર્પયામિ । ૐ બ્રહ્મપાર્ષદીશ્ ચતર્પયામિ । ૐ અગ્નિં તર્પયામિ । ૐ વાયુંતર્પયામિ । ૐ વરુણં તર્પયામિ । ૐ સૂર્યંતર્પયામિ । ૐ ચન્દ્રમસં તર્પયામિ । ૐ નક્ષત્રાણિ તર્પયામિ । [ક્ અદ્દ્સ્: જ્યોતીંષિ તર્પયામિ ।] ૐ સદ્યોજાતં તર્પયામિ । ૐ ભૂઃ પુરુષં તર્પયામિ । ૐ ભુવઃ પુરુષંતર્પયામિ । ૐ સુવઃ પુરુષં તર્પયામિ । ૐ ભૂર્ ભુવઃ સુવઃ પુરુષંતર્પયામિ । ૐ ભૂસ્ તર્પયામિ । ૐ ભુવસ્ તર્પયામિ । ૐ સુવસ્તર્પયામિ । ૐ મહસ્ તર્પયામિ । ૐ જનસ્ તર્પયામિ । ૐ તપસ્તર્પયામિ । ૐ સત્યં તર્પયામિ ॥
૨।૫।૯।૬-૧ ૐ ભવં દેવં તર્પયામિ । ૐ શર્વં દેવમ્ તર્પયામિ । ઓમ્ ઈશાનં દેવં તર્પયામિ । ૐ પશુપતિં દેવં તર્પયામિ । ૐ રુદ્રં દેવં તર્પયામિ । ઓમ્ ઉગ્રં દેવં તર્પયામિ । ૐ ભીમં દેવં તર્પયામિ । ૐ મહાન્તં દેવં તર્પયામિ ।

૨।૫।૯।૬-૨ ૐ ભવસ્ય દેવસ્ય પત્નીં તર્પયામિ । ૐ શર્વસ્ય દેવસ્યપત્નીં તર્પયામિ । ઓમ્ ઈશાનસ્ય દેવસ્ય પત્નીં તર્પયામિ । ઓંપશુપતેર્ દેવસ્ય પત્નીં તર્પયામિ । ૐ રુદ્રસ્ય દેવસ્ય પત્નીંતર્પયામિ । ઓમ્ ઉગ્રસ્ય દેવસ્ય પત્નીં તર્પયામિ । ૐ ભીમસ્ય દેવસ્યપત્નીં તર્પયામિ । ૐ મહતો દેવસ્ય પત્નીં તર્પયામિ ।
૨।૫।૯।૬-૩ ૐ ભવસ્ય દેવસ્ય સુતં તર્પયામિ । ૐ શર્વસ્ય દેવસ્યસુતં તર્પયામિ । ઓમ્ ઈશાનસ્ય દેવસ્ય સુતં તર્પયામિ । ૐ પશુપતેર્દેવસ્ય સુતં તર્પયામિ । ૐ રુદ્રસ્ય દેવસ્ય સુતં તર્પયામિ । ઓમુગ્રસ્ય દેવસ્ય સુતં તર્પયામિ । ૐ ભીમસ્ય દેવસ્ય સુતં તર્પયામિ । ૐ મહતો દેવસ્ય સુતં તર્પયામિ । ૐ રુદ્રાંસ્ તર્પયામિ । ૐ રુદ્રપાર્ષદાંસ્ તર્પયામિ । ૐ રુદ્રપાર્ષદીશ્ચ તર્પયામિ ॥
૨।૫।૯।૭ ૐ વિઘ્નં તર્પયામિ । ૐ વિનાયકં તર્પયામિ । ૐ વીરં તર્પયામિ । ૐ સ્થૂલં [ક્: શૂરં] તર્પયામિ । ૐ વરદં તર્પયામિ । ૐ હસ્તિમુખં તર્પયામિ । ૐ વક્રતુણ્ડં તર્પયામિ । ઓમ્ એકદન્તં તર્પયામિ । ૐ લમ્બોદરં તર્પયામિ । [ક્: ગણપતિં તર્પયામિ ।] ૐ વિઘ્નપાર્ષદાંસ્ તર્પયામિ । ૐ વિઘ્નપાર્ષદીશ્ ચ તર્પયામિ ॥
૨।૫।૯।૮ ૐ સનત્કુમારં તર્પયામિ । ૐ સ્કન્દંતર્પયામિ । ઓમ્ ઇન્દ્રં તર્પયામિ । ૐ ષષ્ઠીંતર્પયામિ । ૐ ષણ્મુખં તર્પયામિ । ૐ જયન્તં [ક્: વિશાખં] તર્પયામિ । ૐ વિશાખં [ક્:જયન્તં] તર્પયામિ । ૐ મહાસેનં તર્પયામિ । ઓંસુબ્રહ્મણ્યં તર્પયામિ [ક્ ઓમિત્સ્: ૐ સુબ્રહ્મણ્યં તર્પયામિ] । ૐ સ્કન્દપાર્ષદાંસ્ તર્પયામિ । ૐ સ્કન્દપાર્ષદીશ્ ચ તર્પયામિ ॥
૨।૫।૯।૯ ઓમ્ આદિત્યં તર્પયામિ । ૐ સોમં તર્પયામિ । ઓમ્ અઙ્ગારકં તર્પયામિ । ૐ બુધં તર્પયામિ । ૐ બૃહસ્પતિં તર્પયામિ । ૐ શુક્રં તર્પયામિ । ૐ શનૈશ્ચરં તર્પયામિ । ૐ રાહુંતર્પયામિ । ૐ કેતું તર્પયામિ ॥
૨।૫।૯।૧૦ ૐ કેશવં તર્પયામિ । ૐ નારાયણં તર્પયામિ । ૐ માધવં તર્પયામિ । ૐ ગોવિન્દંતર્પયામિ । ૐ વિષ્ણું તર્પયામિ । ૐ મધુસૂદનં તર્પયામિ । ૐ ત્રિવિક્રમં તર્પયામિ । ૐ વામનં તર્પયામિ । ૐ શ્રીધરં તર્પયામિ । ૐ હૃષીકેશં તર્પયામિ । ૐ પદ્મનાભંતર્પયામિ । ૐ દામોદરં તર્પયામિ । ૐ શ્રિયં દેવીં તર્પયામિ । ૐ સરસ્વતીં દેવીં તર્પયામિ । ૐ પુષ્ટિંતર્પયામિ । ૐ તુષ્ટિં તર્પયામિ । ૐ ગરુત્મન્તં તર્પયામિ । ૐ વિષ્ણુપાર્ષદાંસ્ તર્પયામિ । ૐ વિષ્ણુપાર્ષદીશ્ ચ તર્પયામિ ॥ [ક્: પુષ્ટિં દેવીં ॥। તુષ્ટિં દેવીં ॥। વૈનતેયં]
૨।૫।૯।૧૧ ૐ યમં તર્પયામિ । ૐ યમરાજં તર્પયામિ । ૐ ધર્મં તર્પયામિ । ૐ ધર્મરાજંતર્પયામિ । ૐ કાલં તર્પયામિ । ૐ નીલંતર્પયામિ । ૐ મૃત્યું તર્પયામિ । ૐ વૈવસ્વતં [ક્: અન્તકં] તર્પયામિ । ૐ ચિત્રં તર્પયામિ । ૐ ચિત્રગુપ્તં તર્પયામિ । ઓમ્ ઔદુમ્બરં તર્પયામિ । [ક્ અદ્દ્સ્: વૈવસ્વતં તર્પયામિ] । ૐ વૈવસ્વતપાર્ષદાંસ્ તર્પયામિ । ૐ વૈવસ્વતપાર્ષદીશ્ચ તર્પયામિ ॥
૨।૫।૯।૧૨ ૐ ભૂમિદેવાંસ્ તર્પયામિ । ૐ કાશ્યપમ્ તર્પયામિ । ઓમ્ અન્તરિક્ષં તર્પયામિ । ૐ વિદ્યાં તર્પયામિ । જ્યેષ્ઠાં તર્પયામિ । ૐ ધન્વન્તરિં તર્પયામિ । ૐ ધન્વન્તરિપાર્ષદાંસ્ તર્પયામિ । ૐ ધન્વન્તરિપાર્ષદીશ્ ચ તર્પયામીતિ ॥ [ક્: ભરદ્વાજં તર્પયામિ ગૌતમં તર્પયામિ અત્રિં તર્પયામિ આઙ્ગિરસં તર્પયામિ વિદ્યાં તર્પયામિ દુર્ગાં તર્પયામિ જ્યેષ્ટાં ॥। ઓમિત્સ્: ઇતિ]
૨।૫।૯।૧૩ અથ નિવીતી ॥
૨।૫।૯।૧૪-૧ ઓમ્ ઋષીંસ્ તર્પયામિ । ૐ મહર્ષીંસ્ તર્પયામિ । ૐ પરમર્ષીંસ્ તર્પયામિ । ૐ બ્રહ્મર્ષીંસ્ તર્પયામિ । ૐ દેવર્ષીંસ્ તર્પયામિ । ૐ રાજર્ષીંસ્ તર્પયામિ । ૐ શ્રુતર્ષીંસ્ તર્પયામિ । ૐ જનરૃષીંસ્ તર્પયામિ । ૐ તપરૃષીંસ્ તર્પયામિ । ૐ સત્યર્ષીંસ્ તર્પયામિ । ૐ સપ્તર્ષીંસ્ તર્પયામિ । ૐ કાણ્ડર્ષીંસ્ તર્પયામિ । ૐ ઋષિકાંસ્ તર્પયામિ । ઓમ્ ઋષિપત્નીસ્ તર્પયામિ । ઓમ્ ઋષિપુત્રાંસ્તર્પયામિ । ઓમ્ ઋષિપૌત્રાંસ્ તર્પયામિ । [ક્: પરમર્ષીંસ્ ॥। મહર્ષીંસ્]
૨।૫।૯।૧૪-૨ ૐ કાણ્વં બૌધાયનં તર્પયામિ । ઓમ્ આપસ્તમ્બં સૂત્રકારં તર્પયામિ । ૐ સત્યાષાઢંહિરણ્યકેશિનં તર્પયામિ । ૐ વાજસનેયિનં યાજ્ઞવલ્ક્યમ્તર્પયામિ । ઓમ્ આશ્વલાયનં શૌનકં તર્પયામિ । ૐ વ્યાસં તર્પયામિ । ૐ વસિષ્ઠં તર્પયામિ ।
૨।૫।૯।૧૪-૩ ૐ પ્રણવં તર્પયામિ । ૐ વ્યાહૃતીસ્ તર્પયામિ । ૐ સાવિત્રીં તર્પયામિ । ૐ ગાયત્રીં તર્પયામિ । ૐ છન્દાંસિ તર્પયામિ । ઓમ્ ઋગ્વેદં તર્પયામિ । ૐ યજુર્વેદંતર્પયામિ । ૐ સામવેદં તર્પયામિ । ઓમ્ અથર્વવેદં તર્પયામિ । ઓમ્ અથર્વાઙ્ગિરસસ્ તર્પયામિ । ઓમ્ ઇતિહાસપુરાણાનિતર્પયામિ । ૐ સર્વવેદાંસ્ તર્પયામિ । ૐ સર્વદેવજનાંસ્ તર્પયામિ । ૐ સર્વભૂતાનિ તર્પયામીતિ ॥ [ક્: અથર્વાઙ્ગિરસં ॥। તર્પયામિ ॥]
૨।૫।૧૦।૧ અથ પ્રાચીનાવીતિ । ૐ પિતૄન્ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ પિતામહાન્ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ પ્રપિતામહાન્ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ માતૄઃ સ્વધાનમસ્ તર્પયામિ । ૐ પિતામહીઃ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ પ્રપિતામહીઃ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ માતામહાન્ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ માતુઃ પિતામહાન્સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ માતુઃ પ્રપિતામહાન્ સ્વધાનમસ્ તર્પયામિ । ૐ માતામહીઃ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ માતુઃ પિતામહીઃ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ માતુઃ પ્રપિતામહીઃ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ ॥
૨।૫।૧૦।૨ ઓમ્ આચાર્યાન્ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ઓમ્ આચાર્યપત્નીઃ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ ગુરૂન્ સ્વધાનમસ્ તર્પયામિ । ૐ ગુરુપત્નીઃ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ સખીન્ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ સખિપત્નીઃ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ જ્ઞાતીન્ સ્વધાનમસ્ તર્પયામિ । ૐ જ્ઞાતિપત્નીઃ સ્વધા નમસ્તર્પયામિ । ઓમ્ અમાત્યાન્ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ઓમ્ અમાત્યપત્નીઃ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ સર્વાન્ સ્વધા નમસ્ તર્પયામિ । ૐ સર્વાઃ સ્વધા નમસ્તર્પયામીતિ ॥
૨।૫।૧૦।૩ અનુતીર્થમ્ અપ ઉત્સિઞ્ચતિ ॥
૨।૫।૧૦।૪ ઊર્જં વહન્તીર્ અમૃતં ઘૃતં પયઃ કીલાલં પરિસ્રુતમ્ । સ્વધા સ્થ તર્પયત મે પિતૄન્ । તૃપ્યત તૃપ્યત તૃપ્યતેતિ ॥
૨।૫।૧૦।૫ નૈકવસ્ત્રો નાર્દ્રવાસા દૈવાનિ [ક્: દેવાનિ] કર્માણ્યનુસંચરેત્ ॥
૨।૫।૧૦।૬ પિતૃસંયુક્તાનિ ચેત્ય્ એકેષામ્ । પિતૃસંયુક્તાનિ ચેત્ય્ એકેષામ્ ॥
૨।૬।૧૧।૧ અથેમે પઞ્ચ મહાયજ્ઞાઃ । તાન્ય્ એવ મહાસત્ત્રાણિ ।દેવયજ્ઞઃ પિતૃયજ્ઞો ભૂતયજ્ઞો મનુષ્યયજ્ઞો બ્રહ્મયજ્ઞ ઇતિ ॥
૨।૬।૧૧।૨ અહરહઃ સ્વાહાકુર્યાદ્ આ કાષ્ઠાત્ । તથૈતંદેવયજ્ઞં સમાપ્નોતિ ॥
૨।૬।૧૧।૩ અહરહઃ સ્વધાકુર્યાદ્ ઓદપાત્રાત્ । તથૈતંપિતૃયજ્ઞં સમાપ્નોતિ ॥
૨।૬।૧૧।૪ અહરહર્ નમસ્કુર્યાદ્ આ પુષ્પેભ્યઃ । તથૈતમ્ભૂતયજ્ઞં સમાપ્નોતિ ॥
૨।૬।૧૧।૫ અહરહર્ બ્રાહ્મણેભ્યોઽન્નં દદ્યાદ્ આ મૂલફલશાકેભ્યઃ । તથૈતં મનુષ્યયજ્ઞં સમાપ્નોતિ ॥
૨।૬।૧૧।૬ અહરહઃ સ્વાધ્યાયં કુર્યાદ્ આ પ્રણવાત્ । તથૈતં બ્રહ્મયજ્ઞં સમાપ્નોતિ ॥
૨।૬।૧૧।૭ સ્વાધ્યાયો વૈ બ્રહ્મયજ્ઞઃ । તસ્ય હ વા એતસ્યબ્રહ્મયજ્ઞસ્ય વાગ્ એવ જુહૂર્ મન ઉપભૃચ્ ચક્ષુર્ ધ્રુવા મેધા સ્રુવઃસત્યમ્ અવભૃથઃ સ્વર્ગો લોક ઉદયનમ્ । યાવન્તં હ વા ઇમાં વિત્તસ્ય પૂર્ણાં દદત્ સ્વર્ગં લોકં જયતિ તાવન્તં લોકં જયતિ ભૂયાંસં ચાક્ષય્યં ચાપ પુનર્મૃત્યું જયતિય એવં વિદ્વાન્ સ્વાધ્યાયમ્ અધીતે । તસ્માત્ સ્વાધ્યાયોઽધ્યેતવ્ય ઇતિ હિ બ્રાહ્મણમ્ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્:તાવન્તં લોકં જયતિ]
૨।૬।૧૧।૮ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ । સ્વભ્યક્તઃ સુહિતઃ સુખે શયનેશયાનો યં યં ક્રતુમ્ અધીતે તેન તેનાસ્યેષ્ટં ભવતીતિ ॥ [ઓન્ થે આશ્રમસ્]
૨।૬।૧૧।૯ તસ્ય હ વા એતસ્ય ધર્મસ્ય ચતુર્ધા ભેદમ્ એક આહુઃ । અદૃષ્ટત્વાત્ । યે ચત્વાર ઇતિ । કર્મવાદઃ ॥

૨।૬।૧૧।૧૦ ઐષ્ટિકપાશુકસૌમિકદાર્વિહોમાણામ્ ॥ [ક્ દાર્વીહોમાણામ્]
૨।૬।૧૧।૧૧-૧ તદ્ એષાભિવદતિ ।
૨।૬।૧૧।૧૧-૨કખ યે ચત્વારઃ પથયો દેવયાના અન્તરા દ્યાવાપૃથિવી વિયન્તિ ।
૨।૬।૧૧।૧૧-૨ગઘ તેષાં યો અજ્યાનિમ્ અજીતિમ્ આવહાત્ તસ્મૈ નો દેવાઃ પરિદત્તેહ સર્વે ॥ ઇતિ ॥
૨।૬।૧૧।૧૨ બ્રહ્મચારી ગૃહસ્થો વાનપ્રસ્થઃ પરિવ્રાજક ઇતિ ॥
૨।૬।૧૧।૧૩ બ્રહ્મચારી ગુરુશુશ્રૂષ્ય્ આ મરણાત્ ॥
૨।૬।૧૧।૧૪ વાનપ્રસ્થો વૈખાનસશાસ્ત્રસમુદાચારઃ ॥
૨।૬।૧૧।૧૫ વૈખાનસો વને મૂલફલાશી તપઃશીલઃ સવનેષૂદકમુપસ્પૃશઞ્ છ્રામણકેનાગ્નિમ્ આધાયાગ્રામ્યભોજીદેવપિતૃભૂતમનુષ્યઋષિપૂજકઃ સર્વાતિથિઃ પ્રતિષિદ્ધવર્જંબૈષ્કમ્ અપ્ય્ ઉપયુઞ્જીત । ન ફાલકૃષ્ટમ્ અધિતિષ્ઠેદ્ ગ્રામં ચ નપ્રવિશેત્ । જટિલશ્ ચીરાજિનવાસા નાતિસાંવત્સરં ભુઞ્જીત ॥
૨।૬।૧૧।૧૬ પરિવ્રાજકઃ પરિત્યજ્ય બન્ધૂન્ અપરિગ્રહઃ પ્રવ્રજેદ્ યથાવિધિ ॥ [ક્:પરિવ્રજેદ્]
૨।૬।૧૧।૧૭ અરણ્યં ગત્વા ॥
૨।૬।૧૧।૧૮ શિખામુણ્ડઃ ॥
૨।૬।૧૧।૧૯ કૌપીનાચ્છાદનઃ ॥ [ક્: કૌપીનાચ્છાદનાઃ]
૨।૬।૧૧।૨૦ વર્ષાસ્વ્ એકસ્થઃ ॥
૨।૬।૧૧।૨૧ કાષાયવાસાઃ ॥
૨।૬।૧૧।૨૨ સન્નમુસલે વ્યઙ્ગારે નિવૃત્તશરાવસંપાતે ભિક્ષેત ॥
૨।૬।૧૧।૨૩ વાઙ્મનઃકર્મદણ્ડૈર્ ભૂતાનામ્ અદ્રોહી ॥
૨।૬।૧૧।૨૪ પવિત્રં બિભ્રચ્ છૌચાર્થમ્ ॥ [ક્: બિભૃયાત્]
૨।૬।૧૧।૨૫ ઉદ્ધૃતપરિપૂતાભિર્ અદ્ભિર્ અપ્કાર્યં કુર્વાણઃ [ક્: અદ્ભિઃ કાર્યં કુર્યાત્] ॥
૨।૬।૧૧।૨૬ અપવિધ્ય વૈદિકાનિ કર્માણ્ય્ ઉભયતઃ પરિચ્છિન્ના મધ્યમંપદં સંશ્લિષ્યામહ ઇતિ વદન્તઃ ॥
૨।૬।૧૧।૨૭ ઐકાશ્રમ્યં ત્વ્ આચાર્યા અપ્રજનત્વાદ્ [ક્: અપ્રજનનત્વાદ્]ઇતરેષામ્ ॥
૨।૬।૧૧।૨૮ તત્રોદાહરન્તિ । પ્રાહ્લાદિર્ હ વૈ કપિલો નામાસુરઆસ । સ એતાન્ ભેદાંશ્ ચકાર દેવૈઃ [ક્: દેવૈસ્ સહ] સ્પર્ધમાનઃ । તાન્ મનીષી નાદ્રિયેત ॥
૨।૬।૧૧।૨૯ અદૃષ્ટત્વાત્ । યે ચત્વાર ઇતિ । કર્મવાદ ઐષ્ટિકપાશુકસૌમિકદાર્વિહોમાણામ્ [ક્ દાર્વીહોમાણામ્] ॥
૨।૬।૧૧।૩૦-૧ તદ્ એષાભ્યનૂચ્યતે ।
૨।૬।૧૧।૩૦-૨કખ એષ નિત્યો મહિમા બ્રાહ્મણસ્ય ન કર્મણા વર્ધતે નોકનીયાન્ ।
૨।૬।૧૧।૩૦-૨ગઘ તસ્યૈવાત્મા પદવિત્ તં વિદિત્વા ન કર્મણા લિપ્યતેપાપકેન ॥ ઇતિ ॥
૨।૬।૧૧।૩૧-૧ સ બ્રૂયાત્ ।
૨।૬।૧૧।૩૧-૨કખ યેન સૂર્યસ્ તપતિ તેજસેદ્ધઃ પિતા પુત્રેણ પિતૃમાન્યોનિયોનૌ ।
૨।૬।૧૧।૩૧-૨ગઘ નાવેદવિન્ મનુતે તં બૃહન્તં સર્વાનુભૂમ્ આત્માનં સંપરાયે [ક્: સામ્પરાયે] ॥ ઇતિ ॥ [ક્:સર્વાનુભુમ્]
૨।૬।૧૧।૩૨કખ ઇમે યે નાર્વાઙ્ ન પરશ્ ચરન્તિ ન બ્રાહ્મણાસો નસુતેકરાસઃ ।
૨।૬।૧૧।૩૨ગઘ ત એતે વાચમ્ અભિપદ્ય પાપયા સિરીસ્ તન્ત્રં તન્વતેઅપ્રજજ્ઞયે ॥ ઇતિ ॥
૨।૬।૧૧।૩૩ પ્રજાભિર્ અગ્ને અમૃતત્વમ્ અશ્યામ્ । જાયમાનો વૈ બ્રાહ્મણસ્ત્રિભિર્ ઋણવા જાયતે બ્રહ્મચર્યેણ ર્ષિભ્યો યજ્ઞેન દેવેભ્યઃ પ્રજયાપિતૃભ્ય ઇતિ । એવમ્ ઋણસંયોગવાદિન્યોઽસંખ્યેયા [ક્: ઋણસંયોગાદીન્યસંખ્યેયાનિ] ભવન્તિ ॥
૨।૬।૧૧।૩૪-૧કખ ત્રયીં વિદ્યાં બ્રહ્મચર્યં પ્રજાતિં શ્રદ્ધાં તપોયજ્ઞમ્ અનુપ્રદાનમ્ ।
૨।૬।૧૧।૩૪-૧ગઘ ય એતાનિ કુર્વતે તૈર્ ઇત્ સહ સ્મો રજો ભૂત્વાધ્વંસતેઽન્યત્ પ્રશંસન્ ॥ ઇતિ ।
૨।૬।૧૧।૩૪-૨ ધ્વંસતેઽન્યત્ પ્રશંસન્ન્ ઇતિ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્: ધ્વંસતેઽન્યત્]
૨।૭।૧૨।૧ અથ શાલીનયાયાવરાણામ્ આત્મયાજિનાં પ્રાણાહુતીર્વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
૨।૭।૧૨।૨ સર્વાવશ્યકાવસાને સંમૃષ્ટોપલિપ્તે દેશે પ્રાઙ્મુખૌપવિશ્ય તદ્ ભૂતમ્ આહ્રિયમાણમ્ । ભૂર્ ભુવઃ સુવર્ ઓમ્ ઇતિ । ઉપસ્થાય વાચં યચ્છેત્ ॥
૨।૭।૧૨।૩ ન્યસ્તમ્ અન્નં મહાવ્યાહૃતિભિઃ પ્રદક્ષિણમ્ ઉદકં પરિષિચ્યસવ્યેન પાણિનાવિમુઞ્ચન્ । અમૃતોપસ્તરણમ્ અસીતિ । પુરસ્તાદ્ અપઃપીત્વા પઞ્ચાન્નેન પ્રાણાહુતીર્ જુહોતિ । પ્રાણે નિવિષ્ટોઽમૃતંજુહોમિ । શિવો મા વિશાપ્રદાહાય । પ્રાણાય સ્વાહા । અપાનેનિવિષ્ટોઽમૃતં જુહોમિ । શિવો મા વિશાપ્રદાહાય । અપાનાય સ્વાહા । વ્યાને નિવિષ્ટોઽમૃતં જુહોમિ । શિવો મા વિશાપ્રદાહાય । વ્યાનાયસ્વાહા । ઉદાને નિવિષ્ટોઽમૃતં જુહોમિ । શિવો મા વિશાપ્રદાહાય । ઉદાનાય સ્વાહા । સમાને નિવિષ્ટોઽમૃતં જુહોમિ । શિવો માવિશાપ્રદાહાય । સમાનાય સ્વાહેતિ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્: અપાને નિવિષ્ટો સમાનાય સ્વાહા]
૨।૭।૧૨।૪ પઞ્ચાન્નેન પ્રાણાહુતીર્ હુત્વા તૂષ્ણીં ભૂયો વ્રતયેત્પ્રજાપતિં મનસા ધ્યાયન્ । નાન્તરા વાચં વિસૃજેત્ ॥
૨।૭।૧૨।૫ યદ્ય્ અન્તરા વાચં વિસૃજેત્ । ભૂર્ ભુવઃ સુવર્ ઓમ્ ઇતિ । જપિત્વા પુનર્ એવ ભુઞ્જીત ॥ [ક્: યદ્]
૨।૭।૧૨।૬ ત્વક્કેશનખકીટાખુપુરીષાણિ દૃષ્ટ્વા તં દેશં પિણ્ડમુદ્ધૃત્યાદ્ભિર્ અભ્યુક્ષ્ય ભસ્માવકીર્ય પુનર્ અદ્ભિઃ પ્રોક્ષ્ય વાચાચ પ્રશસ્તમ્ ઉપયુઞ્જીત ॥
૨।૭।૧૨।૭-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૭।૧૨।૭-૨કખ આસીનઃ પ્રાઙ્મુખોઽશ્નીયાદ્ વાગ્યતોઽન્નમ્ અકુત્સયન્ ।
૨।૭।૧૨।૭-૨ગઘ અસ્કન્દયંસ્ તન્મનાશ્ ચ ભુક્ત્વા ચાગ્નિમ્ ઉપસ્પૃશેદ્ ॥ ઇતિ ॥
૨।૭।૧૨।૮ સર્વભક્ષ્યાપૂપકન્દમૂલફલમાંસાનિ દન્તૈર્ નાવદ્યેત્ ॥ [ક્: માંસાદીનિ]
૨।૭।૧૨।૯ નાતિસુહિતઃ ॥
૨।૭।૧૨।૧૦ અમૃતાપિધાનમ્ અસીતિ । ઉપરિષ્ટાદ્ અપઃ પીત્વાચાન્તોહૃદયદેશમ્ અભિમૃશતિ । પ્રાણાનાં ગ્રન્થિર્ અસિ રુદ્રો માવિશાન્તકઃ । તેનાન્નેનાપ્યાયસ્વેતિ ॥
૨।૭।૧૨।૧૧-૧ પુનર્ આચમ્ય દક્ષિણે પાદાઙ્ગુષ્ઠે પાણી નિસ્રાવયતિ ।
૨।૭।૧૨।૧૧-૨કખ અઙ્ગુષ્ઠમાત્રઃ પુરુષોઽઙ્ગુષ્ઠં ચ સમાશ્રિતઃ ।
૨।૭।૧૨।૧૧-૩ગઘ ઈશઃ સર્વસ્ય જગતઃ પ્રભુઃ પ્રીણાતિ વિશ્વભુક્ ॥ ઇતિ ॥
૨।૭।૧૨।૧૨ હુતાનુમન્ત્રણમ્ ઊર્ધ્વહસ્તઃ સમાચરેત્ । શ્રદ્ધાયાંપ્રાણે નિવિશ્યામૃતં હુતમ્ । પ્રાણમ્ અન્નેનાપ્યાયસ્વ । શ્રદ્ધાયામપાને નિવિશ્યામૃતં હુતમ્ । પ્રાણમ્ અન્નેનાપ્યાયસ્વ । શ્રદ્ધાયાંવ્યાને નિવિશ્યામૃતં હુતમ્ । પ્રાણમ્ અન્નેનાપ્યાયસ્વ । શ્રદ્ધાયામુદાને નિવિશ્યામૃતં હુતમ્ । પ્રાણમ્ અન્નેનાપ્યાયસ્વ । શ્રદ્ધાયાંસમાને નિવિશ્યામૃતં હુતમ્ । પ્રાણમ્ અન્નેનાપ્યાયસ્વેતિ । પઞ્ચભિઃ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્: શ્રદ્ધાયામ્ અપાને શ્રદ્ધાયાં સમાને અન્નેનાપ્યાયસ્વ]
૨।૭।૧૨।૧૩ બ્રહ્મણિ મ આત્મામૃતત્વાયેતિ [ક્: આત્મામૃતત્વાયેત્યાત્માનમ્] ॥
૨।૭।૧૨।૧૪ અક્ષરેણ ચાત્માનં યોજયેત્ ॥
૨।૭।૧૨।૧૫ સર્વક્રતુયાજિનામ્ આત્મયાજી વિશિષ્યતે ॥
૨।૭।૧૨।૧૬ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ॥
૨।૭।૧૩।૧કખ યથા હિ તૂલમ્ ઐષીકમ્ અગ્નૌ પ્રોતં પ્રદીપ્યતે ।
૨।૭।૧૩।૧ગઘ તદ્વત્ સર્વાણિ પાપાનિ દહ્યન્તે હ્ય્ આત્મયાજિનઃ ॥
૨।૭।૧૩।૨ કેવલાઘો ભવતિ કેવલાદી । મોઘમ્ અન્નં વિન્દતેઅપ્રચેતા [ક્ ઓમિત્સ્ અપ્રચેતા] ઇતિ ॥
૨।૭।૧૩।૩ સ એવમ્ એવાહરહઃ સાયં પ્રાતર્ જુહુયાત્ ॥
૨।૭।૧૩।૪ અદ્ભિર્ વા સાયમ્ ॥
૨।૭।૧૩।૫-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૭।૧૩।૫-૨કખ અગ્રે ભોજયેદ્ અતિથીન્ અન્તર્વત્નીર્ અનન્તરમ્ ।
૨।૭।૧૩।૫-૨ગઘ બાલવૃદ્ધાંસ્ તથા દીનાન્ વ્યાધિતાંશ્ ચ વિશેષતઃ ॥
૨।૭।૧૩।૫-૩કખ અદત્ત્વા તુ ય એતેભ્યઃ પૂર્વં ભુઙ્ક્તે યથાવિધિ ।
૨।૭।૧૩।૫-૩ગઘ ભુજ્યમાનો ન જાનાતિ ન સ ભુઙ્ક્તે સ ભુજ્યતે ॥
૨।૭।૧૩।૬કખ પિતૃદૈવતભૃત્યાનાં માતાપિત્રોર્ ગુરોસ્ તથા ।
૨।૭।૧૩।૬ગઘ વાગ્યતો વિઘસમ્ અશ્નીયાદ્ એવં ધર્મો વિધીયતે ॥ ઇતિ ॥
૨।૭।૧૩।૭-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૭।૧૩।૭-૨કખ અષ્ટૌ ગ્રાસા મુનેર્ ભક્ષ્યાઃ ષોડશારણ્યવાસિનઃ ।
૨।૭।૧૩।૭-૨ગઘ દ્વાત્રિંશત્ તુ ગૃહસ્થસ્ય અમિતં [ક્: ગૃહસ્થસ્યાપરિમિતં] બ્રહ્મચારિણઃ ॥ [ક્: દ્વાત્રિંશતં]
૨।૭।૧૩।૮કખ આહિતાગ્નિર્ અનડ્વાંશ્ ચ બ્રહ્મચારી ચ તે ત્રયઃ ।
૨।૭।૧૩।૮ગઘ અશ્નન્ત એવ સિધ્યન્તિ નૈષાં સિદ્ધિર્ અનશ્નતામ્ ॥ ઇતિ ॥
૨।૭।૧૩।૯કખ ગૃહસ્થો બ્રહ્મચારી વા યોઽનશ્નંસ્ તુ તપશ્ ચરેત્ ।
૨।૭।૧૩।૯ગઘ પ્રાણાગ્નિહોત્રલોપેન અવકીર્ણી ભવેત્ તુ સઃ ॥

૨।૭।૧૩।૧૦ અન્યત્ર પ્રાયશ્ચિત્તાત્ । પ્રાયશ્ચિત્તે તદ્ એવ વિધાનમ્ ॥
૨।૭।૧૩।૧૧-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૭।૧૩।૧૧-૨કખ અન્તરા પ્રાતરાશં ચ સાયમાશં તથૈવ ચ ।
૨।૭।૧૩।૧૧-૨ગઘ સદોપવાસી ભવતિ યો ન ભુઙ્ક્તે કદાચન ॥ [ક્:કદાચનેતિ]
૨।૭।૧૩।૧૨કખ પ્રાણાગ્નિહોત્રમન્ત્રાંસ્ તુ નિરુદ્ધે ભોજને જપેત્ ।
૨।૭।૧૩।૧૨ગઘ ત્રેતાગ્નિહોત્રમન્ત્રાંસ્ તુ દ્રવ્યાલાભે યથા જપેત્ ॥ ઇતિ ॥
૨।૭।૧૩।૧૩ એવમ્ આચરન્ બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે । બ્રહ્મભૂયાય કલ્પત ઇતિ ॥ [ક્: એવમ્ એવાચરન્]
૨।૮।૧૪।૧ પિત્ર્યમ્ આયુષ્યં સ્વર્ગ્યં યશસ્યં પુષ્ટિકર્મ ચ ॥
૨।૮।૧૪।૨ ત્રિમધુસ્ ત્રિણાચિકેતસ્ ત્રિસુપર્ણઃ પઞ્ચાગ્નિઃષડઙ્ગવિચ્ છીર્ષકો જ્યેષ્ઠસામકઃ સ્નાતક ઇતિ પઙ્ક્તિપાવનાઃ ॥
૨।૮।૧૪।૩ તદભાવે રહસ્યવિત્ ॥
૨।૮।૧૪।૪ ઋચો યજૂંષિ સામાનીતિ શ્રાદ્ધસ્ય મહિમા । તસ્માદેવંવિદં સપિણ્ડમ્ અપ્ય્ આશયેત્ ॥
૨।૮।૧૪।૫કખ રાક્ષોઘ્નાનિ ચ સામાનિ સ્વધાવન્તિ યજૂંષિ ચ ।
૨।૮।૧૪।૫ગઘ મધ્વૃચોઽથ પવિત્રાણિ શ્રાવયેદ્ આશયઞ્ છનૈઃ ॥
૨।૮।૧૪।૬ ચરણવતોઽનૂચાનાન્ યોનિગોત્રમન્ત્રાસંબદ્ધાઞ્ છુચીન્ મન્ત્રવતસ્ ત્ર્યવરાન્ અયુજઃ પૂર્વેદ્યુઃ પ્રાતર્ એવવા નિમન્ત્ર્ય સદર્ભોપકૢપ્તેષ્વ્ આસનેષુ પ્રાઙ્મુખાન્ ઉપવેશયત્યુદઙ્મુખાન્ વા ॥
૨।૮।૧૪।૭ અથૈનાંસ્ તિલમિશ્રા અપઃ પ્રતિગ્રાહ્ય ગન્ધૈર્ માલ્યૈશ્ચાલંકૃત્ય । અગ્નૌ કરિષ્યામીતિ । અનુજ્ઞાતોઽગ્નિમ્ ઉપસમાધાયસંપરિસ્તીર્યાગ્નિમુખાત્ કૃત્વાન્નસ્યૈવ તિસ્ર આહુતીર્ જુહોતિ । સોમાય પિતૃપીતાય સ્વધા નમઃ સ્વાહા । યમાયાઙ્ગિરસ્વતે પિતૃમતે સ્વધા નમઃ સ્વાહા । અગ્નયેકવ્યવાહનાય સ્વિષ્ટકૃતે સ્વધા નમઃ સ્વાહેતિ ॥ [ક્: કૃત્વાજ્યસ્યૈવ]
૨।૮।૧૪।૮ તચ્છેષેણાન્નમ્ અભિઘાર્યાન્નસ્યૈતા એવ તિસ્રો જુહુયાત્ ॥ [ક્: તિસ્ર આહુતીર્]
૨।૮।૧૪।૯ વયસાં પિણ્ડં દદ્યાત્ ॥
૨।૮।૧૪।૧૦ વયસાં હિ પિતરઃ પ્રતિમયા ચરન્તીતિ વિજ્ઞાયતે ॥
૨।૮।૧૪।૧૧ અથેતરત્ સાઙ્ગુષ્ઠેન પાણિનાભિમૃશતિ ॥
૨।૮।૧૪।૧૨-૧ પૃથિવીસમન્તસ્ય તેઽગ્નિર્ ઉપદ્રષ્ટા ઋચસ્ તે મહિમા દત્તસ્યાપ્રમાદાય પૃથિવી તે પાત્રં દ્યૌરપિધાનં બ્રહ્મણસ્ ત્વા મુખે જુહોમિ બ્રાહ્મણાનાં ત્વા વિદ્યાવતાંપ્રાણાપાનયોર્ જુહોમ્ય્ અક્ષિતમ્ અસિ મા પિતૄણાં ક્ષેષ્ઠા અમુત્રામુષ્મિંલોક ઇતિ । [ક્: પૃથિવીસમં તસ્ય]
૨।૮।૧૪।૧૨-૨ અન્તરિક્ષસમન્તસ્ય [ક્: અન્તરિક્ષસ્સમં તસ્ય] તે વાયુર્ ઉપશ્રોતા યજૂંષિ તે મહિમા દત્તસ્યાપ્રમાદાય પૃથિવી તે પાત્રં દ્યૌર્ અપિધાનં બ્રહ્મણસ્ ત્વા મુખે જુહોમિ બ્રાહ્મણાનાં ત્વાવિદ્યાવતાં પ્રાણાપાનયોર્ જુહોમ્ય્ અક્ષિતમ્ અસિ મા પિતામહાનાંક્ષેષ્ઠા અમુત્રામુષ્મિં લોક ઇતિ ।
૨।૮।૧૪।૧૨-૩ દ્યુસમન્તસ્ય ત આદિત્યોઽનુખ્યાતાસામાનિ તે મહિમા દત્તસ્ય અપ્રમાદાય પૃથિવી તે પાત્રં દ્યૌર્ અપિધાનં બ્રહ્મણસ્ ત્વા મુખે જુહોમિ બ્રાહ્મણાનાં ત્વા વિદ્યાવતાંપ્રાણાપાનયોર્ જુહોમ્ય્ અક્ષિતમ્ અસિ મા પ્રપિતામહાનાં ક્ષેષ્ઠા અમુત્રામુષ્મિં લોક ઇતિ ॥ [ક્: દ્યૌસમં તસ્ય]
૨।૮।૧૫।૧ અથ વૈ ભવતિ ॥
૨।૮।૧૫।૨કખ અગ્નૌ કરણશેષેણ તદ્ અન્નમ્ અભિઘારયેત્ ।
૨।૮।૧૫।૨ગઘ નિરઙ્ગુષ્ઠં તુ યદ્ દત્તં ન તત્ પ્રીણાતિ વૈ પિતૄન્ ॥
૨।૮।૧૫।૩કખ ઉભયોઃ શાખયોર્ મુક્તં પિતૃભ્યોઽન્નં નિવેદિતમ્ ।
૨।૮।૧૫।૩ગઘ તદ્ અન્તરમ્ ઉપાસન્તે અસુરા દુષ્ટચેતસઃ ॥ [ક્: ઉપાસન્તેઽસુરા વૈ]
૨।૮।૧૫।૪કખ યાતુધાનાઃ પિશાચાશ્ ચ પ્રતિલુમ્પન્તિ તદ્ ધવિઃ ।
૨।૮।૧૫।૪ગઘ તિલદાને હ્ય્ અદાયાશ્ ચ તથા ક્રોધવશેઽસુરાઃ ॥
૨।૮।૧૫।૫કખ કાષાયવાસા યાન્ કુરુતે જપહોમપ્રતિગ્રહાન્ ।
૨।૮।૧૫।૫ગઘ ન તદ્ દેવંગમં ભવતિ હવ્યકવ્યેષુયદ્ ધવિઃ ॥ [ક્: દેવગમં]
૨।૮।૧૫।૬કખ યચ્ ચ દત્તમ્ અનઙ્ગુષ્ઠં યચ્ ચૈવ પ્રતિગૃહ્યતે ।
૨।૮।૧૫।૬ગઘ આચામતિ ચ યસ્ તિષ્ઠન્ ન સ તેન સમૃધ્યતે ॥ ઇતિ ॥
૨।૮।૧૫।૭ આદ્યન્તયોર્ અપાં પ્રદાનં સર્વત્ર ॥
૨।૮।૧૫।૮ જયપ્રભૃતિ યથાવિધાનમ્ ॥
૨।૮।૧૫।૯ શેષમ્ ઉક્તમ્ અષ્ટકાહોમે ॥
૨।૮।૧૫।૧૦કખ દ્વૌ દૈવે પિતૃકાર્યે ત્રીન્ એકૈકમ્ ઉભયત્ર વા । [ક્: દેવે]
૨।૮।૧૫।૧૦ગઘ ભોજયેત્ સુસમૃદ્ધોઽપિ ન પ્રસજ્યેત [ક્: પ્રસજ્જેત] વિસ્તરે ॥
૨।૮।૧૫।૧૧કખ સત્ક્રિયાં દેશકાલૌ ચ શૌચં બ્રાહ્મણસંપદમ્ ।
૨।૮।૧૫।૧૧ગઘ પઞ્ચૈતાન્ વિસ્તરો હન્તિ તસ્માત્ તં પરિવર્જયેત્ ॥
૨।૮।૧૫।૧૨કખ ઉરસ્તઃ પિતરસ્ તસ્ય વામતશ્ ચ પિતામહાઃ ।
૨।૮।૧૫।૧૨ગઘ દક્ષિણતઃ પ્રપિતામહાઃ પૃષ્ઠતઃ પિણ્ડતર્કકાઃ ॥ ઇતિ ॥
૨।૯।૧૬।૧ પ્રજાકામસ્યોપદેશઃ ॥
૨।૯।૧૬।૨ પ્રજનનનિમિત્તા સમાખ્યેત્ય્ અશ્વિનાવ્ ઊચતુઃ ॥
૨।૯।૧૬।૩કખ આયુષા તપસા યુક્તઃ સ્વાધ્યાયેજ્યાપરાયણઃ ।
૨।૯।૧૬।૩ગઘ પ્રજામ્ ઉત્પાદયેદ્ યુક્તઃ સ્વેસ્વે વર્ણે [ક્: વંશે]જિતેન્દ્રિયઃ ॥
૨।૯।૧૬।૪કખ બ્રાહ્મણસ્ય ર્ણસંયોગસ્ ત્રિભિર્ ભવતિ જન્મતઃ ।
૨।૯।૧૬।૪ગઘ તાનિ મુચ્યાત્મવાન્ ભવતિ વિમુક્તો ધર્મસંશયાત્ ॥
૨।૯।૧૬।૫કખ સ્વાધ્યાયેન ઋષીન્ પૂજ્ય સોમેન ચ પુરંદરમ્ ।
૨।૯।૧૬।૫ગઘ પ્રજયા ચ પિતૄન્ પૂર્વાન્ અનૃણો દિવિ મોદતે ॥
૨।૯।૧૬।૬કખ પુત્રેણ લોકાઞ્ જયતિ પૌત્રેણાનન્ત્યમ્ [ક્: પૌત્રેણામૃતમ્]અશ્નુતે ।
૨।૯।૧૬।૬ગઘ અથ પુત્રસ્ય પૌત્રેણ નાકમ્ એવાધિરોહતિ ॥ ઇતિ ॥
૨।૯।૧૬।૭ વિજ્ઞાયતે ચ । જાયમાનો વૈ બ્રાહ્મણસ્ ત્રિભિર્ ઋણવાજાયતે બ્રહ્મચર્યેણ ર્ષિભ્યો યજ્ઞેન દેવેભ્યઃ પ્રજયા પિતૃભ્ય ઇતિ । એવમ્ ઋણસંયોગં વેદો દર્શયતિ ॥
૨।૯।૧૬।૮ સત્પુત્રમ્ ઉત્પાદ્યાત્માનં તારયતિ ॥
૨।૯।૧૬।૯ સપ્તાવરાન્ સપ્ત પૂર્વાન્ ષડ્ અન્યાન્ આત્મસપ્તમાન્ । સત્પુત્રમ્ અધિગચ્છાનસ્ તારયત્ય્ એનસો ભયાત્ ॥
૨।૯।૧૬।૧૦ તસ્માત્ પ્રજાસંતાનમ્ ઉત્પાદ્ય ફલમ્ અવાપ્નોતિ [ક્: ફલં પ્રાપ્નોતિ] ॥
૨।૯।૧૬।૧૧ તસ્માદ્ યત્નવાન્ પ્રજામ્ ઉત્પાદયેત્ ॥
૨।૯।૧૬।૧૨ ઔષધમન્ત્રસંયોગેન ॥
૨।૯।૧૬।૧૩ તસ્યોપદેશઃ શ્રુતિસામાન્યેનોપદિશ્યતે ॥
૨।૯।૧૬।૧૪ સર્વવર્ણેભ્યઃ ફલવત્ત્વાદ્ ઇતિ । ફલવત્ત્વાદ્ [ક્: ફલત્ત્વાદ્] ઇતિ ॥ [ક્: ફલત્ત્વાદ્]
[દેઉતેરો-બૌધાયન]
૨।૧૦।૧૭।૧ અથાતઃ સંન્યાસવિધિં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
૨।૧૦।૧૭।૨ સોઽત એવ બ્રહ્મચર્યવાન્ પ્રવ્રજતીત્ય્ એકેષામ્ ॥
૨।૧૦।૧૭।૩ અથ શાલીનયાયાવરાણામ્ અનપત્યાનામ્ ॥
૨।૧૦।૧૭।૪ વિધુરો વા પ્રજાઃ સ્વધર્મે પ્રતિષ્ઠાપ્ય વા ॥
૨।૧૦।૧૭।૫ સપ્તત્યા ઊર્ધ્વં સંન્યાસમ્ ઉપદિશન્તિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૬ વાનપ્રસ્થસ્ય વા કર્મવિરામે ॥
૨।૧૦।૧૭।૭કખ એષ નિત્યો મહિમા બ્રાહ્મણસ્ય ન કર્મણા વર્ધતે નોકનીયાન્ ।
૨।૧૦।૧૭।૭ગઘ તસ્યૈવાત્મા પદવિત્ તં વિદિત્વા ન કર્મણા લિપ્યતેપાપકેન ॥ ઇતિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૮ અપુનર્ભવં નયતીતિ નિત્યઃ ॥
૨।૧૦।૧૭।૯ મહદ્ એનં ગમયતીતિ મહિમા ॥
૨।૧૦।૧૭।૧૦ કેશશ્મશ્રુલોમનખાનિ વાપયિત્વોપકલ્પયતે ॥
૨।૧૦।૧૭।૧૧ યષ્ટયઃ શિક્યં જલપવિત્રં કમણ્ડલું પાત્રમ્ ઇતિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૧૨ એતત્ સમાદાય ગ્રામાન્તે ગ્રામસીમાન્તેઽગ્ન્યગારેવાજ્યં પયો દધીતિ ત્રિવૃત્ પ્રાશ્યોપવસેત્ ॥
૨।૧૦।૧૭।૧૩ અપો વા ॥
૨।૧૦।૧૭।૧૪ ૐ ભૂઃ સાવિત્રીં પ્રવિશામિ તત્ સવિતુર્ વરેણ્યમ્ । ઓંભુવઃ સાવિત્રીં પ્રવિશામિ ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ । ૐ સુવઃ સાવિત્રીં પ્રવિશામિ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાદ્ ઇતિ । પચ્છોઽર્ધર્ચશસ્તતઃ સમસ્તયા ચ વ્યસ્તયા ચ ॥
૨।૧૦।૧૭।૧૫ આત્માનમ્ આત્મન આશ્રમાદાશ્રમમ્ ઉપનીય બ્રહ્મપૂતો ભવતીતિ વિજ્ઞાયતે ॥ [ક્ ઓમિત્સ્: આત્માનમ્ આત્મન]
૨।૧૦।૧૭।૧૬-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૧૦।૧૭।૧૬-૨કખ આશ્રમાદ્ આશ્રમં ગત્વા હુતહોમો જિતેન્દ્રિયઃ ।
૨।૧૦।૧૭।૧૬-૨ગઘ ભિક્ષાબલિપરિશ્રાન્તઃ પશ્ચાદ્ ભવતિ ભિક્ષુકઃ ॥ ઇતિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૧૭ સ એષ ભિક્ષુર્ આનન્ત્યાય ॥

૨।૧૦।૧૭।૧૮ પુરાદિત્યસ્યાસ્તમયાદ્ ગાર્હપત્યમુપસમાધાયાન્વાહાર્યપચનમ્ આહૃત્ય જ્વલન્તમ્ આહવનીયમુદ્ધૃત્ય ગાર્હપત્ય આજ્યં વિલાપ્યોત્પૂય સ્રુચિ ચતુર્ગૃહીતંગૃહીત્વા સમિદ્વત્ય્ આહવનીયે પૂર્ણાહુતિં જુહોતિ । ૐ સ્વાહેતિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૧૯ એતદ્ બ્રહ્માન્વાધાનમ્ ઇતિ વિજ્ઞાયતે ॥
૨।૧૦।૧૭।૨૦ અથ સાયં હુતેઽગ્નિહોત્ર ઉત્તરેણ ગાર્હપત્યં તૃણાનિસંસ્તીર્ય તેષુ દ્વંદ્વં ન્યઞ્ચિ પાત્રાણિ સાદયિત્વાદક્ષિણેનાહવનીયં બ્રહ્માયતને દર્ભાન્ સંસ્તીર્ય તેષુકૃષ્ણાજિનં ચાન્તર્ધાયૈતાં રાત્રિં જાગર્તિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૨૧ ય એવં વિદ્વાન્ બ્રહ્મરાત્રિમ્ ઉપોષ્ય બ્રાહ્મણોઽગ્નીન્ સમારોપ્ય પ્રમીયતે સર્વં પાપ્માનં તરતિ તરતિબ્રહ્મહત્યામ્ ॥ [ક્: ઉપોષ્યાગ્નીન્]
૨।૧૦।૧૭।૨૨ અથ બ્રાહ્મે મુહૂર્ત ઉત્થાય કાલ એવ પ્રાતરગ્નિહોત્રંજુહોતિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૨૩ અથ પૃષ્ઠ્યાં સ્તીર્ત્વાપઃ પ્રણીય વૈશ્વાનરંદ્વાદશકપાલં નિર્વપતિ । સા પ્રસિદ્ધેષ્ટિઃ સંતિષ્ઠતે ॥
૨।૧૦।૧૭।૨૪ આહવનીયેઽગ્નિહોત્રપાત્રાણિ પ્રક્ષિપત્ય્ અમૃન્મયાન્યનશ્મમયાનિ ॥ [ક્: પ્રક્ષિપેદ્ અમૃણ્મયાન્ય્ અનાયસાનિ]
૨।૧૦।૧૭।૨૫ ગાર્હપત્યેઽરણી । ભવતં નઃ સમનસાવ્ ઇતિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૨૬ આત્મન્ય્ અગ્નીન્ સમારોપયતે । યા તે અગ્નેયજ્ઞિયા તનૂર્ ઇતિ ત્રિસ્ ત્રિર્ એકૈકં સમાજિઘ્રતિ ॥ [ક્: અથાત્મન્ય્]
૨।૧૦।૧૭।૨૭ અથાન્તર્વેદિ તિષ્ઠન્ । ૐ ભૂર્ ભુવઃ સુવઃ સંન્યસ્તંમયા સંન્યસ્તં મયા સંન્યસ્તં મયેતિ । ત્રિર્ ઉપાંશૂક્ત્વા ત્રિરુચ્ચૈઃ ॥
૨।૧૦।૧૭।૨૮ ત્રિષત્યા હિ દેવા ઇતિ વિજ્ઞાયતે ॥
૨।૧૦।૧૭।૨૯ અભયં સર્વભૂતેભ્યો મત્ત ઇતિ ચાપાં પૂર્ણમ્ અઞ્જલિંનિનયતિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૩૦-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૧૦।૧૭।૩૦-૨કખ અભયં સર્વભૂતેભ્યો દત્ત્વા યશ્ ચરતે મુનિઃ ।
૨।૧૦।૧૭।૩૦-૨ગઘ ન તસ્ય સર્વભૂતેભ્યો ભયં ચાપીહ જાયતે ॥ ઇતિ ॥ [ક્: ચાપિ હ]
૨।૧૦।૧૭।૩૧ સ વાચંયમો ભવતિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૩૨ સખા મા ગોપાયેતિ દણ્ડમ્ આદત્તે ॥ [ક્: મે]
૨।૧૦।૧૭।૩૩ યદ્ અસ્ય પારે રજસ ઇતિ શિક્યં ગૃહ્ણાતિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૩૪ યેન દેવાઃ પવિત્રેણેતિ જલપવિત્રં ગૃહ્ણાતિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૩૫ યેન દેવા જ્યોતિષોર્ધ્વા ઉદાયન્ન્ ઇતિ કમણ્ડલું ગૃહ્ણાતિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૩૬ સપ્તવ્યાહૃતિભિઃ પાત્રં ગૃહ્ણાતિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૩૭ યષ્ટયઃ શિક્યં જલપવિત્રં કમણ્ડલું પાત્રમ્ ઇત્ય્ એતત્સમાદાય યત્રાપસ્ તત્ર [ક્: તદ્] ગત્વા સ્નાત્વાપ આચમ્યસુરભિમત્યાબ્લિઙ્ગાભિર્ વારુણીભિર્ હિરણ્યવર્ણાભિઃ પાવમાનીભિરિતિ માર્જયિત્વાન્તર્જલગતોઽઘમર્ષણેન ષોડશ પ્રાણાયામાન્ધારયિત્વોત્તીર્ય વાસઃ પીડયિત્વાન્યત્ પ્રયતં વાસઃપરિધાયાપ આચમ્ય । ૐ ભૂર્ ભુવઃ સુવર્ ઇતિ । જલપવિત્રમાદાય તર્પયતિ । ૐ ભૂસ્ તર્પયામિ । ૐ ભુવસ્ તર્પયામિ । ઓંસુવસ્ તર્પયામિ । ૐ મહસ્ તર્પયામિ । ૐ જનસ્ તર્પયામિ । ૐ તપસ્તર્પયામિ । ૐ સત્યં તર્પયામીતિ ॥
૨।૧૦।૧૭।૩૮ દેવવત્ પિતૃભ્યોઽઞ્જલિમ્ આદાય [ક્:ઉપાદાય] । ૐ ભૂઃ સ્વધા । ૐ ભુવઃ સ્વધા । ૐ સુવઃ સ્વધા । ઓંભૂર્ ભુવઃ સુવર્ મહર્ નમ ઇતિ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્: દેવવત્]
૨।૧૦।૧૭।૩૯ અથ । ઉદ્ ઉ ત્યમ્ । ચિત્રમ્ ઇતિ । દ્વાભ્યામ્ આદિત્યમ્ ઉપતિષ્ઠતે ॥
૨।૧૦।૧૭।૪૦ ઓમ્ ઇતિ બ્રહ્મ બ્રહ્મ વા એષ જ્યોતિર્ ય એષ તપત્ય્ એષ વેદો ય એષ તપતિ વેદ્યમ્ એવૈતદ્ ય એષ તપતિ । એવમ્ એવૈષ આત્માનં તર્પયતિ । આત્મને નમસ્કરોતિ । આત્માબ્રહ્માત્મા જ્યોતિઃ ॥ [ક્: ઓમ્ એષ જ્યોતિઃ ય એષ જ્યોતિઃ ય એષ તર્પત્યૈષ વેદા ય એવ તર્પયતિ વેદ્યમ્ એવૈતદ્ ય એષ તર્પયતિ॥।]
૨।૧૦।૧૭।૪૧ સાવિત્રીં સહસ્રકૃત્વ આવર્તયેચ્ છતકૃત્વોઽપરિમિતકૃત્વો વા ॥
૨।૧૦।૧૭।૪૨ ૐ ભૂર્ ભુવઃ સુવર્ ઇતિ જલપવિત્રમ્ આદાયાપો ગૃહ્ણાતિ ॥ [ક્: પવિત્રમ્]
૨।૧૦।૧૭।૪૩ નાત ઊર્ધ્વમ્ અનુદ્ધૃતાભિર્ અદ્ભિરપરિસ્રુતાભિર્ અપરિપૂતાભિર્ વાચામેત્ ॥ [ક્: ન ચાત]
૨।૧૦।૧૭।૪૪ ન ચાત ઊર્ધ્વં શુક્લં વાસો ધારયેત્ ॥
૨।૧૦।૧૮।૧ એકદણ્ડી ત્રિદણ્ડી વા ॥
૨।૧૦।૧૮।૨ અથેમાનિ વ્રતાનિ ભવન્તિ । અહિંસા સત્યમ્ અસ્તૈન્યંમૈથુનસ્ય ચ વર્જનમ્ । ત્યાગ ઇત્ય્ એવ ॥
૨।૧૦।૧૮।૩ પઞ્ચૈવોપવ્રતાનિ ભવન્તિ । અક્રોધોગુરુશુશ્રૂષાપ્રમાદઃ શૌચમ્ આહારશુદ્ધિશ્ ચેતિ ॥
૨।૧૦।૧૮।૪ અથ ભૈક્ષચર્યા । બ્રાહ્મણાનાં શાલીનયાયાવરાણામપવૃત્તે વૈશ્વદેવે ભિક્ષાં લિપ્સેત ॥
૨।૧૦।૧૮।૫ ભવત્પૂર્વાં પ્રચોદયેત્ [ક્: પ્રચોદયાત્] ॥
૨।૧૦।૧૮।૬ ગોદોહમાત્રમ્ [ક્: ગોદોહનમાત્રમ્] આકાઙ્ક્ષેત્ ॥
૨।૧૦।૧૮।૭ અથ ભૈક્ષચર્યાદ્ ઉપાવૃત્ય શુચૌ દેશેન્યસ્ય હસ્તપાદાન્ પ્રક્ષાલ્યાદિત્યસ્યાગ્રં નિવેદયેત્ । ઉદ્ ઉ ત્યમ્ । ચિત્રમ્ ઇતિ । બ્રહ્મણે નિવેદયતે । બ્રહ્મ જજ્ઞાનમ્ ઇતિ ॥ [ક્: ઉપાવૃત્તઃ ॥। અગ્રે]
૨।૧૦।૧૮।૮ વિજ્ઞાયતે । આધાનપ્રભૃતિ યજમાન એવાગ્નયો ભવન્તિ । તસ્ય પ્રાણો ગાર્હપત્યોઽપાનોઽન્વાહાર્યપચનો વ્યાન આહવનીયૌદાનસમાનૌ સભ્યાવસથ્યૌ । પઞ્ચ વા એતેઽગ્નય આત્મસ્થાઃ ।આત્મન્ય્ એવ જુહોતિ ॥
૨।૧૦।૧૮।૯ સ એષ આત્મયજ્ઞ આત્મનિષ્ઠ આત્મપ્રતિષ્ઠ આત્માનંક્ષેમં નયતીતિ વિજ્ઞાયતે ॥
૨।૧૦।૧૮।૧૦ ભૂતેભ્યો દયાપૂર્વં સંવિભજ્ય શેષમ્ અદ્ભિઃ સંસ્પૃશ્યૌષધવત્ પ્રાશ્નીયાત્ ॥
૨।૧૦।૧૮।૧૧ પ્રાશ્યાપ આચમ્ય જ્યોતિષ્મત્યાદિત્યમ્ ઉપતિષ્ઠતે । ઉદ્વયં તમસસ્ પરીતિ । વાઙ્ મ આસન્ નસોઃ પ્રાણ ઇતિ જપિત્વા ॥ [ક્:પ્રાશ્યાપ આચમ્ય વાઙ્ મ આસન્ નસોઃ પ્રાણ ઇતિ જપિત્વાજ્યોતિષ્મત્યાદિત્યમ્ ઉપતિષ્ઠતે ઉદ્ વયં તમસસ્ પરીતિ]
૨।૧૦।૧૮।૧૨કખ અયાચિતમ્ અસંકૢપ્તમ્ ઉપપન્નં યદૃચ્છયા ।
૨।૧૦।૧૮।૧૨ગઘ આહારમાત્રં ભુઞ્જીત કેવલં પ્રાણયાત્રિકમ્ ॥ ઇતિ ॥
૨।૧૦।૧૮।૧૩-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૨।૧૦।૧૮।૧૩-૨કખ અષ્ટૌ ગ્રાસા મુનેર્ ભક્ષ્યાઃ ષોડશારણ્યવાસિનઃ ।
૨।૧૦।૧૮।૧૩-૨ગઘ દ્વાત્રિંશત્ તુ ગૃહસ્થસ્ય અમિતં બ્રહ્મચારિણઃ ॥ [ક્: દ્વાત્રિંશતં]
૨।૧૦।૧૮।૧૪કખ ભૈક્ષં વા સર્વવર્ણેભ્ય એકાન્નં વા દ્વિજાતિષુ ।
૨।૧૦।૧૮।૧૪ગઘ અપિ વા સર્વવર્ણેભ્યો ન ચૈકાન્નં દ્વિજાતિષુ ॥ ઇતિ ॥
૨।૧૦।૧૮।૧૫-૧ અથ યત્રોપનિષદમ્ આચાર્યા બ્રુવતે તત્રોદાહરન્તિ ।
૨।૧૦।૧૮।૧૫-૨ સ્થાનમૌનવીરાસનસવનોપસ્પર્શનચતુર્થષષ્ઠાષ્ટમકાલવ્રતયુક્તસ્ય કણપિણ્યાકયાવકદધિપયોવ્રતત્વં ચેતિ ॥
૨।૧૦।૧૮।૧૬ તત્ર મૌને યુક્તસ્ ત્રૈવિદ્યવૃદ્ધૈર્ આચાર્યૈર્ મુનિભિરન્યૈર્ વાશ્રમિભિર્ બહુશ્રુતૈર્ દન્તૈર્ [ક્ ઓમિત્સ્ દન્તૈર્] દન્તાન્સંધાયાન્તર્મુખ એવ યાવદર્થસંભાષી ન સ્ત્રીભિર્ ન યત્ર લોપોભવતીતિ વિજ્ઞાયતે ॥ [ક્: યાવદર્થં સમ્ભાષીત; ઓમિત્સ્: ન સ્ત્રીભિર્]
૨।૧૦।૧૮।૧૭ સ્થાનમૌનવીરાસનાનામ્ અન્યતમેન સંપ્રયોગઃ । નત્રયં સંનિપાતયેત્ ॥
૨।૧૦।૧૮।૧૮ યત્ર ગતશ્ ચ યાવન્માત્રમ્ અનુવ્રતયેદ્ આપત્સુ ન યત્રલોપો ભવતીતિ વિજ્ઞાયતે ॥
૨।૧૦।૧૮।૧૯ સ્થાનમૌનવીરાસનસવનોપસ્પર્શનચતુર્થષષ્ઠાષ્ટમકાલવ્રતયુક્તસ્ય । અષ્ટૌ તાન્ય્ અવ્રતઘ્નાનિ [ક્: અવ્રતધ્વનિ]આપો મૂલં ઘૃતં પયઃ । હવિર્ બ્રાહ્મણકામ્યા ચ ગુરોર્ વચનમૌષધમ્ ઇતિ ॥
૨।૧૦।૧૮।૨૦ સાયંપ્રાતરગ્નિહોત્રમન્ત્રાઞ્ જપેત્ ॥
૨।૧૦।૧૮।૨૧ વારુણીભિઃ સાયં સંધ્યામ્ ઉપસ્થાય મૈત્રીભિઃ પ્રાતઃ ॥ [ક્:વારુણોભિસ્॥।ઉપતિષ્ઠતે]
૨।૧૦।૧૮।૨૨કખ અનગ્નિર્ અનિકેતઃ સ્યાદ્ અશર્માશરણો મુનિઃ ।
૨।૧૦।૧૮।૨૨ગઘ ભૈક્ષાર્થી ગ્રામમ્ અન્વિચ્છેત્ સ્વાધ્યાયે વાચમુત્સૃજેદ્ ॥ ઇતિ ॥
૨।૧૦।૧૮।૨૩ વિજ્ઞાયતે ચ । પરિમિતા વા ઋચઃ પરિમિતાનિ સામાનિપરિમિતાનિ યજૂંષિ । અથૈતસ્યૈવાન્તો નાસ્તિ યદ્ બ્રહ્મ । તત્પ્રતિગૃણત આચક્ષીત । સ પ્રતિગર ઇતિ ॥
૨।૧૦।૧૮।૨૪ એવમ્ એવૈષ આ શરીરવિમોક્ષણાદ્ વૃક્ષમૂલિકોવેદસંન્યાસી ॥
૨।૧૦।૧૮।૨૫ વેદો વૃક્ષઃ । તસ્ય મૂલં પ્રણવઃ । પ્રણવાત્મકો વેદઃ ॥

૨।૧૦।૧૮।૨૬ પ્રણવં ધ્યાયન્ સપ્રણવો બ્રહ્મભૂયાય કલ્પત ઇતિ હોવાચ પ્રજાપતિઃ ॥ [ક્: પ્રણવો બ્રહ્મ પ્રણવંધ્યાયેત્ પ્રણવો]
૨।૧૦।૧૮।૨૭ સપ્તવ્યાહૃતિભિર્ બ્રહ્મભાજનં પ્રક્ષાલયેદ્ ઇતિ । પ્રક્ષાલયેદ્ ઇતિ ॥
૩।૧।૧ અથ શાલીનયાયાવરચક્રચરધર્મકાઙ્ક્ષિણાં નવભિર્વૃત્તિભિર્ વર્તમાનાનામ્ ॥
૩।૧।૨ તેષાં તદ્વર્તનાદ્ વૃત્તિર્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ॥
૩।૧।૩ શાલાશ્રયત્વાચ્ છાલીનત્વમ્ ॥
૩।૧।૪ વૃત્ત્યા વરયા યાતીતિ યાયાવરત્વમ્ ॥
૩।૧।૫ અનુક્રમેણ ચરણાચ્ ચક્રચરત્વમ્ ॥ [ક્: અનુક્રમચરણાચ્]
૩।૧।૬ તા અનુવ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
૩।૧।૭ ષણ્ણિવર્તની કૌદ્દાલી ધ્રુવા સંપ્રક્ષાલનીસમૂહા ફાલની શિલોઞ્છા કાપોતાસિદ્ધેચ્છેતિ નવૈતાઃ ॥ [ક્: કોદ્દાલી॥।પાલિની સિલોઞ્છા]
૩।૧।૮ તાસામ્ એવ વાન્યાપિ દશમી વૃત્તિર્ ભવતિ ॥ [ક્: વૃદ્ધિર્]
૩।૧।૯ આ નવવૃત્તેઃ ॥
૩।૧।૧૦ કેશશ્મશ્રુલોમનખાનિ વાપયિત્વોપકલ્પયતે ॥
૩।૧।૧૧ કૃષ્ણાજિનં કમણ્ડલું યષ્ટિં વીવધં કુતપહારમ્ ઇતિ ॥ [ક્:કુથહારિમ્]
૩।૧।૧૨ ત્રૈધાતવીયેનેષ્ટ્વા પ્રસ્થાસ્યતિ વૈશ્વાનર્યા વા ॥
૩।૧।૧૩ અથ પ્રાતર્ ઉદિત આદિત્યે યથાસૂત્રમ્ અગ્નીન્પ્રજ્વાલ્ય ગાર્હપત્ય આજ્યં વિલાપ્યોત્પૂય સ્રુક્સ્રુવં નિષ્ટપ્યસંમૃજ્ય સ્રુચિ ચતુર્ગૃહીતં ગૃહીત્વાહવનીયે વાસ્તોષ્પતીયંજુહોતિ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્ અથ]
૩।૧।૧૪ વાસ્તોષ્પતે પ્રતિ જાનીહ્ય્ અસ્માન્ ઇતિ પુરોનુવાક્યામ્ અનૂચ્ય । વાસ્તોષ્પતે શગ્મયા સંસદા ત ઇતિ યાજ્યયા જુહોતિ ॥
૩।૧।૧૫ સર્વ એવાહિતાગ્નિર્ ઇત્ય્ એકે ॥
૩।૧।૧૬ યાયાવર ઇત્ય્ એકે ॥
૩।૧।૧૭ નિર્ગત્ય ગ્રામાન્તે ગ્રામસીમાન્તે વાવતિષ્ઠતે । તત્રકુટીં મઠં વા કરોતિ કૃતં વા પ્રવિશતિ ॥
૩।૧।૧૮ કૃષ્ણાજિનાદીનામ્ ઉપકૢપ્તાનાં યસ્મિન્ન્ અર્થે યેન યેન યત્પ્રયોજનં તેન તેન તત્ કુર્યાત્ ॥ [ક્: યસ્મિન્ યસ્મિન્ન્]
૩।૧।૧૯ પ્રસિદ્ધમ્ અગ્નીનાં પરિચરણમ્ । પ્રસિદ્ધંદર્શપૂર્ણમાસાભ્યાં યજનમ્ । પ્રસિદ્ધઃ પઞ્ચાનાં મહતાં યજ્ઞાનામનુપ્રયોગઃ । ઉત્પન્નાનામ્ ઓષધીનાં નિર્વાપણં દૃષ્ટં ભવતિ ॥
૩।૧।૨૦ વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો જુષ્ટં નિર્વપામીતિ વા તૂષ્ણીં વા તાઃસંસ્કૃત્ય સાધયતિ ॥
૩।૧।૨૧ તસ્યાધ્યાપનયાજનપ્રતિગ્રહા નિવર્તન્તેઽન્યે ચયજ્ઞક્રતવ ઇતિ ॥
૩।૧।૨૨ હવિષ્યં ચ વ્રતોપાયનીયં દૃષ્ટં ભવતિ ॥
૩।૧।૨૩ તદ્ યથા સર્પિર્મિશ્રં દધિમિશ્રમ્ અક્ષારલવણમ્ અપિશિતમ્ અપર્યુષિતમ્ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્: તદ્ યથા]
૩।૧।૨૪ બ્રહ્મચર્યમ્ ઋતૌ વા ગચ્છતિ ॥
૩।૧।૨૫ પર્વણિપર્વણિ કેશશ્મશ્રુલોમનખવાપનં શૌચવિધિશ્ ચ ॥
૩।૧।૨૬-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૩।૧।૨૬-૨કખ શ્રૂયતે દ્વિવિધં શૌચં યચ્ છિષ્ટૈઃ પર્યુપાસિતમ્ ।
૩।૧।૨૬-૨ગઘ બાહ્યં નિર્લેપનિર્ગન્ધમ્ અન્તઃશૌચમ્ અહિંસકમ્ ॥ [ક્: અહિંસનમ્]
૩।૧।૨૭કખ અદ્ભિઃ શુધ્યન્તિ ગાત્રાણિ બુદ્ધિર્ જ્ઞાનેન શુધ્યતિ । [ક્:શુદ્ધ્યતીતિ]
૩।૧।૨૭ગઘ અહિંસયા ચ ભૂતાત્મા મનઃ સત્યેન શુધ્યતિ ॥ ઇતિ ॥
૩।૨।૧ યથો એતત્ ષણ્ણિવર્તનીતિ ॥
૩।૨।૨ ષડ્ એવ નિવર્તનાનિ નિરુપહતાનિ કરોતિ । સ્વામિને ભાગમુત્સૃજત્ય્ અનુજ્ઞાતં વા ગૃહ્ણાતિ ॥
૩।૨।૩ પ્રાક્ પ્રાતરાશાત્ કર્ષી સ્યાદ્ અસ્યૂતનાસિકાભ્યાંસમુષ્કાભ્યામ્ અતુદન્ન્ આરયા મુહુર્મુહુર્ અભ્યુચ્છન્દયન્ ॥ {=
૨।૨।૪।૨૦-૨૧}
૩।૨।૪ એતેન વિધિના ષણ્નિવર્તનાનિ કરોતીતિષણ્ણિવર્તની ॥ [ક્: ષણ્ણિવર્તનાનિ]
૩।૨।૫ કૌદ્દાલીતિ । જલાભ્યાશે કુદ્દાલેન વા ફાલેન વા તીક્ષ્ણકાષ્ઠેન વા ખનતિ બીજાન્ય્ આવપતિ કન્દમૂલફલશાકૌષધીર્ નિષ્પાદયતિ ॥
૩।૨।૬ કુદ્દાલેન કરોતીતિ કૌદ્દાલી ॥
૩।૨।૭ ધ્રુવયા વર્તમાનઃ શુક્લેન વાસસા શિરો વેષ્ટયતિ । ભૂત્યૈત્વા શિરો વેષ્ટયામીતિ । બ્રહ્મવર્ચસમ્ અસિ બ્રહ્મવર્ચસાય ત્વેતિકૃષ્ણાજિનમ્ આદત્તેઽબ્લિઙ્ગાભિઃ પવિત્રમ્ । બલમ્ અસિ બલાય [હ્:વલાય] ત્વેતિ કમણ્ડલુમ્ । ધાન્યમ્ અસિ પુષ્ટ્યૈ ત્વેતિ વીવધમ્ । સખા મા ગોપાયેતિ દણ્ડમ્ ॥
૩।૨।૮-૧ અથોપનિષ્ક્રમ્ય વ્યાહૃતીર્ જપિત્વા દિશામ્ અનુમન્ત્રણં જપતિ ।
૩।૨।૮-૨કખ પૃથિવી ચાન્તરિક્ષં ચ દ્યૌર્ નક્ષત્રાણિ યા દિશઃ ।
૩।૨।૮-૨ગઘ અગ્નિર્ વાયુશ્ ચ સૂર્યશ્ ચ પાન્તુ માં પથિ દેવતાઃ ॥ ઇતિ ॥
૩।૨।૯ માનસ્તોકીયં જપિત્વા ગ્રામં પ્રવિશ્ય ગૃહદ્વારેગૃહદ્વારઆત્માનં વીવધેન સહ દર્શનાત્ સંદર્શનીત્ય્ આચક્ષતે ॥
૩।૨।૧૦ વૃત્તેર્ વૃત્તેર્ અવાર્ત્તાયાં તયૈવ તસ્ય ધ્રુવં વર્તનાદ્ધ્રુવેતિ પરિકીર્તિતા ॥
૩।૨।૧૧ સંપ્રક્ષાલનીતિ । ઉત્પન્નાનામ્ ઓષધીનાં પ્રક્ષેપણમ્ । નિક્ષેપણં નાસ્તિ નિચયો વા । ભાજનાનિ સંપ્રક્ષાલ્ય ન્યુબ્જતીતિસંપ્રક્ષાલની ॥
૩।૨।૧૨ સમૂહેતિ । અવારિતસ્થાનેષુ પથિષુ વા ક્ષેત્રેષુવાપ્રતિહતાવકાશેષુ વા યત્ર યત્રૌષધયો વિદ્યન્તે તત્ર તત્રસમૂહન્યા સમુહ્ય તાભિર્ વર્તયતીતિ સમૂહા ॥
૩।૨।૧૩ ફાલનીત્ય્ અહિંસિકેત્ય્ એવેદમ્ ઉક્તંભવતિ । તુષવિહીનાંસ્ તણ્ડુલાન્ ઇચ્છતિ સજ્જનેભ્યો બીજાનિ વા । ફાલયતીતિ ફાલની ॥ [ક્: પાલનીત્ય્॥।પાલયતીતિ પાલની]
૩।૨।૧૪ શિલોઞ્છેતિ । અવારિતસ્થાનેષુ પથિષુ વાક્ષેત્રેષુ વાપ્રતિહતાવકાશેષુ વા યત્ર યત્રૌષધયો વિદ્યન્તે તત્રતત્રૈકૈકં કણિશમ્ ઉઞ્છયિત્વા કાલેકાલે શિલૈર્ વર્તયતીતિશિલોઞ્છા ॥ [ક્: સિલોઞ્છેતિ ॥। સિલોઞ્છા]
૩।૨।૧૫ કાપોતેતિ । અવારિતસ્થાનેષુ પથિષુ વા [ક્ ઓમિત્સ્: વા] ક્ષેત્રેષુ વાપ્રતિહતાવકાશેષુ વા યત્ર યત્રૌષધયો વિદ્યન્તે તત્રતત્રાઙ્ગુલીભ્યામ્ એકૈકામ્ ઓષધિમ્ ઉઞ્છયિત્વા સંદંશનાત્ [ક્:સન્દર્શનાત્] કપોતવદ્ ઇતિ કાપોતા ॥
૩।૨।૧૬ સિદ્ધેચ્છેતિ । વૃત્તિભિઃ શ્રાન્તો વૃદ્ધત્વાદ્ ધાતુક્ષયાદ્ વાસજ્જનેભ્યઃ સિદ્ધમ્ અન્નમ્ ઇચ્છતીતિ સિદ્ધેચ્છા ॥
૩।૨।૧૭ તસ્યાત્મનિ સમારોપણં વિદ્યતેસંન્યાસિવદ્ ઉપચારઃ પવિત્રકાષાયવાસોવર્જમ્ ॥ [ક્: તસ્યાત્મસમારોપણં]
૩।૨।૧૮ વાન્યાપિ વૃક્ષલતાવલ્લ્યોષધીનાં ચ તૃણૌષધીનાં ચશ્યામાકજર્તિલાદીનામ્ । વન્યાભિર્ વર્તયતીતિવાન્યા ॥ [ક્: વાન્યાભિર્]
૩।૨।૧૯-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૩।૨।૧૯-૨કખ મૃગૈઃ સહ પરિસ્પન્દઃ સંવાસસ્ તેભિર્[!] એવ ચ ।
૩।૨।૧૯-૨ગઘ તૈર્ એવ સદૃશી વૃત્તિઃ પ્રત્યક્ષં સ્વર્ગલક્ષણમ્ ॥
૩।૨।૧૯-૩ પ્રત્યક્ષં સ્વર્ગલક્ષણમ્ ઇતિ ॥
૩।૩।૧ અથ વાનપ્રસ્થદ્વૈવિધ્યમ્ [ક્: વાનપ્રસ્થસ્ય દ્વૈવિધ્યમ્] ॥
૩।૩।૨ પચમાનકા અપચમાનકાશ્ ચેતિ ॥
૩।૩।૩ તત્ર પચમાનકાઃ પઞ્ચવિધાઃ સર્વારણ્યકા વૈતુષિકાઃકન્દમૂલભક્ષાઃ ફલભક્ષાઃ શાકભક્ષાશ્ ચેતિ ॥
૩।૩।૪ તત્ર સર્વારણ્યકા નામ દ્વિવિધા દ્વિવિધમ્ આરણ્યમાશ્રયન્ત ઇન્દ્રાવસિક્તા રેતોવસિક્તાશ્ ચેતિ ॥
૩।૩।૫ તત્રેન્દ્રાવસિક્તા નામ વલ્લીગુલ્મલતાવૃક્ષાણામાનયિત્વા શ્રપયિત્વા સાયંપ્રાતરગ્નિહોત્રં હુત્વાયત્યતિથિવ્રતિભ્યશ્ ચ દત્ત્વાથેતરચ્ છેષભક્ષાઃ ॥
૩।૩।૬ રેતોવસિક્તા નામ માંસંવ્યાઘ્રવૃકશ્યેનાદિભિર્ અન્યતમેન વા હતમ્ આનયિત્વા શ્રપયિત્વાસાયંપ્રાતરગ્નિહોત્રં હુત્વા યત્યતિથિવ્રતિભ્યશ્ ચદત્ત્વાથેતરચ્ છેષભક્ષાઃ ॥
૩।૩।૭ વૈતુષિકાસ્ તુષધાન્યવર્જં તણ્ડુલાન્ આનયિત્વા શ્રપયિત્વાસાયંપ્રાતરગ્નિહોત્રં હુત્વા યત્યતિથિવ્રતિભ્યશ્ ચદત્ત્વાથેતરચ્ છેષભક્ષાઃ ॥
૩।૩।૮ કન્દમૂલફલશાકભક્ષાણામ્ અપ્ય્ એવમ્ એવ ॥
૩।૩।૯ પઞ્ચૈવાપચમાનકા ઉન્મજ્જકાઃ પ્રવૃત્તાશિનો મુખેનાદાયિનસ્તોયાહારા વાયુભક્ષાશ્ ચેતિ ॥
૩।૩।૧૦ તત્રોન્મજ્જકા નામ લોહાશ્મકરણવર્જમ્ ॥
૩।૩।૧૧ હસ્તેનાદાય પ્રવૃત્તાશિનઃ ॥
૩।૩।૧૨ મુખેનાદાયિનો મુખેનાદદતે ॥
૩।૩।૧૩ તોયાહારાઃ કેવલં તોયાહારાઃ ॥
૩।૩।૧૪ વાયુભક્ષા નિરાહારાશ્ ચ ॥
૩।૩।૧૫ ઇતિ વૈખાનસાનાં વિહિતા દશ દીક્ષાઃ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્ ઇતિ]
૩।૩।૧૬ યઃ સ્વશાસ્ત્રમ્ અભ્યુપેત્ય દણ્ડં ચ મૌનં ચાપ્રમાદં ચ ॥ [ક્: શાસ્ત્રમ્]
૩।૩।૧૭ વૈખાનસાઃ શુધ્યન્તિ નિરાહારાશ્ ચેતિ ॥

૩।૩।૧૮ શાસ્ત્રપરિગ્રહઃ સર્વેષાં બ્રહ્મવૈખાનસાનામ્ ॥
૩।૩।૧૯કખ ન દ્રુહ્યેદ્ દંશમશકાન્ હિમવાંસ્ તાપસો ભવેત્ ।
૩।૩।૧૯ગઘ વનપ્રતિષ્ઠઃ સંતુષ્ટશ્ ચીરચર્મજલપ્રિયઃ ॥
૩।૩।૨૦કખ અતિથીન્ પૂજયેત્ પૂર્વં કાલે ત્વ્ આશ્રમમ્ આગતાન્ ।
૩।૩।૨૦ગઘ દેવવિપ્રાગ્નિહોત્રે ચ યુક્તસ્ તપસિ તાપસઃ ॥
૩।૩।૨૧-૧કખ કૃચ્છ્રાં વૃત્તિમ્ અસંહાર્યાં સામાન્યાં મૃગપક્ષિભિઃ ।
૩।૩।૨૧-૧ગઘ તદ્ અહર્ જનસંભારાં કષાયકટુકાશ્રયામ્ ॥
૩।૩।૨૧-૨કખ પરિગૃહ્ય શુભાં વૃત્તિમ્ એતાં દુર્જનવર્જિતામ્ ।
૩।૩।૨૧-૨ગઘ વનવાસમ્ ઉપાશ્રિત્ય બ્રાહ્મણો નાવસીદતિ ॥
૩।૩।૨૨-૧કખ મૃગૈઃ સહ પરિસ્પન્દઃ સંવાસસ્ તેભિર્[!] એવ ચ ।
૩।૩।૨૨-૧ગઘ તૈર્ એવ સદૃશી વૃત્તિઃ પ્રત્યક્ષં સ્વર્ગલક્ષણમ્ ॥
૩।૩।૨૨-૨ પ્રત્યક્ષં સ્વર્ગલક્ષણમ્ ઇતિ ॥
૩।૪।૧ અથ યદિ બ્રહ્મચાર્ય્ અવ્રત્યમ્ ઇવ ચરેન્ માંસં વાશ્નીયાત્સ્ત્રિયં વોપેયાત્ સર્વાસ્વ્ એવાર્તિષુ ॥
૩।૪।૨ અન્તરાગારેઽગ્નિમ્ ઉપસમાધાય સંપરિસ્તીર્યાગ્નિમુખાત્કૃત્વા, અથાજ્યાહુતીર્ ઉપજુહોતિ । કામેન કૃતંકામઃ કરોતિ કામાયૈવેદં સર્વં યો મા કારયતિ તસ્મૈ સ્વાહા । મનસા કૃતં મનઃ કરોતિ મનસ એવેદં સર્વં યો મા કારયતિ તસ્મૈસ્વાહા । રજસા કૃતં રજઃ કરોતિ રજસ એવેદં સર્વં યો માકારયતિ તસ્મૈ સ્વાહા । તમસા કૃતં તમઃ કરોતિ તમસ એવેદંસર્વં યો મા કારયતિ તસ્મૈ સ્વાહા । પાપ્મના કૃતં પાપ્મા કરોતિપાપ્મન એવેદં સર્વં યો મા કારયતિ તસ્મૈ સ્વાહા । મન્યુના કૃતંમન્યુઃ કરોતિ મન્યવ એવેદં સર્વં યો મા કારયતિ તસ્મૈ સ્વાહેતિ ॥
૩।૪।૩ જયપ્રભૃતિ સિદ્ધમ્ આ ધેનુવરપ્રદાનાત્ ॥
૩।૪।૪ અપરેણાગ્નિં કૃષ્ણાજિનેન પ્રાચીનગ્રીવેણોત્તરલોમ્નાપ્રાવૃત્ય વસતિ ॥
૩।૪।૫ વ્યુષ્ટાયાં જઘનાર્ધાદ્ આત્માનમપકૃષ્ય તીર્થં ગત્વા પ્રસિદ્ધંસ્નાત્વાન્તર્જલગતોઽઘમર્ષણેન ષોડશ પ્રાણાયામાન્ધારયિત્વા પ્રસિદ્ધમ્ આદિત્યોપસ્થાનાત્ કૃત્વાચાર્યસ્ય ગૃહાનેતિ ॥ [ક્: અથ વ્યુષ્ટાયાં]
૩।૪।૬ યથાશ્વમેધાવભૃથ એવમ્ [ક્: યથાશ્વમેધાવભૃથમ્]એવૈતદ્ વિજાનીયાદ્ ઇતિ ॥
૩।૫।૧ અથાતઃ પવિત્રાતિપવિત્રસ્યાઘમર્ષણસ્ય કલ્પંવ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
૩।૫।૨ તીર્થં ગત્વા સ્નાતઃ શુચિવાસા ઉદકાન્તે સ્થણ્ડિલમ્ ઉદ્ધૃત્ય સકૃત્ક્લિન્નેન વાસસા સકૃત્પૂર્ણેન પાણિનાદિત્યાભિમુખોઽઘમર્ષણં સ્વાધ્યાયમ્ અધીયીત ॥
૩।૫।૩ પ્રાતઃ શતં મધ્યાહ્ને શતમ્ અપરાહ્ણે શતમ્ અપરિમિતં વા ॥
૩।૫।૪ ઉદિતેષુ નક્ષત્રેષુ પ્રસૃતિયાવકં [ક્: પ્રસૃતયાવકં]પ્રાશ્નીયાત્ ॥
૩।૫।૫ જ્ઞાનકૃતેભ્યોઽજ્ઞાનકૃતેભ્યશ્ ચોપપાતકેભ્યઃ સપ્તરાત્રાત્પ્રમુચ્યતે દ્વાદશરાત્રાદ્ ભ્રૂણહનનં ગુરુતલ્પગમનંસુવર્ણસ્તૈન્યં સુરાપાનમ્ ઇતિ ચ વર્જયિત્વા ॥
૩।૫।૬ એકવિંશતિરાત્રાત્ તાન્ય્ અપિ તરતિ તાન્ય્ અપિ જયતિ ॥
૩।૫।૭ સર્વં તરતિ સર્વં જયતિ સર્વક્રતુફલમ્ અવાપ્નોતિ સર્વેષુતીર્થેષુ સ્નાતો ભવતિ સર્વેષુ વેદેષુ ચીર્ણવ્રતો ભવતિ સર્વૈર્દેવૈર્ જ્ઞાતો ભવત્ય્ આ ચક્ષુષઃ પઙ્ક્તિં પુનાતિ કર્માણિ ચાસ્યસિધ્યન્તીતિ બૌધાયનઃ ॥
૩।૬।૧ અથ કર્મભિર્ આત્મકૃતૈર્ ગુરુમ્ ઇવાત્માનંમન્યેતાત્માર્થે પ્રસૃતિયાવકં [ક્: પ્રસૃતયાવકં] શ્રપયેદુદિતેષુ નક્ષત્રેષુ ॥
૩।૬।૨ ન તતોઽગ્નૌ જુહુયાત્ ॥
૩।૬।૩ ન ચાત્ર બલિકર્મ ॥
૩।૬।૪ અશૃતં શ્રપ્યમાણં શૃતં ચાભિમન્ત્રયેત ॥
૩।૬।૫-૧કખ યવોઽસિ ધાન્યરાજોઽસિ વારુણો મધુસંયુતઃ ।
૩।૬।૫-૧ગઘ નિર્ણોદઃ સર્વપાપાનાં પવિત્રમ્ ઋષિભિઃ સ્મૃતમ્ ॥
૩।૬।૫-૨કખ ઘૃતં યવા મધુ યવા આપો યવા અમૃતં યવાઃ ।
૩।૬।૫-૨ગઘ સર્વં પુનીત મે પાપં યન્ મયા દુષ્કૃતં કૃતમ્ ॥ [ક્: પુનથ]
૩।૬।૫-૩કખ વાચા કૃતં કર્મ કૃતં મનસા દુર્વિચિન્તિતમ્ ।
૩।૬।૫-૩ગઘ અલક્ષ્મીં કાલકર્ણીં ચ સર્વં પુનીત મે યવાઃ ॥ [ક્: કાલરાત્રીં ॥। પુનથ]
૩।૬।૫-૪કખ શ્વસૂકરાવધૂતં ચ કાકોચ્છિષ્ટહતં ચ યત્ । [ક્: શ્વસૂકરાવધૂતં યત્કાકોચ્છિષ્ટોપહતં ચ યત્]
૩।૬।૫-૪ગઘ માતાપિત્રોર્ અશુશ્રૂષાં સર્વં પુનીત [ક્: પુનથ] મે યવાઃ ॥
૩।૬।૫-૫કખ મહાપાતકસંયુક્તં દારુણં રાજકિલ્બિષમ્ ।
૩।૬।૫-૫ગઘ બાલવૃદ્ધમ્ અધર્મં ચ સર્વં પુનીત મે યવાઃ ॥ [ક્: બાલવૃત્તમ્॥।પુનથ]
૩।૬।૫-૬કખ સુવર્ણસ્તૈન્યમ્ અવ્રત્યમ્ અયાજ્યસ્ય ચ યાજનમ્ ।
૩।૬।૫-૬ગઘ બ્રાહ્મણાનાં પરીવાદં સર્વં પુનીત મે યવાઃ ॥ [ક્: પુનથ]
૩।૬।૫-૭કખ ગણાન્નં ગણિકાન્નં ચ શૂદ્રાન્નં શ્રાદ્ધસૂતકમ્ ।
૩।૬।૫-૭ગઘ ચોરસ્યાન્નં નવશ્રાદ્ધં સર્વં પુનીત મેયવાઃ ॥ ઇતિ ॥ [ક્: પુનથ]
૩।૬।૬ શ્રપ્યમાણે રક્ષાં કુર્યાત્ । નમો રુદ્રાય ભૂતાધિપતયે ।દ્યૌઃ શાન્તા । કૃણુષ્વ પાજઃ પ્રસિતિં ન પૃથ્વીમ્ ઇત્ય્ એતેનાનુવાકેન । યે દેવાઃ પુરઃસદોઽગ્નિનેત્રાઃ +રક્ષોહણ ઇતિ પઞ્ચભિઃ પર્યાયૈઃ । મા નસ્ તોકે । બ્રહ્મા દેવાનામ્ ઇતિદ્વાભ્યામ્ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્: ઇત્ય્ એતેનાનુવાકેન]
૩।૬।૭ શૃતં ચ લઘ્વ્ અશ્નીયાત્ પ્રયતઃ પાત્રે નિષિચ્ય ॥
૩।૬।૮ યે દેવા મનોજાતા મનોયુજઃ સુદક્ષા દક્ષપિતારસ્ તે નઃપાન્તુ તે નોઽવન્તુ તેભ્યો નમસ્ તેભ્યઃ સ્વાહેતિ । આત્મનિ જુહુયાત્ ॥
૩।૬।૯ ત્રિરાત્રં મેધાર્થી ॥
૩।૬।૧૦ ષડ્રાત્રં પીત્વા પાપકૃચ્ છુદ્ધો ભવતિ ॥
૩।૬।૧૧ સપ્તરાત્રં પીત્વા ભ્રૂણહનનં ગુરુતલ્પગમનંસુવર્ણસ્તૈન્યં સુરાપાનમ્ ઇતિ ચ પુનાતિ ॥
૩।૬।૧૨ એકાદશરાત્રં પીત્વા પૂર્વપુરુષકૃતમ્ અપિ પાપં નિર્ણુદતિ ॥
૩।૬।૧૩ અપિ વા ગોનિષ્ક્રાન્તાનાં યવાનામ્ એકવિંશતિરાત્રં પીત્વાગણાન્ પશ્યતિ ગણાધિપતિં પશ્યતિ વિદ્યાં પશ્યતિ વિદ્યાધિપતિંપશ્યતીત્ય્ આહ ભગવાન્ બૌધાયનઃ ॥
૩।૭।૧ કૂશ્માણ્ડૈર્ જુહુયાદ્ યોઽપૂત ઇવ મન્યેત ॥ [ક્: અથ કૂષ્માણ્ડૈર્]
૩।૭।૨ યથા સ્તેનો યથા ભ્રૂણહૈવમ્ એષ ભવતિ યોઽયોનૌ રેતઃસિઞ્ચતિ ॥
૩।૭।૩ યદ્ અર્વાચીનમ્ એનો ભ્રૂણહત્યાયાસ્ તસ્માન્ મુચ્યત ઇતિ ॥
૩।૭।૪ અયોનૌ રેતઃ સિક્ત્વાન્યત્ર સ્વપ્નાદ્ અરેપા વા પવિત્રકામઃ[ક્: પવિત્રકામો વા] ॥
૩।૭।૫ અમાવાસ્યાયાં પૌર્ણમાસ્યાં વા કેશશ્મશ્રુલોમનખાનિવાપયિત્વા બ્રહ્મચારિકલ્પેન વ્રતમ્ ઉપૈતિ ॥
૩।૭।૬ સંવત્સરં માસં ચતુર્વિંશત્યહં [ક્: ચતુર્વિંશત્યહો] દ્વાદશરાત્રીઃ ષટ્ તિસ્રો વા ॥
૩।૭।૭ ન માંસમ્ અશ્નીયાન્ ન સ્ત્રિયમ્ ઉપેયાન્ નોપર્યાસીતજુગુપ્સેતાનૃતાત્ ॥
૩।૭।૮ પયોભક્ષ ઇતિ પ્રથમઃ કલ્પઃ । યાવકં વોપયુઞ્જાનઃકૃચ્છ્રદ્વાદશરાત્રં ચરેદ્ ભિક્ષેદ્ વા ॥
૩।૭।૯ તદ્વિધેષુ યવાગૂં રાજન્યો વૈશ્ય આમિક્ષામ્ ॥
૩।૭।૧૦ પૂર્વાહ્ણે પાકયજ્ઞિકધર્મેણાગ્નિમ્ ઉપસમાધાયસંપરિસ્તીર્યાગ્નિમુખાત્ કૃત્વાથાજ્યાહુતીર્ ઉપજુહોતિ [ક્ ઓમિત્સ્: અથાજ્યાહુતીર્ ઉપજુહોતિ] । યદ્ દેવા દેવહેડનમ્ । યદ્ અદીવ્યન્ન્ ઋણમ્ અહં બભૂવ । આયુષ્ ટે વિશ્વતો દધદ્ ઇતિ । એતૈસ્ ત્રિભિર્ અનુવાકૈઃ ॥ [ક્: દેવહેલનમ્ ॥। એતૈસ્ ત્રિદિત્ય્ અનુવાકૈઃ]
૩।૭।૧૧ પ્રત્યૃચમ્ આજ્યસ્ય જુહુયાત્ ॥ [ક્: આજ્યસ્ય હુત્વા]
૩।૭।૧૨ સિંહે વ્યાઘ્ર ઉત યા પૃદાકાવ્ ઇતિ ચતસ્રઃ સ્રુવાહુતીઃ । અગ્નેઽભ્યાવર્તિન્ । અગ્ને અઙ્ગિરઃ । પુનર્ ઊર્જા । સહ રય્યેતિચતસ્રોઽભ્યાવર્તિનીર્ હુત્વા સમિત્પાણિર્ યજમાનલોકેઽવસ્થાય । વૈશ્વાનરાય પ્રતિ વેદયામ ઇતિ દ્વાદશર્ચેન સૂક્તેનોપતિષ્ઠતે ॥ [ક્: સૂક્તેનોપસ્થાય]
૩।૭।૧૩ યન્ મયા મનસા વાચા કૃતમ્ એનઃ કદાચન । [ક્: યન્ મે] સર્વસ્માત્તસ્માન્ મેડિતો મોગ્ધિ ત્વં હિ વેત્થયથાતથં સ્વાહેતિ । સમિધમ્ આધાય વરં દદાતિ ॥ [ક્: સર્વસ્માન્ મેwઇતો]
૩।૭।૧૪ જયપ્રભૃતિ સિદ્ધમ્ આ ધેનુવરપ્રદાનાત્ ॥
૩।૭।૧૫ એક એવાગ્નૌ પરિચારી [ક્: પરિચર્યાયામ્] ॥
૩।૭।૧૬ અથાગ્ન્યાધેયે [ક્: અગ્ન્યાધેયે] । યદ્ દેવા દેવહેડનમ્ [ક્:દેવોદેવમહેલનમ્] । યદ્ અદીવ્યન્ન્ ઋણમ્ અહં બભૂવ । આયુષ્ ટે વિશ્વતોદધદ્ ઇતિ । પૂર્ણાહુતીઃ [ક્: પૂર્ણાહુતિમ્] ॥

૩।૭।૧૭ હુત્વાગ્નિહોત્રમ્ આરપ્સ્યમાનો દશહોત્રા । હુત્વાદર્શપૂર્ણમાસાવ્ આરપ્સ્યમાનશ્ ચતુર્હોત્રા । હુત્વા ચાતુર્માસ્યાન્યારપ્સ્યમાનઃ પઞ્ચહોત્રા । હુત્વા પશુબન્ધે ષડ્ઢોત્રા । હુત્વા [કોમિત્સ્ હુત્વા] સોમે સપ્તહોત્રા ॥
૩।૭।૧૮ વિજ્ઞાયતે ચ [ક્: ઓમિત્સ્ ચ] । કર્માદિષ્વ્ એતૈર્ જુહુયાત્ । પૂતો દેવલોકાન્ સમશ્નુત ઇતિ હિ બ્રાહ્મણમ્ । ઇતિ હિ બ્રાહ્મણમ્ ॥
૩।૮।૧ અથાતશ્ ચાન્દ્રાયણસ્ય કલ્પં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥ [ક્: ચાન્દ્રાયણકલ્પં]
૩।૮।૨ શુક્લચતુર્દશીમ્ ઉપવસેત્ ॥
૩।૮।૩ કેશશ્મશ્રુલોમનખાનિ વાપયિત્વાપિ વા શ્મશ્રૂણ્ય્ એવાહતંવાસો વસાનઃ સત્યં બ્રુવન્ન્ આવસથમ્ અભ્યુપેયાત્ ॥
૩।૮।૪ તસ્મિન્ન્ અસ્ય સકૃત્પ્રણીતોઽગ્નિર્ અરણ્યોર્ નિર્મન્થ્યો વા ॥
૩।૮।૫ બ્રહ્મચારી સુહૃત્ પ્રૈષાયોપકલ્પી સ્યાત્ ॥
૩।૮।૬ હવિષ્યં ચ વ્રતોપાયનીયમ્ ॥ [ક્: વ્રતોપાયનમ્]
૩।૮।૭ અગ્નિમ્ ઉપસમાધાય સંપરિસ્તીર્યાગ્નિમુખાત્ કૃત્વાપક્વાજ્ જુહોતિ ॥
૩।૮।૮ અગ્નયે યા તિથિઃ સ્યાન્ નક્ષત્રાય સદૈવતાય । અત્રાહ ગોરમન્વતેતિ ચાન્દ્રમસીં પઞ્ચમીં દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં ષષ્ઠીમહોરાત્રાભ્યાં સપ્તમીં રૌદ્રીમ્ અષ્ટમીં સૌરીં નવમીં વારુણીંદશમીમ્ ઐન્દ્રીમ્ એકાદશીં વૈશ્વદેવીં દ્વાદશીમ્ ઇતિ ॥
૩।૮।૯ અથાપરાઃ સમામનન્તિ દિગ્ભ્યશ્ ચ સદૈવતાભ્ય ઉરોરન્તરિક્ષાય સદૈવતાય ॥
૩।૮।૧૦ નવોનવો ભવતિ જાયમાન ઇતિ સૌવિષ્ટકૃતીંહુત્વાથૈતદ્ ધવિરુચ્છિષ્ટં કંસે વા ચમસે વા વ્યુદ્ધૃત્યહવિષ્યૈર્ વ્યઞ્જનૈર્ ઉપસિચ્ય પઞ્ચદશ પિણ્ડાન્ પ્રકૃતિસ્થાન્ પ્રાશ્નાતિ ॥
૩।૮।૧૧ પ્રાણાય ત્વેતિ પ્રથમમ્ । અપાનાય ત્વેતિ દ્વિતીયમ્ । વ્યાનાય ત્વેતિ તૃતીયમ્ । ઉદાનાય ત્વેતિ ચતુર્થમ્ । સમાનાયત્વેતિ પઞ્ચમમ્ । યદા ચત્વારો દ્વાભ્યાં પૂર્વમ્ । યદા ત્રયોદ્વાભ્યાં દ્વાભ્યાં પૂર્વૌ । યદા દ્વૌ દ્વાભ્યાં પૂર્વં ત્રિભિરુત્તરમ્ । એકં સર્વૈઃ ॥
૩।૮।૧૨ નિગ્રાભ્યા સ્થેતિ । અપઃ પીત્વાથાજ્યાહુતીરુપજુહોતિ । પ્રાણાપાનવ્યાનોદાનસમાના મે શુધ્યન્તાં જ્યોતિરહં વિરજા વિપાપ્મા ભૂયાસં સ્વાહા । વાઙ્મનઃ । શિરઃપાણિ । ત્વક્ચર્મમાંસ [ક્: ત્વક્ચર્મ] । શબ્દસ્પર્શરૂપ પૃથિવ્યપ્તેજો । [ક્: શબ્દસ્પર્શ પૃથિવી] અન્નમયપ્રાણમયમનોમયવિજ્ઞાનમયાનન્દમયા મે શુધ્યન્તાં જ્યોતિર્ અહં વિરજા વિપાપ્મા ભૂયાસં સ્વાહેતિ સપ્તભિર્ અનુવાકૈઃ ॥ [ક્: અન્નમયપ્રાણમય ઇત્ય્ એતૈસ્ સપ્તભિર્ અનુવાકૈઃ]
૩।૮।૧૩ જયપ્રભૃતિ સિદ્ધમ્ આ ધેનુવરપ્રદાનાત્ ॥
૩।૮।૧૪ સૌરીભિર્ આદિત્યમ્ ઉપતિષ્ઠતે ચાન્દ્રમસીભિશ્ ચન્દ્રમસમ્ ॥
૩।૮।૧૫ અગ્ને ત્વં સુ જાગૃહીતિ સંવિશઞ્ જપતિ ॥
૩।૮।૧૬ ત્વમ્ અગ્ને વ્રતપા અસીતિ પ્રબુદ્ધઃ ॥
૩।૮।૧૭ સ્ત્રીશૂદ્રૈર્ નાભિભાષેત મૂત્રપુરીષે નાવેક્ષેત ॥
૩।૮।૧૮ અમેધ્યં દૃષ્ટ્વા જપતિ । અબદ્ધં મનો દરિદ્રં ચક્ષુઃ સૂર્યોજ્યોતિષાં શ્રેષ્ઠો દીક્ષે મા મા હાસીર્ ઇતિ ॥ [ક્ અદ્દ્સ્: અથ યદ્ય્ એનમભિવર્ષત્ય્ ઉન્દતીર્ બલં ધત્તેતિ]
૩।૮।૧૯ પ્રથમાયામ્ અપરપક્ષસ્ય ચતુર્દશ ગ્રાસાન્ ॥
૩।૮।૨૦ એવમ્ એકાપચયેનામાવાસ્યાયાઃ ॥
૩।૮।૨૧ અમાવાસ્યાયાં ગ્રાસો ન વિદ્યતે ॥
૩।૮।૨૨ અથ [ક્ ઓમિત્સ્ અથ] પ્રથમાયાં પૂર્વપક્ષસ્યૈકઃ । દ્વૌદ્વિતીયાયામ્ [ક્: દ્વિતીયસ્યામ્] ॥
૩।૮।૨૩ એવમ્ એકોપચયેના પૌર્ણમાસ્યાઃ ॥
૩।૮।૨૪ પૌર્ણમાસ્યાં સ્થાલીપાકસ્ય જુહોત્ય્ અગ્નયે યા તિથિઃ સ્યાન્નક્ષત્રેભ્યશ્ ચ સદૈવતેભ્યઃ ॥
૩।૮।૨૫ પુરસ્તાચ્ છ્રોણાયા અભિજિતઃ સદૈવતસ્ય હુત્વા ગાંબ્રાહ્મણેભ્યો દદ્યાત્ ॥
૩।૮।૨૬ તદ્ એતચ્ ચાન્દ્રાયણં પિપીલિકામધ્યમ્ । વિપરીતં યવમધ્યમ્ ॥
૩।૮।૨૭ અતોઽન્યતરચ્ ચરિત્વા સર્વેભ્યઃ પાતકેભ્યઃ પાપકૃચ્ છુદ્ધોભવતિ ॥
૩।૮।૨૮ કામાય કામાયૈતદ્ આહાર્યમ્ ઇત્ય્ આચક્ષતે ॥
૩।૮।૨૯ યં કામં કામયતે તમ્ એતેનાપ્નોતિ ॥
૩।૮।૩૦ એતેન વા ઋષય આત્માનં શોધયિત્વા પુરા કર્માણ્ય્ અસાધયન્ । તદ્ એતદ્ ધન્યં પુણ્યં પુત્ર્યં પૌત્ર્યં પશવ્યમ્ આયુષ્યં સ્વર્ગ્યંયશસ્યં સાર્વકામિકમ્ ॥
૩।૮।૩૧ નક્ષત્રાણાં દ્યુતિં સૂર્યાચન્દ્રમસોર્ એવ [ક્ ઓમિત્સ્ એવ]સાયુજ્યં સલોકતામ્ આપ્નોતિ ય ઉ ચૈનદ્ અધીતે । ય ઉ ચૈનદ્ અધીતે ॥
૩।૯।૧ અથાતોઽનશ્નત્પારાયણવિધિં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
૩।૯।૨ શુચિવાસાઃ સ્યાચ્ ચીરવાસા વા ॥
૩।૯।૩ હવિષ્યમ્ અન્નમ્ ઇચ્છેદ્ અપઃ ફલાનિ વા ॥
૩।૯।૪ ગ્રામાત્ પ્રાચીં વોદીચીં વા દિશમ્ ઉપનિષ્ક્રમ્ય ગોમયેન ગોચર્મમાત્રં ચતુરશ્રં સ્થણ્ડિલમ્ ઉપલિપ્ય પ્રોક્ષ્ય લક્ષણમ્ ઉલ્લિખ્ય અદ્ભિર્ અભ્યુક્ષ્ય અગ્નિમ્ ઉપસમાધાય સંપરિસ્તીર્યૈતાભ્યો દેવતાભ્યો જુહુયાત્ । અગ્નયે સ્વાહા । પ્રજાપતયે સ્વાહા । સોમાયસ્વાહા [ક્: સોમાય સ્વાહા પ્રજાપતયે સ્વાહા] વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃસ્વયંભુવ ઋગ્ભ્યો યજુર્ભ્યઃ સામભ્યોઽથર્વભ્યઃ શ્રદ્ધાયૈ પ્રજ્ઞાયૈમેધાયૈ શ્રિયૈ હ્રિયૈ સવિત્રે સાવિત્ર્યૈ સદસસ્પતયેઽનુમતયે ચ ॥ [ક્ અદ્દ્સ્: વ્યાહરેન્ ન ચાન્તરા વિરમેત્]
૩।૯।૫ હુત્વા વેદાદિમ્ આરભેત સંતતમ્ અધીયીત ॥ [ક્ ઓમિત્સ્]
૩।૯।૬ નાન્તરા વ્યાહરેન્ ન ચાન્તરા વિરમેત્ ॥ [ક્ ઓમિત્સ્]
૩।૯।૭ અથાન્તરા વ્યાહરેદ્ અથાન્તરા વિરમેત્ ત્રિઃ પ્રાણાન્ આયમ્ય વૃત્તાન્તાદ્ એવારભેત ॥ [ક્: ત્રીન્]
૩।૯।૮ અપ્રતિભાયાં યાવતા કાલેન ન વેદ તાવન્તં કાલં તદધીયીત સ યદા જાનીયાદ્ ઋક્તો યજુષ્ટઃ સામતૈતિ ॥ [ક્: યજ્ જાનીયાત્]
૩।૯।૯ તદ્બ્રાહ્મણં તક્છાન્દસં તદ્દૈવતમ્ અધીયીત ॥
૩।૯।૧૦ દ્વાદશ વેદસંહિતા અધીયીત । યદનેનાનધ્યાયેઽધીયીત યદ્ ગુરવઃ કોપિતા યાન્ય્ અકાર્યાણિ ભવન્તિતાભિઃ પુનીતે । શુદ્ધમ્ અસ્ય પૂતં બ્રહ્મ ભવતિ ॥
૩।૯।૧૧ અત ઊર્ધ્વં સંચયઃ ॥
૩।૯।૧૨ અપરા દ્વાદશ વેદસંહિતા અધીત્ય તાભિર્ ઉશનસો લોકમવાપ્નોતિ ॥
૩।૯।૧૩ અપરા દ્વાદશ વેદસંહિતા અધીત્ય તાભિર્ બૃહસ્પતેર્ લોકમવાપ્નોતિ ॥
૩।૯।૧૪ અપરા દ્વાદશ વેદસંહિતા અધીત્ય તાભિઃ પ્રજાપતેર્ લોકમવાપ્નોતિ ॥
૩।૯।૧૫ અનશ્નન્ સંહિતા સહસ્રમ્ અધીયીત । બ્રહ્મભૂતો વિરજો [ક્:વિરાજો] બ્રહ્મ ભવતિ ॥
૩।૯।૧૬ સંવત્સરં ભૈક્ષં પ્રયુઞ્જાનો દિવ્યં ચક્ષુર્ લભતે ॥
૩।૯।૧૭ ષણ્ માસાન્ યાવકભક્ષશ્ ચતુરો માસાન્ ઉદકસક્તુભક્ષો દ્વૌમાસૌ ફલભક્ષો માસમ્ અબ્ભક્ષો દ્વાદશરાત્રં વાપ્રાશ્નન્ ક્ષિપ્રમન્તર્ધીયતે જ્ઞાતીન્ પુનાતિ સપ્તાવરાન્ સપ્ત પૂર્વાન્ આત્માનંપઞ્ચદશં પઙ્ક્તિં ચ પુનાતિ ॥
૩।૯।૧૮ તામ્ એતાં દેવનિશ્રયણીત્ય્ [ક્: દેવનિશ્શ્રયણીત્ય્] આચક્ષતે ॥
૩।૯।૧૯ એતયા વૈ દેવા દેવત્વમ્ અગચ્છન્ન્ ઋષય ઋષિત્વમ્ ॥
૩।૯।૨૦ તસ્ય હ વા એતસ્ય યજ્ઞસ્ય ત્રિવિધ એવારમ્ભકાલઃપ્રાતઃસવને માધ્યંદિને સવને બ્રાહ્મે વાપરરાત્રે ॥
૩।૯।૨૧ તં વા એતં પ્રજાપતિઃ સપ્તર્ષિભ્યઃ પ્રોવાચ સપ્તર્ષયોમહાજજ્ઞવે મહાજજ્ઞુર્ બ્રાહ્મણેભ્યઃ । બ્રાહ્મણેભ્યઃ ॥
૩।૧૦।૧ ઉક્તો વર્ણધર્મશ્ ચાશ્રમધર્મશ્ ચ ॥
૩।૧૦।૨ અથ ખલ્વ્ અયં પુરુષો યાપ્યેન કર્મણા મિથ્યા વા ચરત્યયાજ્યં વા યાજયત્ય્ અપ્રતિગ્રાહ્યસ્ય વા પ્રતિગૃહ્ણાત્ય્ અનાશ્યાન્નસ્યવાન્નમ્ અશ્નાત્ય્ અચરણીયેન વા ચરતિ ॥
૩।૧૦।૩ તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તં કુર્યાન્ ન કુર્યાદ્ ઇતિ મીમાંસન્તે [કોમિત્સ્ મીમાંસન્તે] ॥
૩।૧૦।૪ નહિ કર્મ ક્ષીયત ઇતિ ॥
૩।૧૦।૫ કુર્યાદ્ ઇત્ય્ એવ ॥ [ક્: કુર્યાત્ ત્વ્]
૩।૧૦।૬ પુનસ્તોમેનેષ્ટ્વા પુનઃ સવનમ્ આયાન્તીતિ વિજ્ઞાયતે ॥ [ક્: પુનસ્તોમેન યજેત ॥। આયન્તીતિ]
૩।૧૦।૭ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ । સર્વં પાપ્માનં તરતિ તરતિ બ્રહ્મહત્યાં યોઽશ્વમેધેન યજત ઇતિ ॥
૩।૧૦।૮ અગ્નિષ્ટુતા વાભિશંસ્યમાનો યજેતેતિ ચ ॥ [ક્: વાભિશસ્યમાનો]
૩।૧૦।૯ તસ્ય નિષ્ક્રયણાનિ જપસ્ તપો હોમ ઉપવાસો દાનમ્ ॥

૩।૧૦।૧૦ ઉપનિષદો વેદાદયો વેદાન્તાઃ સર્વચ્છન્દઃસુ સંહિતા મધૂન્યઘમર્ષણમ્ અથર્વશિરો રુદ્રાઃ પુરુષસૂક્તં રાજનરૌહિણે સામનીબૃહદ્રથંતરે પુરુષગતિર્ મહાનામ્ન્યો મહાવૈરાજં મહાદિવાકીર્ત્યંજ્યેષ્ઠસામ્નામ્ અન્યતમં બહિષ્પવમાનઃ કૂશ્માણ્ડ્યઃ પાવમાન્યઃ સાવિત્રી ચેતિ પાવનાનિ ॥ [ક્: બહિષ્પવમાનં]
૩।૧૦।૧૧ ઉપસન્ન્યાયેન પયોવ્રતતા શાકભક્ષતા ફલભક્ષતામૂલભક્ષતા પ્રસૃતિયાવકો હિરણ્યપ્રાશનં ઘૃતપ્રાશનંસોમપાનમ્ ઇતિ મેધ્યાનિ ॥
૩।૧૦।૧૨ સર્વે શિલોચ્ચયાઃ સર્વાઃ સ્રવન્ત્યઃ સરિતઃ પુણ્યા હ્રદાસ્તીર્થાન્ય્ ઋષિનિકેતનાનિ ગોષ્ઠક્ષેત્રપરિષ્કન્દા ઇતિ દેશાઃ ॥
૩।૧૦।૧૩ અહિંસા સત્યમ્ અસ્તૈન્યં સવનેષૂદકોપસ્પર્શનંગુરુશુશ્રૂષા બ્રહ્મચર્યમ્ અધઃશયનમ્ એકવસ્ત્રતાનાશક ઇતિતપાંસિ ॥
૩।૧૦।૧૪ હિરણ્યં ગૌર્ વાસોઽશ્વો ભૂમિસ્ તિલા ઘૃતમ્ અન્નમ્ ઇતિ દેયાનિ ॥
૩।૧૦।૧૫ સંવત્સરઃ ષણ્માસાશ્ ચત્વારસ્ ત્રયો દ્વાવ્ એકશ્ચતુર્વિંશત્યહો દ્વાદશાહઃ ષડહસ્ ત્ર્યહોઽહોરાત્ર એકાહ ઇતિકાલાઃ ॥
૩।૧૦।૧૬ એતાન્ય્ અનાદેશે ક્રિયેરન્ ॥
૩।૧૦।૧૭ એનઃસુ ગુરુષુ ગુરૂણિ લઘુષુ લઘૂનિ ॥
૩।૧૦।૧૮ કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રૌ ચાન્દ્રાયણમ્ ઇતિ સર્વપ્રાયશ્ચિત્તિઃ । સર્વપ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥
૪।૧।૧કખ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ વક્ષ્યામો નાનાર્થાનિ પૃથક્પૃથક્ ।
૪।૧।૧ગઘ તેષુતેષુ ચ દોષેષુ ગરીયાંસિ લઘૂનિ ચ ॥
૪।૧।૨કખ યદ્ય્ અત્ર હિ ભવેદ્ યુક્તં તદ્ ધિ તત્રૈવ નિર્દિશેત્ ।
૪।૧।૨ગઘ ભૂયોભૂયો ગરીયઃસુ લઘુષ્વ્ અલ્પીયસસ્ તથા ॥
૪।૧।૩કખ વિધિના શાસ્ત્રદૃષ્ટેન પ્રાણાયામાન્ સમાચરેત્ ।
૪।૧।૩ગઘ યદ્ ઉપસ્થકૃતં પાપં પદ્ભ્યાં વા યત્ કૃતં ભવેત્ ।
૪।૧।૩ચછ બાહુભ્યાં મનસા વાચા શ્રોત્રત્વગ્ઘ્રાણચક્ષુષા ॥
૪।૧।૪ અપિ વા ચક્ષુઃશ્રોત્રત્વગ્ઘ્રાણમનોવ્યતિક્રમેષુ ત્રિભિઃ પ્રાણાયામૈઃશુધ્યતિ ॥ [ક્: અથ વાચા]
૪।૧।૫ શૂદ્રાન્નસ્ત્રીગમનભોજનેષુ કેવલેષુ પૃથક્પૃથક્સપ્તાહં સપ્તસપ્ત પ્રાણાયામાન્ ધારયેત્ ॥
૪।૧।૬ અભક્ષ્યાભોજ્યાપેયાનાદ્યપ્રાશનેષુ તથાપણ્યવિક્રયેષુમધુમાંસઘૃતતૈલક્ષારલવણાવરાન્નવર્જેષુ યચ્ ચાન્યદ્ અપ્યેવંયુક્તં દ્વાદશાહં દ્વાદશદ્વાદશ પ્રાણાયામાન્ ધારયેત્ ॥
૪।૧।૭ પાતકપતનીયોપપાતકવર્જેષુ યચ્ ચાન્યદ્ અપ્ય્ એવંયુક્તમર્ધમાસં દ્વાદશદ્વાદશ પ્રાણાયામાન્ ધારયેત્ ॥
૪।૧।૮ પાતકપતનીયવર્જેષુ યચ્ ચાન્યદ્ અપ્ય્ એવંયુક્તં દ્વાદશદ્વાદશાહાન્ દ્વાદશદ્વાદશ પ્રાણાયામાન્ ધારયેત્ ॥
૪।૧।૯ પાતકવર્જેષુ યચ્ ચાન્યદ્ અપ્ય્ એવંયુક્તં દ્વાદશાર્ધમાસાન્દ્વાદશદ્વાદશ પ્રાણાયામાન્ ધારયેત્ ॥
૪।૧।૧૦ અથ પાતકેષુ સંવત્સરં દ્વાદશદ્વાદશ પ્રાણાયામાન્ધારયેત્ ॥
૪।૧।૧૧કખ દદ્યાદ્ ગુણવતે કન્યાં નગ્નિકાં બ્રહ્મચારિણે ।
૪।૧।૧૧ગઘ અપિ વા ગુણહીનાય નોપરુન્ધ્યાદ્ રજસ્વલામ્ ॥
૪।૧।૧૨કખ ત્રીણિ વર્ષાણ્ય્ ઋતુમતીં યઃ કન્યાં ન પ્રયચ્છતિ ।
૪।૧।૧૨ગઘ સ તુલ્યં ભ્રૂણહત્યાયૈ દોષમ્ ઋચ્છત્ય્ અસંશયમ્ ॥
૪।૧।૧૩કખ ન યાચતે ચેદ્ એવં સ્યાદ્ યાચતે ચેત્ પૃથક્પૃથક્ ।
૪।૧।૧૩ગઘ એકૈકસ્મિન્ન્ ઋતૌ દોષં પાતકં મનુર્ અબ્રવીત્ ॥
૪।૧।૧૪કખ ત્રીણિ વર્ષાણ્ય્ ઋતુમતી કાઙ્ક્ષેત પિતૃશાસનમ્ ।
૪।૧।૧૪ગઘ તતશ્ ચતુર્થે વર્ષે તુ વિન્દેત સદૃશં પતિમ્ ।
૪।૧।૧૪ચછ અવિદ્યમાને સદૃશે ગુણહીનમ્ અપિ શ્રયેત્ ॥
૪।૧।૧૫કખ બલાચ્ ચેત્ પ્રહૃતા કન્યા મન્ત્રૈર્ યદિ ન સંસ્કૃતા ।
૪।૧।૧૫ગઘ અન્યસ્મૈ વિધિવદ્ દેયા યથા કન્યા તથૈવ સા ॥
૪।૧।૧૬કખ નિસૃષ્ટાયાં હુતે વાપિ યસ્યૈ ભર્તા મ્રિયેત સઃ ।
૪।૧।૧૬ગઘ સા ચેદ્ અક્ષતયોનિઃ સ્યાદ્ ગતપ્રત્યાગતા સતી ।
૪।૧।૧૬ચછ પૌનર્ભવેન વિધિના પુનઃસંસ્કારમ્ અર્હતિ ॥
૪।૧।૧૭કખ ત્રીણિ વર્ષાણ્ય્ ઋતુમતીં યો ભાર્યાં નાધિગચ્છતિ ।
૪।૧।૧૭ગઘ સ તુલ્યં ભ્રૂણહત્યાયૈ દોષમ્ ઋચ્છત્ય્ અસંશયમ્ ॥
૪।૧।૧૮કખ ઋતુસ્નાતાં તુ યો ભાર્યાં સંનિધૌ નોપગચ્છતિ ।
૪।૧।૧૮ગઘ પિતરસ્ તસ્ય તં માસં તસ્મિન્ રજસિ શેરતે ॥
૪।૧।૧૯કખ ઋતૌ નોપૈતિ યો ભાર્યામ્ અનૃતૌ યશ્ ચ ગચ્છતિ ।
૪।૧।૧૯ગઘ તુલ્યમ્ આહુસ્ તયોર્ દોષમ્ અયોનૌ યશ્ ચ સિઞ્ચતિ ॥
૪।૧।૨૦કખ ભર્તુઃ પ્રતિનિવેશેન યા ભાર્યા સ્કન્દયેદ્ ઋતુમ્ ।
૪।૧।૨૦ગઘ તાં ગ્રામમધ્યે વિખ્યાપ્ય ભ્રૂણઘ્નીં [ઃ: ભ્રુણ-]નિર્ધમેદ્ ગૃહાત્ ॥
૪।૧।૨૧કખ ઋતુસ્નાતાં ન ચેદ્ ગચ્છેન્ નિયતાં ધર્મચારિણીમ્ ।
૪।૧।૨૧ગઘ નિયમાતિક્રમે તસ્ય પ્રાણાયામશતં સ્મૃતમ્ ॥
૪।૧।૨૨કખ પ્રાણાયામાન્ પવિત્રાણિ વ્યાહૃતીઃ પ્રણવં તથા ।
૪।૧।૨૨ગઘ પવિત્રપાણિર્ આસીનો બ્રહ્મ નૈત્યકમ્ અભ્યસેત્ ॥
૪।૧।૨૩કખ આવર્તયેત્ સદા યુક્તઃ પ્રાણાયામાન્ પુનઃપુનઃ ।
૪।૧।૨૩ગઘ આ કેશાન્તાન્ નખાગ્રાચ્ ચ તપસ્ તપ્યત ઉત્તમમ્ ॥
૪।૧।૨૪કખ નિરોધાજ્ જાયતે વાયુર્ વાયોર્ અગ્નિશ્ ચ જાયતે ।
૪।૧।૨૪ગઘ તાપેનાપોઽધિજાયન્તે તતોઽન્તઃ શુધ્યતે ત્રિભિઃ ॥
૪।૧।૨૫કખ યોગેનાવાપ્યતે જ્ઞાનં યોગો ધર્મસ્ય લક્ષણમ્ ।
૪।૧।૨૫ગઘ યોગમૂલા ગુણાઃ સર્વે તસ્માદ્ યુક્તઃ સદા ભવેત્ ॥
૪।૧।૨૬કખ પ્રણવાદ્યાસ્ ત્રયો વેદાઃ પ્રણવે પર્યવસ્થિતાઃ ।
૪।૧।૨૬ગઘ પ્રણવો વ્યાહૃતયશ્ ચૈવ નિત્યં બ્રહ્મ સનાતનમ્ ॥
૪।૧।૨૭ગઘ પ્રણવે નિત્યયુક્તસ્ય વ્યાહૃતીષુ ચ સપ્તસુ ।
૪।૧।૨૭ગઘ ત્રિપદાયાં ચ ગાયત્ર્યાં ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥
૪।૧।૨૮કખ સવ્યાહૃતિકાં સપ્રણવાં ગાયત્રીં શિરસા સહ ।
૪।૧।૨૮ગઘ ત્રિઃ પઠેદ્ આયતપ્રાણઃ પ્રાણાયામઃ સ ઉચ્યતે ॥
૪।૧।૨૯કખ સવ્યાહૃતિકાઃ સપ્રણવાઃ પ્રાણાયામાસ્ તુ ષોડશ ।
૪।૧।૨૯ગઘ અપિ ભ્રૂણહનં માસાત્ પુનન્ત્ય્ અહરહર્ધૃતાઃ ॥ [ક્: અહરહઃ કૃતાઃ]
૪।૧।૩૦-૧કખ એતદાદ્યં તપઃ શ્રેષ્ઠમ્ એતદ્ ધર્મસ્ય લક્ષણમ્ ।
૪।૧।૩૦-૧ગઘ સર્વદોષોપઘાતાર્થમ્ એતદ્ એવ વિશિષ્યતે ॥
૪।૧।૩૦-૨ એતદ્ એવ વિશિષ્યત ઇતિ ॥
૪।૨।૧કખ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ વક્ષ્યામો નાનાર્થાનિ પૃથક્પૃથક્ ।
૪।૨।૧ગઘ તેષુતેષુ ચ દોષેષુ ગરીયાંસિ લઘૂનિ ચ ॥
૪।૨।૨કખ યદ્ય્ અત્ર હિ ભવેદ્ યુક્તં તદ્ ધિ તત્રૈવ નિર્દિશેત્ ।
૪।૨।૨ગઘ ભૂયોભૂયો ગરીયઃસુ લઘુષ્વ્ અલ્પીયસસ્ તથા ॥
૪।૨।૩કખ વિધિના શાસ્ત્રદૃષ્ટેન પ્રાયશ્ચિત્તાનિ નિર્દિશેત્ ॥
૪।૨।૪કખ પ્રતિગ્રહીષ્યમાણસ્ તુ પ્રતિગૃહ્ય તથૈવ ચ ।
૪।૨।૪ગઘ ઋચસ્ તરત્સમન્દ્યસ્ તુ ચતસ્રઃ પરિવર્તયેત્ ॥
૪।૨।૫કખ અભોજ્યાનાં તુ સર્વેષામ્ અભોજ્યાન્નસ્ય ભોજને ।
૪।૨।૫ગઘ ઋગ્ભિસ્ તરત્સમન્દીભિર્ માર્જનંપાપશોધનમ્ ॥ [ક્: તરત્સમન્દીયૈર્]
૪।૨।૬કખ ભ્રૂણહત્યાવિધિસ્ ત્વ્ અન્યસ્ તં તુ વક્ષ્યામ્ય્ અતઃ પરમ્ ।
૪।૨।૬ગઘ વિધિના યેન મુચ્યન્તે પાતકેભ્યોઽપિ સર્વશઃ ॥
૪।૨।૭કખ પ્રાણાયામાન્ પવિત્રાણિ વ્યાહૃતીઃ પ્રણવં તથા ।
૪।૨।૭ગઘ જપેદ્ અઘમર્ષણં સૂક્તં પયસા દ્વાદશ ક્ષપાઃ ॥ [ક્: -મર્ષણં યુક્તઃ પયસા]
૪।૨।૮કખ ત્રિરાત્રં વાયુભક્ષો વા ક્લિન્નવાસાઃ પ્લુતઃ શુચિઃ ॥ [ક્: ક્લિન્નવાસાપ્લુતશ્]
૪।૨।૯કખ પ્રતિષિદ્ધાંસ્ તથાચારાન્ અભ્યસ્યાપિ પુનઃપુનઃ ।
૪।૨।૯ગઘ વારુણીભિર્ ઉપસ્થાય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ઇતિ ॥
૪।૨।૧૦ અથાવકીર્ણ્ય્ અમાવાસ્યાયાં નિશ્ય્ અગ્નિમ્ ઉપસમાધાયદાર્વિહોમિકીં પરિચેષ્ટાં કૃત્વા દ્વે આજ્યાહુતી જુહોતિ । કામઅવકીર્ણોઽસ્મ્ય્ અવકીર્ણોઽસ્મિ કામ કામાય સ્વાહા । કામઅભિદ્રુગ્ધોઽસ્મ્ય્ અભિદ્રુગ્ધોઽસ્મિ કામ કામાય સ્વાહેતિ ॥ [ચ્f. ૨।૧।૧।૩૪]
૪।૨।૧૧ હુત્વા પ્રયતાઞ્જલિઃ કવાતિર્યઙ્ઙ્ અગ્નિમ્ ઉપતિષ્ઠેત । સં માસિઞ્ચન્તુ મરુતઃ સમ્ ઇન્દ્રઃ સં બૃહસ્પતિઃ । સં માયમ્ અગ્નિઃ સિઞ્ચત્વાયુષા ચ બલેન ચાયુષ્મન્તં કરોત મેતિ [= ૨।૧।૧।૩૫] । પ્રતિ હાસ્મૈ મરુતઃ પ્રાણાન્ દધતિ પ્રતિ ઇન્દ્રો બલં પ્રતિબૃહસ્પતિર્ બ્રહ્મવર્ચસં પ્રત્ય્ અગ્નિર્ ઇતરત્ સર્વમ્ । સર્વતનુર્ ભૂત્વાસર્વમ્ આયુર્ એતિ । ત્રિર્ અભિમન્ત્રયેત । ત્રિષત્યા હિ દેવા ઇતિવિજ્ઞાયતે ॥ [ક્: કરોતુ]

૪।૨।૧૨કખ યોઽપૂત ઇવ મન્યેત આત્માનમ્ ઉપપાતકૈઃ ।
૪।૨।૧૨ગઘ સ હુત્વૈતેન વિધિના સર્વસ્માત્ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ॥
૪।૨।૧૩ અપિ વાનાદ્યાપેયપ્રતિષિદ્ધભોજનેષુ દોષવચ્ ચ કર્મકૃત્વાભિસંધિપૂર્વમ્ અનભિસંધિપૂર્વં વા શૂદ્રાયાં ચ રેતઃસિક્ત્વાયોનૌ વાબ્લિઙ્ગાભિર્ વારુણીભિશ્ ચોપસ્પૃશ્ય પ્રયતોભવતિ ॥
૪।૨।૧૪-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૪।૨।૧૪-૨કખ અનાદ્યાપેયપ્રતિષિદ્ધભોજને વિરુદ્ધધર્માચરિતે [ક્:અનાદ્યપ્રાશનાપેયપ્રતિષિદ્ધભોજનેવિશુદ્ધધર્માચરિતે] ચ કર્મણિ ।
૪।૨।૧૪-૨ગઘ મતિપ્રવૃત્તેઽપિ ચ પાતકોપમૈર્ વિશુધ્યતેઽથાપિ ચસર્વપાતકૈઃ ॥
૪।૨।૧૫કખ ત્રિરાત્રં વાપ્ય્ ઉપવસંસ્ ત્રિર્ અહ્નોઽભ્યુપયન્ન્ અપઃ । [ક્: અહ્નોભ્યુપેયાદ્]
૪।૨।૧૫ગઘ પ્રાણાન્ આત્મનિ સંયમ્ય ત્રિઃ પઠેદ્ અઘમર્ષણમ્ ।
૪।૨।૧૫ચછ યથાશ્વમેધાવભૃથ એવં તન્ મનુર્ અબ્રવીત્ ॥
૪।૨।૧૬-૧ વિજ્ઞાયતે ચ ।
૪।૨।૧૬-૨કખ ચરણં પવિત્રં વિતતં પુરાણં યેન પૂતસ્ તરતિ દુષ્કૃતાનિ ।
૪।૨।૧૬-૨ગઘ તેન પવિત્રેણ શુદ્ધેન પૂતા અતિ પાપ્માનમ્ અરાતિં તરેમ ॥ ઇતિ ॥
૪।૩।૧કખ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ વક્ષ્યામોઽવિખ્યાતાનિ વિશેષતઃ ।
૪।૩।૧ગઘ સમાહિતાનાં યુક્તાનાં પ્રમાદેષુ કથં ભવેત્ ॥
૪।૩।૨ ઓંપૂર્વાભિર્ વ્યાહૃતિભિઃ સર્વાભિઃ સર્વપાતકેષ્વ્ આચામેત્ ॥
૪।૩।૩ યત્ પ્રથમમ્ આચામતિ તેન ર્ગ્વેદં પ્રીણાતિ યદ્ દ્વિતીયં તેનયજુર્વેદં યત્ તૃતીયં તેન સામવેદમ્ ॥
૪।૩।૪ યત્ પ્રથમં પરિમાર્ષ્ટિ તેનાથર્વવેદં યદ્ દ્વિતીયંતેનેતિહાસપુરાણમ્ ॥
૪।૩।૫ યત્ સવ્યં પાણિં પ્રોક્ષતિ પાદૌ શિરો હૃદયં નાસિકે ચક્ષુષીશ્રોત્રે નાભિં ચોપસ્પૃશતિ તેનૌષધિવનસ્પતયઃ સર્વાશ્ ચ દેવતાઃપ્રીણાતિ । તસ્માદ્ આચમનાદ્ એવ સર્વસ્માત્ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ॥
૪।૩।૬ અષ્ટૌ વા સમિધ આદધ્યાત્ । દેવકૃતસ્યૈનસોઽવયજનમ્ અસિ સ્વાહા । મનુષ્યકૃતસ્યૈનસોઽવયજનમ્ અસિ સ્વાહા । પિતૃકૃતસ્યૈનસોઽવયજનમ્ અસિ સ્વાહા । આત્મકૃતસ્યૈનસોઽવયજનમસિ સ્વાહા । યદ્ દિવા ચ નક્તં ચૈનશ્ ચકૃમ તસ્યાવયજનમ્ અસિસ્વાહા । યત્ સ્વપન્તશ્ ચ જાગ્રતશ્ ચૈનશ્ ચકૃમ તસ્યાવયજનમ્ અસિસ્વાહા । યદ્ વિદ્વાંસશ્ ચાવિદ્વાંસશ્ ચૈનશ્ ચકૃમ તસ્યાવયજનમસિ સ્વાહા । એનસ એનસોઽવયજનમ્ અસિ સ્વાહેતિ ॥
૪।૩।૭ એતૈર્ અષ્ટાભિર્ હુત્વા સર્વસ્માત્ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ॥
૪।૩।૮-૧ અથાપ્ય્ ઉદાહરન્તિ ।
૪।૩।૮-૨કખ અઘમર્ષણં દેવકૃતં શુદ્ધવત્યસ્ તરત્સમાઃ ।
૪।૩।૮-૨ગઘ કૂશ્માણ્ડ્યઃ પાવમાન્યશ્ ચ વિરજા મૃત્યુલાઙ્ગલમ્ ।
૪।૩।૮-૨ચછ દુર્ગા વ્યાહૃતયો રુદ્રા મહાદોષવિનાશનાઃ ॥
૪।૩।૮-૩ મહાદોષવિનાશના ઇતિ ॥
૪।૪।૧કખ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ વક્ષ્યામોઽવિખ્યાતાનિ વિશેષતઃ ।
૪।૪।૧ગઘ સમાહિતાનાં યુક્તાનાં પ્રમાદેષુ કથં ભવેત્ ॥
૪।૪।૨ ઋતં ચ સત્યં ચેતિ । એતદ્ અઘમર્ષણં ત્રિર્ અન્તર્જલે પઠન્સર્વસ્માત્ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ॥
૪।૪।૩ આયં ગૌઃ પૃશ્નિર્ અક્રમીદ્ ઇતિ । એતામ્ ઋચં ત્રિર્ અન્તર્જલે પઠન્સર્વસ્માત્ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ॥
૪।૪।૪ દ્રુપદાદ્ ઇવેન્ મુમુચાન ઇતિ । એતામ્ ઋચં ત્રિર્ અન્તર્જલેપઠન્ સર્વસ્માત્ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ॥
૪।૪।૫ હંસઃ શુચિષદ્ ઇતિ । એતામ્ ઋચં ત્રિર્ અન્તર્જલે પઠન્ સર્વસ્માત્પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ॥
૪।૪।૬ અપિ વા સાવિત્રીં પચ્છોઽર્ધર્ચશસ્તતઃ સમસ્તાં ત્રિર્ અન્તર્જલે પઠન્ સર્વસ્માત્પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ॥ [ક્: સાવિત્રીં ગાયત્રીં પચ્છો ॥। સમસ્તામ્ ઇત્ય્ એતામ્ ઋચં ત્રિર્]
૪।૪।૭ અપિ વા વ્યાહૃતીર્ વ્યસ્તાઃ સમસ્તાશ્ ચેતિ ત્રિર્ અન્તર્જલે પઠન્સર્વસ્માત્ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ॥
૪।૪।૮ અપિ વા પ્રણવમ્ એવ ત્રિર્ અન્તર્જલે પઠન્ સર્વસ્માત્ પાપાત્પ્રમુચ્યતે ॥
૪।૪।૯ તદ્ એતદ્ ધર્મશાસ્ત્રં નાપુત્રાય નાશિષ્યાય નાસંવત્સરોષિતાય દદ્યાત્ ॥ [ક્: નાભક્તાય નાપુત્રાય]
૪।૪।૧૦ સહસ્રં દક્ષિણ ઋષભૈકાદશં ગુરુપ્રસાદો વા । ગુરુપ્રસાદો વા ॥ [ક્: દક્ષિણા]
૪।૫।૧કખ અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ સામઋગ્યજુરથર્વણામ્ ।
૪।૫।૧ગઘ કર્મભિર્ યૈર્ અવાપ્નોતિ ક્ષિપ્રં કામાન્ મનોગતાન્ ॥
૪।૫।૨કખ જપહોમેષ્ટિયન્ત્રાદ્યૈઃ શોધયિત્વા સ્વવિગ્રહમ્ ।
૪।૫।૨ગઘ સાધયેત્ સર્વકર્માણિ નાન્યથા સિદ્ધિમ્ અશ્નુતે ॥
૪।૫।૩કખ જપહોમેષ્ટિયન્ત્રાણિ કરિષ્યન્ન્ આદિતો દ્વિજઃ ।
૪।૫।૩ગઘ શુક્લપુણ્યદિનઋક્ષેષુ કેશશ્મશ્રૂણિ વાપયેત્ ॥
૪।૫।૪કખ સ્નાયાત્ ત્રિષવણં પાયાદ્ આત્માનંક્રોધતોઽનૃતાત્ ।
૪।૫।૪ગઘ સ્ત્રીશૂદ્રૈર્ નાભિભાષેત બ્રહ્મચારી હવિર્વ્રતઃ ॥
૪।૫।૫કખ ગોવિપ્રપિતૃદેવેભ્યો નમસ્કુર્યાદ્ દિવાસ્વપન્ । [ક્: નમસ્કુર્વન્]
૪।૫।૫ગઘ જપહોમેષ્ટિયન્ત્રસ્થો દિવાસ્થાનો નિશાસનઃ ॥
૪।૫।૬કખ પ્રાજાપત્યો ભવેત્ કૃચ્છ્રો દિવા રાત્રાવ્ અયાચિતમ્ ।
૪।૫।૬ગઘ ક્રમશો વાયુભક્ષશ્ ચ દ્વાદશાહં ત્ર્યહંત્ર્યહમ્ ॥
૪।૫।૭કખ અહર્ એકં તથા નક્તમ્ અજ્ઞાતં વાયુભક્ષણમ્ ।
૪।૫।૭ગઘ ત્રિવૃદ્ એષ પરાવૃત્તો બાલાનાં કૃચ્છ્ર ઉચ્યતે ॥
૪।૫।૮કખ એકૈકં ગ્રાસમ્ અશ્નીયાત્ પૂર્વોક્તેન ત્ર્યહંત્ર્યહમ્ ।
૪।૫।૮ગઘ વાયુભક્ષસ્ ત્ર્યહં ચાન્યદ્ અતિકૃચ્છ્રઃ સ ઉચ્યતે ॥
૪।૫।૯કખ અમ્બુભક્ષસ્ ત્ર્યહાન્ એતાન્ વાયુભક્ષસ્ તતઃ પરમ્ ।
૪।૫।૯ગઘ કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રસ્ તૃતીયો વિજ્ઞેયઃ સોઽતિપાવનઃ ॥
૪।૫।૧૦કખ ત્ર્યહંત્ર્યહં પિબેદ્ ઉષ્ણં પયઃ સર્પિઃ કુશોદકમ્ ।
૪।૫।૧૦ગઘ વાયુભક્ષસ્ ત્ર્યહં ચાન્યત્ તપ્તકૃચ્છ્રઃ સ ઉચ્યતે ॥
૪।૫।૧૧કખ ગોમૂત્રં ગોમયં ક્ષીરં દધિ સર્પિઃ કુશોદકમ્ ।
૪।૫।૧૧ગઘ એકરાત્રોપવાસશ્ ચ કૃચ્છ્રઃ સાંતપનઃ સ્મૃતઃ ॥
૪।૫।૧૨કખ ગાયત્ર્યાદાય ગોમૂત્રંગન્ધદ્વારેતિ ગોમયમ્ । [ક્: ગાયત્ર્યાગૃહ્ય]
૪।૫।૧૨ગઘ આ પ્યાયસ્વેતિ ચ ક્ષીરં દધિક્રાવ્ણેતિ વૈ દધિ ।
૪।૫।૧૨ચછ શુક્રમ્ અસિ જ્યોતિર્ ઇત્ય્ આજ્યં દેવસ્યત્વેતિ કુશોદકમ્ ॥ [ક્: જ્યોતિર્ અસીત્ય્ ॥। કુશોદકમ્ ઇતિ]
૪।૫।૧૩કખ ગોમૂત્રભાગસ્ તસ્યાર્ધં શકૃત્ ક્ષીરસ્ય તુ ત્રયમ્ । [ક્: ક્ષીરસ્ય તયમ્]
૪।૫।૧૩ગઘ દ્વયં દધ્નો ઘૃતસ્યૈક એકશ્ ચ કુશવારિણઃ ।
૪।૫।૧૩ચછ એવં સાંતપનઃ કૃચ્છ્રઃ શ્વપાકમ્ અપિ શોધયેત્ ॥
૪।૫।૧૪કખ ગોમૂત્રં ગોમયં ચૈવ ક્ષીરં દધિ ઘૃતં તથા [ક્: ગોમૂત્રં ગોમયં ક્ષીરં દધિ સર્પિઃ કુશોદકમ્] ।
૪।૫।૧૪ગઘ પઞ્ચરાત્રં તદાહારઃ પઞ્ચગવ્યેન શુધ્યતિ ॥
૪।૫।૧૫કખ યત્ આત્મનોઽપ્રમત્તસ્ય દ્વાદશાહમ્ અભોજનમ્ ।
૪।૫।૧૫ગઘ પરાકો નામ કૃચ્છ્રોઽયં સર્વપાપપ્રણાશનઃ ॥
૪।૫।૧૬કખ ગોમૂત્રાદિભિર્ અભ્યસ્તમ્ એકૈકં તં ત્રિસપ્તકમ્ ।
૪।૫।૧૬ગઘ મહાસાંતપનં કૃચ્છ્રં વદન્તિ બ્રહ્મવાદિનઃ ॥
૪।૫।૧૭કખ એકવૃદ્ધ્યા સિતે પિણ્ડાન્ એકહાન્યાસિતે તતઃ । [ક્: પિણ્ડે]
૪।૫।૧૭ગઘ પક્ષયોર્ ઉપવાસૌ દ્વૌ તદ્ ધિ ચાન્દ્રાયણં સ્મૃતમ્ ॥
૪।૫।૧૮કખ ચતુરઃ પ્રાતર્ અશ્નીયાત્ પિણ્ડાન્ વિપ્રઃ સમાહિતઃ ।
૪।૫।૧૮ગઘ ચતુરોઽસ્તમિતે સૂર્યે શિશુચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ॥ [ક્: સ્મૃતમ્]
૪।૫।૧૯કખ અષ્ટાવષ્ટૌ માસમ્ એકં પિણ્ડાન્ મધ્યંદિને સ્થિતે ।
૪।૫।૧૯ગઘ નિયતાત્મા હવિષ્યસ્ય યતિચાન્દ્રાયણંચરેત્ ॥ [ક્: -ચાન્દાયણં]
૪।૫।૨૦કખ યથા કથંચિત્ પિણ્ડાનાં દ્વિજસ્ તિસ્રસ્ ત્વ્ અશીતયઃ ।
૪।૫।૨૦ગઘ માસેનાશ્નન્ હવિષ્યસ્ય ચન્દ્રસ્યૈતિ સલોકતામ્ ॥
૪।૫।૨૧કખ યથોદ્યંશ્ ચન્દ્રમા હન્તિ જગતસ્ તમસો ભયમ્ ।
૪।૫।૨૧ગઘ એવં પાપાદ્ ભયં હન્તિ દ્વિજશ્ ચાન્દ્રાયણં ચરન્ ॥ [ક્: તથા પાપાદ્]
૪।૫।૨૨કખ કણપિણ્યાકતક્રાણિ યવાચામોઽનિલાશનઃ । [ક્: તથા ચાપો]
૪।૫।૨૨ગઘ એકત્રિપઞ્ચસપ્તેતિ પાપઘ્નોઽયં તુલાપુમાન્ ॥
૪।૫।૨૩કખ યાવકઃ સપ્તરાત્રેણ વૃજિનં હન્તિ દેહિનામ્ ।
૪।૫।૨૩ગઘ સપ્તરાત્રોપવાસો વા દૃષ્ટમ્ એતન્ મનીષિભિઃ ॥
૪।૫।૨૪કખ પૌષભાદ્રપદજ્યેષ્ઠાસ્વ્ આર્દ્રાકાશાતપાશ્રયાત્ । [ક્: પૌષભાદ્રપદજ્યેષ્ઠાર્દ્રા-]
૪।૫।૨૪ગઘ ત્રીઞ્ છુક્લાન્ મુચ્યતે પાપાત્ પતનીયાદ્ ઋતે દ્વિજઃ ॥

૪।૫।૨૫કખ ગોમૂત્રં ગોમયં ક્ષીરં દધિ સર્પિઃ કુશોદકમ્ ।
૪।૫।૨૫ગઘ યવાચામેન સંયુક્તો બ્રહ્મકૂર્ચોઽતિપાવનઃ ॥
૪।૫।૨૬કખ અમાવાસ્યાં નિરાહારઃ પૌર્ણમાસ્યાં તિલાશનઃ ।
૪।૫।૨૬ગઘ શુક્લકૃષ્ણકૃતાત્ પાપાન્ મુચ્યતે અબ્દસ્ય પર્વભિઃ ॥
૪।૫।૨૭કખ ભૈક્ષાહારોઽગ્નિહોત્રિભ્યો માસેનૈકેન શુધ્યતિ ।
૪।૫।૨૭ગઘ યાયાવરવનસ્થેભ્યો દશભિઃ પઞ્ચભિર્ દિનૈઃ ॥
૪।૫।૨૮કખ એકાહધનિનોઽન્નેન દિનેનૈકેન શુધ્યતિ ।
૪।૫।૨૮ગઘ કાપોતવૃત્તિનિષ્ઠસ્ય પીત્વાપઃ શુધ્યતે ત્રિભિઃ ॥
૪।૫।૨૯કખ ઋગ્યજુઃસામવેદાનાં વેદસ્યાન્યતમસ્ય વા ।
૪।૫।૨૯ગઘ પારાયણં ત્રિર્ અભ્યસ્યેદ્ અનશ્નન્ સોઽતિપાવનઃ ॥
૪।૫।૩૦કખ અથ ચેત્ ત્વરતે કર્તું દિવસં મારુતાશનઃ । [ક્: દિવસે]
૪।૫।૩૦ગઘ રાત્રૌ જલસ્થિતો વ્યુષ્ટઃ પ્રાજાપત્યેન તત્સમમ્ ॥ [ક્: જલે સ્થિતો]
૪।૫।૩૧કખ ગાયત્ર્યાષ્ટસહસ્રં તુ જપં કૃત્વોત્થિતે રવૌ ।
૪।૫।૩૧ગઘ મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો યદિ ન ભ્રૂણહા ભવેત્ ॥
૪।૫।૩૨કખ યોઽન્નદઃ સત્યવાદી ચ ભૂતેષુ કૃપયા સ્થિતઃ ।
૪।૫।૩૨ગઘ પૂર્વોક્તયન્ત્રશુદ્ધેભ્યઃ સર્વેભ્યઃ સોઽતિરિચ્યતે ॥
૪।૬।૧કખ સમાધુચ્છન્દસા રુદ્રા ગાયત્રી પ્રણવાન્વિતા ।
૪।૬।૧ગઘ સપ્ત વ્યાહૃતયશ્ ચૈવ જપ્યાઃ પાપવિનાશનાઃ ॥ [ક્: જાપ્યાઃ]
૪।૬।૨કખ મૃગારેષ્ટિઃ પવિત્રેષ્ટિસ્ ત્રિહવિઃ પાવમાન્ય્ અપિ ।
૪।૬।૨ગઘ ઇષ્ટયઃ પાપનાશિન્યો વૈશ્વાનર્યા સમન્વિતાઃ ॥
૪।૬।૩કખ ઇદં ચૈવાપરં ગુહ્યમ્ ઉચ્યમાનં નિબોધત ।
૪।૬।૩ગઘ મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો મહતઃ પાતકાદ્ ઋતે ॥
૪।૬।૪કખ પવિત્રૈર્ માર્જનં કુર્વન્ રુદ્રૈકાદશિનીં [ક્:રુદ્રૈકાર્દેશિકાં] જપન્ ।
૪।૬।૪ગઘ પવિત્રાણિ ઘૃતૈર્ જુહ્વત્ પ્રયચ્છન્ હેમગોતિલાન્ ॥
૪।૬।૫કખ યોઽશ્નીયાદ્ યાવકં પક્વં ગોમૂત્રે સશકૃદ્રસે ।
૪।૬।૫ગઘ સદધિક્ષીરસર્પિષ્કે મુચ્યતે સોંઽહસઃ ક્ષણાત્ ॥
૪।૬।૬કખ પ્રસૂતો યશ્ ચ શૂદ્રાયાં યેનાગમ્યા ચ લઙ્ઘિતા ।
૪।૬।૬ગઘ સપ્તરાત્રાત્ પ્રમુચ્યેતે વિધિનૈતેન તાવ્ ઉભૌ ॥
૪।૬।૭કખ રેતોમૂત્રપુરીષાણાં પ્રાશનેઽભોજ્યભોજને ।
૪।૬।૭ગઘ પર્યાધાનેજ્યયોર્ એતત્ પરિવિત્તે ચ ભેષજમ્ ॥
૪।૬।૮કખ અપાતકાનિ કર્માણિ કૃત્વૈવ સુબહૂન્ય્ અપિ ।
૪।૬।૮ગઘ મુચ્યતે સર્વપાપેભ્ય ઇત્ય્ એતદ્ વચનં સતામ્ ॥
૪।૬।૯કખ મન્ત્રમાર્ગપ્રમાણં તુ વિધાનં સમુદીરિતમ્ । [ક્: વિધાને]
૪।૬।૯ગઘ ભરદ્વાજાદયો યેન બ્રહ્મણઃ સાત્મતાં ગતાઃ ॥ [ક્: સમતાં]
૪।૬।૧૦-૧કખ પ્રસન્નહૃદયો વિપ્રઃ પ્રયોગાદ્ અસ્ય કર્મણઃ ।
૪।૬।૧૦-૧ગઘ કામાંસ્ તાંસ્ તાન્ અવાપ્નોતિ યે યે કામા હૃદિ સ્થિતાઃ ॥
૪।૬।૧૦-૨ યે યે કામા હૃદિ સ્થિતા ઇતિ ॥
૪।૭।૧કખ નિવૃત્તઃ પાપકર્મભ્યઃ પ્રવૃત્તઃ પુણ્યકર્મસુ ।
૪।૭।૧ગઘ યો વિપ્રસ્ તસ્ય સિધ્યન્તિ વિના યન્ત્રૈર્ અપિ ક્રિયાઃ ॥
૪।૭।૨કખ બ્રાહ્મણા ઋજવસ્ તસ્માદ્ યદ્ યદ્ ઇચ્છન્તિ ચેતસા ।
૪।૭।૨ગઘ તત્ તદ્ આસાદયન્ત્ય્ આશુ સંશુદ્ધા ઋજુકર્મભિઃ ॥
૪।૭।૩કખ એવમ્ એતાનિ યન્ત્રાણિ તાવત્ કાર્યાણિ ધીમતા ।
૪।૭।૩ગઘ કાલેન યાવતોપૈતિ વિગ્રહઃ શુદ્ધિમ્ આત્મનઃ ॥ [ક્: વિગ્રહં]
૪।૭।૪કખ એભિર્ યન્ત્રૈર્ વિશુદ્ધાત્મા ત્રિરાત્રોપોષિતસ્ તતઃ ।
૪।૭।૪ગઘ તદ્ આરભેત યેન ર્દ્ધિં કર્મણા પ્રાપ્તુમ્ ઇચ્છતિ ॥
૪।૭।૫કખ ક્ષ્માપવિત્રઃ સહસ્રાક્ષો મૃગારોંઽહોમુચૌ ગણૌ । [ક્: ક્ષાપવિત્રં]
૪।૭।૫ગઘ પાવમાન્યશ્ ચ કૂશ્માણ્ડ્યો વૈશ્વાનર્ય ઋચશ્ ચ યાઃ ॥
૪।૭।૬કખ ઘૃતૌદનેન તા જુહ્વત્ સપ્તાહં સવનત્રયમ્ ।
૪।૭।૬ગઘ મૌનવ્રતી હવિષ્યાશી નિગૃહીતેન્દ્રિયક્રિયઃ ॥
૪।૭।૭કખ સિંહે મ ઇત્ય્ અપાં પૂર્ણે પાત્રેઽવેક્ષ્ય ચતુષ્પથે ।
૪।૭।૭ગઘ મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો મહતઃ પાતકાદ્ અપિ ॥
૪।૭।૮કખ વૃદ્ધત્વે યૌવને બાલ્યે યઃ કૃતઃ પાપસંચયઃ ।
૪।૭।૮ગઘ પૂર્વજન્મસુ ચાજ્ઞાનાત્ તસ્માદ્ અપિ વિમુચ્યતે ॥ [ક્: વાજ્ઞાનાત્]
૪।૭।૯કખ ભોજયિત્વા દ્વિજાન્ અન્તે પાયસેન સસર્પિષા [ક્: સુસર્પિષા] ।
૪।૭।૯ગઘ ગોભૂમિતિલહેમાનિ ભુક્તવદ્ભ્યઃ પ્રદાય ચ ॥
૪।૭।૧૦કખ વિપ્રો ભવતિ પૂતાત્મા નિર્દગ્ધવૃજિનેન્ધનઃ ।
૪।૭।૧૦ગઘ કામ્યાનાં કર્મણાં યોગ્યસ્ તથાધાનાદિકર્મણામ્ ॥ [ક્: યોજ્યઃ]
૪।૮।૧કખ અતિલોભાત્ પ્રમાદાદ્ વા યઃ કરોતિ ક્રિયામ્ ઇમામ્ ।
૪।૮।૧ગઘ અન્યસ્ય સોઽંહ આવિષ્ટો ગરગીર્ ઇવ સીદતિ ॥
૪।૮।૨કખ આચાર્યસ્ય પિતુર્ માતુર્ આત્મનશ્ ચ ક્રિયામ્ ઇમામ્ ।
૪।૮।૨ગઘ કુર્વન્ ભાત્ય્ અર્કવદ્ વિપ્રઃ સા કાર્યૈષામ્ અતઃ ક્રિયા ॥
૪।૮।૩કખ ક એતેન સહસ્રાક્ષં પવિત્રેણાકરોચ્ છુચિમ્ ।
૪।૮।૩ગઘ અગ્નિં વાયું રવિં સોમં યમાદીંશ્ ચ સુરેશ્વરાન્ ॥
૪।૮।૪કખ યત્ કિંચિત્ પુણ્યનામેહ ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
૪।૮।૪ગઘ વિપ્રાદિ તત્ કૃતં કેન પવિત્રક્રિયયાનયા ॥
૪।૮।૫કખ પ્રાજાપત્યમ્ ઇદં ગુહ્યં પાપઘ્નંપ્રથમોદ્ભવમ્ । [ક્: પ્રજાપત્યમ્]
૪।૮।૫ગઘ સમુત્પન્નાન્ય્ અતઃ પશ્ચાત્ પવિત્રાણિ સહસ્રશઃ ॥
૪।૮।૬કખ યોઽબ્દાયનઋતુપક્ષાહાઞ્ જુહોત્ય્ અષ્ટૌ ગણાન્ ઇમાન્ ।
૪।૮।૬ગઘ પુનાતિ ચાત્મનો વંશ્યાન્ દશ પૂર્વાન્ દશાવરાન્ [ક્:દશાપરાન્] ॥
૪।૮।૭કખ જ્ઞાયતે ચામરૈર્ દ્યુસ્થૈઃ પુણ્યકર્મેતિ ભૂસ્થિતઃ ।
૪।૮।૭ગઘ દેવવન્ મોદતે ભૂયઃ સ્વર્ગલોકેઽપિ પુણ્યકૃત્ ॥ [ ક્ પુત્સ્ થિસ્ વેર્સે અfતેર્ ૪।૮।૧૨]
૪।૮।૮કખ એતાન્ અષ્ટૌ ગણાન્ હોતું ન શક્નોતિ યદિ દ્વિજઃ ।
૪।૮।૮ગઘ એકોઽપિ તેન હોતવ્યો રજસ્ તેનાસ્ય નશ્યતિ ॥
૪।૮।૯કખ સૂનવો યસ્ય શિષ્યા વા જુહ્વત્ય્ અષ્ટૌ ગણાન્ ઇમાન્ ।
૪।૮।૯ગઘ અધ્યાપનપરિક્રીતૈર્ અંહસઃ સોઽપિ મુચ્યતે ॥
૪।૮।૧૦કખ ધનેનાપિ પરિક્રીતૈર્ આત્મપાપજિઘાંસયા ।
૪।૮।૧૦ગઘ હાવનીયા હ્ય્ અશક્તેન નાવસાદ્યઃ શરીરધૃક્ ॥
૪।૮।૧૧કખ ધનસ્ય ક્રિયતે ત્યાગઃ કર્મણાં સુકૃતામ્ અપિ ।
૪।૮।૧૧ગઘ પુંસોઽનૃણસ્ય પાપસ્ય વિમોક્ષઃ ક્રિયતે ક્વચિત્ ॥
૪।૮।૧૨કખ વિમુક્તો વિધિનૈતેન સર્વપાપાર્ણસાગરાત્ । [ક્: મુક્તો યો]
૪।૮।૧૨ગઘ આત્માનં મન્યતે શુદ્ધં સમર્થં કર્મસાધને ॥
૪।૮।૧૩કખ સર્વપાપાર્ણમુક્તાત્મા ક્રિયા આરભતે તુ યાઃ ।
૪।૮।૧૩ગઘ અયત્નેનૈવ તાઃ સિદ્ધિં યાન્તિ શુદ્ધશરીરિણઃ ॥
૪।૮।૧૪કખ પ્રાજાપત્યમ્ ઇદં પુણ્યમ્ ઋષિણા સમુદીરિતમ્ । [ક્: પ્રજાપત્યમ્ ॥। ઋષીણાં]
૪।૮।૧૪ગઘ ઇદમ્ અધ્યાપયેન્ નિત્યં ધારયેચ્ છૃણુતેઽપિ વા ।
૪।૮।૧૪ચછ મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો બ્રહ્મલોકે મહીયતે ॥
૪।૮।૧૫કખ યાન્ સિષાધયિષુર્ મન્ત્રાન્ દ્વાદશાહાનિ તાઞ્ જપેત્ ।
૪।૮।૧૫ગઘ ઘૃતેન પયસા દધ્ના પ્રાશ્ય નિશ્ય્ ઓદનં સકૃત્ ॥ [ક્ બ્ચછરે ૪।૮।૧૬-૧કખ: ઋગ્યજુસ્સામવેદાનામ્ અથર્વાઙ્ગિરસામ્ અપિ ।]
૪।૮।૧૬-૧કખ દશવારં તથા હોમઃ સર્પિષા સવનત્રયમ્ ।
૪।૮।૧૬-૧ગઘ પૂર્વસેવા ભવેદ્ એષાં મન્ત્રાણાં કર્મસાધને ॥ [ક્: એષા]
૪।૮।૧૬-૨ મન્ત્રાણાં કર્મસાધન ઇતિ ॥ અતિલોભાત્ પ્રમાદાદ્ વા । નિવૃત્તઃ પાપકર્મભ્યઃ ॥ સમાધુશ્છન્દસારુદ્રાઃ ॥ અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ ॥ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ વક્ષ્યામઃ ॥ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ વક્ષ્યામઃ ॥ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ વક્ષ્યામઃ ॥ પ્રાયશ્ચિત્તાનિવક્ષ્યામઃ ॥ ઇતિ ચતુર્થઃ પ્રશ્નઃ ॥ ૪
॥ ઇતિ બૌધાયનધર્મસૂત્રંસમાપ્તમ્ ॥
સ્રોતઃ