બાષ્કલમન્ત્રોપનિષત્ · અધ્યાય 1

॥ અથ બાષ્કલમન્ત્રોપનિષત્ ॥
મેધાતિથિં કાણ્વમિન્દ્રો જહાર દ્યા મેષભૂયોપગતો વિદાનઃ ।
તમન્ય ઇત્તમનં પરિપ્રાટ્ પદ એનં નિયુયુજે પરસ્મિન્

કો હ સ્મૈષ ભવસિ વ્યવાયો નાવાયો મ ઇહ શશ્વદસ્તિ ।
સુશેવમિચ્ચઙ્ક્રમસિ પ્રપશ્યન્નિત્થા ન કશ્ચોરણમાચચક્ષે

નેમામસ્પૃક્ષદિદુદસ્યમાનઃ કો અદ્ધામૂમભિચઙ્ક્રમીતિ ।
તદિચ્છાધિ યો અસિ સર્વવિત્તમો ન ત્વાશ્નવદ્બ્રહ્મ રિષા મયસ્વી

ઇન્દ્રો નૃચક્ષા વૃષભસ્તુરાષાટ્ પ્રસાસહિસ્તપસા મા વિચક્ષે ।
સ ઇદ્દેવો ઋતમન્વયન્તં પ્રભીમકર્મા તવસોઽપવિદ્ધાત્

કુહેવ માવશમિતો નયાતૈ કુહેવ તે ચિત્રતમપ્રતિષ્ઠા ।
કુહાચિદેષ સ્વપિતા પિતા નો યો ન વેદ ન હૃતં હરન્તમ્

પ્રત્યઙ્ઙવાઙ્પ્રાઙિતરૌ ચ નેહ નાહમેનાનનુપતસ્થિરદ્ધા ।
ન મામિમે નૂનમિત્થા પથો વિદુર્યે મા ન યન્તિ મિથુ ચાકશાનાઃ

પરઃ સ્મિયાનો અવિવરસ્ય શૂકં કિં સીમિચ્છરણં મન્યમાનઃ ।
ન હ ત્વાહમપ્રણીય સ્વવિષ્ઠામિત્થા જહામિ શપમાનમિન્નુ

અહમસ્મિ જરિતૄણામુ દાવા અહમાશિરમહમિદં દધગ્વાન્ ।
અહં વિશ્વા ભુવના વિચક્ષન્નહં દેવાનામાસન્નવોઽદઃ

મમ પ્રતિષ્ઠા ભુવ આણ્ડકોશા વિ ચૈમિ સં ચ હિ નુ યો વિરશ્પી ।
અહં ન્વહિં પર્વતે શિશ્રિયાણમુગ્રો ન્વહં તવસાવસ્યુરદ્ધા

પ્રવઙ્ક્ષણા અભિદં પર્વતાનાં યત્સીમિન્દ્રા અકરોદનીકૈઃ।
કો અદ્ધા વેદ ક ઇહ પ્રવોચત્ કો અશ્નવદભિમાતિં વિજઘ્નુષઃ

કો મે અવો દાશુષો વિષ્વગૂતીરિત્થા દદશ્રે ભુવનાધિ વિશ્વા ।
રૂપં રૂપં જનુષા બોભવીમિ માયાભિરેકો અભિચાકશાનઃ

વિશ્વં વિચક્ષે યમયન્નભીકો નેશે મે કશ્ચ મહિમાનમન્યઃ ।
અહં દ્યાવાપૃથિવી આતતાનો બિભર્મિ ધર્મમવસે જનાનામ્

અહમુ હ પ્રવતિં યજ્ઞિયામિયાં
અહં વેદ ભુવનસ્ય નાભિમ્ ।
આપિઃ પિતા સૂરહમસ્ય વિષ્વઙ્ઙહં દિવ્યા આન્તરિક્ષ્યાસ્તુકા વહમ્

અહં વેદાનામુત યજ્ઞાનામહં છન્દસામવિદં રયીણામ્ ।
અહં પચામિ સરસઃ પરસ્ય યદિદેતીવ સરિરસ્ય મધ્યે

અહમિન્નુ પરમો જાતવેદા યમધ્વર્યુરભિલોકં પૃણૈધીત્ ।
યમન્વાહ નભસો ન પક્ષી કાષ્ઠા ભિન્દન્ ગોભિરિતોઽમુતશ્ચ

અહમુ યન્નપતતા રથેન દ્વિષડારેણ પ્રધિનૈકચક્રઃ ।
અહમિન્નુ દિદ્યુતાનો દિવે દિવે તન્વં પુપુષ્યાનમૃતં વહામિ

અહં દિશઃ પ્રદિશ આદિશશ્ચ વિષ્વક્ પુનાનઃ પર્યેમિ લોકમ્ ।
અહં વિશ્વા ઓષધીર્ગર્ભ આધાં યાભિરિદં ધિનુયુર્દાશુષઃ પ્રજાઃ

અહ ચરામિ ભુવનસ્ય મધ્યે પુનરુચ્ચાવચં વ્યશ્નુવાનઃ ।
યો મા વેદ નિહિતં ગુહા ચિત્સ ઇદિત્થા બોભવીદાશયધ્યૈ

અહં પઞ્ચધા દશધા ચૈકધા ચ સહસ્રધા નૈકધા ચાસમત્ર ।
મયા તતમિતીદમશ્નુતે તદન્યથાસદ્યદિ મે અસદ્વિદુઃ

ન મામશ્નોતિ જરિતા ન કશ્ચન ન મામશ્નોતિ પરિ ગોભિરાભિઃ ।
ન મેઽનાશ્વાનુત દાશ્વાનજગ્રભીત્સર્વ ઇન્મામુપયન્તિ વિશ્વતઃ

ક્વ શરારુઃ ક્વ સૃમરઃ ક્વ નૂરણઃ સર્વમિદં ત્વત્ત્વદિતો વહામિ ।
યન્મદિમે બિભ્યતિ તન્મ એકં તે મે અક્ષન્નહમુ તાનનુક્ષમ્

યત્તપ્યથા બહુધા મે પુરા ચિત્તન્નુ ભુવેઽહમુરણો બોભુવે ।
ઋતસ્ય પન્થામસિ હિ પ્રપન્નોઽયસે સ મે સત્યમિદેકમેહિ

અહં જ્યોતિરહમૃતં વિનદ્ધિરહં જાતં જનિ જનિષ્યમાણમ્ ।
અહં ત્વમહમહં ત્વમિન્નુ ત્વમહં ચક્ષ્વ વિચિકિત્સીર્મ ઋજ્વા

વિશ્વશાસ્તા વિધરણો વિશ્વરૂપો રુદ્રઃ પ્રણીતી તમનઃ પ્રજાપતિઃ ।
હંસો વિશોકો અજરઃ પુરાણ ઋતીયમાનો અહમસ્મિ નામ

અહમસ્મિ જરિતા સર્વતોમુખઃ પર્યારણઃ પરમેષ્ઠી નૃચક્ષાઃ ।
અહં વિષ્વઙ્ઙહમસ્મિ પ્રસત્વાનહમેકોઽસ્મિ યદિદં નુ કિં ચ