અથર્વવેદ · અધ્યાય 19.6

સહસ્રબાહુઃ પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્।
સ ભૂમિં વિશ્વતો વૃત્વાત્યતિષ્ઠદ્દશાઙ્ગુલમ્

ત્રિભિઃ પદ્ભિર્દ્યામરોહત્પાદસ્યેહાભવત્પુનઃ ।
તથા વ્યક્રામદ્વિષ્વઙશનાનશને અનુ

તાવન્તો અસ્ય મહિમાનસ્તતો જ્યાયાંશ્ચ પૂરુષઃ ।
પાદોઽસ્ય વિશ્વા ભૂતાનિ ત્રિપાદસ્યામૃતં દિવિ

પુરુષ એવેદં સર્વં યદ્ભૂતં યચ્ચ ભાવ્યમ્ ।
ઉતામૃતત્વસ્યેશ્વરો યદન્યેનાભવત્સહ

યત્પુરુષં વ્યદધુઃ કતિધા વ્યકલ્પયન્ ।
મુખં કિમસ્ય કિં બાહૂ કિમૂરૂ પાદા ઉચ્યતે

બ્રાહ્મણોઽસ્ય મુખમાસીદ્બાહૂ રાજન્યોઽભવત્।
મધ્યં તદસ્ય યદ્વૈશ્યઃ પદ્ભ્યાં શૂદ્રો અજાયત

ચન્દ્રમા મનસો જાતશ્ચક્ષોઃ સૂર્યો અજાયત ।
મુખાદિન્દ્રશ્ચાગ્નિશ્ચ પ્રાણાદ્વાયુરજાયત

નાભ્યા આસીદન્તરિક્ષં શીર્ષ્ણો દ્યૌઃ સમવર્તત ।
પદ્ભ્યાં ભૂમિર્દિશઃ શ્રોત્રાત્તથા લોકામકલ્પયન્

વિરાડગ્રે સમભવદ્વિરાજો અધિ પૂરુષઃ ।
સ જાતો અત્યરિચ્યત પશ્ચાદ્ભૂમિમથો પુરઃ

યત્પુરુષેણ હવિષા દેવા યજ્ઞમતન્વત ।
વસન્તો અસ્યાસીદાજ્યં ગ્રીષ્મ ઇધ્મઃ શરદ્ધવિઃ

તં યજ્ઞં પ્રાવૃષા પ્રૌક્ષન્ પુરુષં જાતમગ્રશઃ ।
તેન દેવા અયજન્ત સાધ્યા વસવશ્ચ યે

તસ્માદશ્વા અજાયન્ત યે ચ કે ચોભયાદતઃ ।
ગાવો હ જજ્ઞિરે તસ્માત્તસ્માજ્જાતા અજાવયઃ

તસ્માદ્યજ્ઞાત્સર્વહુત ઋચઃ સામાનિ જજ્ઞિરે ।
છન્દો હ જજ્ઞિરે તસ્માદ્યજુસ્તસ્માદજાયત

તસ્માદ્યજ્ઞાત્સર્વહુતઃ સંભૃતં પૃષદાજ્યમ્ ।
પશૂંસ્તાંશ્ચક્રે વાયવ્યાન્ આરણ્યા ગ્રામ્યાશ્ચ યે

સપ્તાસ્યાસન્ પરિધયસ્ત્રિઃ સપ્ત સમિધઃ કૃતાઃ ।
દેવા યદ્યજ્ઞં તન્વાના અબધ્નન્ પુરુષં પશુમ્

મૂર્ધ્નો દેવસ્ય બૃહતો અંશવઃ સપ્ત સપ્તતીઃ ।
રાજ્ઞઃ સોમસ્યાજાયન્ત જાતસ્ય પુરુષાદધિ