આશ્વલાયનગૃહ્યકારિકાઃ · અધ્યાય 1

- ભટ્ટ કુમારિલ સ્વામિ
[અ૦ ૨ ખ૦ ૨) ભટ્ટકુમારિલસ્વામિપ્રણીતાઃ અથ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ ।
૧ શ્રવણાકર્મ ।
બ્રુવેઽથ શ્રવણાકર્મ સર્પબલ્યાખ્યકર્મ ચ । કુર્વન્તિ શ્રાવણે માસિ પૌર્ણમાસ્યામિદં દ્વયમ્
પૂરયેદહ્નિ કલશં નવં યાવકસક્તુભિઃ । નિધાય તં નવે શિક્યે દર્વી વૈકઙ્કતીમપિ ॥
પ્રાચ્યાં દિશિ શુચિં દેશં બલ્યર્થં પરિગૃહ્ય ચ । યવધાના વિમજ્યૈકં ભાગમભ્યજ્ય સર્પિષા આદિત્યેઽસ્તમિતે કુર્યાદન્વાધાનાદિ પૂર્વવત્ । હવિર્દ્વયસ્ય તૂષ્ણીં સ્તો નિર્વાપપ્રોક્ષણે ઇહ પુરોવદવઘાતાદિ સ્યાદ્વિભજ્ય ચ તણ્ડુલાન્ । તત્રૈકેન પુરોડાશમન્યેન શ્રપયેચ્ચરુમ્ ॥
એકસ્મિંસ્તુ પુરોડાશં કપાલે શ્રપયેદિહ । આજ્યેન સહ ધાનાનાં પર્યગ્નિકરણં ભવેત્ ॥
આજ્યસ્ય કેવલોત્પૂતૌ તાસાં ત્રિઃ પ્રોક્ષણં ભવેત્ । (ચરુમાસાદયેત્પૂર્વં પુરોડાશમતઃ પરમ્) બર્હિષ્યાજ્યાન્તરે કૃત્સ્નં પુરોડાશં નિમજ્જયેત્ । પ્રકાશપૃષ્ઠમથવા પુરોડાશં નિમજ્જયેત્
અથ કૃત્વાઽઽજ્યભાગાન્તં ચર્વાહુતિચતુષ્ટયમ્ । હુત્વા ચતુષ્ટયેનાગ્ને નયેતિ પ્રત્યૃચં તતઃ। ઉપસ્તીર્યાથ સવ્યેન દક્ષિણે પ્રોક્ષિતે કરે । સવ્યેનૈકકપાલ તમોપ્ય કૃત્સ્નમખણ્ડિતમ્ ॥ ઉપરિષ્ટાત્તુ સવ્યેન કુર્યાદ્દ્વિરભિઘારણમ્ । અચ્યુતાયેતિ મન્ત્રેણ દક્ષિણેન જુહોત્યથ ॥ યસ્મિન્નાજ્યે નિમગ્નોઽયં સ્રુવેણૈવ જુહોતિ તત્ । ઉપર્યેકકપાલસ્ય માનો અગ્ને ઇતિ ત્યૃચા અથોપસ્તરણાદ્યન્યઃ કરોતિ ગૃહિણોઽઞ્જલૌ । સ તેન જુહુયાદક્તા ધાનાઃ શં નો ભવન્ત્વિતિ
યાસ્તુ ધાના અનભ્યક્તા પુત્રાદિભ્યો દદાતિ તાઃ । અથ સ્વિષ્ટકૃતં હુત્વા ચરુધાનૈકદશેતઃ પરિષેચનપર્યન્તં હોમશેષં સમાપયેત્ । ઇત્યુક્તં શ્રવણાકર્મ સર્પબલ્યામુખ્યચ્યતે

( ૪૫૨) ઇતિ શ્રવણાકર્મ । ૨ સર્પબલિઃ ।
અથ પ્રપૂરયેદ્દર્વીં સક્તુભિઃ કલશસ્થિતૈઃ। ગૃહાત્પ્રાગુપનિષ્ક્રમ્ય શુચૌ દેશેઽહ્નિ કલ્પિતે
અપ આસિચ્ય તાનોપ્ય સર્પદેવેતિ મન્ત્રતઃ । નાન્તરા બલિમાત્માનં વ્યવેયાદિહ કશ્ચન ॥ વ્યવાયસ્ય નિષેધોઽયમુક્ત આપરિદાનતઃ । યે સર્પા ઇતિ મંત્રેણ નમસ્કુર્યાત્કૃતાઞ્જલિઃ ॥
બલિં પ્રદક્ષિણ કૃત્વા પશ્ચાદસ્યોપવિશ્ય ચ । સર્પોઽસીત્યાદિક મન્ત્રં દદામ્યન્તં સકૃદ્વદેત્
ધ્રુવામું તે પરિદદામ્યેતમુક્ત્વા નિવેદયેત્ । જ્યેષ્ઠાનુક્રમતઃ પુત્રાનપ્રત્તદુહિતૄસ્તથા

તતઃ પત્ની ધ્રુવામું ત ઇત્યાદ્યાવર્તતેઽત્ર તુ । વાચ્યં પુત્રાદિનામાત્ર દ્વિતીયાન્તમમુંપદે ॥
ધ્રુવમાત્મેતિ ચાઽઽત્માનં તતઃ પરિદદાતિ સઃ । અન્યઃ કુર્વંતિ ચૈદાહ ગૃહિણો નામ માંપદે
સાન્નં પ્રાતશ્ચ મન્ત્રેણ તેનાપ્રત્યવરોહણાત્ । બલિમેવ હરેન્નેહ નમસ્કારાદિરિષ્યતે

સાયં પ્રાતશ્ચ યાવન્તઃ કાલાઃ સ્યુસ્તદ્દિનાદધઃ । તાવતો વા બલીંસ્તસ્મિન્નેવાહનિ હરેદથ