આરુણેયોપનિષદ્ · અધ્યાય 1

॥ આરુણેય-ઉપનિષત્ ॥
ૐ આપ્યાયન્તુ મમાઙ્ગાનિ વાક્પ્રાણશ્ચક્ષુઃ શ્રોત્રમથો બલમિન્દ્રિયાણિ ચ સર્વાણિ સર્વં બ્રહ્મોપનિષદં માહં બ્રહ્મ નિરાકુર્યાં મા મા બ્રહ્મ નિરાકરોદનિરાકરણમસ્ત્વનિરાકરણં મેઽસ્તુ તદાત્મનિ નિરતે ય ઉપનિષત્સુ ધર્માસ્તે મયિ સન્તુ તે મયિ સન્તુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ૐ આરુણિઃ પ્રજાપતેર્લોકં જગામ । તં ગત્વોવાચ । કેન ભગવન્કર્માણ્યશેષતો વિસૃજામીતિ । તં હોવાચ પ્રજાપતિસ્તવ પુત્રાન્ભ્રાતૄન્બન્ધ્વાદીઞ્છિખાં યજ્ઞોપવીતં યાગં સૂત્રં સ્વાધ્યાયં ચ ભૂર્લોકભુવર્લોકસ્વર્લોકમહર્લોકજનોલોકતપોલોકસત્યલોકં ચાતલતલાતલવિતલસુતલરસાતલમહાતલપાતાલં બ્રહ્માણ્ડં ચ વિસૃજેત્ । દણ્ડમાચ્છાદનં ચૈવ કૌપીનં ચ પરિગ્રહેત્ । શેષં વિસૃજેદિતિ

ગૃહસ્થો બ્રહ્મચારી વા વાનપ્રસ્થો વા ઉપવીતં ભૂમાવપ્સુ વા વિસૃજેત્ । અલૌકિકાગ્નીનુદરાગ્નૌ સમારોપયેત્ । ગાયત્રીં ચ સ્વવાચાગ્નૌ સમારોપયેત્ । કુટીચરો બ્રહ્મચારી કુટુમ્બં વિસૃજેત્ । પાત્રં વિસૃજેત્ । પવિત્રં વિસૃજેત્ । દણ્ડાઁલ્લોકાંશ્ચ વિસૃજેદિતિ હોવાચ । અત ઉર્ધ્વમમન્ત્રવદાચરેત્ । ઊર્ધ્વગમનં વિસૃજેત્ । ઔષધવદશનમાચરેત્ । ત્રિસન્ધ્યાદૌ સ્નાનમાચરેત્ । સન્ધિં સમાધાવાત્મન્યાચરેત્ । સર્વેષુ વેદેષ્વારણ્યકમાવર્તયેદુપનિષદમાવર્તયેદુપનિષદમાવર્તયેદિતિ

ખલ્વહં બ્રહ્મસૂત્રં સૂચનાત્સૂત્રં બ્રહ્મસૂત્રમહમેવ વિદ્વાંસ્ત્રિવૃત્સૂત્રં ત્યજેદ્વિદ્વાન્ય એવં વેદ સંન્યસ્તં મયા સંન્યસ્તં મયા સંન્યસ્તં મયેતિ ત્રિરુક્ત્વાભયં સર્વભૂતેભ્યો મત્તઃ સર્વં પ્રવર્તતે । સખા મા ગોપાયોજઃ સખાયોઽસીન્દ્રસ્ય વજ્રોઽસિ વાર્ત્રઘ્નઃ શર્મ મે ભવ યત્પાપં તન્નિવારયેતિ । અનેન મન્ત્રેણ કૃતં વૈણવં દણ્ડં કૌપીનં પરિગ્રહેદૌષધવદશનમાચરેદૌષધવદશનં પ્રાશ્નીયાદ્યથાલાભમશ્નીયાત્ । બ્રહ્મચર્યમહિંસાં ચાપરિગ્રહં ચ સત્યં ચ યત્નેન હે રક્ષતે૩ હે રક્ષતો૩ હે રક્ષત ઇતિ

અથાતઃ પરમહંસપરિવ્રાજકાનામાસનશયનાદિકં ભૂમૌ બ્રહ્મચારિણાં મૃત્પાત્રં વાઽલામ્બુપાત્રં દારુપાત્રં વા । કામક્રોધહર્ષરોષલોભમોહદમ્ભદર્પેચ્છાસૂયામમત્વાહઙ્કારાદીનપિ પરિત્યજેત્ । વર્ષાસુ ધ્રુવશીલોઽષ્ટૌ માસાનેકાકી યતિશ્ચરેત્ દ્વાવેવ વા ચરેદ્દ્વાવેવ વા ચરેદિતિ

સ ખલ્વેવં યો વિદ્વાન્સોપનયનાદૂર્ધ્વમેતાનિ પ્રાગ્વા ત્યજેત્ । પિતરં પુત્રમગ્ન્યુપવીતં કર્મ કલત્રં ચાન્યદપીહ । યતયો ભિક્ષાર્થં ગ્રામં પ્રવિશન્તિ પાણિપાત્રમુદરપાત્રં વા । ૐ હિ ૐ હિ ૐ હીત્યેતદુપનિષદં વિન્યસેત્ । ખલ્વેતદુપનિષદં વિદ્વાન્યમ્ એવં વેદ પાલાશં બૈલ્વમાશ્વત્થમૌદુમ્બરં દણ્ડં મૌઞ્જીં મેખલાં યજ્ઞોપવીતં ચ ત્યક્ત્વા શૂરો ય એવં વેદ । તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદં સદા પશ્યન્તિ સૂરયઃ । દિવીવ ચક્ષુરાતતમ્ । તદ્વિપ્રાસો વિપન્યવો જાગૃવાંસઃ સમિન્ધતે । વિષ્ણોર્યત્પરમં પદમિતિ । એવં નિર્વાણાનુશાસનં વેદાનુશાસનં વેદાનુશાસનમ્ ઇત્યુપનિષદ્

ૐ આપ્યાયન્તુ મમાઙ્ગાનિ વાક્પ્રાણશ્ચક્ષુઃ શ્રોત્રમથો બલમિન્દ્રિયાણિ ચ સર્વાણિ સર્વં બ્રહ્મોપનિષદં માહં બ્રહ્મ નિરાકુર્યાં મા મા બ્રહ્મ નિરાકરોદનિરાકરણમસ્ત્વનિરાકરણં મેઽસ્તુ તદાત્મનિ નિરતે ય ઉપનિષત્સુ ધર્માસ્તે મયિ સન્તુ તે મયિ સન્તુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
॥ ઇતિ આરુણેય૊ઽપનિષત્સમાપ્તા ॥
અધિકાધ્યયનાય